Авикипедиа
abwiki
https://ab.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%83_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9F%D1%8C%D0%B0
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Амедиа
Цастәи
Ахцәажәара
Алахәыла
Алахәыла ахцәажәара
Авикипедиа
Авикипедиа ахцәажәара
Афаил
Афаил ахцәажәара
Амедиавики
Амедиавики ахцәажәара
Ашаблон
Ашаблон ахцәажәара
Ацхыраара
Ацхыраара ахцәажәара
Акатегориа
Акатегориа ахцәажәара
TimedText
TimedText talk
Амодуль
Амодуль ахцәажәара
Event
Event talk
Аԥсны Жәлар Реизара
0
3037
165373
151776
2026-05-08T16:16:59Z
~2026-27839-25
25146
165373
wikitext
text/x-wiki
'''Аԥсны Жәлар Реизара - Апарламент -''' ихадоу Аԥсны Аҳәынҭқарратә азакәанԥҵаратә усбарҭоуп. Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент хәышықәса аҿҳәара рыҭаны иалху 35-ҩык адепутатцәа рыла ишьақәгылоуп.
'''''Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс дыҟоуп''' Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциеи «Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатцәа ралхразы» Аконституциатә закәани инарықәыршәаны, Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент аҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциеи «Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутат истатус азы» Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәани иазԥхьагәарҭо азакәанԥҵаратәии егьырҭ азинмчқәеи рынагӡаразы азинмчы змоу ажәлар рхаҭарнак.''
== Афункциақәа ==
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент:
1) иаднакылоит Аконституциеи Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанқәеи;
2) иаднакылоит административ-дгьылҵакыратә ԥсахрақәа ирызку аӡбамҭақәа;
3) иазыӡырҩуеит атәылаҿы ҭагылазаашьас иҟоуи, аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи, адәныҟатәи аполитика ахырхарҭа хадақәеи, урҭ рымҩаԥгареи ирызку Аԥсны Ахада инашьҭымҭақәа;
4) иахәаԥшуеит егьышьақәнарӷәӷәоит аҳәынҭқарра абиуџьет, уи анагӡарагьы хылаԥшра азнауеит;
5) иаднакылоит ашьауӷатә, ашьауӷа-усеилыргаратә, амҩақәҵаратә-џьатә, атәылауаҩратә, атәылауаҩра-усеилыргаратә, абжьаҟазаратәи даҽа закәанԥҵараки, аӡбареиҿкаареи апрокуратуреи ирызку азҵаарақәа;
6) имҩаԥнагоит Аконституциеи Аԥсны азакәанқәеи реилыркаара;
7) ишьақәнаргылоит Аԥсны Аҳәынҭқарра аҳамҭақәеи, аҳаҭыртә, арратә хьӡалкаақәеи;
8) ишьақәнарӷәӷәоит, ишыԥнарго рыланаҳәоит Аԥсны аҳәынҭқаррабжьаратә еиқәшаҳаҭрақәа;
9) иалнахуеит Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аиҳаби уи ихаҭыԥуааи;
10) амаҵура ианаҭоит, рхы иақәиҭнатәуеит, азакәан инақәыршәаны Аԥсны Ахада иқәиргыло;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк Ахантәаҩы;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра аӡбаҩцәа;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра Апрокурор хадеи ихаҭыԥуааи;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконтрольтә палата Ахантәаҩы, уи ихаҭыԥуаҩ;
11) рмаҵура ианаҭоит, рхы иақәиҭнатәуеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконтрольтә палата аудиторцәа хҩык;
12) иаднакылоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аминистрцәа реилазаара хазы игоу иалахәцәа рыгәрамгара рылаҳәара иазку аӡбамҭа;
13) Аԥсны Ахада ахара иднаҵоит уи имаҵура нижьразы;
14) ирыланаҳәоит амнистиа;
15) иаӡбоит аибашьра рылаҳәареи аинышәара рыбжьаҵареи ирызку азҵаатәқәа;
16) иаӡбоит Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатцәа рыламкьысра азҵаатәқәа;
17) иаӡбоит иҷыдоу аҭагылазаашьеи аибашьратә ҭагылазаашьеи ралагалара ахьынӡазинрку;
18) инанагӡоит Аконституциеи Аԥсны азакәанқәеи иирыднаҵо егьырҭ азинмчқәа.
== Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент Аилакқәа ==
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент иамоуп есқьынагьтәи абарҭ Аилакқәа ааба:
– Аҳәынҭқарра-зинтә политиказы аилак;
– Абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак;
– Аекономикатә политикеи ареформақәеи рзы аилак;
– Атәылахьчареи амилаҭтә шәарҭадареи рзы аилак;
– Асоциалтә политикеи, аџьеи, агәабзиарахьчареи, адемографиеи, аибашьра аветеранцәеи аинвалидцәеи русқәа рзы аилак;
– Аҵареи, аҭҵаарадырреи, абызшәатә политикеи, амассатә информациа ахархәагақәа русуреи рзы аилак;
– Акультуреи, аҿари аспорти русқәеи рзы аилак;
– Жәларабжьаратәи апарламентбжьаратәи аимадарақәеи аџьынџьуаа рымадареи рзы аилак;
– Аграртә политикеи, аԥсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак.
== Аԥсны Жәлар Реизара аиҳабцәа ==
1) [[Џьынџьал Сократ Рач-иԥа]] — I - II-тәи ааԥхьара (1994-2002 шш.)
2) [[Ашәба, Нугзар Нури-иԥа|Ашәба Нугзар Нури-иԥа]] — III - IV-тәи ааԥхьара (2002-2012 шш.)
3) [[Бганба Валери Рамшьыхә -иԥа]] — V-тәи ааԥхьара (2012-2017 шш.)
4) [[Кәарҷиа Валери Еремеи-иԥа]] — VI-тәи ааԥхьара (2017-2022 шш.)
5) [[Ашәба Лаша Нугзар-иԥа]] – VII -тәи ааԥхьара (2022 ш.)
== IV-тәи ааԥхьара Аԥсны Аҳәынҭқарра Апарламента адепутатцәа руак ==
{| class="wikitable" style="text-align:right"
!# !! Алхратә округ !! Адепутат !! Affiliation !! Notes
|-
|1
|Аҟәа
|[[Ҭалих Ҳәатышь]]
|
|
|-
|2
|Аҟәа
|[[Сенер Гогәуа]]
|
|
|-
|3
|Аҟәа
|[[Рита Лолуеа|Рита Лолуа]]
|
|
|-
|4
|Аҟәа
|[[Баҭал Кобахиа]]
|
|
|-
|5
|Аҟәа
|[[Лев Шамба]]
|
|
|-
|6
|Аҟәа
|''[[Ирина Агрба]]''
|
|Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ
|-
|7
|Аҟәа
|[[Павел Лешьук]]
|
|
|-
|8
|Пиҵунда
|[[Роман Бениа]]
|
|
|-
|9
|Бзыԥ
|[[Валерии Бганба]]
|
|
|-
|10
|Гагра
|[[Амра Агрба]]
|
|
|-
|11
|Гагра
|[[Валерии Кондаков]]
|
|
|-
|12
|Цандрыԥшь
|[[Валерии Маиромиан]]
|
|
|-
|13
|Otkhura
|[[Гаррик Саманба]]
|
|
|-
|14
|Дәрыԥшь
|[[Гәрам Гәмба]]
|
|
|-
|15
|Лыхны
|[[Михаил Сангәлиа]]
|
|
|-
|16
|Гәдоуҭа
|[[Владимир Начач]]
|
|
|-
|17
|Аацы
|''[[Виачеслав Цыгәба]]''
|
|Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ
|-
|18
|Афон Ҿыц
|[[Виталии Смыр]]
|
|
|-
|19
|Йашыра
|[[Лев Аҩыӡба]]
|
|
|-
|20
|Гәымсҭа
|''[[Альберт Овсепиан]]''
|
|Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ
|-
|21
|Баслаҭа
|[[Валерии Кәарҷиа]]
|
|
|-
|22
|Pshap
|[[Сергеи Матосиан]]
|
|
|-
|23
|Machara
|[[Виктор Висилиов]]
|
|
|-
|24
|Дранда
|[[Адгәр Харазиа]]
|
|
|-
|25
|Beslakhuba
|[[Иурии Зыхәба]]
|
|
|-
|26
|Ҷлоу
|[[Заур Адлеиба]]
|
|
|-
|27
|Кәтол
|'''[[Нугзар Ашәба]]'''
|
|Аиҳабы
|-
|28
|Аҭара
|[[Ҭемыр Кәыҵниа]]
|
|
|-
|29
|Очамчыра
|[[Беслан Џьопуа]]
|
|
|-
|30
|Тҟәарчал
|[[Даур Аршба]]
|
|
|-
|31
|Тҟәарчал
|[[Алеқсандр Ченгелиа]]
|
|
|-
|32
|Уақәым
|[[Емма Гамсаниа]]
|
|Elected in by-election after the death of [[Омар Кәарҷиа]]
|-
|33
|Ҷубурхьынџь
|[[Иурии Кереселидзе]]
|
|
|-
|34
|Гал
|[[Виачеслав Ҩардан]]
|
|
|-
|35
|Shashikvar
|[[Бежан Убириа]]
|
|
|-
|}
==Шәахә. иара убас==
* [[Аԥсны]]
* [[Аԥсны Аҳәынҭқарра]]
== Абара ==
{{commonscat|People's Assembly of Abkhazia|Аԥсны Жәлар Реизара}}
[[Акатегориа:Аԥсны жәлар реизара| ]]
gdb3k67utl4cnm5m4pe1dvodk39im4s
165374
165373
2026-05-08T16:18:37Z
~2026-27839-25
25146
165374
wikitext
text/x-wiki
'''Аԥсны Жәлар Реизара<ref>{{Аурыс-аԥсуа жәар (2016)|2|110}}</ref><ref>{{Аԥсуа-аурыс жәар (2005)}}</ref><ref>{{Бӷажәба Аурыс-аԥсуатә жәар (1964)}}</ref> - Апарламент -''' ихадоу Аԥсны Аҳәынҭқарратә азакәанԥҵаратә усбарҭоуп. Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент хәышықәса аҿҳәара рыҭаны иалху 35-ҩык адепутатцәа рыла ишьақәгылоуп.
'''''Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатс дыҟоуп''' Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциеи «Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатцәа ралхразы» Аконституциатә закәани инарықәыршәаны, Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент аҟны Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциеи «Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутат истатус азы» Аԥсны Аҳәынҭқарра Азакәани иазԥхьагәарҭо азакәанԥҵаратәии егьырҭ азинмчқәеи рынагӡаразы азинмчы змоу ажәлар рхаҭарнак.''
== Афункциақәа ==
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент:
1) иаднакылоит Аконституциеи Аԥсны Аҳәынҭқарра азакәанқәеи;
2) иаднакылоит административ-дгьылҵакыратә ԥсахрақәа ирызку аӡбамҭақәа;
3) иазыӡырҩуеит атәылаҿы ҭагылазаашьас иҟоуи, аҳәынҭқарра аҩныҵҟатәи, адәныҟатәи аполитика ахырхарҭа хадақәеи, урҭ рымҩаԥгареи ирызку Аԥсны Ахада инашьҭымҭақәа;
4) иахәаԥшуеит егьышьақәнарӷәӷәоит аҳәынҭқарра абиуџьет, уи анагӡарагьы хылаԥшра азнауеит;
5) иаднакылоит ашьауӷатә, ашьауӷа-усеилыргаратә, амҩақәҵаратә-џьатә, атәылауаҩратә, атәылауаҩра-усеилыргаратә, абжьаҟазаратәи даҽа закәанԥҵараки, аӡбареиҿкаареи апрокуратуреи ирызку азҵаарақәа;
6) имҩаԥнагоит Аконституциеи Аԥсны азакәанқәеи реилыркаара;
7) ишьақәнаргылоит Аԥсны Аҳәынҭқарра аҳамҭақәеи, аҳаҭыртә, арратә хьӡалкаақәеи;
8) ишьақәнарӷәӷәоит, ишыԥнарго рыланаҳәоит Аԥсны аҳәынҭқаррабжьаратә еиқәшаҳаҭрақәа;
9) иалнахуеит Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аиҳаби уи ихаҭыԥуааи;
10) амаҵура ианаҭоит, рхы иақәиҭнатәуеит, азакәан инақәыршәаны Аԥсны Ахада иқәиргыло;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра Амилаҭтә банк Ахантәаҩы;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра аӡбаҩцәа;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра Апрокурор хадеи ихаҭыԥуааи;
- Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконтрольтә палата Ахантәаҩы, уи ихаҭыԥуаҩ;
11) рмаҵура ианаҭоит, рхы иақәиҭнатәуеит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконтрольтә палата аудиторцәа хҩык;
12) иаднакылоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аминистрцәа реилазаара хазы игоу иалахәцәа рыгәрамгара рылаҳәара иазку аӡбамҭа;
13) Аԥсны Ахада ахара иднаҵоит уи имаҵура нижьразы;
14) ирыланаҳәоит амнистиа;
15) иаӡбоит аибашьра рылаҳәареи аинышәара рыбжьаҵареи ирызку азҵаатәқәа;
16) иаӡбоит Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент адепутатцәа рыламкьысра азҵаатәқәа;
17) иаӡбоит иҷыдоу аҭагылазаашьеи аибашьратә ҭагылазаашьеи ралагалара ахьынӡазинрку;
18) инанагӡоит Аконституциеи Аԥсны азакәанқәеи иирыднаҵо егьырҭ азинмчқәа.
== Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент Аилакқәа ==
Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент иамоуп есқьынагьтәи абарҭ Аилакқәа ааба:
– Аҳәынҭқарра-зинтә политиказы аилак;
– Абиуџьети, акредиттә еиҿкаарақәеи, ашәахтәқәеи афинансқәеи рзы аилак;
– Аекономикатә политикеи ареформақәеи рзы аилак;
– Атәылахьчареи амилаҭтә шәарҭадареи рзы аилак;
– Асоциалтә политикеи, аџьеи, агәабзиарахьчареи, адемографиеи, аибашьра аветеранцәеи аинвалидцәеи русқәа рзы аилак;
– Аҵареи, аҭҵаарадырреи, абызшәатә политикеи, амассатә информациа ахархәагақәа русуреи рзы аилак;
– Акультуреи, аҿари аспорти русқәеи рзы аилак;
– Жәларабжьаратәи апарламентбжьаратәи аимадарақәеи аџьынџьуаа рымадареи рзы аилак;
– Аграртә политикеи, аԥсабаратә лшарақәеи, аекологиеи рзы аилак.
== Аԥсны Жәлар Реизара аиҳабцәа ==
1) [[Џьынџьал Сократ Рач-иԥа]] — I - II-тәи ааԥхьара (1994-2002 шш.)
2) [[Ашәба, Нугзар Нури-иԥа|Ашәба Нугзар Нури-иԥа]] — III - IV-тәи ааԥхьара (2002-2012 шш.)
3) [[Бганба Валери Рамшьыхә -иԥа]] — V-тәи ааԥхьара (2012-2017 шш.)
4) [[Кәарҷиа Валери Еремеи-иԥа]] — VI-тәи ааԥхьара (2017-2022 шш.)
5) [[Ашәба Лаша Нугзар-иԥа]] – VII -тәи ааԥхьара (2022 ш.)
== IV-тәи ааԥхьара Аԥсны Аҳәынҭқарра Апарламента адепутатцәа руак ==
{| class="wikitable" style="text-align:right"
!# !! Алхратә округ !! Адепутат !! Affiliation !! Notes
|-
|1
|Аҟәа
|[[Ҭалих Ҳәатышь]]
|
|
|-
|2
|Аҟәа
|[[Сенер Гогәуа]]
|
|
|-
|3
|Аҟәа
|[[Рита Лолуеа|Рита Лолуа]]
|
|
|-
|4
|Аҟәа
|[[Баҭал Кобахиа]]
|
|
|-
|5
|Аҟәа
|[[Лев Шамба]]
|
|
|-
|6
|Аҟәа
|''[[Ирина Агрба]]''
|
|Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ
|-
|7
|Аҟәа
|[[Павел Лешьук]]
|
|
|-
|8
|Пиҵунда
|[[Роман Бениа]]
|
|
|-
|9
|Бзыԥ
|[[Валерии Бганба]]
|
|
|-
|10
|Гагра
|[[Амра Агрба]]
|
|
|-
|11
|Гагра
|[[Валерии Кондаков]]
|
|
|-
|12
|Цандрыԥшь
|[[Валерии Маиромиан]]
|
|
|-
|13
|Otkhura
|[[Гаррик Саманба]]
|
|
|-
|14
|Дәрыԥшь
|[[Гәрам Гәмба]]
|
|
|-
|15
|Лыхны
|[[Михаил Сангәлиа]]
|
|
|-
|16
|Гәдоуҭа
|[[Владимир Начач]]
|
|
|-
|17
|Аацы
|''[[Виачеслав Цыгәба]]''
|
|Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ
|-
|18
|Афон Ҿыц
|[[Виталии Смыр]]
|
|
|-
|19
|Йашыра
|[[Лев Аҩыӡба]]
|
|
|-
|20
|Гәымсҭа
|''[[Альберт Овсепиан]]''
|
|Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ
|-
|21
|Баслаҭа
|[[Валерии Кәарҷиа]]
|
|
|-
|22
|Pshap
|[[Сергеи Матосиан]]
|
|
|-
|23
|Machara
|[[Виктор Висилиов]]
|
|
|-
|24
|Дранда
|[[Адгәр Харазиа]]
|
|
|-
|25
|Beslakhuba
|[[Иурии Зыхәба]]
|
|
|-
|26
|Ҷлоу
|[[Заур Адлеиба]]
|
|
|-
|27
|Кәтол
|'''[[Нугзар Ашәба]]'''
|
|Аиҳабы
|-
|28
|Аҭара
|[[Ҭемыр Кәыҵниа]]
|
|
|-
|29
|Очамчыра
|[[Беслан Џьопуа]]
|
|
|-
|30
|Тҟәарчал
|[[Даур Аршба]]
|
|
|-
|31
|Тҟәарчал
|[[Алеқсандр Ченгелиа]]
|
|
|-
|32
|Уақәым
|[[Емма Гамсаниа]]
|
|Elected in by-election after the death of [[Омар Кәарҷиа]]
|-
|33
|Ҷубурхьынџь
|[[Иурии Кереселидзе]]
|
|
|-
|34
|Гал
|[[Виачеслав Ҩардан]]
|
|
|-
|35
|Shashikvar
|[[Бежан Убириа]]
|
|
|-
|}
==Шәахә. иара убас==
* [[Аԥсны]]
* [[Аԥсны Аҳәынҭқарра]]
== Абара ==
{{commonscat|People's Assembly of Abkhazia|Аԥсны Жәлар Реизара}}
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
[[Акатегориа:Аԥсны жәлар реизара| ]]
ps722v1mcyakh70aukj0b1b3hoqjmke
Иапониа
0
3960
165369
153451
2026-05-08T16:03:56Z
~2026-27817-36
25145
165369
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Иапониа абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Иапониа агерб
|агимн=Kimi ga Yo instrumental.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Иапониа агимн
|амаҵураҭыԥ1=Аимператор
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=3}}
'''Иапониа'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 310 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-ja|日本}}, {{audio|help=no|Ja-nippon_nihonkoku.ogg|«Ниҳон коку», «Ниппон коку»}} {{lang-ja|日本国}}) — адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра [[Азиа]]ҟны ауп. [[Аокеан Ҭынч]] аҟны, [[Иапонтә амшын]]и, [[Чын]]и, [[Ҩадатәи Кореа|Ҩадатәгьы]] [[Аладатәи Кореа|Аладатәгьы]] [[Кореа|Кореи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] мрагыларахь иҟоуп. Атерриториа [[Охоттә амшын]] аҟнытә аҩадаҟны [[Мрагылартә-Чынҭатә амшын]] аҟнынӡа аладаҟны иаҵанакуеит. Иапониа [[аҳҭнықалақь]] [[Токио]] ауп.
Аҵанакы — {{км²|377 944}}.
Аҳәынҭқарра иаланхо — {{иаланхо|126 740 000|2017}}.
== Аҭоурых ==
[[Афаил:Jomon vessel 3000-2000BC.jpg|thumb|[[Ӡиомон]] бжьаратә апериод акерамика.]]
Раԥхьатәи аҷыдарақәа [[Иапонтә архипелаг]] ауаа рықәныпхара ицәырҵон 40тә ҟа азқьышықәса ҳ-е-ӡа иапонтә апалеолит, иарбан 12тә азқьышықәсаӡа ҳ-е-ӡа еиҵиҵит, алагамҵа аан. Ажәытәтәи Иапониа ауааԥсыра ашәарыцареи аҟәшәареи ауон, раԥхьатәи аџьаџьа ахаҳәтә [[амаруга]]қәа реиҟаҵон. Ари апериод аҿы [[Атерракота|акерамикатә]] алхымҭақәа ыҟам азы, апериод акерамикаӡымҭа ихьӡырҵоит. 12 000 шықәсаҟнытә ҳ-е-ӡы [[ӡиомон]] апериод изҵысит, уи амраҭашәаратәи атәылақәа рҭоурых археологиатәи апериодизациала [[Амезолит|мезолити]] [[Анеолит|неолити]] ирышьашәалоуп.
500-ҟа шықәса ҳ-е-ӡы [[иаиои]] период изҵысит. Иаиои аан Иапонтә архипелаг аҿы ақәҭәаратә [[аԥрынџьлаҵара]], [[акыцӡратә аикәагьежь]], [[асарҭы]], аметаллқәа рқәаарыхра, ахырӷәӷәарҭақәа — рцәырҵит. Арҭ аҿыцқәа Иапониахь [[Чын]]ҭеи [[Кореа|Кореи]] рҟнытә аиммигрантцәа раагеит.
Аиапонцәа раԥхьаӡа ачынҭатәи ҭоурыхтә ахроника [[Ханьшу]] рыхиҳәааит. Чынҭатә «Х-аҳрак рҭоурых» Ва-тәыла (ус чынҭуаа Иапонтә архипелаг ихьӡырҵеит) еиҳа какала ирҵеит. Ари хроникала ахԥатәи шықәсаҿы аҳра амч-алшара дуӡа измо [[Иаматаи]] аҳра иҟан, [[Химико]] иаҳкәажәан.
250тә ш. аҿы [[Кофуи]] апериод иаиои еибаԥсахит. Ари апериод аан ахәҳәыгәрақәа ркултура иплеит. Иамато араион аҿы ахьӡык иапонтә аҳәынҭқарра ицәырҵит.
== Агьеографиа ==
[[Афаил:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|thumb|Иапониа аспутникаҟнытә афотографиа.]]
=== Аӡы аресурсқәа ===
Иапониаҿы иҟьаҿу ашьхатә ӡиасқәа рацәаны иҟоуп ([[Шинано]], [[Тоне]], [[Китаками]]).
=== Афлора ===
=== Афауна ===
== Административ-территориалтә ашара ==
Иапониа 47 аҩаӡара дуӡӡа административтә акқәа — префектурқәа, азы ишоит. Еспрефектура префект дха иргылоуп.
[[Афаил:Map of the prefectures of Japan with claimed territories.png|thumb|upright=1.2|Иапониа апрефектурқәа рыхсаала. Острова, которые Япония [[Проблема принадлежности южных Курильских островов|оспаривает]] у России, окрашены оранжевым цветом]]
Ниже представлен список префектур в порядке [[ISO 3166-2:JP]], сгруппированных по регионам.
{| style="margin:auto;"
|-
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Ҳоккаидо]]'''</div>
----
1. [[Ҳоккаидо (агубернаторра)|Ҳоккаидо]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Тохоку]]'''</div>
----
2. [[Аомори (апрефектура)|Аомори]]<br />
3. [[Ивате]]<br />
4. [[Мииагьы (апрефектура)|Мииагьы]]<br />
5. [[Акита (апрефектура)|Акита]]<br />
6. [[Иамагата (апрефектура)|Иамагата]]<br />
7. [[Фукушима (апрефектура)|Фукушима]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Канто]]'''</div>
----
8. [[Ибаракьы]]<br />
9. [[Тотигьы]]<br />
10. [[Гумма (апрефектура)|Гумма]]<br />
11. [[Саитама (апрефектура)|Саитама]]<br />
12. [[Чиба (апрефектура)|Чиба]]<br />
13. [[Токио]]<br />
14. [[Канагава (апрефектура)|Канагава]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Чиубу]]'''</div>
----
15. [[Ниигата (апрефектура)|Ниигата]]<br />
16. [[Тоиама (апрефектура)|Тоиама]]<br />
17. [[Ишикава]]<br />
18. [[Фукуи (апрефектура)|Фукуи]]<br />
19. [[Иаманаши (апрефектура)|Иаманаши]]<br />
20. [[Нагано (апрефектура)|Нагано]]<br />
21. [[Гьыфу (апрефектура)|Гьыфу]]<br />
22. [[Шизуока (апрефектура)|Шизуока]]<br />
23. [[Аичи (апрефектура)|Аичи]]
|-
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Кансаи]]'''</div>
----
24. [[Мие (апрефектура)|Мие]]<br />
25. [[Шига (апрефектура)|Шига]]<br />
26. [[Киото (апрефектура)|Киото]]<br />
27. [[Осака (апрефектура)|Осака]]<br />
28. [[Хього (апрефектура)|Хього]]<br />
29. [[Нара (апрефектура)|Нара]]<br />
30. [[Вакаиама (апрефектура)|Вакаиама]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Чиугоку]]'''</div>
----
31. [[Тоттори (апрефектура)|Тоттори]]<br />
32. [[Шимане (апрефектура)|Шимане]]<br />
33. [[Окаиама (апрефектура)|Окаиама]]<br />
34. [[Ҳирошима (апрефектура)|Ҳирошима]]<br />
35. [[Иамагучи (апрефектура)|Иамагучи]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Шикоку]]'''</div>
----
36. [[Токушима (апрефектура)|Токушима]]<br />
37. [[Кагава]]<br />
38. [[Ехиме]]<br />
39. [[Кочи (апрефектура)|Кочи]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Кьушу]]и [[Окинава|Окинавеи]]'''</div>
----
40. [[Фукуока (апрефектура)|Фукуока]]<br />
41. [[Сага (апрефектура)|Сага]]<br />
42. [[Нагасаки (апрефектура)|Нагасаки]]<br />
43. [[Кумамото (апрефектура)|Кумамото]]<br />
44. [[Оита (апрефектура)|Оита]]<br />
45. [[Мииазаки (апрефектура)|Мииазаки]]<br />
46. [[Кагошима (апрефектура)|Кагошима]]<br />
47. [[Окинава (апрефектура)|Окинава]]
|}
Иапониа Азиа зегь раҵкьыс аҿиара змоу тәылоуп. Амра зегь раҧхьа игылоит Ипониа, избанзар уи егьырҭ атәылақәа зегь рааасҭа мрагылара иазааигәоуп. Убри азы Иапониа Мрагылара Атәыла ҳәа иашьҭоуп. Иапониа 128 миллионҩык ауааҧсыра нхоит. Иахьатәи ҳаамҭа иақәшәо атехника зегь реиҳа иахьыҟарҵо Иапониа ауп. Убри азы Иапониа ҳаамҭазтәи атехнологиақәа ртәыла ҳәа иашьҭоуп.
Иапониа ҳаамҭа иақәшәо тәылоуп, аха иахьа уи дахагылоуп аимператор. Иапониаа ирымоуп даараӡа ижәытәӡоу акультуреи атрадициеи, урҭ даара ҳаҭыр рықәырҵоит ркультуреи рытрадициақәеи.
Абри азы Иапониа атуристцәа бзиа ирбо тәылоуп. Зегь реиҳа атуристцәа Иапониаҟа иаауеит хәажәкырамза анҵәамҭеи мшаԥымза алагамҭеи рзы. Уи аамҭазы ара ишәҭуеит сакура.
==Сакура==
Сакура ари иапониатәи ацаҵлоуп. Иара шәҭуеит ааҧын. Сакура иапониатәи акультура иахәҭакуп. Уи ашәҭра ажәытә иапониатәи асахьақәа ирнуп.
Сакура бжьымшы роуп ианышәҭуа. Уи абжьымшы иапониаа рзы ныҳәоуп. «Ханами» иапон бызшәала иаанагоит ашәҭ аҧшӡара аҟынтә агәахәара аиура.
Сакура ашәҭ гәилҧштәуп, мамзаргьы ишкәакәоуп. Иара иапониаа рҿы захьынџьара иуҧылоит. Сакура абыӷьқәа афатә алырхуеит.
==Суши==
Иапониаа ихадоу ржәытә традициатә фатә хкуп – суши. Урҭ фатәыс рхы иадырхәоит амшын ирнаҭо афатәқәеи абрынџьи.
Акрыфараан иапониаа аҳәызбеи ачқыҧи рхы иадырхәаӡом. Урҭ амҿы иалхыу ҩ-лабак рыла акрырфоит. Суши – ари традициатә фатәуп. Уи аҧсыӡ аӡеи абрынџьи ирылырхуеит.
Суши иапониаа рыдагьы бзиа избо ыҟоуп. Уи адунеиаҿы зегь реиҳа зыхә ҳараку, ихаау афатә хкқәа иреиуоуп.
==Асамураи==
Асамураицәа ҳәа ажәытә аиапонтә еибашьцәа ирышьҭан, аиапон бызшәала самураи амаҵзура аанагоит. Самураи иҭауад дихьчон. Аибашьраҿы самураи ихы иаирхәон аҳәа. Аҳәа иапон бызшәала катана ахьӡуп. Самураи зегьы деицырдыруан ҟазарала аҳәа ахархәаразы.
Асамураицәа амаҭәа ҷыда рыман. Урҭ ирыман рзакәанқәа рышәҟәы. Асамураицәа урҭ азакәанқәа ҳаҭыр рықәырҵон, урҭ рыҭауадцәа рыҧсахӡомызт. Ирытҟәаз Асамураицәа рҽыршьуан аҳәа рылаҵаны. Уи харакири ахьӡын. Харакири – ахаҵара иасимволын. Асамураицәа рхаҵаразы ирацәаны ашәҟәқәа рыҩхьеит. Иара убас «Быжьҩык» асамураицәа» ирызкны иҭыхуп зегь еицырдыруа иапониатәи афильм.
==Кабуки==
Иапониатәи аҟазара иамоуп ижәытәӡатәиу атрадициақәа. Иапониатәи атеатр иахьӡуп кабуки.
Кабуки – акәашареи ашәаҳәареи ҳәа еиҭаргоит. Ажәытә аҳәса ракәын актиорцәас иҟаз. Жәибжьтәи ашәышықәсазы зегьы аҽаҧсахит. Ахацәа ракәхеит актиорцәас иҟалаз. Актиорцәа дара рымаҭәа ҷыда ныҟәыргон. Уи амаҭәа ахалаҭ (аҵкыҧхьарҟьа) еиҧшуп. Уи аҵкыҧхьарҟьа иапон бызшәала иахьӡуп кимано. Кимано иахьагьы Иапониа еиҧш, егьырҭ атәылақәа рыҿгьы ирылаҵәахьеит.
Кабуки атеатр аҿы аҵак дуӡӡа амоуп актиорцәа рмакиаж, урҭ дара рхала иҟарҵоит.
Раҧхьа урҭ рхырҿы ахәша ахьыршьуеит, анаҩс ашәыга шкәакәа, аҵыхәтәан, рқьышәқәа ашәыга ҟаҧшь ахьыршьуеит, рыблақәа ашәыга еиқәаҵәа.
Аспектакль анҵәамҭазы, актиорцәа рхырҿы абырфын хҵәаха адырҵоит. Амакиаж абырфын ахь ииасуеит. Ас еиҧш иҟоу абырфын ахҵәаха актиорцәа кыраамҭа ирҵәахуеит.
Кабуки иахьазы иапониаа рзы бзиа ирбо аамҭа хгагоуп.
==Бонсаи==
Иапониаа атрадициақәа рыдагьы, бзиа ирбоит аҧшӡара.
Бонсаи – ари иапониатәи аҵан ҵлақәа (аҵлахәыҷӡақәа) роуп. Урҭ аҟәџьалхәыҷқәа рҿы ирызҳауеит. Бонсаи, иаабахьо аҵлақәа иреиҧшуп, аха даара ихәыҷӡақәоуп, урҭ инықәырҧшны ҩажәижәаба сантиметра инаӡоит. Бонсаи ааӡара даара иуадаҩуп. Урҭ рныҟәгаразы иҷыдоу анышә, амра шәахәа рацәаны, аӡы, арҵәыга рҭахуп.
==Шоги==
Иапониатәи ашахматқәа шоги рыхьӡуп. Раҧхьаӡакәны ашахматқәа цәырҵит Индиа. Шоги цәырҵит аабатәи ашәышықәсазы индиатәи ашахматқәа рнаҩс.
Ажәакала шоги иамоуп индиатәи ашахматқәа излареиҧшым ахатә ҧҟарақәа. Иаҳҳәап, аицлабҩы иигаз афигура, иацлабуа ихы иаирхәар ҟалоит.
==Оригами==
Еиуеиҧшым амаҭәарқәа ақьаад иалхны аҟаҵара оригами ахьӡуп. Китаи ақьаад иаҧсадгьылуп, аха ақьаад иалху иссиру амаҭәарқәа рыҧсадгьыл Иапониа ауп.
Оригами напыла иҟарҵоит. Урҭ ажәытә аҵак ду арҭон, рыхгьы иадырхәон адинтә ныҳәақәа раан. Ныҳәақәак раан иапониаа иҟарҵон акәалаҧ хәыҷқәа – санбо, уахь иҭарҵон аҧсыӡи ауаҭраҭыхи рыҟнытә ҽыҭқәак. Самбо иҭаҵаны Иапониаа ауахәамақәа рахь инаргон аныҳәагатәқәа. Ишаабо ала, иапониаа рзы адини оригами ҷыдала еидҳәалоуп.
Иапониа Оригами ибзианы аҟаҵашьа здыруа аҵарабзиеи аилкаара змоу аӡә иакәны дрыҧхьаӡон.
Иапониаа еиуеиҧшым афигурақәа рыла еиуеиҧшым ацәаныррақәа аадырҧшуеит.
Аиҩызара иасимвалны иҟан аҧарҧалыкь, аҧсаатә, ашәҭ.
Иапониа оригами аҿы зегь реиҳа ирдыруа сахьан апҟа шкәакәа.
Аҧҟа шкәакәа анасыҧи аҧсынҵры дуи ирсимволын.
Иапониаа агәра ргоит ақьаад иалхыу апҟа шкәакәақәа шәкы ҟазҵаз игәҭакы шынаӡо ала.
==Кимано==
Кимано иапониатәи аҳәсақәа ртрадициатә маҭәоуп. Иҟалап, уи ахалаҭ (аҵкыҧхьарҟьа) иеиҧшзар. Ари иауу ҵкуп, аӡараҿы маҟала иҿарҳәоит.
Аҳәса ркимоно еиҧш иҟоуп ахацәа ркимоногьы. Ус уахьахәаҧшуа иара баша ҵкык еиҧшуп, аха иара иамоуп ҩажәа елемент, уи хымҧада ашәҵашьа иазкуп.
Кимано аҧҟарақәа ирықәшәо аӡә ихала ашәҵара илшаӡом. Уи азы иаҭахуп хҩык. Кимано есыҽны ашәҵаразы иманшәалаӡам.
Ҳаамҭазтәи иапониатәи аҳәса еиҳа ишырзымарио рҽеиларҳәоит. Урҭ аелементқәа зегьы рхы иадырхәаӡом. Даара акраҵанакуеит акимано иану асахьақәа.
Ашықәс аамҭақәа узырбо асахьақәа зну акимано зегь реиҳа ирылаҵәоуп.
Акимано аҵаҟа, иапониаа асарочка, аиҧка ршәырҵоит, ирышьарҵоит иапониаа ршьаҵа агета. Гета амҿи, ацәеи ирылырхуеит. Ашьхәа жәа-сантиметрак инаӡоит. Ажәытә ари аимаа аибашьраан аибашьцәа ирышьарҵон.
==Икебана==
Икебана иҷыдоу ҟазароуп. Ари ашәҭқәа ирылхыу ашәҭрқьақьоуп. Ажәытә икебана адинтә ныҳәақәа раан рхы иадырхәон, уи аритуалқәа раан Анцәа изыршаз акакәын. Икебана иара асимвалтә ҵакы амоуп.
Уи ажәҩани, адгьыли, ауаҩи символла иаанарҧшуазароуп. Арҭ ах-символк ашәҭқәеи, амахә ҟатеи, абӷьқәеи рыла икебана аҟазацәа иҟарҵон. Икебана аҟаҵараан узхымҧо ашәага-загақәа ирықәныҟәатәын.
== Аекономика ==
=== Атранспорт ===
Иапониа амҩақәа аргылара аԥара рацәаны иақәихарџьит. 1,2-ҟа млн. км мҩа еилаҳәоқәа ихы еирхәо автотранспорт аныҟәага хада иҟоуп. Иапониахь [[амҩа армаварала аныҟәара|амҩа армаварала рныҟәоит]].
Аихамҩатә акомпаниақәа ржәабақәа атәылатәгьы арегионтәгьы аџьармыкьаҿы еиндаҭлоит. Ҿырԥштәы азы: [[Иапониатәи Аихамҩақәа]] рыбжь-компаниақәа роуп.
Иапониа 173 [[аҳаирпорт]]қәа имоуп.
== Алахтыреи ауаажәлари ==
=== Аныҳәақәа ===
{| class="wide"
|+ Иапониа аҳәынҭқарратә ныҳәақәа
|-
! Амш
! Ахьӡ
|-
| [[Ажьырныҳәамза 1]]
| {{Lang-ja|元日}} – ганџицу (Ашықәс Ҿыц актәи амш)
|-
| Ҩбатәи [[ажьырныҳәамза]]тәи [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|成人の日}} – сеиџин но ҳи ([[ақәранаӡара мшы]])
|-
| [[Жәабранмза 11]]
| {{Lang-ja|建国記念の日}} – кенкоку кинен но ҳи (День основания государства)
|-
| [[Хәажәкырамза 20]] ма [[Хәажәкырамза 21|21]]<ref name="equinox">Точная дата объявляется Кабинетом министров в начале февраля предшествующего года.</ref>
| {{Lang-ja|春分の日}} – шиумбун но ҳи («Тамашәҭын»)
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Мшаԥымза 29]]<ref name="gold">Входит в [[Золотая неделя|золотую неделю]].</ref>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja|昭和の日}} – шио:ва но ҳи ([[Шиова амш]])
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Лаҵарамза 3]]<ref name="gold"/>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja|憲法記念日}} – кемпо: кинемби ([[Аконституциа амш (Иапониа)|Аконституциа амш]])
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Лаҵарамза 4]]<ref name="gold"/>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja||みどりの日}} – мидори но ҳи ([[День зелени]])
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Лаҵарамза 5]]<ref name="gold"/>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja|こどもの日}} – кодомо но ҳи [[Кодомо-но ҳи|Ахәыҷқәа рымш]]
|-
| Ахԥатәи [[ԥхынгәымза]]тәи [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|海の日}} – уми но ҳи ([[Амшын амш Иапониаҿы|Амшын амш]])
|-
| [[Нанҳәамза 11]]
| {{Lang-ja|山の日}} – иама но ҳи ([[Ашьха амш]])
|-
| Ахԥатәи [[Цәыббрамза|цәыббрамзатәи]] [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|敬老の日}} – кеиро: но ҳи ([[День почитания старших]])
|-
| [[Цәыббрамза 22]] ма [[Цәыббрамза 23|23]]<ref name="equinox"/>
| {{Lang-ja||秋分の日}} – шиу:бун но ҳи («Тамачан»)
|-
| Ҩбатәи [[жьҭаарамза]]тәи [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|体育の日}} – таиику но ҳи ([[Абаҩрҵәыра амш]])
|-
| [[Абҵарамза 3]]
| {{Lang-ja||文化の日}} – бунка но ҳи (Акультура амш)
|-
| [[Абҵарамза 23]]
| {{Lang-ja|勤労感謝の日}} – кинро: каншиа но ҳи (День благодарности труду)
|}
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Иапониа| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Аимпериақәа]]
etsxqmc9u7jhgf7s58kirosmay1ptr5
165412
165369
2026-05-08T21:35:44Z
Fraxinus.cs
8381
ҧ -> ԥ
165412
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка Аҳәынҭқарра
|абираҟ = {{#property:p41}}
|абираҟ ирызку адаҟьа = Иапониа абираҟ
|агерб = {{#property:p94}}
|агерб ирызку адаҟьа = Иапониа агерб
|агимн=Kimi ga Yo instrumental.ogg
|агимн ирызку адаҟьа = Иапониа агимн
|амаҵураҭыԥ1=Аимператор
|амаҵурауаҩ1=
|амаҵураҭыԥ2=Аԥыза-министр
|амаҵурауаҩ2=
|zoom1=3}}
'''Иапониа'''<ref>{{Ашәҟәы |Ажәла = Чрыгба |Ахьӡ = Виачеслав Андреи-иԥа |Ахәҭа = |Астатиа ахьӡ = Аԥсни егьырҭ атәылақәеи ргеографиатә хьыӡқәа ржәар |Аоригинал = |Азхьарԥш = |Аҭыжьра = |Аҭакзыԥхықәу = |Аҭыԥ = Москва |Аҭыжьырҭа = Митра |Ашықәс = 2022 |Атом = |Адаҟьақәа = 310 |Адаҟьақәа1 = 437 |isbn = 978-5-6047056-8-1}}</ref> ({{lang-ja|日本}}, {{audio|help=no|Ja-nippon_nihonkoku.ogg|«Ниҳон коку», «Ниппон коку»}} {{lang-ja|日本国}}) — адгьылбжьахатәи аҳәынҭқарра [[Азиа]]ҟны ауп. [[Аокеан Ҭынч]] аҟны, [[Иапонтә амшын]]и, [[Чын]]и, [[Ҩадатәи Кореа|Ҩадатәгьы]] [[Аладатәи Кореа|Аладатәгьы]] [[Кореа|Кореи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] мрагыларахь иҟоуп. Атерриториа [[Охоттә амшын]] аҟнытә аҩадаҟны [[Мрагылартә-Чынҭатә амшын]] аҟнынӡа аладаҟны иаҵанакуеит. Иапониа [[аҳҭнықалақь]] [[Токио]] ауп.
Аҵанакы — {{км²|377 944}}.
Аҳәынҭқарра иаланхо — {{иаланхо|126 740 000|2017}}.
== Аҭоурых ==
[[Афаил:Jomon vessel 3000-2000BC.jpg|thumb|[[Ӡиомон]] бжьаратә апериод акерамика.]]
Раԥхьатәи аҷыдарақәа [[Иапонтә архипелаг]] ауаа рықәныпхара ицәырҵон 40тә ҟа азқьышықәса ҳ-е-ӡа иапонтә апалеолит, иарбан 12тә азқьышықәсаӡа ҳ-е-ӡа еиҵиҵит, алагамҵа аан. Ажәытәтәи Иапониа ауааԥсыра ашәарыцареи аҟәшәареи ауон, раԥхьатәи аџьаџьа ахаҳәтә [[амаруга]]қәа реиҟаҵон. Ари апериод аҿы [[Атерракота|акерамикатә]] алхымҭақәа ыҟам азы, апериод акерамикаӡымҭа ихьӡырҵоит. 12 000 шықәсаҟнытә ҳ-е-ӡы [[ӡиомон]] апериод изҵысит, уи амраҭашәаратәи атәылақәа рҭоурых археологиатәи апериодизациала [[Амезолит|мезолити]] [[Анеолит|неолити]] ирышьашәалоуп.
500-ҟа шықәса ҳ-е-ӡы [[иаиои]] период изҵысит. Иаиои аан Иапонтә архипелаг аҿы ақәҭәаратә [[аԥрынџьлаҵара]], [[акыцӡратә аикәагьежь]], [[асарҭы]], аметаллқәа рқәаарыхра, ахырӷәӷәарҭақәа — рцәырҵит. Арҭ аҿыцқәа Иапониахь [[Чын]]ҭеи [[Кореа|Кореи]] рҟнытә аиммигрантцәа раагеит.
Аиапонцәа раԥхьаӡа ачынҭатәи ҭоурыхтә ахроника [[Ханьшу]] рыхиҳәааит. Чынҭатә «Х-аҳрак рҭоурых» Ва-тәыла (ус чынҭуаа Иапонтә архипелаг ихьӡырҵеит) еиҳа какала ирҵеит. Ари хроникала ахԥатәи шықәсаҿы аҳра амч-алшара дуӡа измо [[Иаматаи]] аҳра иҟан, [[Химико]] иаҳкәажәан.
250тә ш. аҿы [[Кофуи]] апериод иаиои еибаԥсахит. Ари апериод аан ахәҳәыгәрақәа ркултура иплеит. Иамато араион аҿы ахьӡык иапонтә аҳәынҭқарра ицәырҵит.
== Агьеографиа ==
[[Афаил:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|thumb|Иапониа аспутникаҟнытә афотографиа.]]
=== Аӡы аресурсқәа ===
Иапониаҿы иҟьаҿу ашьхатә ӡиасқәа рацәаны иҟоуп ([[Шинано]], [[Тоне]], [[Китаками]]).
=== Афлора ===
=== Афауна ===
== Административ-территориалтә ашара ==
Иапониа 47 аҩаӡара дуӡӡа административтә акқәа — префектурқәа, азы ишоит. Еспрефектура префект дха иргылоуп.
[[Афаил:Map of the prefectures of Japan with claimed territories.png|thumb|upright=1.2|Иапониа апрефектурқәа рыхсаала. Острова, которые Япония [[Проблема принадлежности южных Курильских островов|оспаривает]] у России, окрашены оранжевым цветом]]
Ниже представлен список префектур в порядке [[ISO 3166-2:JP]], сгруппированных по регионам.
{| style="margin:auto;"
|-
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Ҳоккаидо]]'''</div>
----
1. [[Ҳоккаидо (агубернаторра)|Ҳоккаидо]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Тохоку]]'''</div>
----
2. [[Аомори (апрефектура)|Аомори]]<br />
3. [[Ивате]]<br />
4. [[Мииагьы (апрефектура)|Мииагьы]]<br />
5. [[Акита (апрефектура)|Акита]]<br />
6. [[Иамагата (апрефектура)|Иамагата]]<br />
7. [[Фукушима (апрефектура)|Фукушима]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Канто]]'''</div>
----
8. [[Ибаракьы]]<br />
9. [[Тотигьы]]<br />
10. [[Гумма (апрефектура)|Гумма]]<br />
11. [[Саитама (апрефектура)|Саитама]]<br />
12. [[Чиба (апрефектура)|Чиба]]<br />
13. [[Токио]]<br />
14. [[Канагава (апрефектура)|Канагава]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Чиубу]]'''</div>
----
15. [[Ниигата (апрефектура)|Ниигата]]<br />
16. [[Тоиама (апрефектура)|Тоиама]]<br />
17. [[Ишикава]]<br />
18. [[Фукуи (апрефектура)|Фукуи]]<br />
19. [[Иаманаши (апрефектура)|Иаманаши]]<br />
20. [[Нагано (апрефектура)|Нагано]]<br />
21. [[Гьыфу (апрефектура)|Гьыфу]]<br />
22. [[Шизуока (апрефектура)|Шизуока]]<br />
23. [[Аичи (апрефектура)|Аичи]]
|-
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Кансаи]]'''</div>
----
24. [[Мие (апрефектура)|Мие]]<br />
25. [[Шига (апрефектура)|Шига]]<br />
26. [[Киото (апрефектура)|Киото]]<br />
27. [[Осака (апрефектура)|Осака]]<br />
28. [[Хього (апрефектура)|Хього]]<br />
29. [[Нара (апрефектура)|Нара]]<br />
30. [[Вакаиама (апрефектура)|Вакаиама]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Чиугоку]]'''</div>
----
31. [[Тоттори (апрефектура)|Тоттори]]<br />
32. [[Шимане (апрефектура)|Шимане]]<br />
33. [[Окаиама (апрефектура)|Окаиама]]<br />
34. [[Ҳирошима (апрефектура)|Ҳирошима]]<br />
35. [[Иамагучи (апрефектура)|Иамагучи]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Шикоку]]'''</div>
----
36. [[Токушима (апрефектура)|Токушима]]<br />
37. [[Кагава]]<br />
38. [[Ехиме]]<br />
39. [[Кочи (апрефектура)|Кочи]]
| style="padding-right:1em; vertical-align:top;" |
<div class="center">'''[[Кьушу]]и [[Окинава|Окинавеи]]'''</div>
----
40. [[Фукуока (апрефектура)|Фукуока]]<br />
41. [[Сага (апрефектура)|Сага]]<br />
42. [[Нагасаки (апрефектура)|Нагасаки]]<br />
43. [[Кумамото (апрефектура)|Кумамото]]<br />
44. [[Оита (апрефектура)|Оита]]<br />
45. [[Мииазаки (апрефектура)|Мииазаки]]<br />
46. [[Кагошима (апрефектура)|Кагошима]]<br />
47. [[Окинава (апрефектура)|Окинава]]
|}
Иапониа Азиа зегь раҵкьыс аҿиара змоу тәылоуп. Амра зегь раԥхьа игылоит Ипониа, избанзар уи егьырҭ атәылақәа зегь рааасҭа мрагылара иазааигәоуп. Убри азы Иапониа Мрагылара Атәыла ҳәа иашьҭоуп. Иапониа 128 миллионҩык ауааҧсыра нхоит. Иахьатәи ҳаамҭа иақәшәо атехника зегь реиҳа иахьыҟарҵо Иапониа ауп. Убри азы Иапониа ҳаамҭазтәи атехнологиақәа ртәыла ҳәа иашьҭоуп.
Иапониа ҳаамҭа иақәшәо тәылоуп, аха иахьа уи дахагылоуп аимператор. Иапониаа ирымоуп даараӡа ижәытәӡоу акультуреи атрадициеи, урҭ даара ҳаҭыр рықәырҵоит ркультуреи рытрадициақәеи.
Абри азы Иапониа атуристцәа бзиа ирбо тәылоуп. Зегь реиҳа атуристцәа Иапониаҟа иаауеит хәажәкырамза анҵәамҭеи мшаԥымза алагамҭеи рзы. Уи аамҭазы ара ишәҭуеит сакура.
==Сакура==
Сакура ари иапониатәи ацаҵлоуп. Иара шәҭуеит ааԥын. Сакура иапониатәи акультура иахәҭакуп. Уи ашәҭра ажәытә иапониатәи асахьақәа ирнуп.
Сакура бжьымшы роуп ианышәҭуа. Уи абжьымшы иапониаа рзы ныҳәоуп. «Ханами» иапон бызшәала иаанагоит ашәҭ аԥшӡара аҟынтә агәахәара аиура.
Сакура ашәҭ гәилԥштәуп, мамзаргьы ишкәакәоуп. Иара иапониаа рҿы захьынџьара иуԥылоит. Сакура абыӷьқәа афатә алырхуеит.
==Суши==
Иапониаа ихадоу ржәытә традициатә фатә хкуп – суши. Урҭ фатәыс рхы иадырхәоит амшын ирнаҭо афатәқәеи абрынџьи.
Акрыфараан иапониаа аҳәызбеи ачқыԥи рхы иадырхәаӡом. Урҭ амҿы иалхыу ҩ-лабак рыла акрырфоит. Суши – ари традициатә фатәуп. Уи аԥсыӡ аӡеи абрынџьи ирылырхуеит.
Суши иапониаа рыдагьы бзиа избо ыҟоуп. Уи адунеиаҿы зегь реиҳа зыхә ҳараку, ихаау афатә хкқәа иреиуоуп.
==Асамураи==
Асамураицәа ҳәа ажәытә аиапонтә еибашьцәа ирышьҭан, аиапон бызшәала самураи амаҵзура аанагоит. Самураи иҭауад дихьчон. Аибашьраҿы самураи ихы иаирхәон аҳәа. Аҳәа иапон бызшәала катана ахьӡуп. Самураи зегьы деицырдыруан ҟазарала аҳәа ахархәаразы.
Асамураицәа амаҭәа ҷыда рыман. Урҭ ирыман рзакәанқәа рышәҟәы. Асамураицәа урҭ азакәанқәа ҳаҭыр рықәырҵон, урҭ рыҭауадцәа рыԥсахӡомызт. Ирытҟәаз Асамураицәа рҽыршьуан аҳәа рылаҵаны. Уи харакири ахьӡын. Харакири – ахаҵара иасимволын. Асамураицәа рхаҵаразы ирацәаны ашәҟәқәа рыҩхьеит. Иара убас «Быжьҩык» асамураицәа» ирызкны иҭыхуп зегь еицырдыруа иапониатәи афильм.
==Кабуки==
Иапониатәи аҟазара иамоуп ижәытәӡатәиу атрадициақәа. Иапониатәи атеатр иахьӡуп кабуки.
Кабуки – акәашареи ашәаҳәареи ҳәа еиҭаргоит. Ажәытә аҳәса ракәын актиорцәас иҟаз. Жәибжьтәи ашәышықәсазы зегьы аҽаԥсахит. Ахацәа ракәхеит актиорцәас иҟалаз. Актиорцәа дара рымаҭәа ҷыда ныҟәыргон. Уи амаҭәа ахалаҭ (аҵкыԥхьарҟьа) еиԥшуп. Уи аҵкыԥхьарҟьа иапон бызшәала иахьӡуп кимано. Кимано иахьагьы Иапониа еиԥш, егьырҭ атәылақәа рыҿгьы ирылаҵәахьеит.
Кабуки атеатр аҿы аҵак дуӡӡа амоуп актиорцәа рмакиаж, урҭ дара рхала иҟарҵоит.
Раԥхьа урҭ рхырҿы ахәша ахьыршьуеит, анаҩс ашәыга шкәакәа, аҵыхәтәан, рқьышәқәа ашәыга ҟаԥшь ахьыршьуеит, рыблақәа ашәыга еиқәаҵәа.
Аспектакль анҵәамҭазы, актиорцәа рхырҿы абырфын хҵәаха адырҵоит. Амакиаж абырфын ахь ииасуеит. Ас еиԥш иҟоу абырфын ахҵәаха актиорцәа кыраамҭа ирҵәахуеит.
Кабуки иахьазы иапониаа рзы бзиа ирбо аамҭа хгагоуп.
==Бонсаи==
Иапониаа атрадициақәа рыдагьы, бзиа ирбоит аԥшӡара.
Бонсаи – ари иапониатәи аҵан ҵлақәа (аҵлахәыҷӡақәа) роуп. Урҭ аҟәџьалхәыҷқәа рҿы ирызҳауеит. Бонсаи, иаабахьо аҵлақәа иреиԥшуп, аха даара ихәыҷӡақәоуп, урҭ инықәырԥшны ҩажәижәаба сантиметра инаӡоит. Бонсаи ааӡара даара иуадаҩуп. Урҭ рныҟәгаразы иҷыдоу анышә, амра шәахәа рацәаны, аӡы, арҵәыга рҭахуп.
==Шоги==
Иапониатәи ашахматқәа шоги рыхьӡуп. Раԥхьаӡакәны ашахматқәа цәырҵит Индиа. Шоги цәырҵит аабатәи ашәышықәсазы индиатәи ашахматқәа рнаҩс.
Ажәакала шоги иамоуп индиатәи ашахматқәа излареиԥшым ахатә ԥҟарақәа. Иаҳҳәап, аицлабҩы иигаз афигура, иацлабуа ихы иаирхәар ҟалоит.
==Оригами==
Еиуеиԥшым амаҭәарқәа ақьаад иалхны аҟаҵара оригами ахьӡуп. Китаи ақьаад иаԥсадгьылуп, аха ақьаад иалху иссиру амаҭәарқәа рыԥсадгьыл Иапониа ауп.
Оригами напыла иҟарҵоит. Урҭ ажәытә аҵак ду арҭон, рыхгьы иадырхәон адинтә ныҳәақәа раан. Ныҳәақәак раан иапониаа иҟарҵон акәалаԥ хәыҷқәа – санбо, уахь иҭарҵон аԥсыӡи ауаҭраҭыхи рыҟнытә ҽыҭқәак. Самбо иҭаҵаны Иапониаа ауахәамақәа рахь инаргон аныҳәагатәқәа. Ишаабо ала, иапониаа рзы адини оригами ҷыдала еидҳәалоуп.
Иапониа Оригами ибзианы аҟаҵашьа здыруа аҵарабзиеи аилкаара змоу аӡә иакәны дрыԥхьаӡон.
Иапониаа еиуеиԥшым афигурақәа рыла еиуеиԥшым ацәаныррақәа аадырԥшуеит.
Аиҩызара иасимвалны иҟан аԥарԥалыкь, аԥсаатә, ашәҭ.
Иапониа оригами аҿы зегь реиҳа ирдыруа сахьан апҟа шкәакәа.
Аԥҟа шкәакәа анасыԥи аԥсынҵры дуи ирсимволын.
Иапониаа агәра ргоит ақьаад иалхыу апҟа шкәакәақәа шәкы ҟазҵаз игәҭакы шынаӡо ала.
==Кимано==
Кимано иапониатәи аҳәсақәа ртрадициатә маҭәоуп. Иҟалап, уи ахалаҭ (аҵкыԥхьарҟьа) иеиԥшзар. Ари иауу ҵкуп, аӡараҿы маҟала иҿарҳәоит.
Аҳәса ркимоно еиԥш иҟоуп ахацәа ркимоногьы. Ус уахьахәаԥшуа иара баша ҵкык еиԥшуп, аха иара иамоуп ҩажәа елемент, уи хымԥада ашәҵашьа иазкуп.
Кимано аԥҟарақәа ирықәшәо аӡә ихала ашәҵара илшаӡом. Уи азы иаҭахуп хҩык. Кимано есыҽны ашәҵаразы иманшәалаӡам.
Ҳаамҭазтәи иапониатәи аҳәса еиҳа ишырзымарио рҽеиларҳәоит. Урҭ аелементқәа зегьы рхы иадырхәаӡом. Даара акраҵанакуеит акимано иану асахьақәа.
Ашықәс аамҭақәа узырбо асахьақәа зну акимано зегь реиҳа ирылаҵәоуп.
Акимано аҵаҟа, иапониаа асарочка, аиԥка ршәырҵоит, ирышьарҵоит иапониаа ршьаҵа агета. Гета амҿи, ацәеи ирылырхуеит. Ашьхәа жәа-сантиметрак инаӡоит. Ажәытә ари аимаа аибашьраан аибашьцәа ирышьарҵон.
==Икебана==
Икебана иҷыдоу ҟазароуп. Ари ашәҭқәа ирылхыу ашәҭрқьақьоуп. Ажәытә икебана адинтә ныҳәақәа раан рхы иадырхәон, уи аритуалқәа раан Анцәа изыршаз акакәын. Икебана иара асимвалтә ҵакы амоуп.
Уи ажәҩани, адгьыли, ауаҩи символла иаанарԥшуазароуп. Арҭ ах-символк ашәҭқәеи, амахә ҟатеи, абӷьқәеи рыла икебана аҟазацәа иҟарҵон. Икебана аҟаҵараан узхымԥо ашәага-загақәа ирықәныҟәатәын.
== Аекономика ==
=== Атранспорт ===
Иапониа амҩақәа аргылара аԥара рацәаны иақәихарџьит. 1,2-ҟа млн. км мҩа еилаҳәоқәа ихы еирхәо автотранспорт аныҟәага хада иҟоуп. Иапониахь [[амҩа армаварала аныҟәара|амҩа армаварала рныҟәоит]].
Аихамҩатә акомпаниақәа ржәабақәа атәылатәгьы арегионтәгьы аџьармыкьаҿы еиндаҭлоит. Ҿырԥштәы азы: [[Иапониатәи Аихамҩақәа]] рыбжь-компаниақәа роуп.
Иапониа 173 [[аҳаирпорт]]қәа имоуп.
== Алахтыреи ауаажәлари ==
=== Аныҳәақәа ===
{| class="wide"
|+ Иапониа аҳәынҭқарратә ныҳәақәа
|-
! Амш
! Ахьӡ
|-
| [[Ажьырныҳәамза 1]]
| {{Lang-ja|元日}} – ганџицу (Ашықәс Ҿыц актәи амш)
|-
| Ҩбатәи [[ажьырныҳәамза]]тәи [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|成人の日}} – сеиџин но ҳи ([[ақәранаӡара мшы]])
|-
| [[Жәабранмза 11]]
| {{Lang-ja|建国記念の日}} – кенкоку кинен но ҳи (День основания государства)
|-
| [[Хәажәкырамза 20]] ма [[Хәажәкырамза 21|21]]<ref name="equinox">Точная дата объявляется Кабинетом министров в начале февраля предшествующего года.</ref>
| {{Lang-ja|春分の日}} – шиумбун но ҳи («Тамашәҭын»)
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Мшаԥымза 29]]<ref name="gold">Входит в [[Золотая неделя|золотую неделю]].</ref>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja|昭和の日}} – шио:ва но ҳи ([[Шиова амш]])
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Лаҵарамза 3]]<ref name="gold"/>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja|憲法記念日}} – кемпо: кинемби ([[Аконституциа амш (Иапониа)|Аконституциа амш]])
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Лаҵарамза 4]]<ref name="gold"/>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja||みどりの日}} – мидори но ҳи ([[День зелени]])
|-
|bgcolor="#FAFAD2"| [[Лаҵарамза 5]]<ref name="gold"/>
|bgcolor="#FAFAD2"| {{Lang-ja|こどもの日}} – кодомо но ҳи [[Кодомо-но ҳи|Ахәыҷқәа рымш]]
|-
| Ахԥатәи [[ԥхынгәымза]]тәи [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|海の日}} – уми но ҳи ([[Амшын амш Иапониаҿы|Амшын амш]])
|-
| [[Нанҳәамза 11]]
| {{Lang-ja|山の日}} – иама но ҳи ([[Ашьха амш]])
|-
| Ахԥатәи [[Цәыббрамза|цәыббрамзатәи]] [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|敬老の日}} – кеиро: но ҳи ([[День почитания старших]])
|-
| [[Цәыббрамза 22]] ма [[Цәыббрамза 23|23]]<ref name="equinox"/>
| {{Lang-ja||秋分の日}} – шиу:бун но ҳи («Тамачан»)
|-
| Ҩбатәи [[жьҭаарамза]]тәи [[ашәахьа]]
| {{Lang-ja|体育の日}} – таиику но ҳи ([[Абаҩрҵәыра амш]])
|-
| [[Абҵарамза 3]]
| {{Lang-ja||文化の日}} – бунка но ҳи (Акультура амш)
|-
| [[Абҵарамза 23]]
| {{Lang-ja|勤労感謝の日}} – кинро: каншиа но ҳи (День благодарности труду)
|}
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Иапониа| ]]
[[Акатегориа:Азиатәи атәылақәа]]
[[Акатегориа:Аимпериақәа]]
8f5qahy6i1dc9xyparscsuv29ju64gq
Чабырхәа
0
6023
165367
117105
2026-05-08T15:54:29Z
~2026-27817-36
25145
165367
wikitext
text/x-wiki
'''Чабырхәа''', '''Цхенҵҟар''' ({{lang-ka|ცხენისწყალი}}) — [[Аԥсны]], [[Очамчыра араион]] [[ақыҭа]].
== Аланхо ==
Араион иаланхо - {{иаланхо|4628|2003}}.
== Чабырхәа ақыҭа ахадара ==
== Аҳабла ==
7 :
== Абара ==
* {{ур icon}} [http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnabkhazia.html Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003]
* {{Аԥсны атопонимика (2002)}}
{{Административ-территориалтә ашара}}
{{Очамчыра араион}}
[[Акатегориа:Очамчыра араион ақыҭақәа]]
38sseryjxpdxv3ovlxj8fu5d4zxg93a
Акатегориа:Франциатәи аполитикцәа
14
27661
165413
120030
2026-05-08T21:44:58Z
Fraxinus.cs
8381
165413
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Politicians of France}}
[[Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Афранцызцәа|политикцәа]]
[[Акатегориа:Франциа аполитика]]
fnm85z4crd1ywr9uu40wlobc0f1yqhn
Акатегориа:Франциатәи аруаа
14
27679
165417
162551
2026-05-08T21:46:05Z
Fraxinus.cs
8381
165417
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Military people of France}}
[[Акатегориа:Афранцызцәа|аруаа]]
[[Акатегориа:Аруаа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Франциа арбџьармчқәа]]
[[Акатегориа:Европатәи атәылақәа рыруаа]]
rmbozvuvb2p0cg36oov3xqz9gjvlg9s
Акатегориа:Франциатәи амузыкантцәа
14
27794
165415
120028
2026-05-08T21:45:33Z
Fraxinus.cs
8381
165415
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Musicians from France}}
{{DEFAULTSORT:ф}}
[[Акатегориа:Афранцызцәа|музыкантцәа]]
[[Акатегориа:Франциатәи амузыка]]
[[Акатегориа:Амузыкантцәа атәылақәа рыла]]
ox42loymr9tzsf7lpl8344w00mxolbm
Акатегориа:Иршьыз ауаа
14
27856
165358
159978
2026-05-08T15:31:23Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Мчымхарылатәи аԥсрақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165358
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Deaths from executions}}
{{DEFAULTSORT:у}}
[[Акатегориа:Ашьра]]
[[Акатегориа:Аԥсрақәа зыхҟьаз ала]]
[[Акатегориа:Ацәгьоурақәа рзы ахара здырҵаз ауаа]]
[[Акатегориа:Мчымхарылатәи аԥсрақәа]]
d80ua0zc7ligekvjjsgkun3d6ivnub5
Акатегориа:Франциатәи адипломатцәа
14
27902
165414
120027
2026-05-08T21:45:18Z
Fraxinus.cs
8381
165414
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Diplomats of France}}
{{DEFAULTSORT:ф}}
[[Акатегориа:Афранцызцәа|дипломатцәа]]
[[Акатегориа:Адипломатцәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Франциа адәныҟатәи аполитика]]
g70v8en4f0swwvsmle02hakv2sybb4u
Акатегориа:Франциатәи ацқьацәа
14
27911
165416
120037
2026-05-08T21:45:50Z
Fraxinus.cs
8381
165416
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Saints of France}}
[[Акатегориа:Ацқьацәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:Афранцызцәа|цқьацәа]]
keb86m13vhupaekjgxe9vfg4vnj1rgc
Акатегориа:Асовет Еидгыла Афырхацәа
14
28434
165405
109341
2026-05-08T20:12:50Z
Fraxinus.cs
8381
165405
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Heroes of the Soviet Union}}
{{CatAutoTOC|numerals=no}}
{{DEFAULTSORT:совет Еидгыла Афырхацәа}}
[[Акатегориа:СССР иорден акавалерцәа]]
a0ldwdr4hf4s9v1ex4m8jgblauibfhw
Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала
14
37089
165348
134538
2026-05-08T15:02:28Z
Fraxinus.cs
8381
165348
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо ауаа| занааҭ]]
[[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рылеи рзанааҭ ҳасабалеи| ҩадатәи Америка]]
2uyct19xkrdno0w3yzpk7knqbmn7u8v
Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо ауаа
14
37091
165350
138411
2026-05-08T15:05:40Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Америкатәи ауаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165350
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|People of North America}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка }}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка|инхо ауаа]]
[[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рыла|*ҩадатәи Америка]]
[[Акатегориа:Америкатәи ауаа]]
hw08e83nd4fyfq8t2vqaktt0f7fzy4t
Бӷажәба, Хәыхәыт Салуман-иԥа
0
37268
165419
135829
2026-05-08T21:52:35Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165419
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка ашәҟәыҩҩы
|ахьӡ=Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба
|даҽа ахьӡ=Хухут Соломонович Бгажба
|аира аҭыԥ=[[Гәыԥ]] ақыҭа, [[Кәыдрытәи аучасток]], [[Аҟәатәи аокруг]], [[Урыстәылатәи аимпериа]]
|аԥсра аҭыԥ=[[Аҟәа]], [[Аԥсны Аҳәынҭқарра]]}}
'''Хәыхәыт Салуман-иԥа Бӷажәба''' ({{lang-ru|Хухут Соломонович Бгажба}}; {{date|15|10|1914}}, [[Гәыԥ]] ақыҭа, [[Кәыдрытәи аучасток]] (иахьатәи [[Очамчыра араион]]), [[Аҟәатәи аокруг]], [[Урыстәылатәи аимпериа]] – {{date|23|12|2000}}, [[Аҟәа]], [[Аԥсны Аҳәынҭқарра|Аԥсны]]) – аԥсуа лингвист, алитератураҭҵааҩ, афольклорист. Раԥхьатәи афилологиатә ҭҵаарадыррақәа ркандидатцәа дыруаӡәкуп ([[1941]]). Афилологиатә ҭҵаарадыррақәа рдоктор ([[1969]]). [[Аԥсны аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] академик ([[1997]]), [[СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] алахәыла, Аԥсни Қырҭтәылеи аҭҵаарадырра зҽаԥсазтәыз аусзуҩы, [[Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа]] алауреат ([[1986]], ашәҟәы «Аиҩызара ашықәснҵа адаҟьақәа» азы). Аԥсуаҭҵаареи, аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рыҭҵаараҿы илагала дууп.
==Хәыхәыт Бӷажәба инысымҩа==
Иаб данԥсы ([[1923]]) ашьҭахь, ихәыҷра шықәсқәа ихигеит ианшьцәа рҟны, [[Арасаӡыхь (Очамчыра)|Арасаӡыхь]] ақыҭан. Ҩышықәса аҵара иҵон Очамчыратәи жәшықәсатәи ашкол аҟны. Анаҩс Н.А. Лакоба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратәи аԥсуа школ далгеит ([[1933]]). Иҵара иациҵеит [[В. И. Ленин ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҭоурых-филологиатә факультет аҟны ([[1937]]). [[1938]] шықәсазы С. Н. Џьанашьиа иабжьгарала, [[Қырҭтәылатәи ССР аҭҵаарадыррақәа Ракадемиа]] абызшәадырра аинститут аспирантура дҭалеит. Иҵара далгеит [[1941]] шықәсазы, акандидаттә диссертациагьы ихьчеит.
[[1937]] ш. ҭагалан инаркны Д.И. Гәлиа ихьӡ зху абызшәеи, алитературеи, аҭоурыхи ринститут (иахьа – [[Аԥсуаҭҵаара аинститут]]) аҭҵаарадырратә усзуҩын, иара убас Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аҭакзыԥхықәу амаӡаныҟәгаҩсгьы дыҟан.
Алитература-сахьаркыратә журнал «[[Аԥсны ҟаԥшь]]» аредакторс даман. [[1941]] ш. нахыс, аспирантура даналга аус иуан Аԥсуа институт аҟны литературатә усзуҩы еиҳабыс, ашьҭахь – адиректор ихаҭыԥуаҩыс (1949–1953), адиректорс (1953–1966), абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс, алитературеи афольклори рыҟәша аиҳабыс, аҭҵаарадырратә усзуҩы хадас (1996 ш. инаркны). 1945–1948 шш. раан – [[Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла]] дахантәаҩын. [[1969]] ш. [[Қарҭтәи аҳәынҭқарратә университет]] аҟны аԥсышәала ихьчеит адоктортә [[Адиссертациа|диссертациа]] «Аԥсуа бызшәабзыԥтәи адиалект афонетика-морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
[[А. М. Горки ихьӡ зхыз Аҟәатәи аҳәынҭқарратә арҵаҩратә институт]] аҟны аԥсуа литературеи, абызшәадырра алагалеи, азеиԥш бызшәадырреи ирызкны алекциақәа дрыԥхьон (1940–1970 шш.). [[Аԥсны Иреиҳаӡоу Асовет]] адепутатс далырххьан (1938; 1947; 1951; насгьы 1954 шықәсазы), [[Қырҭтәылатәи ССР Иреиҳаӡоу Асовет]] ахантәаҩы ихаҭыԥуаҩыс дыҟан (1959–1966).
Алитературатәи аҭҵаарадырратәи усура хациркит [[1933]] шықәсазы «Ҳаамҭазтәи аԥсуа литература критикала ахәаԥшра…» ишәҟәы ала (аԥсуа литературатә критикеи алитератураҭҵаареи русхк аҟны ари раԥхьатәиуп).
Хәыхәыт Салуман-иԥа иԥсҭазаара далҵит [[2000]] шықәса [[ԥхынҷкәынмза 23]] рзы, 86 шықәса дшырҭагылаз.
==Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз…==
Хәыхәыт иаб [[Бӷажәба, Салуман Еқәыԥ-иԥа|Салуман Еқәыԥ-иԥа Бӷажәба]] иԥсы шҭаз ажәлар ашәа зхырҳәааз дреиуоуп. Ишдыру еиԥш, ажәлар ус аламала аӡәгьы ашәа ихырҳәааӡом, уи азы ажәлар рыхьӡ-рыԥша ҭызго, гәадурас ишьҭырхша, изҿыԥшыша хаҵарак ихыҩроуп, фырхаҵарак ҟаиҵароуп. Баша иауиҳәах Аԥсны жәлар рпоет, академик [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] абарҭ ажәақәагьы: «Насыԥ имоуп ажәлар лыԥха зырҭаз, даԥсоуп ҳәагьы рхаҵашәа иаԥсахаз». Салуман Абӷажәба иашәа Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман. Шәақьк иҭыҵыз хык азыҳәа, Ҵлак згәы ҭрысны иавамгылоз, Салуман ахаҵа! Ԥҳәыск илыхшаз аӡә изыҳәан, Амҩахәасҭахь имҩахымҵуаз, Салуман ахаҵа! Аҭауадцәа жәлар зыргәаҟуаз, Иашьа даныршь, ибналақәаз, Уа дрыхьӡеит, ахаҵа! Ашьжьымҭанӡа иашьа дыршьит, Шьыбжьаанӡа ишьа иуит, Салуман ахаҵа! Иаԥсуа кәымжәи, ихҭарԥа рқьақьеи, Иҽыхәа иаҵәа ҽырԥа-ҽырԥо, Салуман ахаҵа! Зыԥсадгьылаҿ зашәахә камшәо, Анхаҩыжәлар рыхьӡ ҭызгаз Салуман ахаҵа! Ашьыжьымҭан зашьа дыршьыз, Шьыбжьаанӡа зшьа зуз, Абӷажә Салуман!
[[Бӷажәаа]] хыԥхьаӡарала Аԥсны ирацәам, урҭ раԥхьа инхон [[Адлер араион]] иахьаҵанакуаз, аха амҳаџьырра иҭанарцәит, иаанхаз нхыҵҟа ицеит. Бӷажәаа, [[Нхыҵ Кавказ]]гьы иҟоуп, Бгажоков ҳәа ауп ишырдыруа. Бӷажәаа арахь иқәнагалеит шьоурак аҵыхәала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби раԥхьа инанагеит Ҭхьына ақыҭа зымҽхакны инхоз аҭауад Ӡаԥшь-иԥа иаҳҭынраҿы. Уи аҭауад зажәа ԥхылдаз, кыр зылшоз, ауа-адыр, аҭахы змаз аӡә иакәын. Уи нхыҵынтәи иааз аишьцәа Бӷажәаа, Шьаадаҭи Шьааби, игәаԥхеит, дара рхаҭақәагьы рнаалашьа, рыԥшра, рсахьа, рҽы, ркәадыр, рабџьармаҭәа уҳәа иахьынеибыҭаз абарҭ ахацәа акала исзыҟандаз уҳәарын уанрыхәаԥшлак. Аҭауад Ӡаԥшь-иԥа ибзоураны, иара ицхыраарала, аишьцәа Шьаадаҭи Шьааби анхарҭа ылырхит [[Тҟәарчал]]. [[Аалӡга]] аԥшаҳәа [[Аҟәарчаԥан]] аҳаблаҿы. Кавказ Нхыҵынтә иааз Шьаадаҭ иԥацәа дыруаӡәкуп Хәыхәыт Бӷажәба иабду Едгьы.
Ари ахҭыс ҟалеит убла хызкуа [[Тҟәарчал (ақыҭа)|Тҟәарчал]] ақыҭан, ашьха ашьапаҿы ишьҭоу Аџьамԥазра ҳәа захьӡу аҭыԥ аҟны. Уаҟа хҩык иԥацәа – Еқәыԥи, Қьысқьынџьи, Салумани иманы дынхон Едгьы Бӷажәба. Ари аҭаацәарахь ажәлар ирымаз апатуқәҵареи аҳаҭыри ирхырҟьаны, аҭыԥантәи аҭауад [[Ачба, Шьмаф|Шьмаф Ачба]], Едгьы иԥацәеи иареи цәгьахәыцрала дрыхәаԥшуа далагеит. Еиҳаракгьы, аҷкәынцәа рашьеиҳабы Еқәыԥ, уи лассы-лассы иҽырԥагьаны ихы мҩаԥигалон, дарбанзаалак аӡәы, дҭауадзаргьы, иҿаԥхьа ихы ларҟәны дгылап ҳәа игәы иҭамызт. Ус шакәызгьы, Еқәыԥи аҭауад иԥа [[Аиба, Асҭамыр Виачеслав-иԥа|Асҭамыр Ачбеи]] рхәыҷраахыс аиҩызара рыбжьан. Аҩыџьагьы рыҽқәа ирықәтәаны иахьнеилак, дара ракәын зегьы зхәаԥшуаз, убасҟак улаԥш аҿы иааиуан. Аха ҽнак азы аиҩызцәа рыбжьара ахлымӡаах ҟалоит.
Абар уи ахҭыс дшахцәажәо алитератураҭҵааҩы [[Капба, Руслан|Руслан Капба]] ишәҟәы «Хәыхәыт Бӷажәба» аҟны: «Асҭамыри Еқәыԥи ирыӡбоит Самырзаҟан инхоз ирзааигәақәаз џьоукы сасра ирызцарц. Усҟантәи аамҭазы ас еиԥш иҟоу аныҟәарақәа – мышқәак аангыларазы ауацәа рахь сасра ҳәа ацара – аԥсуаа рҵас иалан. Аҷкәынцәа хынҳәны ианаауаз ҳаԥсы неиҭаҳкып ҳәа имҩахыҵуеит [[Аршба, Дырҩыг|Дырҩыг Аршба]] иҩнаҭахьы. Аԥшәма ишихәҭоу еиԥш, пату рықәҵаны, чеиџьыкала асасцәа идикылоит, анаҩс иааилахәлон еиԥш, аԥшәма иҭабуп ҳәа наиаҳәаны, аиҩызцәа рымҩа инықәлоит. Аӡиас Аалӡга азааигәара иҟаз аџьықәреирҭа иалсны ишнеиуаз, гәашә дук инадгылеит. Аԥхьа дгылан Еқәыԥ, уи дишьҭанеиуан Асҭамыр. Агәашә аасыртып ҳәа Еқәыԥ ихы анылаирҟә, Асҭамыр аԥхьыжәҳәа итапанча аҭра иааҭыганы Еқәыԥ ихәдаџьал инадкыланы ҩынтә дхысуеит. Адауаԥшь иҩызаз ахаҵа, ажәакгьы аҳәара дахьымӡакәа иҽы днақәыҩрны, иааиртып ҳәа дызҿыз агәашә аҿаԥхьа дынкаҳуеит».
Ахәымгара ҟазҵаз Асҭамыр Ачба иҽиҵәахуеит [[Ҷлоу]] инхоз иуак иҿы. Мызкы инеиҳаны аӡиас Аалӡга аҟәара зегь еимдо Еқәыԥ Бӷажәба иԥсыбаҩ иашьҭан, иагьырыԥшааит иҽы ахьҿаҳәаз азааигәара – абӷьы зқәыԥсаны аԥхасҭахара иалагахьаз иԥсыбаҩ. Ари арыцҳара аныҟала Еқәыԥ иашьцәа – Қьысқьынџьи Салумани рыҩны индәылҵны ицоит. Хара имгакәа Салуман ихы Асҭамыр Ачба ихьӡоит. Салуман иашьеиҳаб ишьа иуит. Уи аамҭазы иара 21 шықәса ракәын ихыҵуаз. Уинахыс, Бӷажәааи Ачааи ашьа рыбжьалоит… уи иагьахылҿиаауеит алахьеиқәратә хҭысқәа.
[[Бӷажәба, Олег Хәыхәыт-иԥа|Олег Хәыхәыт-иԥа Бӷажәба]] иажәақәа рыла, иабду акыраамҭа ашьхақәеи абнақәеи дрылан, анаҩс [[Сибра]]ҟа дахган, уахь дыҟан аашықәса. Уи ашьҭахь, азин шимамызгьы, Салуман иԥсадгьыл ахь дхынҳәуеит, анхара далагоит Гәыԥ ақыҭан. Уаантәи [[Николаи II]] иахь аҳәара иҩуеит, Аԥсны анхара азин ирҭарц. Иахьа уажәраанӡагьы Бӷажәаа рҭаацәара пату ақәҵаны, уи ашәҟәы ҵәахны ирымоуп. Убас иалагеит Хәыхәыт иаб изы аҭынч ԥсҭазаара, аха ихәыҷқәа ааӡо Гәыԥ дынхонаҵгьы, Салуман есымша игәиҽанын, Ачаа ршьоура дацәшәон.
==Аусуреи аҿар реиҵааӡареи аамҭа==
Хәыхәыт Салуман-иԥа [[Аҟәа]]ҟа даныхынҳә аамҭазы, аԥсуа интеллигенциа анықәырхуаз аамҭақәа ракәын, иналукааша ауаажәларратә усзуҩцәа аӡәырҩы арепрессиақәа ирықәыршәан. [[1941]] шықәсазы Аҟәа анхарҭа ҭыԥ иашьҭаз зарԥысра иҭагылаз Хәыхәыт идыргалоит иҵарашықәсқәа раан акыр ицхраахьаз, уи аамҭазы арепрессиа иақәдыршәахьаз [[Самсон Ҷанба иуаҭах аордер]]. Бӷажәба уи ауаҭах мап ацәикит – иламыс иауамызт иҭацәыз Ҷанба иуаҭах аҩналара. Аха уи аамҭазы идыргалаз Аԥсны Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла амаӡаныҟәгаҩ иҭыԥгьы мап ацәкра шәарҭан, убри азын уи амаҵура ааникылоит. Иазгәаҭатәуп, Хәыхәыт Бӷажәба, иара убасгьы, Асовет Еидгыла Ашәҟәыҩҩцәа реидгыла алахәылас дшыҟаз, уи зырҵабыргуаз ашәҟәы Максим Горки хаҭалатәи инапынҵа анын.
[[1942]] шықәсазы аҵарауаҩ қәыԥш аусура далагоит [[Аԥсуаҭҵааратә институт]] аҟны. Уаҟа иҽазикит абызшәадырра, иҽадцаланы иҭиҵаауан аԥсуа бызшәа иаҵоу амаӡақәа. Убасгьы алитературатә критикатә статиақәа иҩуан. Анаҩс, Аԥсуа институт аҟны абызшәеи алитературеи рыҟәша аиҳабыс дҟалоит, [[1943]] шықәса инаркны [[1953]] шықәсанӡа аҭҵаарадырратә ҟәша адиректор ихаҭыԥуаҩс дыҟан, [[1953]] шықәса инаркны [[1966]] шықәсанӡа – Аинститут дахагылан.
[[Аԥсуара|Аԥсуареи]], [[Аԥсуа бызшәа|аԥсуа бызшәеи]], амилаҭтә кадрқәа рааӡареи аҿагылара анарҭоз аамҭа хьанҭақәа рзы, Хәыхәыт Салуман-иԥеи, уи ихаҭыԥуаҩ Ақыбеи Хонелиеи ирылшоз зегь ҟарҵеит, аԥсуа ҭҵаарадырра ахаҭарнак ҿарацәа, Асовет Еидгыла иреиӷьӡоу, иреиҳаӡоу аҵариурҭақәеи аспирантурақәеи рҭаҵаразы. Усҟан изыцхырааз аҿарацәа рыҟнытә аӡәырҩы иахьазы иналукааша аԥсуа аҭҵаарадырра усзуҩцәас иҟоуп.
==Раԥхьаӡатәи алитературатә критик==
Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа рҟынтә зегьы реиҳа ихаданы иԥхьаӡоуп – «Ҳаамҭазтәи аԥсуа бызшәа иаазыркьаҿу аочеркқәа». Иара убасгьы, аҵарауаҩ иҩхьан иналукааша аԥсуа литература аусзуҩцәа рыԥсҭазаареи рырҿиаратә мҩеи ирызку амонографиақәа. Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп – [[Гәлиа, Дырмит Иосиф-иԥа|Дырмит Гәлиа]], [[Коӷониа, Иуа Абас-иԥа|Иуа Коӷониа]], [[Лакрба, Миха Алеқсандр-иԥа|Миха Лакрба]], [[Шьынқәба, Баграт Уасил-иԥа|Баграт Шьынқәба]] уҳәа убас егьырҭгьы. Абасала, Хәыхәыт Бӷажәба Аԥсны алитературатә критика ажанр ашьаҭаркҩыс дыԥхьаӡоуп. Асахьаркыратә литература мацара акәымкәан, Бӷажәба убасгьы иҭиҵаауан афольклор, абызшәадырреи алингвистикеи рыпроблемақәа. Хәыхәыт Бӷажәба хаҭала далахәын ифундаменталтәу аусумҭақәа раԥҵара. Адоктортә диссертациа Бӷажәба ихьчоит [[1969]] шықәсазы. Иусумҭа темас иаман: «Аԥсуа бызшәа бзыԥтәи адиалект афонетика - морфологиатәи алексикатәи ҷыдарақәа».
==Ахатәы ԥсҭазаара==
Хәыхәыт Бӷажәба иԥшәмаԥҳәыс Татиана еицырдыруаз аԥсуа ҳәынҭқарратә усзуҩ Андреи Ҷоҷуа иԥҳа лакәын. Лара занааҭла дботаникын, аҭҵаарадыррақәа ркандидатс дыҟан, [[Аботаникатә баҳча]]ҿы аус луан.
Хәыхәыт Салуман-иԥеи Татиана Андреи-иԥҳаи дырхылҵит аԥа – Олег Бӷажәба. Олег ихәыҷрашықәсқәа реиҳарак иабду иҿоуп иахьихигаз, уаҟа драаӡон ианшьа иԥҳагьы – Жанна Ҷоҷуа.
==Аԥсны анҭыҵтәи аныҟәарақәа==
Хәыхәыт Бӷажәба ҵарауаҩык иаҳасабала, [[Аԥсны|Аԥсни]], [[Қырҭтәыла|Қырҭтәылеи]], [[Урыстәыла|Урыстәылеи]] дырдыруан, акыр ([[Қарҭ]], [[Москва]], [[Нальчик]], [[Грозныи]], [[Маиҟәаԥ]]) ақалақьқәа рҿы ицоз аҭҵаарадырратә конференциақәа, аконгрессқәа, асимпозиумқәа ихы рылаирхәуан аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори рпроблемақәа ирызкны. Убас, Москва [[1960]] шықәсазы имҩаԥысыз Мрагыларадырра жәларбжьаратәи XXV аконгресс далахәын, уаҟа ажәахә ҟаиҵеит «Бзыбский диалект абхазского языка и его говоры» ҳәа. Абри ажәахә хазы шәҟәынгьы Москва 1960 шықәсазы иҭнажьит «Издательство восточной литературы». Хәыхәыт Бӷажәба бызшәадырҩык иаҳасабала Асовет Еидгыла анҭыҵгьы дырдыруан, еиҳаракгьы [[Кавказтәи ажәларқәа]] рҭоурыхи рбызшәеи ҭызҵаауаз аҵарауаа.
Хәыхәыт Бӷажәба аҳәаанырцәтәи аҭҵаарадырратә жәларбжьаратәи асимпозиумқәеи аконгрессқәеи рнаҩсангьы, туристк иаҳасабала дныҟәахьан [[Европатәи атәылақәа]] жәпакы рҿгьы, иаагап [[1974]] шықәсазы уи дыҟан [[Германиатәи Адемократиатә Республика |ГДР]], [[1977]] шықәсазы [[Румыниа]], [[Иугославиа]], [[1981]] шықәсазы хаҭалатәи ааԥхьарала ҩаԥхьа дыҟан Румыниа, [[1982]] шықәсазы – [[Чехословакиа]]. Арҭ иныҟәарақәа рҿы ҵарауаҩык иаҳасаб ала, уи дрызҿлымҳан дызҭааз атәылақәа рҭоурых, ркультура, рлитература, рыԥсҭазаара уҳәа жәпакы, насгьы ҳаҭыр ду изақәны дрыхцәажәон арҭ атәылақәа ирықәынхо, Европа иашьагәыҭу ажәларқәа адунеитәи ацивилизациа зырҿио, изырԥшӡо ишырхаҭарнакцәоу, рынхашьа-рынҵышьа, акультураҿгьы ирҿуҵааша акыр шыҟоу. Хаҭалагьы ашәҟәыҩҩцәа, аҵарауаа иидыруазгьы ыҟан.
==Хәыхәыт Бӷажәба иусумҭақәа==
200 инареиҳаны аҭҵаарадырратә статиақәеи, ашколқәа рзы ахатәы бызшәеи алитературеи ирызку амонографиақәа жәаҩа дравторуп. Урҭ рызкуп аԥсуа бызшәеи, алитературеи, афольклори, Аԥсны аҩыратә баҟақәа рҭоурыхи, Аԥсны атопонимикеи аетнонимикеи рызҵаарақәа. «Аурыс-аԥсуа жәар» (Аҟәа, 1964) аиқәыршәаҩцәа дыруаӡәкуп, аҭакзыԥхықәу редакторсгьы даман.
Хә. Бӷажәба аԥсуа шәҟәыҩҩцәеи аҵарауааи аӡәырҩы рышәҟәқәа рҭыжьразы атекстологиатә усура ду мҩаԥигеит (Д. Гәлиа, С. Ҷанба, А. Ҷоҷуа, И. Коӷониа, В. Агрба, А. Аҳашба, Н. Џьанашьиа, А. Чыкәбар, Д. Маан, С. Бжьаниа, В. Маан, О. Демерџьиԥа уҳәа).
Аурысшәахь еиҭеигеит, егьыҭижьит аизга «Аԥсуа лакәқәа» (Аҟәа, 1959), ашьҭахь уи акырынтә еиҭаҭыжьын. «Аурыс-аԥсуа жәар» (1964), авторцәа рколлектив напхгаҩыс даман, авторцәа дыруаӡәкын, аредактор хадасгьы даман, иара убас «Аԥсуа литература аҭоурых аочерк» (1967), «Аԥсуа бызшәа аграмматика. Афонетикеи аморфологиеи» (1958), «Аԥсуа алитература аҭоурых» (1986). Аԥсшәахь еиҭеигеит А. Н. Толстои, И. А. Крылов ражәеинраалақәа, М. И. Лермонтов иажәеинраала «Русалка», А. П. Чехов, А. Исаакиан ражәабжьқәа.
==Ахархәара змоу алитература==
РУСЛАН ҚАПБА. Хәыхәыт Бӷажәба. Аҟәа – «Алашара» – 2005
==Азхьарԥшқәа==
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
*https://www.ekhokavkaza.com/a/26641207.html
*https://abaza.org/abk/khuykhuyt-bgazhba-zhlar-rfyrkhatsa-ipa-attsaaradyrra-auszuyuy
*http://spapsny.org/pisateli/bgazhba-xuxut-solomonovich
*http://apsnyteka.org/1433-kapba_r_khukhut_bgazhba_na_abkh_jazyke_2005.html
*Абхазские сказки. Книги онлайн. [https://online-knigi.com/page/634960 online-knigi.com]
*https://abaza.tv/news/?ID=1103
*http://apsnyteka.org/1295-bgazhba_kh_stati.html
[[Акатегориа:1914 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 15 рзы ииз]]
[[Акатегориа:2000 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 23 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Аԥсны алингвистцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны алитератураҭҵааҩцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны афольклористцәа]]
[[Акатегориа:Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа академикцәа]]
[[Акатегориа:СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла алахәылацәа]]
[[Акатегориа:Д. И. Гәлиа ихьӡ зху аҳәынҭқарратә премиа алауреатцәа]]
[[Акатегориа:Бӷажәаа]]
[[Акатегориа:Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа]]
7mwmkxx6gb5j5u2vp4z4we3622vpwhh
Макрон, Еммануель
0
37739
165418
136310
2026-05-08T21:48:25Z
Fraxinus.cs
8381
+ 9 категориақәа [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165418
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка аполитик}}
'''Еммануель Жан-Мишель Фредерик Макрон''' ({{lang-fr|Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron}}; {{date|21|12|1977}}, Амиен, Сомма, О-де Франс, [[Франциа]]) – франциатәи аҳәынҭқарратәи аполитикатәи усзуҩы, Франциа апрезидент, Франциатәи Арбџьармчқәа ркомандаҟаҵаҩ хада лаҵарамза 14, 2017 шықәса раахыс.
Вальс аҩбатәи иеиҳабыра рҟны, нанҳәамза 26, 2014 шықәса инаркны, нанҳәамза 30, 2016 шықәсанӡа, аекономикеи, ааглыхреи, ахыԥхьаӡарақәа руси рминистр. Аполитикатә партиа «Вперёд, Республика!» раԥхьатәи аԥҵаҩы (2016–2017 шш.).
2019 шықәса, ԥҳынҷкәынмза анҵәамҭазы британиатәи агазеҭ Financial Times, «ажәашықәса ахаҿы» ҳәа иӡбахә аҳәеит, ус еиԥш иалкааз 50- ҩык рыбжьара.<ref>{{Cite web |url=https://bigenc.ru/world_history/text/5825363 |title=Archive copy |access-date=2024-01-29 |archive-date=2023-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230103204214/https://bigenc.ru/world_history/text/5825363 |url-status=dead }}</ref>
== Анысмҩа ==
Еммануель Макрон – Франциа апрезидент, уи алхрақәа рҟны аиааира игеит 2017 шықәсазы. Уаанӡа Макрон Олланд иусбарҭа аҟны аекономикеи ааглыхреи рзы аминистр иҭыԥ ааникылон, иара убасгьы аполитикатә партиа «Вперёд, Республика» аԥхьагылас дыҟан. Макрон Франциа зегьы аҭоурых аҟны зегь реиҳа иқәыԥшыз президентхеит. Иара ари аҭыԥ ааникылеит 39 шықәса анихыҵуаз.
Аполитик диит ԥхынҷкәынмза 21, 1977 шықәсазы ақалақь Амиен. Е. Макрон иҭаацәа аинтеллигенциа иахаҭарнакцәан. Иаб, Жан-Мишель Макрон, аневрологиа амаҭәар даԥхьон Пикардиитәи ауниверситет аҟны, иан, Франсуаза Макрон-Ногес – дҳақьымын.
Милаҭла Еммануель Макрон – дыфранцызуп. Аха, хыҵхырҭақәак ишьақәдырӷәӷәоит ауриа шьҭра имоуп ҳәа. Убри ауп изџьашьатәымгьы, иахьатәи аамҭазы ари аполитик ауриа жәлар адгылара ӷәӷәа ахьырзыҟаиҵогьы. Аполитик аерман шьагьы илоуп, иан лаб дерманын, Фредерик Масоиан иакәын.<ref>https://24smi.org/celebrity/4751-emmanuel-makron.html</ref>
Еммануель Макрон данхәыҷыз иқалақь гәакьа аҿы иҟаз аиезуиттә лицеи дҭалоит, анаҩс аҵарадыррақәа иоуит Париж, Еколь Нормалтәи алицеи аҿы. Ашкол анаҩс Макрон Нантер-лиа-Дефанстәи ауниверситет далгоит, Аполитикатә ҭҵаарақәа ринститут.
Ганрацәала аҿиара змаз арԥыс қәыԥш, иқәлацәа дреиԥшмызт, уи иԥсҭазаара аҟынтә ҩышықәса афилософ Поль Рикери иареи еицырзеиԥшыз аусура иазикит. 2002 шықәса инаркны 2004 шықәсанӡа Амилаҭтә школ администрациа аҿы аҵара иҵон.<ref>https://www.tatler.ru/heroes/brizhit-i-emmanuel-makron-istoriya-neobychnoj-lyubvi</ref>
== Аполитикеи акариереи ==
Макрон иқәыԥшра аамҭазы апрезидент Жак Ширак иусбарҭаҿы аусура далагоит, афинансқәа ринспекторс, уа ԥшьышықәса инеиԥынкыланы аус иуан. Аха, амчра аҽанаԥсах 2007 шықәсазы, Жак Аттали инапхгарала аекономика аизҳара аиӷьтәразы Акомиссиа ажәахәҟаҵаҩы ицхырааҩыс дҟалоит. 2008 шықәсазы аполитик қәыԥш аинвестициатә банктә усура инапы алеикуеит. Адырра ҵаулақәа змаз аекономист даарыԥхьоит 2008 шықәсазы абанк Rothschild & Cie Banque аҿы аусуразы. Уа Еммануил Макрон илшоит европатәи акомпаниақәа реиҭаҭиразы аусқәа рымҩаԥгара, уи алагьы ихатәы капитал акыр миллион евро рҟынӡа ашьҭыхра.<ref>https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-emmanuel-makron.html</ref>
Атәыла ахада иусбарҭа аусзуҩы иаҳасаб ала, 2006 шықәсазы Еммануель Макрон Асоциалисттә партиа далахәылахоит, аха уа иара хышықәса заҵәык роуп дахьаанхаз. Макрон аекономикатәи аинвестициатәи зҵаарақәа аус рыдиулон, насгьы ауаажәларра рҟны аполитикатә ҭагылазаашьа дахылаԥшуан. Усҟан Франциа ахадас иҟаз Николиа Саркози иеиҳабыра алахәылас иҟазаара аамҭазы Макрон анаҩстәи алхрақәа, асоциал-демократцәа рҵысра аҟынтә акандидат Франсуа Олланд икандидатура дадгылоит.
2012 шықәсазы Макрон ирласны иполитикатә кариера шьҭыҵуа иалагеит Олланд иеиҳабыра рҟны. Иара иааирԥшуаз аихьӡарақәа рзы атәыла ахада имаӡаныҟәгаҩ хада ихаҭарнакс дҟарҵоит, ҩышықәса ааҵхьаны, абанкир аекономика аминистрс дарҭоит. Ас еиԥш аҭыԥ аанкылара Макрон инысмҩа аҟны аҵак ду амоуп.<ref>http://www.perspektivy.info/book/emmanuel_makron_biografija_lichnost_medijnyj_obraz_2017-09-25.htm</ref>
Аҭыԥ ҿыц аҟны аполитик акыр азакәан ҿыцқәа алеигалоит, алибералтә ҟазшьа змаз. 2015 шықәса рзы, акыр аимакқәа рнаҩс, аиҳабыра ирыдыркылоит «Макрон изакәан», уи ззырхаз атәылаҟны аекономика ашьҭыхра акәын, аекономика асекторқәа рыхәҭак алиберализациа рзура амҩала. Азакәан апроект атранспрт арныҟәцаҩцәеи аусуҩцәеи рыбжьара агәынамӡарақәа цәырнагеит, аха аусдкылара дуқәа знапы алакыз рзын ас еиԥш азакәан акыр ифеидахеит.
Аҳәынҭқарратә аппарат аҩныҵҟа аҟынтә аполитикатә ԥсҭазаара иашьклаԥшуаз Макрон убас еиԥш алкаақәа ҟаиҵеит, ауаажәларратә интересқәа ишрықәымшәо иаԥҵоу рахьтә иарбанызаалак политикатә ҵысрак. Убри аҟынтә аминистр қәыԥш иӡбеит ихатәы ҵысра аԥҵара. Мшаԥымза 6, 2016 шықәса рзы ашәҟәы иҭагалан апартиа ҿыц «ԥхьаҟа, Ареспублика!», Еммануель Макрон инапхгарала.<ref>https://file.liga.net/persons/makron-emmanuel</ref>
Апартиа иалаз дарбанызаалак 50 евро аԥаратә лагала ҟаиҵар акәын, асоциал-либералтә партиа ашәҟәы иҭагалаз алахәылацәа рхыԥхьаӡара 30-нызқьҩык рҟынӡа инаӡон. Урҭ рыбжьара иҟан аклан Ротшильд ахаҭарнакцәа, агеи ҵысра алахәыла Пиер Берже, Ив-Сен-Лоран иҩыза, ицынхаҩы.
Аӡәырҩы Еммануель Макрон иҿагылоз ирыԥхьаӡон, Ахәбатәи ареспублика апрезидентрахь акандидат – ари абизнес ду знапы алаку (афармацевтика, ахимиатә ааглыхра, абанктә ус) еиҿыркааз проектуп ҳәа, дара ирыԥхьаӡон аполитик қәыԥш ибзоурала азакәанқәа рлиберализациа алдыршарц рҭахуп ҳәа.
Абҵарамза 16, 2016 шықәса рзы икьыԥхьын Еммануель Макрон ипрограмма «Ареволиуциа» захьӡыз. Ашәҟәы аҟны асоциал- либералцәа рҵысра аԥхьагыла дрылацәажәоит Франциа аиҳабыра рсистема аԥсахреи, насгьы атәыла аемигрантцәа аланырхара аус ацҵареи.
Еммануель Макрон алхыҩцәа агәра диргон амиграциатә курс аиашара, уи аҳәынҭқарра азы аекономикатә феида аанагон ҳәа иԥхьаӡон. Ашәҟәаҟны иара «исистематәым политикны» ихы дахцәажәон, иагьааирԥшит акыр аҳәынҭқарратәи аҩныҵҟатәи амаӡақәа. Ари аҭыжьымҭа ауааԥсыра рыбжьара аларҵәара ду аман.<ref>https://carnegie.ru/commentary/68435</ref>
== Франциа апрезидент ==
Мшаԥымза 23, 2017 шықәсазы Франциа имҩаԥысит атәыла апрезидент иалхрақәа актәи атур. Уи иалахәын 11- ҩык акандидатцәа, урҭ рахьтә аҩбатәи атур ахь инеиз ҩыџьа заҵәык роуп – «Амилаҭттә фронт» апартиа ахантәаҩы Марин Ле Пени, аҵысра «ԥхьаҟа, Ареспублика!» ахантәаҩы Еммануил Макрони.
Алхрақәа рылҵшәақәа жәларбжьаратәи анаԥшаҩцәа рзы иџьашьатәхеит, избанзар алхыҩцәа рыбжьқәа реиҳарак зауз аполитик қәыԥш Еммануель Макрон иакәхеит. Уаанӡатәи аекономика аминистр изы рыбжьқәа арҭеит 23,75% алхыҩцәа, Марин Ле Пен лзы акәзар, рыбжьқәа арҭеит 21,53% алхрақәа ирылахәыз алхыҩцәа.<ref>https://www.bbc.com/russian/news-39840582</ref>
Лаҵарамза 7, 2017 шықәса рзы Франциа имҩаԥысит алхрақәа аҩбатәи атур. Усҟан 20,7 миллионҩык алхыҩцәа Еммануель Макрон рыбжьы ирҭеит, Марин Ле Пен лакәзар, илоуит 10,6 миллион алхыҩцәа рыбжьқәа. Лаҵарамза ааба рзы ашьыжь, 99,9% абиуллетенқәа аус анрыдырула ашьҭахь, Франциа аҩныҵҟатәи аусқәа рминистрра Франциа ахада иалхразы аҵыхәтәантәи алҵшәақәа рыланаҳәеит, урҭ рыла Макрон аиааира игеит. Аофициалтә дыррақәа рыла, Еммануель Макрон 66,06% алхыҩцәа рыбжьқәа иоуит, Ле Пен – 33,94%. Убри алагьы Франциа апрезидентс дҟалеит Еммануель Макрон.
Франциа ахада Европатәи ахеилак аидеиа дадгылоит, уи ззырхоу агәылара иҟоу Германиа акзаара ауп. Адәныҟатәи аполитика ззырхоу аҳәынҭқаррабжьаратә економикатә еимадарақәа рырӷәӷәара ауп, аха Макрон хылаԥшра змам аҳәаанырцәтәи аинвестициақәа ралагалара дадгылом.
Аполитик ипозициа Палестина аганахь алеи атеррористтә гәыԥқәа рганахьалеи ирадикалтәуп. Уи Франциа ԥынгылада амигрантцәа раланырхара азы дықәгылон, убри аан Макрон дадгылоит атәылауаа рдинхаҵаратә цәаныррақәа иаартны аарԥшра аҭахны аҟамзаара. Аҩныҵҟатәи аполитика аҳәаақәа ирҭагӡаны, апрезидент амаҵзура ҷыдақәеи аполициеи финансла реиқәыршәа амҽхак ирҭбаауеит.
Адәныҟатәи аполитика акәзар, Макрон даара амаршә кны имҩаԥигоит. Еиду Америкатәи Аштатқәа ргегемониахь имоу агәынамӡарақәа иаартны иааирԥшуам, убри аан иара Франциа жәларбжьаратәи апозициазы Аштатқәа рдиктатгьы аҭыԥ амам изҳәом.
Урыстәылеи Франциеи реизыҟазаашьа акәзар, Еммануель Макрон арҭ атәылақәа ирыбжьоу аекономикатәи адәныҟа-политикатәи еимадарақәа ирыциҵоит. Минск иазыҟазаашьа акәзар – уи Минсктәи аиқәышаҳаҭра дадгылоит. Урыстәылатәи Афедерациа аганахь ала аҭыԥ змоу асанкциақәа ракәзар, Макрон урҭ рырмаҷра игәы иҭоуп.<ref>https://24smi.org/celebrity/4751-emmanuel-makron.html</ref>
Еммануель Макрон имҩаԥиго аҩныҵҟатәи аполитика Франциа атәылауаа зегьы, жәаҳәарада, иргәаԥхомызт аҟынтә, 2018 шықәсазы атәылаҟны аҭыԥ рыман «аӡараҭаршә ҩеижьқәа» рықәгыларақәа. Раԥхьа иргыланы уи алахәцәа рықәгылара зыхҟьаз абылтәы ахә ашьҭыҵра ауп. Аха анаҩс дара иҟарҵоз адҵақәа рсиа, асоциалтәи аекономикатәи хырхарҭа змаз, ирыцло иалагеит.
«Аӡараҭаршә ҩеижьқәа» рықәгыларақәа рыҽдырӷәӷәеит ԥхынҷкәынмза 2019 шықәсазы. Атәылаҟны ирылагеит атәанчахәазы ареформа ҿыцқәа ирҿагыланы ақәгыларақәа. Урҭ ирылахәын 150-нызқьҩык рҟынӡа ауааԥсыра. Арҭ ақәгыларақәа раанкыларазы Макрон атәанчаҩцәа рықәра 64 шықәсанӡа ахагалара мап ацәикыр акәхеит.<ref>https://www.svoboda.org/a/29208915.html</ref>
== Ахатәы ԥсҭазаара ==
Франциа апрезидент Еммануель Макрон ашкол аҿы аҵара аниҵоз аамҭазы бзиа дибоит афранцыз бызшәа рызҭоз арҵаҩы Брижит Троние. Арԥыс зынӡагьы хьаас икымызт бзиа иамхабази иареи 24 шықәса ахьрыбжьаз, насгьы лара хҩык ахшара дахьранызгьы – Себастиан, Лоранс, Тифен, урҭ зегьы Еммануель иқәлацәаз ракәын.
Жәибыжь шықәса анихыҵуаз Еммануель Макрон дықәуеит, бзиа иибаз аԥҳәызба ԥҳәысс дшиго ала, 30 шықәса анихыҵлак. Ас еиԥш ахымҩаԥгашьа Макрон иҭаацәа аргачамкит, уи азын иара иаб Жан- Мишель иԥа Парижҟа ддәықәиҵар акәхеит. Жәаха шықәса инеиԥынкыланы бзиа еибабоз ашәҟәқәа еимырдон, сахьала акыр ибзиаз арԥыс аҭыԥҳацәа рҟынтә ҭаха шимамызгьы. 2007 шықәсазы Макрон ажәа лниҵеит, усҟан зхаҵа илҵхьаз Брижит Троние, иагьеибагоит, иаԥырҵоит иӷәӷәаз аҭаацәара.
Брижит Макрон акыр зку, ақалақь Амиене аҟны инхо ашоколатие рыклан даҵанакуеит. Лара зынӡагьы длеиԥшым быжьҩык амаҭацәа змоу анду, мамзаргьы арҵаҩы. Даара иԥшӡаны еиҿартәу ԥҳәысуп. Аҭаацәа рыԥсшьара аамҭа рхыргоит рхатә вилла Туке, ари анхара хаҵеи ԥҳәыси иаархәеит ианеибага ашықәс азы. Еммануель Макрон Брижит Макрон лыда ихатәы иԥсҭазаара ибом, убри аҟара иӷәӷәаны аполитик иԥҳәыс длыдҳәалоуп.<ref>https://www.tatler.ru/heroes/brizhit-i-emmanuel-makron-istoriya-neobychnoj-lyubvi</ref>
Алхрақәа раан Брижит Макрон еснагь лыԥшәма Еммануель иааигәа дыҟан, уи дырҵабыргуеит хыԥхьаӡара рацәала Аинтернет иҭоу афотосахьақәа. Еммануель Макрон агәра диргоит иара иԥшәмаԥҳәыс аполитикатә усқәа лнапы шрылакым, аха убри аан лара аҳәынҭқарратә зҵаарақәа рыӡбара аҟны абжьгарақәа ҟалҵоит.
Апрезидент иусура ада даҽа уск азы аамҭа имам. Аха, зых иақәиҭу аамҭа кьаҿк анааиоулак, иаразнак Тукаҟа иԥҳәыс даашьҭыхны дцоит. Макрон гәахәара дула Брижит лмаҭацәа ибоит, дырхылаԥшуеит. Иара убасгьы аԥстәқәа бзиа ибоит. Апрезидент иҩны инхоит аргентинатәи ала, Фигаро захьӡу.<ref>https://biography-life.ru/country/1849-emmanuel-makron.html</ref>
== Еммануель Макрон иахьатәи аамҭазы ==
2020 шықәса Франциеи Ҭырқәтәылеи рыбжьара аҭыԥ зауз аҭыӡшәа ала иазгәаҭан. Макрон аалыԥшаах азықәԥара дамҽханакны дыҟан, иара ихықәкы хада – арадикалтә ԥсылманра ауп. Хықәкыла иуҳәозар, зыӡбахә ыҟоу «аҭыԥҳа дшыцқьоу азы абӷьыцқәа лыҭара мап ацәкреи, насгьы акрыфарҭақәа рҟны аконфессионалтә ахәкынҵа ҷыдеи раԥыхра роуп. Афранцыз ԥхьагыла игәазыҳәара «иҵаралашароу аԥсылманра» аргылара ареспублика аҿы аконфликт мзызс иаиуит.
Ҭырқәтәыла апрезидент Реџьеп Ердоган Еммануель Макрон амсылманцәа ицәымӷуп ҳәа ахара идиҵеит. Иара убасгьы иациҵеит, аполитик зхы еиқәшәам рхәышәтәырҭаҟны аҽыхәышәтәра ихәҭоуп ҳәа. Аха Макрон дидгылеит Дональд Трамп. Уи аҳәамҭа ҟаиҵеит Еиду Америкатәи Аштатқәа шазыхиоу аԥсылмантә екстремизм аҿагылара.
Лаҵарамзазы аполитик Германиа аканцлер Ангела Меркели иареи авидеоконференциа мҩаԥыргеит. Акыр азҿлымҳара аҭан апандемиа ашьҭахь Европатәи Ахеилак аекономика ашьақәыргылара азҵаара. Иӡбан 500 миллиард евро еидызкыло афонд аԥҵара. Арҭ аԥарақәа ззырхахо COVID-19 зегь реиҳа изхьысыз асекторқәеи арегионқәеи роуп.<ref>https://www.vesti.ru/article/2500026</ref>
Ԥхынҷкәынмзазы Еммануель Макрон дычмазаҩхеит – иара акоронавирустә инфекциа идбалан, абри азы адырра ҟарҵеит Елисеитәи ахан апресс-маҵзура аҟнытә. Адиагноз шьақәыргылан RTPCR атест амҩаԥгарала. Апрезидент бжьымшы иҽыԥхьакны дыҟан. Франциа ишьақәыргылоу асанитартә нормақәа инарықәыршәаны. Убри аан иара имаҵзурақәа неигӡон инахароу аформат ала. Ари ачымазара анаҩс, аполитик игәабзиара уашәшәырахеит. Иара авидеоааԥхьара ҟаҵаны асоциалтә ҳақәа «Инстаграмми» «Твиттери» рҿы аимҳәеи, ицәеижь ахьааи, ахыхьи уҳәа шимоу, уи ирласны дшарааԥсо атәы еиҭеиҳәон.
Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Путин Еммануель Макрон агәабзиара ахьизеиӷьаишьо зну ателеграмма изишьҭит. Урыстәыла Ахада инаҵшьны иазгәеиҭеит, даара агәамҵра шизцәырыргаз афранцыз политик дычмазаҩхеит ҳәа иоуз адыррақәа.<ref>https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5fdb682a9a79479ed0aae8ab</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Ԥхынҷкәынмза 21 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1977 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Еммануель Макрон| ]]
[[Акатегориа:Франциа апрезидентцәа]]
[[Акатегориа:Андорра аҳцәа]]
[[Акатегориа:Франциа афинансқәа рминистрцәа]]
[[Акатегориа:Франциатәи аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Франциатәи абизнесменцәа]]
[[Акатегориа:Франциатәи аекономистцәа]]
[[Акатегориа:Макронаа]]
[[Акатегориа:Франциатәи агностикцәа]]
[[Акатегориа:Франциатәи абанкирцәа]]
[[Акатегориа:Аинглиз хылҵшьҭра змоу афранцызцәа]]
nuvn45my8nr6cfpdpu706kmedchaapb
Кастро, Фидель
0
37740
165333
165256
2026-05-08T14:31:22Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Кубатәи ареволиуциаан ауаа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Кубатәи ареволиуциа иадҳәалаз ауаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165333
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка аполитик}}
[[Афаил:Fidel_Castro_in_Washington_(cropped).jpg|мини|Фидель Алехандро Кастро]]
'''Фидель Алехандро Кастро''' ({{lang-es|Fidel Alejandro Castro Ruz}}; {{date|13|8|1926}}, Биран, Ориенте, [[Куба]] — {{date|25|11|2016}}, [[Гавана]], Куба) – кубатәи револиуционеруп, ҳәынҭқарратә, политикатә, партиатә усзуҩуп. Куба напхгара аиҭон 1959 шықәса инаркны 2008 шықәсанӡа.<ref>{{Cite web |url=https://bigenc.ru/world_history/text/5209181 |title=КА́СТРО РУС |access-date=2024-01-29 |archive-date=2022-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021085012/https://bigenc.ru/world_history/text/5209181 |url-status=dead }}</ref>
== Анысмҩа ==
Фидель Кастро – адунеи аҟны еицырдыруа акоманданте, ԥсахра зқәымыз кубаа раԥхьагыла, Куба ҩынҩажәи жәаба шықәса инеиҳаны напхгара аиҭон. Уи иусуреи иԥсҭазаареи акыр алегендақәа адҳәалоуп, урҭ лассы-лассы ишеиқәҿырымҭуагьы. Џьоукы Фидель Кастро дрыԥхьаӡон жәлары зегьы дырнапхгаҩны, даҽа џьоукы зегь реиҳа иџьбараз, игәымбылџьбараз диктаторны.
Фидель Кастро инысмҩа еиуеиԥшым ахҭысқәа рыла ибеиоуп, иара иԥсҭазаара зегьы иалагӡаны 600 инарзынаԥшуа ишьразы аҽазышәарақәа аҭыԥ роухьан. Фидель Кастро Кубатәи ареволиуциа даԥхьагылахеит, Еиду Америкатәи Аштатқәа зегь реиҳа ишәарҭаз ӷас иԥхьаӡон, СССР-и Кубеи ракәзар, аиадертәи аекономикатәи хеилак еицалан.<ref>https://24smi.org/celebrity/1248-fidel-kastro.html</ref>
== Ахәыҷреи ақәыԥшреи раамҭа ==
Фидель Кастро диит нанҳәамза 13, 1926 шықәсазы Кубатәи идуцәам апровинциатә қалақь Биран аҿы, адгьыл ақәаарыхҩи аҩныԥҳәыси рҭаацәара аҟны. Аԥхьаҟа атәыла анапхгаҩыс иҟалараны иҟаз Фидель иҭаацәа аҵара рымамызт аҟынтә, рыхшаз аҵарадырра бзиақәа ахьроурыз иашьҭан.
Фидель Кастро дхәыҷаахыс ихшыҩ даара ибзиан, агәынкылара ҷыда иман аҟынтә, аҵара ахьиҵоз ашкол аҟны аҵаҩцәа зегьы дреиӷьны ихы ааирԥшуан. Аҵара бзианы иахьиҵоз анаҩсгьы, даара амбициатә ҟазшьақәа иман, ареволиуциатә ҟазшьақәа иныԥшуан. Жәаха шықәса анихыҵуаз иаб иплантациа аҟны аусуцәа рықәгыларақәа ихы рылаирхәуан, уа иара аԥхьагыларатә позициақәа ааникылон.<ref>https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-fidel-kastro.html</ref>
1941 шықәсазы аԥхьаҟа кубаа раԥхьагылас иҟалараны иҟаз Фидель Кастро ибзиаӡаны ашкол далгеит, зыхьӡ нагаз аколлеџьгьы дҭалоит, уа иара еснагь ақәԥарақәа ирылахәыз иакәны дыргәалашәоит. Аколлеџь ашьҭахь Фидель Кастро Гаванатәи ауниверситет аиуристтә факультет дастудентхоит.
Истуденттә шықәсқәа раан ареволиуциатә шәҟәқәа рыԥхьара дагәыланахалоит, урҭ ареволиуционер иҟазшьақәа иларааӡон. Усҟан иара акоммунистцәа уиаҟара игәы иақәшәомызт, зны дыхәмарны иҳәеит: «Сталин ҳәа сзырҳәозар, сазыхиоуп!» ҳәа.
1950 шықәсазы Фидель Кастро азиндырҩы идиплом иоуит, ахатәы усгьы ааиртуеит, уи аусура ззырхаз амал змамыз ауаа рыцҳақәа азиндырратә цхыраара рзыҟаҵара акәын. Аԥхьаҟа командантес иҟалараны иҟаз Фидель жәлар рдукатс дҟалоит, иара ауааԥсыра амалаҳәа русқәа рыӡбара дахаҵгылон, уи иабзоураны ауаажәларра рҟны акыр адгылара иоуит.<ref>{{Cite web |url=https://warspot.ru/6840-kastro-yunost-komandante |title=Кастро: юность команданте |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129200338/https://warspot.ru/6840-kastro-yunost-komandante |url-status=dead }}</ref>
== Аполитика ==
Фидель Кастро иполитикатә кариера ареволиуциатә ҟазшьа амоуп. Раԥхьа иара Куба жәлар Рпартиа далахәылахоит, уаантәи иара апарламент ахь анеира иҽазишәоит. Аха раԥхьатәи аҽазышәара лҵшәадахеит – иара икандидатура шьақәдмырӷәӷәеит арадикализм иахҟьаны. Анаҩс, иӡбоит даҽа мҩакы алхра, уи азын адиктатура иаҿагыланы иқәԥоз драԥхьагылахоит, урҭи иареи 1953 шықәсазы усҟантәи Куба ахадас иҟаз Фульхенсио Батиста иганахь ала ачарҳәара еиҿыркаауеит.
Амчрахь анеиразы ари аҽазышәарагьы лҵшәадахоит, ачарҳәара аан Фидель Кастро иҩызцәа аӡәырҩы ҭархан, ареволиуционер ихаҭа 15 шықәса иқәҵаны дҭакын.<ref>https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3525452</ref>
Аха ҩышықәса ааҵхьаны, Фидель Кастро амнистиа дақәшәоит, абахҭа аҟынтә доужьын, уа дыҟан 22 мзы. Иаурыжьыз Фидель атәыла далҵит, Мексикаҟа нхара дцеит. Уа еиҿикаауеит ареволиуциатә ҵысра «Движение 26 июля» зыхьӡиҵаз, Батиста изырхаз ачарҳәара амш агәалашәаразы.
Ари аҵысра иалалеит усҟантәи аамҭазы еицырдыруаз ареволиуционерцәа аӡәырҩы, Ернесто Че Гевара иеиԥш иҟаз, иара убасгьы Кастро иашьа Рауль Кастро.
Фидель Кастро иԥсадгьыл ахь игьежьра иара изын еиԥш Куба жәлар рзынгьы илахьынҵатәхеит – ақәгылаҩцәа рырхәҭақәеи иареи ирылшеит Гавана анапахьы аагара, насгьы Батиста ирежим ахҳәара, уи Фидель Кастро алшара инаҭеит раԥхьа кубатәи архәҭақәа ркомандаҟаҵаҩыс аҟалара, аамҭак анаҩс атәыла аԥыза-министр иҭыԥ аанкылара.<ref>https://www.istmira.com/drugoe-noveyshee-vremya/18906-fidel-kastro-rus-kratko.html</ref>
== Куба Аҳәынҭқарратә хеилак ахантәаҩы ==
20 шықәса инарзынаԥшуа аҳәынҭқарра анапхгараҭара иалагӡаны Фидель Кастро аҳәынҭқарра зегьы еиҭашьақәиргылеит – атәыла аамҭа кьаҿк иалагӡаны ишәҭит, еиҵыҵит, аекономика акәзар, даара ишьҭыҵит.
Куба ахада Фидель еиҳаракгьы дацклаԥшуан асоциалтә хырхарҭа аҟны аҿиара, амедицина ауааԥсыра рзын ихәыдаԥсадахеит, аҵарадырра аҳаракыра акәзар, 98% рҟынӡа ишьҭыхын. Иара убасҟан имҩаԥган ахатәы компаниақәа рмилаҭркра, насгьы СССР-и Кубеи «аиҩызаратә» еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵан.<ref>https://biographe.ru/politiki/fidel-kastro/</ref>
1962 шықәсазы адгьылбжьаха аҟны иқәыргылан асоветтә иадертә ракетақәа, уи иахҟьаны Еиду Америкатәи Аштатқәеи Кубеи реизыҟазаашьақәа бжьысит. Мраҭашәареи Кубеи реиӷарара иарҿиеит адгьылбжьаха аҟны Карибтәи акризис, уи иахҟьаны Кастро идгылаҩцәа аӡәырҩы атәыла аҟынтә ибналеит, америкаа ирыдгылеит.
Аха, ус шакәызгьы, кубаа рхада дызныз, адунеитә капитализм ақәхра ахырхарҭа амҩа дацәхьамҵит, уи адгылара аиҭон Ангола, Афганисҭан, Аладатәи Иемен, Ефиопиа, Сириа, Алжир, Никарагуа, Ливиа уҳәа адунеи ахԥатәи атәылақәа рҟны ареволиуциатә ҵысрақәа.
ԥшьынҩажәатәи ашықәсқәа ралагамҭазы Куба аекономикатә еизҳареи аҭышәынтәалареи аангылеит уҳәар алшоит, усҟан СССР ари атәыла афинансттә цхыраара азыҟаҵарагьы иаҟәыҵит. Ари аекономикатә кризис ахь икылнагеит, Кубагьы адунеи аҟны зегь реиҳа иӷарыз тәылахеит. Абарҭқәа ирыхҟьаны ауаа атәыла ааныжьны Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь нхара ҳәа ацара иалагеит, Куба акәзар, аоппозициа ахаҭарнакцәа Фидель Кастро ирежим ахҳәаразы ауснагӡатәқәа реиҿкаара иалагеит.
Ҩ- нызқьи фба шықәсазы игәамбзиара иахҟьаны, кубаа раԥхьагыла изинмчқәа зегьы иашьа гәакьа Рауль Кастро инапы ианиҵар акәхеит, уи 2008 шықәсазы Куба анапхгаҩыс дагьыҟалоит, избанзар Фидель Кастро уаҳа атәылеи кубатәи аруааи напхгара рыҭара илшомызт.<ref>http://evolutio.info/ru/journal-menu/2016-3-4/2016-3-4-chelyadinsky</ref>
== Ишьразы аҽазышәарақәеи игәабзиареи ==
Фидель Кастро ишьразы аҽазышәарақәа инысмҩа аҟны зегь реиҳа излацәажәо хҭысқәоуп. Иҟоуп убас еиԥш аинформациа, Фидель Кастро Куба напхгара анеиҭоз аамҭеи, СССР-и иареи русеицуреи раан америкатәи ЦРУ 600-нтә инарзынаԥшуа иԥсҭазаара иалхразы аҽазышәарақәа ҟарҵеит ҳәа. Аха, иара убасгьы иҟоу адыррақәа рыла, арҭ ишьразы аҽазышәарақәа аҵыхәтәантәи аминуҭқәа рзын иааныркылон, адгьылбжьаха ҷыдалатәи агентцәа иаԥдырҟәҟәаауан. Фидель Кастро ишьра рҽазыршәеит аӡаҵаҟатәи ашәарыцара аан, атапанча хәыҷы арепортиор икамера иҭаргылан, иара убасгьы дызхоз асигарақәа ашҳам рыларҵахьан, аха акагьы рылымшеит.
2006 шықәсазы Фидель Кастро игәабзиара даара иуашәшәырахеит, аха уи адгьылбжьахабжа азы ҳәынҭқарратә маӡа дуун. Аха, ус шакәызгьы, кубаа раԥхьагыла иаӷацәа ирылшеит иара игәамбзиарақәа ртәы ауаажәларра рҟынӡа анагара, насгьы уи атәы ҳәан америкатәи ЦРУ ажәахәқәа руак аҟны.<ref>https://www.bbc.com/russian/features-38123339</ref>
Еилкаауп акы, 1998 шықәсазы Фидель Кастро ачымазара паркинсон дшаргәамҵуаз. Иара убасгьы, Кубантәи ибналаз иара иҳақьым еиҭеиҳәеит аполитик акьыба чымазарагьы шихьуаз, 1989 шықәсазы аԥҟарагьы шихигаз, ихы аҟны ашьеилалара иахҟьаны. Ас еиԥш адыррақәа ирыхҟьаны еицырдыруаз Куба акоманданте Фидель Кастро амассатә информациа ахархәагақәа изныкымкәа дыԥсит ҳәа рыларҳәахьан, аха нас иара иаалырҟьаны ауаажәларра рҟны даацәырҵуан, уи алагьы иара иԥсра иадҳәалаз амассатә цәажәарақәагьы еиԥхьирбон.
2014 шықәсазы Фидель Кастрои Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови реиԥылара мҩаԥысуеит. Кубаа раԥхьагылеи Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистри реиԥылара ашьҭахь, Лавров иазгәеиҭеит Кастро имч-илша рацәак ишыҟам, аха уи иблақәа аԥсҭазаара ишазыҳәо, насгьы, иара дшырзыхиоу ареволиуциа ҿыцқәа рымҩаԥгара.<ref>https://www.maximonline.ru/longreads/_article/13-samykh-neveroyatnykh-popytok-ubit-fidelya-kastro/</ref>
== Фидель Кастро ихатәы ԥсҭазаара ==
Фидель Кастро ихатәы ԥсҭазаарагьы, игәабзиара еиԥш, иарку, имаӡоу темоуп ауаажәларра рзын. Идыруп иара иԥсҭазаара аҟны ишыҟаз хҩык бзиа иибоз аҳәса, урҭ ирыхшеит быжьҩык ахәыҷқәа, аха закәанла ииз ԥазаҵәык иоуп.
Фидель Кастро актәи иԥҳәыс Мирта Диас Баларт, Куба аиҳабыра рминистр Батиста иԥҳа лакәын. Уи Куба ахадас иҟалаз Фидель изын длыхшеит аԥа Фиделито, аамҭаказы аурыс ҭыԥҳа ԥҳәысс дызмаз.
Фидель Кастро аҩбатәи иԥҳәыс лакәын, 50-тәи ашықәсқәа раан гаванатәи аԥшӡа ҳәа иԥхьаӡаз, Нати Ревуельта, уи длыхшеит аԥҳа Алина. Кубаа раԥхьагыла ари иԥҳа данқәыԥшӡаз, маӡала испаниатәи атәылауаҩшәҟәы ҟаҵаны, Кубантәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь дыбналаны дцеит. Алина лгәалашәарақәа рыла, Кастро, ианеиҵаха, даҽа хәҩык ахшара иман, урҭ лыхшеит иара бзиа иибоз аԥҳәызба Делив Сото. Официалла Кастро ахԥатәи иԥҳәыс Селиа Санчес акыршықәса иара цхырааҩыс диман, аха лара 1985 шықәса рзын лҽылшьуеит.<ref>{{Cite web |url=http://www.cuba-vision.com/info/ |title=Интересные факты о Кубе |access-date=2024-01-29 |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728040539/http://www.cuba-vision.com/info/ |url-status=dead }}</ref>
== Адинхаҵара ==
Фидель Кастро акатоликатә уахәама аҟны днаҭын. Иҟоуп убас еиԥш агәаанагара, иара анафема даҭан ҳәа, аха Фидель Кастро ауахәама иаҟәыгаразы ҭахра ҳәа ыҟамызт, избанзар усҟантәи аамҭазы аус ауан «акоммунистцәа ауахәама раҟәыгара» ҳәа изышьҭаз, азакәан рылеиҳәеит. Уи 1949 шықәса ԥхынгәымза аказы римтәи папа Пием XII, насгьы уи шьақәырӷәӷәан Акотоликатә уахәама акононтә зинқәа Ркодекс ала.
2012 шықәсазы, Фидель Кастрои римтәи папа Бенедикт XVI реиԥылара мҩаԥысуеит, Ватикан ари аиԥылара даара гәыкалатәи еицәажәарахеит ҳәа ахәшьара анаҭеит.<ref>https://life.ru/p/937750</ref>
== Фидель Кастро иԥсра ==
Фидель Кастро имазара зегьы, 2005-тәи ашықәсазы иҟаҵаз адыррақәа рыла, ишьақәнаргылеит 550 миллион доллар, даҽа шықәсык анаҩс ари амазара миллиардк аҟынӡа еизҳаит. Убри инамаданы, ажурнал Forbes агәаанагара ала уи адунеизегьы аҟны зегьы реиҳа амал змаз уаҩны дҟалеит. Убри аан кубаа реиҳабы мап ацәикуан аҳәынҭқарратә наплакқәа рҟынтәи ари амал ирҳаит ҳәа ирҳәоз, аха иара иԥшӡаны анхара бзиа ибон, уи ус шакәу дырҵабыргуеит, ихьӡала иҟаз хыԥхьаӡара рацәала аӷба маҷқәа, арезиденциақәа, насгьы зықьҩыла ахьчаҩцәа. Убри аан иара ихәыҷқәа ырқьынцыцны иааӡомызт – урҭ ирзыԥҵәаз афатәи изыхьчоз ауааи ракәын.
Абҵарамза 25, 2016 шықәса, 22 сааҭи 29 минуҭи рзы (Москватәи аамҭа ала иуҳәозар, абҵарамза 26, 6 сааҭки 29 минуҭи рзы) Фидель Кастро иԥсҭазаара далҵит. Кубатәи ареволиуционер акраамҭа дзыргәамҵуаз ичымазарақәа дырхыԥсааит. Иԥсра ашьҭахь, Фидель Кастро иаанижьыз иажәа инақәыршәаны, иԥсыбаҩ акремациа азун.<ref>https://www.interfax.ru/world/538693</ref>
== Агәалашәара ==
Фидель Кастро иашьа Рауль Кастро аҳәамҭа ҟаиҵеит, иашьа игәалашәара иазку усмҩаԥгатә ҳәа акгьы шыҟамло, избанзар Фидель ахӡыргара бзиа ибомызт ҳәа азгәеиҭеит.
Аха, Фидель Кастро ихьӡ ахуп Москватәи адәқәа руак, ақыҭа Ир, Ҩадатәи Уаԥстәыла амҩақәа руак, насгьы Забаикалтәи атәылаҿацә аҟны «Молодёжный» захьӡу Жәлар рҟазара ахан.
Кастро исахьа анын трофеила игаз америкатәи атанк, иара убасгьы 1967–1970 шш., 1972ш., 1978—1986шш., 1988ш., 1995ш., 2001—2005шш., 2007—2009 шықәсқәа рзы иҭыжьыз песок ицоз аԥарақәа Фидель исахьа рнын.<ref>http://history-doc.ru/fidel-alexandro-kastro-ruz/</ref>
== Аҳамҭақәеи ахьӡқәеи ==
Фидель Кастро акыр аҳамҭақәа ианашьан, насгьы ахьӡ ҳаракқәа ихҵан:
1963 шықәсазы М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет азиндырратә наукақәа ҳаҭыр зқәу адоктор ҳәа ахьӡ ихҵан;
Парижтәи ауниверситет ҳаҭыр зқәу адоктор;
2007 шықәса (UCI) – Кубатәи аинформациатә наукақәа руниверситет ҳаҭыр зқәу адоктор;
2008 шықәса – Боливиатәи ауниверситет «Эль Альто» ҳаҭыр зқәу адоктор;
2009 шықәса – Урыстәылатәи ахәаахәҭра-економикатә университет ҳаҭыр зқәу адоктор;
2003 шықәса, хәажәкырамза 8 рзы Фидель Кастро ианашьан Санта- Бригида аҳәса рберҭыԥ аорден иатәу акомандор Иекументә џьар;
2003 шықәса, нанҳәамза 31 рзы – «Орлиное перо»;
2007 шықәса, мшаԥымза 26 – ЦК КПРФ амедал «Октиабртәи ареволиуциа 90 шықәса ахыҵра»;
2016 шықәса, хәажәкырамза 21 – Аорден «Хосе Мартин» акавалер.<ref>{{Cite web |url=http://www.fidelcastro.cu/ru/reconocimientos/todos |title=Fidel – Soldado de las Ideas |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129200341/http://www.fidelcastro.cu/ru/reconocimientos/todos |url-status=dead }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
* [http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/ Фидель Кастро иқәгыларақәа]
* [https://www.marxists.org/history/cuba/archive/castro/ Fidel Castro History Archive] ''[[Marxists Internet Archive]]-ҿы''
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/4392634.stm Fidel Castro: A Life in Pictures] – slideshow by ''[[BBC News]]''
* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5598311 Fidel Castro: From Rebel to El Presidente] – timeline by ''[[NPR]]''
* [https://www.cidob.org/lider-politico/fidel-castro-ruz Fidel Castro] – абиографиа (аиспаншәала)
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1926 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Фидель Кастро| ]]
[[Акатегориа:Куба ахадацәа]]
[[Акатегориа:Куба аԥыза-министрцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи адукатцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ахатәбиографцәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америкаҿы Америка иаҿагылоу ацәаныррақәа]]
[[Акатегориа:Аглобализациа иаҿагылоу активистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла аус рыцызуаз ауаа]]
[[Акатегориа:Кубатәи антисионистцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аекоактивистцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи апартизанцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи амарксисттә шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи амилаҭеилыхҩцәа]]
[[Акатегориа:Канартәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Галисиатәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ареволиуционерцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аибашьцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи акоммунисттә партиа ЦК актәи амаӡаныҟәгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аминистрцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ареволиуциа иадҳәалаз ауаа]]
[[Акатегориа:Афиделизм]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа рыла амчра знапаҿы иаазгаз анапхгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Аибашьра хьшәашәа иадҳәалаз ауаа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа ҟазҵаз]]
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла аҳәаанырцәтәи Афырхацәа]]
[[Акатегориа:Ареспублика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)]]
ctk04xpafajgz1bmjftzyws4qxgs8u6
165352
165333
2026-05-08T15:08:09Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа ҟазҵаз]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа ҟазҵаз ауаа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165352
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка аполитик}}
[[Афаил:Fidel_Castro_in_Washington_(cropped).jpg|мини|Фидель Алехандро Кастро]]
'''Фидель Алехандро Кастро''' ({{lang-es|Fidel Alejandro Castro Ruz}}; {{date|13|8|1926}}, Биран, Ориенте, [[Куба]] — {{date|25|11|2016}}, [[Гавана]], Куба) – кубатәи револиуционеруп, ҳәынҭқарратә, политикатә, партиатә усзуҩуп. Куба напхгара аиҭон 1959 шықәса инаркны 2008 шықәсанӡа.<ref>{{Cite web |url=https://bigenc.ru/world_history/text/5209181 |title=КА́СТРО РУС |access-date=2024-01-29 |archive-date=2022-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021085012/https://bigenc.ru/world_history/text/5209181 |url-status=dead }}</ref>
== Анысмҩа ==
Фидель Кастро – адунеи аҟны еицырдыруа акоманданте, ԥсахра зқәымыз кубаа раԥхьагыла, Куба ҩынҩажәи жәаба шықәса инеиҳаны напхгара аиҭон. Уи иусуреи иԥсҭазаареи акыр алегендақәа адҳәалоуп, урҭ лассы-лассы ишеиқәҿырымҭуагьы. Џьоукы Фидель Кастро дрыԥхьаӡон жәлары зегьы дырнапхгаҩны, даҽа џьоукы зегь реиҳа иџьбараз, игәымбылџьбараз диктаторны.
Фидель Кастро инысмҩа еиуеиԥшым ахҭысқәа рыла ибеиоуп, иара иԥсҭазаара зегьы иалагӡаны 600 инарзынаԥшуа ишьразы аҽазышәарақәа аҭыԥ роухьан. Фидель Кастро Кубатәи ареволиуциа даԥхьагылахеит, Еиду Америкатәи Аштатқәа зегь реиҳа ишәарҭаз ӷас иԥхьаӡон, СССР-и Кубеи ракәзар, аиадертәи аекономикатәи хеилак еицалан.<ref>https://24smi.org/celebrity/1248-fidel-kastro.html</ref>
== Ахәыҷреи ақәыԥшреи раамҭа ==
Фидель Кастро диит нанҳәамза 13, 1926 шықәсазы Кубатәи идуцәам апровинциатә қалақь Биран аҿы, адгьыл ақәаарыхҩи аҩныԥҳәыси рҭаацәара аҟны. Аԥхьаҟа атәыла анапхгаҩыс иҟалараны иҟаз Фидель иҭаацәа аҵара рымамызт аҟынтә, рыхшаз аҵарадырра бзиақәа ахьроурыз иашьҭан.
Фидель Кастро дхәыҷаахыс ихшыҩ даара ибзиан, агәынкылара ҷыда иман аҟынтә, аҵара ахьиҵоз ашкол аҟны аҵаҩцәа зегьы дреиӷьны ихы ааирԥшуан. Аҵара бзианы иахьиҵоз анаҩсгьы, даара амбициатә ҟазшьақәа иман, ареволиуциатә ҟазшьақәа иныԥшуан. Жәаха шықәса анихыҵуаз иаб иплантациа аҟны аусуцәа рықәгыларақәа ихы рылаирхәуан, уа иара аԥхьагыларатә позициақәа ааникылон.<ref>https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-fidel-kastro.html</ref>
1941 шықәсазы аԥхьаҟа кубаа раԥхьагылас иҟалараны иҟаз Фидель Кастро ибзиаӡаны ашкол далгеит, зыхьӡ нагаз аколлеџьгьы дҭалоит, уа иара еснагь ақәԥарақәа ирылахәыз иакәны дыргәалашәоит. Аколлеџь ашьҭахь Фидель Кастро Гаванатәи ауниверситет аиуристтә факультет дастудентхоит.
Истуденттә шықәсқәа раан ареволиуциатә шәҟәқәа рыԥхьара дагәыланахалоит, урҭ ареволиуционер иҟазшьақәа иларааӡон. Усҟан иара акоммунистцәа уиаҟара игәы иақәшәомызт, зны дыхәмарны иҳәеит: «Сталин ҳәа сзырҳәозар, сазыхиоуп!» ҳәа.
1950 шықәсазы Фидель Кастро азиндырҩы идиплом иоуит, ахатәы усгьы ааиртуеит, уи аусура ззырхаз амал змамыз ауаа рыцҳақәа азиндырратә цхыраара рзыҟаҵара акәын. Аԥхьаҟа командантес иҟалараны иҟаз Фидель жәлар рдукатс дҟалоит, иара ауааԥсыра амалаҳәа русқәа рыӡбара дахаҵгылон, уи иабзоураны ауаажәларра рҟны акыр адгылара иоуит.<ref>{{Cite web |url=https://warspot.ru/6840-kastro-yunost-komandante |title=Кастро: юность команданте |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129200338/https://warspot.ru/6840-kastro-yunost-komandante |url-status=dead }}</ref>
== Аполитика ==
Фидель Кастро иполитикатә кариера ареволиуциатә ҟазшьа амоуп. Раԥхьа иара Куба жәлар Рпартиа далахәылахоит, уаантәи иара апарламент ахь анеира иҽазишәоит. Аха раԥхьатәи аҽазышәара лҵшәадахеит – иара икандидатура шьақәдмырӷәӷәеит арадикализм иахҟьаны. Анаҩс, иӡбоит даҽа мҩакы алхра, уи азын адиктатура иаҿагыланы иқәԥоз драԥхьагылахоит, урҭи иареи 1953 шықәсазы усҟантәи Куба ахадас иҟаз Фульхенсио Батиста иганахь ала ачарҳәара еиҿыркаауеит.
Амчрахь анеиразы ари аҽазышәарагьы лҵшәадахоит, ачарҳәара аан Фидель Кастро иҩызцәа аӡәырҩы ҭархан, ареволиуционер ихаҭа 15 шықәса иқәҵаны дҭакын.<ref>https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3525452</ref>
Аха ҩышықәса ааҵхьаны, Фидель Кастро амнистиа дақәшәоит, абахҭа аҟынтә доужьын, уа дыҟан 22 мзы. Иаурыжьыз Фидель атәыла далҵит, Мексикаҟа нхара дцеит. Уа еиҿикаауеит ареволиуциатә ҵысра «Движение 26 июля» зыхьӡиҵаз, Батиста изырхаз ачарҳәара амш агәалашәаразы.
Ари аҵысра иалалеит усҟантәи аамҭазы еицырдыруаз ареволиуционерцәа аӡәырҩы, Ернесто Че Гевара иеиԥш иҟаз, иара убасгьы Кастро иашьа Рауль Кастро.
Фидель Кастро иԥсадгьыл ахь игьежьра иара изын еиԥш Куба жәлар рзынгьы илахьынҵатәхеит – ақәгылаҩцәа рырхәҭақәеи иареи ирылшеит Гавана анапахьы аагара, насгьы Батиста ирежим ахҳәара, уи Фидель Кастро алшара инаҭеит раԥхьа кубатәи архәҭақәа ркомандаҟаҵаҩыс аҟалара, аамҭак анаҩс атәыла аԥыза-министр иҭыԥ аанкылара.<ref>https://www.istmira.com/drugoe-noveyshee-vremya/18906-fidel-kastro-rus-kratko.html</ref>
== Куба Аҳәынҭқарратә хеилак ахантәаҩы ==
20 шықәса инарзынаԥшуа аҳәынҭқарра анапхгараҭара иалагӡаны Фидель Кастро аҳәынҭқарра зегьы еиҭашьақәиргылеит – атәыла аамҭа кьаҿк иалагӡаны ишәҭит, еиҵыҵит, аекономика акәзар, даара ишьҭыҵит.
Куба ахада Фидель еиҳаракгьы дацклаԥшуан асоциалтә хырхарҭа аҟны аҿиара, амедицина ауааԥсыра рзын ихәыдаԥсадахеит, аҵарадырра аҳаракыра акәзар, 98% рҟынӡа ишьҭыхын. Иара убасҟан имҩаԥган ахатәы компаниақәа рмилаҭркра, насгьы СССР-и Кубеи «аиҩызаратә» еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵан.<ref>https://biographe.ru/politiki/fidel-kastro/</ref>
1962 шықәсазы адгьылбжьаха аҟны иқәыргылан асоветтә иадертә ракетақәа, уи иахҟьаны Еиду Америкатәи Аштатқәеи Кубеи реизыҟазаашьақәа бжьысит. Мраҭашәареи Кубеи реиӷарара иарҿиеит адгьылбжьаха аҟны Карибтәи акризис, уи иахҟьаны Кастро идгылаҩцәа аӡәырҩы атәыла аҟынтә ибналеит, америкаа ирыдгылеит.
Аха, ус шакәызгьы, кубаа рхада дызныз, адунеитә капитализм ақәхра ахырхарҭа амҩа дацәхьамҵит, уи адгылара аиҭон Ангола, Афганисҭан, Аладатәи Иемен, Ефиопиа, Сириа, Алжир, Никарагуа, Ливиа уҳәа адунеи ахԥатәи атәылақәа рҟны ареволиуциатә ҵысрақәа.
ԥшьынҩажәатәи ашықәсқәа ралагамҭазы Куба аекономикатә еизҳареи аҭышәынтәалареи аангылеит уҳәар алшоит, усҟан СССР ари атәыла афинансттә цхыраара азыҟаҵарагьы иаҟәыҵит. Ари аекономикатә кризис ахь икылнагеит, Кубагьы адунеи аҟны зегь реиҳа иӷарыз тәылахеит. Абарҭқәа ирыхҟьаны ауаа атәыла ааныжьны Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь нхара ҳәа ацара иалагеит, Куба акәзар, аоппозициа ахаҭарнакцәа Фидель Кастро ирежим ахҳәаразы ауснагӡатәқәа реиҿкаара иалагеит.
Ҩ- нызқьи фба шықәсазы игәамбзиара иахҟьаны, кубаа раԥхьагыла изинмчқәа зегьы иашьа гәакьа Рауль Кастро инапы ианиҵар акәхеит, уи 2008 шықәсазы Куба анапхгаҩыс дагьыҟалоит, избанзар Фидель Кастро уаҳа атәылеи кубатәи аруааи напхгара рыҭара илшомызт.<ref>http://evolutio.info/ru/journal-menu/2016-3-4/2016-3-4-chelyadinsky</ref>
== Ишьразы аҽазышәарақәеи игәабзиареи ==
Фидель Кастро ишьразы аҽазышәарақәа инысмҩа аҟны зегь реиҳа излацәажәо хҭысқәоуп. Иҟоуп убас еиԥш аинформациа, Фидель Кастро Куба напхгара анеиҭоз аамҭеи, СССР-и иареи русеицуреи раан америкатәи ЦРУ 600-нтә инарзынаԥшуа иԥсҭазаара иалхразы аҽазышәарақәа ҟарҵеит ҳәа. Аха, иара убасгьы иҟоу адыррақәа рыла, арҭ ишьразы аҽазышәарақәа аҵыхәтәантәи аминуҭқәа рзын иааныркылон, адгьылбжьаха ҷыдалатәи агентцәа иаԥдырҟәҟәаауан. Фидель Кастро ишьра рҽазыршәеит аӡаҵаҟатәи ашәарыцара аан, атапанча хәыҷы арепортиор икамера иҭаргылан, иара убасгьы дызхоз асигарақәа ашҳам рыларҵахьан, аха акагьы рылымшеит.
2006 шықәсазы Фидель Кастро игәабзиара даара иуашәшәырахеит, аха уи адгьылбжьахабжа азы ҳәынҭқарратә маӡа дуун. Аха, ус шакәызгьы, кубаа раԥхьагыла иаӷацәа ирылшеит иара игәамбзиарақәа ртәы ауаажәларра рҟынӡа анагара, насгьы уи атәы ҳәан америкатәи ЦРУ ажәахәқәа руак аҟны.<ref>https://www.bbc.com/russian/features-38123339</ref>
Еилкаауп акы, 1998 шықәсазы Фидель Кастро ачымазара паркинсон дшаргәамҵуаз. Иара убасгьы, Кубантәи ибналаз иара иҳақьым еиҭеиҳәеит аполитик акьыба чымазарагьы шихьуаз, 1989 шықәсазы аԥҟарагьы шихигаз, ихы аҟны ашьеилалара иахҟьаны. Ас еиԥш адыррақәа ирыхҟьаны еицырдыруаз Куба акоманданте Фидель Кастро амассатә информациа ахархәагақәа изныкымкәа дыԥсит ҳәа рыларҳәахьан, аха нас иара иаалырҟьаны ауаажәларра рҟны даацәырҵуан, уи алагьы иара иԥсра иадҳәалаз амассатә цәажәарақәагьы еиԥхьирбон.
2014 шықәсазы Фидель Кастрои Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр Сергеи Лаврови реиԥылара мҩаԥысуеит. Кубаа раԥхьагылеи Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистри реиԥылара ашьҭахь, Лавров иазгәеиҭеит Кастро имч-илша рацәак ишыҟам, аха уи иблақәа аԥсҭазаара ишазыҳәо, насгьы, иара дшырзыхиоу ареволиуциа ҿыцқәа рымҩаԥгара.<ref>https://www.maximonline.ru/longreads/_article/13-samykh-neveroyatnykh-popytok-ubit-fidelya-kastro/</ref>
== Фидель Кастро ихатәы ԥсҭазаара ==
Фидель Кастро ихатәы ԥсҭазаарагьы, игәабзиара еиԥш, иарку, имаӡоу темоуп ауаажәларра рзын. Идыруп иара иԥсҭазаара аҟны ишыҟаз хҩык бзиа иибоз аҳәса, урҭ ирыхшеит быжьҩык ахәыҷқәа, аха закәанла ииз ԥазаҵәык иоуп.
Фидель Кастро актәи иԥҳәыс Мирта Диас Баларт, Куба аиҳабыра рминистр Батиста иԥҳа лакәын. Уи Куба ахадас иҟалаз Фидель изын длыхшеит аԥа Фиделито, аамҭаказы аурыс ҭыԥҳа ԥҳәысс дызмаз.
Фидель Кастро аҩбатәи иԥҳәыс лакәын, 50-тәи ашықәсқәа раан гаванатәи аԥшӡа ҳәа иԥхьаӡаз, Нати Ревуельта, уи длыхшеит аԥҳа Алина. Кубаа раԥхьагыла ари иԥҳа данқәыԥшӡаз, маӡала испаниатәи атәылауаҩшәҟәы ҟаҵаны, Кубантәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь дыбналаны дцеит. Алина лгәалашәарақәа рыла, Кастро, ианеиҵаха, даҽа хәҩык ахшара иман, урҭ лыхшеит иара бзиа иибоз аԥҳәызба Делив Сото. Официалла Кастро ахԥатәи иԥҳәыс Селиа Санчес акыршықәса иара цхырааҩыс диман, аха лара 1985 шықәса рзын лҽылшьуеит.<ref>{{Cite web |url=http://www.cuba-vision.com/info/ |title=Интересные факты о Кубе |access-date=2024-01-29 |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728040539/http://www.cuba-vision.com/info/ |url-status=dead }}</ref>
== Адинхаҵара ==
Фидель Кастро акатоликатә уахәама аҟны днаҭын. Иҟоуп убас еиԥш агәаанагара, иара анафема даҭан ҳәа, аха Фидель Кастро ауахәама иаҟәыгаразы ҭахра ҳәа ыҟамызт, избанзар усҟантәи аамҭазы аус ауан «акоммунистцәа ауахәама раҟәыгара» ҳәа изышьҭаз, азакәан рылеиҳәеит. Уи 1949 шықәса ԥхынгәымза аказы римтәи папа Пием XII, насгьы уи шьақәырӷәӷәан Акотоликатә уахәама акононтә зинқәа Ркодекс ала.
2012 шықәсазы, Фидель Кастрои римтәи папа Бенедикт XVI реиԥылара мҩаԥысуеит, Ватикан ари аиԥылара даара гәыкалатәи еицәажәарахеит ҳәа ахәшьара анаҭеит.<ref>https://life.ru/p/937750</ref>
== Фидель Кастро иԥсра ==
Фидель Кастро имазара зегьы, 2005-тәи ашықәсазы иҟаҵаз адыррақәа рыла, ишьақәнаргылеит 550 миллион доллар, даҽа шықәсык анаҩс ари амазара миллиардк аҟынӡа еизҳаит. Убри инамаданы, ажурнал Forbes агәаанагара ала уи адунеизегьы аҟны зегьы реиҳа амал змаз уаҩны дҟалеит. Убри аан кубаа реиҳабы мап ацәикуан аҳәынҭқарратә наплакқәа рҟынтәи ари амал ирҳаит ҳәа ирҳәоз, аха иара иԥшӡаны анхара бзиа ибон, уи ус шакәу дырҵабыргуеит, ихьӡала иҟаз хыԥхьаӡара рацәала аӷба маҷқәа, арезиденциақәа, насгьы зықьҩыла ахьчаҩцәа. Убри аан иара ихәыҷқәа ырқьынцыцны иааӡомызт – урҭ ирзыԥҵәаз афатәи изыхьчоз ауааи ракәын.
Абҵарамза 25, 2016 шықәса, 22 сааҭи 29 минуҭи рзы (Москватәи аамҭа ала иуҳәозар, абҵарамза 26, 6 сааҭки 29 минуҭи рзы) Фидель Кастро иԥсҭазаара далҵит. Кубатәи ареволиуционер акраамҭа дзыргәамҵуаз ичымазарақәа дырхыԥсааит. Иԥсра ашьҭахь, Фидель Кастро иаанижьыз иажәа инақәыршәаны, иԥсыбаҩ акремациа азун.<ref>https://www.interfax.ru/world/538693</ref>
== Агәалашәара ==
Фидель Кастро иашьа Рауль Кастро аҳәамҭа ҟаиҵеит, иашьа игәалашәара иазку усмҩаԥгатә ҳәа акгьы шыҟамло, избанзар Фидель ахӡыргара бзиа ибомызт ҳәа азгәеиҭеит.
Аха, Фидель Кастро ихьӡ ахуп Москватәи адәқәа руак, ақыҭа Ир, Ҩадатәи Уаԥстәыла амҩақәа руак, насгьы Забаикалтәи атәылаҿацә аҟны «Молодёжный» захьӡу Жәлар рҟазара ахан.
Кастро исахьа анын трофеила игаз америкатәи атанк, иара убасгьы 1967–1970 шш., 1972ш., 1978—1986шш., 1988ш., 1995ш., 2001—2005шш., 2007—2009 шықәсқәа рзы иҭыжьыз песок ицоз аԥарақәа Фидель исахьа рнын.<ref>http://history-doc.ru/fidel-alexandro-kastro-ruz/</ref>
== Аҳамҭақәеи ахьӡқәеи ==
Фидель Кастро акыр аҳамҭақәа ианашьан, насгьы ахьӡ ҳаракқәа ихҵан:
1963 шықәсазы М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет азиндырратә наукақәа ҳаҭыр зқәу адоктор ҳәа ахьӡ ихҵан;
Парижтәи ауниверситет ҳаҭыр зқәу адоктор;
2007 шықәса (UCI) – Кубатәи аинформациатә наукақәа руниверситет ҳаҭыр зқәу адоктор;
2008 шықәса – Боливиатәи ауниверситет «Эль Альто» ҳаҭыр зқәу адоктор;
2009 шықәса – Урыстәылатәи ахәаахәҭра-економикатә университет ҳаҭыр зқәу адоктор;
2003 шықәса, хәажәкырамза 8 рзы Фидель Кастро ианашьан Санта- Бригида аҳәса рберҭыԥ аорден иатәу акомандор Иекументә џьар;
2003 шықәса, нанҳәамза 31 рзы – «Орлиное перо»;
2007 шықәса, мшаԥымза 26 – ЦК КПРФ амедал «Октиабртәи ареволиуциа 90 шықәса ахыҵра»;
2016 шықәса, хәажәкырамза 21 – Аорден «Хосе Мартин» акавалер.<ref>{{Cite web |url=http://www.fidelcastro.cu/ru/reconocimientos/todos |title=Fidel – Soldado de las Ideas |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129200341/http://www.fidelcastro.cu/ru/reconocimientos/todos |url-status=dead }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
* [http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/ Фидель Кастро иқәгыларақәа]
* [https://www.marxists.org/history/cuba/archive/castro/ Fidel Castro History Archive] ''[[Marxists Internet Archive]]-ҿы''
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/4392634.stm Fidel Castro: A Life in Pictures] – slideshow by ''[[BBC News]]''
* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5598311 Fidel Castro: From Rebel to El Presidente] – timeline by ''[[NPR]]''
* [https://www.cidob.org/lider-politico/fidel-castro-ruz Fidel Castro] – абиографиа (аиспаншәала)
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1926 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Фидель Кастро| ]]
[[Акатегориа:Куба ахадацәа]]
[[Акатегориа:Куба аԥыза-министрцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи адукатцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ахатәбиографцәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америкаҿы Америка иаҿагылоу ацәаныррақәа]]
[[Акатегориа:Аглобализациа иаҿагылоу активистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла аус рыцызуаз ауаа]]
[[Акатегориа:Кубатәи антисионистцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аекоактивистцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи апартизанцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи амарксисттә шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи амилаҭеилыхҩцәа]]
[[Акатегориа:Канартәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Галисиатәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ареволиуционерцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аибашьцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи акоммунисттә партиа ЦК актәи амаӡаныҟәгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аминистрцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ареволиуциа иадҳәалаз ауаа]]
[[Акатегориа:Афиделизм]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа рыла амчра знапаҿы иаазгаз анапхгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Аибашьра хьшәашәа иадҳәалаз ауаа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа ҟазҵаз ауаа]]
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла аҳәаанырцәтәи Афырхацәа]]
[[Акатегориа:Ареспублика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)]]
5s1n2ryic0pq69lslj59rkubeh58h6g
165411
165352
2026-05-08T21:30:11Z
Fraxinus.cs
8381
шаблон, викификация, оформление, стилевые правки
165411
wikitext
text/x-wiki
{{Акарточка аполитик
|амаҵура=[[Кубатәи акоммунисттә партиа ЦК актәи амаӡаныҟәгаҩцәа]]
|абираҟ=Flag of the Communist Party of Cuba.svg
|агерб=Flag of the Communist Party of Cuba.svg
|инаркны={{date|3|10|1965}}
|рҟынӡа={{date|19|4|2011}}
|аԥхьа иҟаз=[[Кальдерио, Блас Рока|Блас Рока Кальдерио]]
|аҭынха=[[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]
|ахаҭыԥуаҩ=[[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]
|амаҵура2 =[[Куба Аҳәынҭқарратә хеилак ахантәаҩы]]
|абираҟ2 =Flag_of_the_President_of_Cuba.svg
|агерб2 =Coat_of_arms_of_Cuba.svg
|инаркны2 ={{date|2|12|1976}}
|рҟынӡа2 ={{date|24|2|2008}}
|аԥхьа иҟаз2 =[[Дортикос Торрадо, Освальдо|Освальдо Дортикос Торрадо]]
|аҭынха2 =[[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]
|апрезидент ихаҭыԥуаҩ2=[[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]
|амаҵура3 =[[Куба Аминистрцәа Рхеилак Апрезидент]]
|абираҟ3 =Coat_of_arms_of_Cuba.svg
|агерб3 =Coat_of_arms_of_Cuba.svg
|инаркны3 ={{date|2|12|1976}}
|рҟынӡа3 ={{date|24|2|2008}}
|аԥхьа иҟаз3 =Иара ихаҭа<br /><small>(Куба аԥыза-министрс)</small>
|аҭынха3 =[[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]
|апрезидент ихаҭыԥуаҩ3=[[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]
|амаҵура4 =[[Куба аԥыза-министр]]
|абираҟ4 =Coat_of_arms_of_Cuba.svg
|агерб4 =Coat_of_arms_of_Cuba.svg
|инаркны4 ={{date|16|2|1959}}
|рҟынӡа4 ={{date|2|12|1976}}
|аԥхьа иҟаз4 =[[Миро Кардона, Хосе|Хосе Миро Кардона]]
|аҭынха4 =Иара ихаҭа<br /><small>((Куба Аминистрцәа Рхеилак Апрезидентс)</small>
|апрезидент4 =[[Уррутиа Льео, Мануель|Мануель Уррутиа Льео]],<br />[[Дортикос Торрадо, Освальдо|Освальдо Дортикос Торрадо]]
}}
[[Афаил:Fidel_Castro_in_Washington_(cropped).jpg|мини|Фидель Алехандро Кастро]]
'''Фидель Алехандро Кастро''' ({{lang-es|Fidel Alejandro Castro Ruz}}; {{date|13|8|1926}}, [[Биран]], Ориенте, [[Куба]] — {{date|25|11|2016}}, [[Гавана]], Куба) – кубатәи револиуционеруп, ҳәынҭқарратә, политикатә, партиатә усзуҩуп. Куба напхгара аиҭон 1959 шықәса инаркны 2008 шықәсанӡа.<ref>{{Cite web |url=https://bigenc.ru/world_history/text/5209181 |title=КА́СТРО РУС |access-date=2024-01-29 |archive-date=2022-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021085012/https://bigenc.ru/world_history/text/5209181 |url-status=dead }}</ref>
Фидель Кастро – адунеи аҟны еицырдыруа акоманданте, ԥсахра зқәымыз кубаа раԥхьагыла, Куба ҩынҩажәи жәаба шықәса инеиҳаны напхгара аиҭон. Уи иусуреи иԥсҭазаареи акыр алегендақәа адҳәалоуп, урҭ лассы-лассы ишеиқәҿырымҭуагьы. Џьоукы Фидель Кастро дрыԥхьаӡон жәлары зегьы дырнапхгаҩны, даҽа џьоукы зегь реиҳа иџьбараз, игәымбылџьбараз диктаторны. Иара инысмҩа еиуеиԥшым ахҭысқәа рыла ибеиоуп, иԥсҭазаара зегьы иалагӡаны 600 инарзынаԥшуа ишьразы аҽазышәарақәа аҭыԥ роухьан. Фидель Кастро [[Кубатәи ареволиуциа]] даԥхьагылахеит, [[Еиду Америкатәи Аштатқәа]] зегь реиҳа ишәарҭаз ӷас иԥхьаӡон, [[СССР]]-и Кубеи ракәзар, аиадертәи аекономикатәи хеилак еицалан.<ref>https://24smi.org/celebrity/1248-fidel-kastro.html</ref>
==Абиографиа ==
=== Ахәыҷреи ақәыԥшреи раамҭа ===
Фидель Кастро диит нанҳәамза 13, 1926 шықәсазы Кубатәи идуцәам апровинциатә қалақь [[Биран]] аҿы, адгьыл ақәаарыхҩи аҩныԥҳәыси рҭаацәара аҟны. Аԥхьаҟа атәыла анапхгаҩыс иҟалараны иҟаз Фидель иҭаацәа аҵара рымамызт аҟынтә, рыхшаз аҵарадырра бзиақәа ахьроурыз иашьҭан. Фидель Кастро дхәыҷаахыс ихшыҩ даара ибзиан, агәынкылара ҷыда иман аҟынтә, аҵара ахьиҵоз ашкол аҟны аҵаҩцәа зегьы дреиӷьны ихы ааирԥшуан. Аҵара бзианы иахьиҵоз анаҩсгьы, даара амбициатә ҟазшьақәа иман, ареволиуциатә ҟазшьақәа иныԥшуан. Жәаха шықәса анихыҵуаз иаб иплантациа аҟны аусуцәа рықәгыларақәа ихы рылаирхәуан, уа иара аԥхьагыларатә позициақәа ааникылон.<ref>https://uznayvse.ru/znamenitosti/biografiya-fidel-kastro.html</ref>
1941 шықәсазы аԥхьаҟа кубаа раԥхьагылас иҟалараны иҟаз Фидель Кастро ибзиаӡаны ашкол далгеит, зыхьӡ нагаз аколлеџьгьы дҭалоит, уа иара еснагь ақәԥарақәа ирылахәыз иакәны дыргәалашәоит. Аколлеџь ашьҭахь Фидель Кастро [[Гаванатәи ауниверситет]] аиуристтә факультет дастудентхоит. Истуденттә шықәсқәа раан ареволиуциатә шәҟәқәа рыԥхьара дагәыланахалоит, урҭ ареволиуционер иҟазшьақәа иларааӡон. Усҟан иара акоммунистцәа уиаҟара игәы иақәшәомызт, зны дыхәмарны иҳәеит: «Сталин ҳәа сзырҳәозар, сазыхиоуп!» ҳәа.
1950 шықәсазы Фидель Кастро азиндырҩы идиплом иоуит, ахатәы усгьы ааиртуеит, уи аусура ззырхаз амал змамыз ауаа рыцҳақәа азиндырратә цхыраара рзыҟаҵара акәын. Аԥхьаҟа командантес иҟалараны иҟаз Фидель жәлар рдукатс дҟалоит, иара ауааԥсыра амалаҳәа русқәа рыӡбара дахаҵгылон, уи иабзоураны ауаажәларра рҟны акыр адгылара иоуит.<ref>{{Cite web |url=https://warspot.ru/6840-kastro-yunost-komandante |title=Кастро: юность команданте |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129200338/https://warspot.ru/6840-kastro-yunost-komandante |url-status=dead }}</ref>
=== Аполитика ===
Фидель Кастро иполитикатә кариера ареволиуциатә ҟазшьа амоуп. Раԥхьа иара [[Куба жәлар Рпартиа]] далахәылахоит, уаантәи иара апарламент ахь анеира иҽазишәоит. Аха раԥхьатәи аҽазышәара лҵшәадахеит – иара икандидатура шьақәдмырӷәӷәеит арадикализм иахҟьаны. Анаҩс, иӡбоит даҽа мҩакы алхра, уи азын адиктатура иаҿагыланы иқәԥоз драԥхьагылахоит, урҭи иареи 1953 шықәсазы усҟантәи Куба ахадас иҟаз [[Батиста, Фульхенсио|Фульхенсио Батиста]] иганахь ала ачарҳәара еиҿыркаауеит. Амчрахь анеиразы ари аҽазышәарагьы лҵшәадахоит, ачарҳәара аан Фидель Кастро иҩызцәа аӡәырҩы ҭархан, ареволиуционер ихаҭа 15 шықәса иқәҵаны дҭакын.<ref>https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/3525452</ref>
Аха ҩышықәса ааҵхьаны, Фидель Кастро амнистиа дақәшәоит, абахҭа аҟынтә доужьын, уа дыҟан 22 мзы. Иаурыжьыз Фидель атәыла далҵит, [[Мексика]]ҟа нхара дцеит. Уа еиҿикаауеит ареволиуциатә ҵысра «[[Движение 26 июля]]» зыхьӡиҵаз, Батиста изырхаз ачарҳәара амш агәалашәаразы. Ари аҵысра иалалеит усҟантәи аамҭазы еицырдыруаз ареволиуционерцәа аӡәырҩы, [[Че Гевара, Ернесто|Ернесто Че Гевара]] иеиԥш иҟаз, иара убасгьы Кастро иашьа [[Кастро, Рауль|Рауль Кастро]]. Фидель Кастро иԥсадгьыл ахь игьежьра иара изын еиԥш Куба жәлар рзынгьы илахьынҵатәхеит – ақәгылаҩцәа рырхәҭақәеи иареи ирылшеит [[Гавана]] анапахьы аагара, насгьы Батиста ирежим ахҳәара, уи Фидель Кастро алшара инаҭеит раԥхьа кубатәи архәҭақәа ркомандаҟаҵаҩыс аҟалара, аамҭак анаҩс атәыла аԥыза-министр иҭыԥ аанкылара.<ref>https://www.istmira.com/drugoe-noveyshee-vremya/18906-fidel-kastro-rus-kratko.html</ref>
=== Куба Аҳәынҭқарратә хеилак ахантәаҩы ===
20 шықәса инарзынаԥшуа аҳәынҭқарра анапхгараҭара иалагӡаны Фидель Кастро аҳәынҭқарра зегьы еиҭашьақәиргылеит – атәыла аамҭа кьаҿк иалагӡаны ишәҭит, еиҵыҵит, аекономика акәзар, даара ишьҭыҵит. Куба ахада Фидель еиҳаракгьы дацклаԥшуан асоциалтә хырхарҭа аҟны аҿиара, амедицина ауааԥсыра рзын ихәыдаԥсадахеит, аҵарадырра аҳаракыра акәзар, 98% рҟынӡа ишьҭыхын. Иара убасҟан имҩаԥган ахатәы компаниақәа рмилаҭркра, насгьы СССР-и Кубеи «аиҩызаратә» еизыҟазаашьақәа рыбжьаҵан.<ref>https://biographe.ru/politiki/fidel-kastro/</ref>
1962 шықәсазы адгьылбжьаха аҟны иқәыргылан асоветтә атомгәыцәтә ракетақәа, уи иахҟьаны Еиду Америкатәи Аштатқәеи Кубеи реизыҟазаашьақәа бжьысит. Мраҭашәареи Кубеи реиӷарара иарҿиеит адгьылбжьаха аҟны [[Карибтәи акризис]], уи иахҟьаны Кастро идгылаҩцәа аӡәырҩы атәыла аҟынтә ибналеит, америкауаа ирыдгылеит. Аха, ус шакәызгьы, кубаа рхада дызныз, адунеитә капитализм ақәхра ахырхарҭа амҩа дацәхьамҵит, уи адгылара аиҭон [[Ангола]], [[Афӷанисҭан]], [[Аладатәи Иемен]], [[Ефиопиа]], [[Шьамтәыла]], [[Алжир]], [[Никарагуа]], [[Ливиа]] уҳәа адунеи ахԥатәи атәылақәа рҟны ареволиуциатә ҵысрақәа. Ԥшьынҩажәатәи ашықәсқәа ралагамҭазы Куба аекономикатә еизҳареи аҭышәынтәалареи аангылеит уҳәар алшоит, усҟан СССР ари атәыла афинансттә цхыраара азыҟаҵарагьы иаҟәыҵит. Ари аекономикатә кризис ахь икылнагеит, Кубагьы адунеи аҟны зегь реиҳа иӷарыз тәылахеит. Абарҭқәа ирыхҟьаны ауаа атәыла ааныжьны Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь нхара ҳәа ацара иалагеит, Куба акәзар, аоппозициа ахаҭарнакцәа Фидель Кастро ирежим ахҳәаразы ауснагӡатәқәа реиҿкаара иалагеит.
Ҩ- нызқьи фба шықәсазы игәамбзиара иахҟьаны, кубаа раԥхьагыла изинмчқәа зегьы иашьа гәакьа Рауль Кастро инапы ианиҵар акәхеит, уи 2008 шықәсазы Куба анапхгаҩыс дагьыҟалоит, избанзар Фидель Кастро уаҳа атәылеи кубатәи аруааи напхгара рыҭара илшомызт.<ref>http://evolutio.info/ru/journal-menu/2016-3-4/2016-3-4-chelyadinsky</ref>
=== Ишьразы аҽазышәарақәеи игәабзиареи ===
Фидель Кастро ишьразы аҽазышәарақәа инысмҩа аҟны зегь реиҳа излацәажәо хҭысқәоуп. Иҟоуп убас еиԥш аинформациа, Фидель Кастро Куба напхгара анеиҭоз аамҭеи, СССР-и иареи русеицуреи раан америкатәи ЦРУ 600-нтә инарзынаԥшуа иԥсҭазаара иалхразы аҽазышәарақәа ҟарҵеит ҳәа. Аха, иара убасгьы иҟоу адыррақәа рыла, арҭ ишьразы аҽазышәарақәа аҵыхәтәантәи аминуҭқәа рзын иааныркылон, адгьылбжьаха ҷыдалатәи агентцәа иаԥдырҟәҟәаауан. Фидель Кастро ишьра рҽазыршәеит аӡаҵаҟатәи ашәарыцара аан, атапанча хәыҷы арепортиор икамера иҭаргылан, иара убасгьы дызхоз асигарақәа ашҳам рыларҵахьан, аха акагьы рылымшеит.
2006 шықәсазы Фидель Кастро игәабзиара даара иуашәшәырахеит, аха уи адгьылбжьахабжа азы ҳәынҭқарратә маӡа дуун. Аха, ус шакәызгьы, кубаа раԥхьагыла иаӷацәа ирылшеит иара игәамбзиарақәа ртәы ауаажәларра рҟынӡа анагара, насгьы уи атәы ҳәан америкатәи ЦРУ ажәахәқәа руак аҟны.<ref>https://www.bbc.com/russian/features-38123339</ref>
Еилкаауп акы, 1998 шықәсазы Фидель Кастро ачымазара паркинсон дшаргәамҵуаз. Иара убасгьы, Кубантәи ибналаз иара иҳақьым еиҭеиҳәеит аполитик акьыба чымазарагьы шихьуаз, 1989 шықәсазы аԥҟарагьы шихигаз, ихы аҟны ашьеилалара иахҟьаны. Ас еиԥш адыррақәа ирыхҟьаны еицырдыруаз ''„Куба акоманданте“'' Фидель Кастро [[амассатә информациа ахархәагақәа]] изныкымкәа дыԥсит ҳәа рыларҳәахьан, аха нас иара иаалырҟьаны ауаажәларра рҟны даацәырҵуан, уи алагьы иара иԥсра иадҳәалаз амассатә цәажәарақәагьы еиԥхьирбон.
2014 шықәсазы Фидель Кастрои [[Урыстәыла Адәныҟатәи аусқәа рминистр]] [[Лавров, Сергеи|Сергеи Лаврови]] реиԥылара мҩаԥысуеит. Кубаа раԥхьагылеи Урыстәылатәи Афедерациа Адәныҟатәи аусқәа рминистри реиԥылара ашьҭахь, Лавров иазгәеиҭеит Кастро имч-илша рацәак ишыҟам, аха уи иблақәа аԥсҭазаара ишазыҳәо, насгьы, иара дшырзыхиоу ареволиуциа ҿыцқәа рымҩаԥгара.<ref>https://www.maximonline.ru/longreads/_article/13-samykh-neveroyatnykh-popytok-ubit-fidelya-kastro/</ref>
== Фидель Кастро иԥсра ==
Фидель Кастро имазара зегьы, 2005-тәи ашықәсазы иҟаҵаз адыррақәа рыла, ишьақәнаргылеит 550 миллион доллар, даҽа шықәсык анаҩс ари амазара миллиардк аҟынӡа еизҳаит. Убри инамаданы, ажурнал [[Forbes]] агәаанагара ала уи адунеизегьы аҟны зегьы реиҳа амал змаз уаҩны дҟалеит. Убри аан кубаа реиҳабы мап ацәикуан аҳәынҭқарратә наплакқәа рҟынтәи ари амал ирҳаит ҳәа ирҳәоз, аха иара иԥшӡаны анхара бзиа ибон, уи ус шакәу дырҵабыргуеит, ихьӡала иҟаз хыԥхьаӡара рацәала аӷба маҷқәа, арезиденциақәа, насгьы зықьҩыла ахьчаҩцәа. Убри аан иара ихәыҷқәа ырқьынцыцны иааӡомызт – урҭ ирзыԥҵәаз афатәи изыхьчоз ауааи ракәын.
Абҵарамза 25, 2016 шықәса, 22 сааҭи 29 минуҭи рзы ([[Москватәи аамҭа]] ала иуҳәозар, абҵарамза 26, 6 сааҭки 29 минуҭи рзы) Фидель Кастро иԥсҭазаара далҵит. Кубатәи ареволиуционер акраамҭа дзыргәамҵуаз ичымазарақәа дырхыԥсааит. Иԥсра ашьҭахь, Фидель Кастро иаанижьыз иажәа инақәыршәаны, иԥсыбаҩ акремациа азун.<ref>https://www.interfax.ru/world/538693</ref>
== Фидель Кастро ихатәы ԥсҭазаара ==
Фидель Кастро ихатәы ԥсҭазаарагьы, игәабзиара еиԥш, иарку, имаӡоу темоуп ауаажәларра рзын. Идыруп иара иԥсҭазаара аҟны ишыҟаз хҩык бзиа иибоз аҳәса, урҭ ирыхшеит быжьҩык ахәыҷқәа, аха закәанла ииз ԥазаҵәык иоуп.
Иара актәи иԥҳәыс [[Диас-Баларт, Мирта|Мирта Диас-Баларт]], Куба аиҳабыра рминистр Батиста иԥҳа лакәын. Уи Куба ахадас иҟалаз Фидель изын длыхшеит аԥа [[Кастро Диас-Баларт, Фидель|Фиделито]], аамҭаказы аурыс ҭыԥҳа ԥҳәысс дызмаз.
Фидель Кастро аҩбатәи иԥҳәыс лакәын, 50-тәи ашықәсқәа раан гаванатәи аԥшӡа ҳәа иԥхьаӡаз, [[Ревуельта Клиус, Наталиа|Нати Ревуельта]], уи длыхшеит аԥҳа [[Фернандес, Алина|Алина]]. Кубаа раԥхьагыла ари иԥҳа данқәыԥшӡаз, маӡала испаниатәи атәылауаҩшәҟәы ҟаҵаны, Кубантәи Еиду Америкатәи Аштатқәа рахь дыбналаны дцеит. Алина лгәалашәарақәа рыла, Кастро, ианеиҵаха, даҽа хәҩык ахшара иман, урҭ лыхшеит иара бзиа иибоз аԥҳәызба [[Далиа Сото дель Валле|Делив Сото]]. Официалла Кастро ахԥатәи иԥҳәыс Селиа Санчес акыршықәса иара цхырааҩыс диман, аха лара 1985 шықәса рзын лҽылшьуеит.<ref>{{Cite web |url=http://www.cuba-vision.com/info/ |title=Интересные факты о Кубе |access-date=2024-01-29 |archive-date=2021-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728040539/http://www.cuba-vision.com/info/ |url-status=dead }}</ref>
=== Адинхаҵара ===
Фидель Кастро [[акатоликатә уахәама]] аҟны днаҭын. Иҟоуп убас еиԥш агәаанагара, иара анафема даҭан ҳәа, аха Фидель Кастро ауахәама иаҟәыгаразы ҭахра ҳәа ыҟамызт, избанзар усҟантәи аамҭазы аус ауан «акоммунистцәа ауахәама раҟәыгара» ҳәа изышьҭаз, азакәан рылеиҳәеит. Уи 1949 шықәса ԥхынгәымза аказы римтәи папа [[Пием XII]], насгьы уи шьақәырӷәӷәан Акотоликатә уахәама акононтә зинқәа Ркодекс ала.
2012 шықәсазы, Фидель Кастрои римтәи папа [[Бенедикт XVI]] реиԥылара мҩаԥысуеит, [[Ватикан]] ари аиԥылара даара гәыкалатәи еицәажәарахеит ҳәа ахәшьара анаҭеит.<ref>https://life.ru/p/937750</ref>
== Агәалашәара ==
Фидель Кастро иашьа Рауль Кастро аҳәамҭа ҟаиҵеит, иашьа игәалашәара иазку усмҩаԥгатә ҳәа акгьы шыҟамло, избанзар Фидель ахӡыргара бзиа ибомызт ҳәа азгәеиҭеит. Аха, Фидель Кастро ихьӡ ахуп [[Москва]]тәи адәқәа руак, ақыҭа [[Ир]], Ҩадатәи Уаԥстәыла амҩақәа руак, насгьы [[Забаикалтәи атәылаҿацә]] аҟны «Молодёжный» захьӡу Жәлар рҟазара ахан.
Кастро исахьа анын трофеила игаз америкатәи атанк, иара убасгьы 1967–1970 шш., 1972ш., 1978—1986шш., 1988ш., 1995ш., 2001—2005шш., 2007—2009 шықәсқәа рзы иҭыжьыз песок ицоз аԥарақәа Фидель исахьа рнын.<ref>http://history-doc.ru/fidel-alexandro-kastro-ruz/</ref>
== Аҳамҭақәеи ахьӡқәеи ==
Фидель Кастро акыр аҳамҭақәа ианашьан, насгьы ахьӡ ҳаракқәа ихҵан:
* 1963 шықәсазы М. В. Ломоносов ихьӡ зху Москватәи аҳәынҭқарратә университет азиндырратә наукақәа ҳаҭыр зқәу адоктор ҳәа ахьӡ ихҵан;
* Парижтәи ауниверситет ҳаҭыр зқәу адоктор;
* 2007 шықәса (UCI) – Кубатәи аинформациатә наукақәа руниверситет ҳаҭыр зқәу адоктор;
* 2008 шықәса – Боливиатәи ауниверситет «Эль Альто» ҳаҭыр зқәу адоктор;
* 2009 шықәса – Урыстәылатәи ахәаахәҭра-економикатә университет ҳаҭыр зқәу адоктор;
* 2003 шықәса, хәажәкырамза 8 рзы Фидель Кастро ианашьан Санта- Бригида аҳәса рберҭыԥ аорден иатәу акомандор Иекументә џьар;
* 2003 шықәса, нанҳәамза 31 рзы – «Орлиное перо»;
* 2007 шықәса, мшаԥымза 26 – ЦК КПРФ амедал «Октиабртәи ареволиуциа 90 шықәса ахыҵра»;
* 2016 шықәса, хәажәкырамза 21 – Аорден «Хосе Мартин» акавалер.<ref>{{Cite web |url=http://www.fidelcastro.cu/ru/reconocimientos/todos |title=Fidel – Soldado de las Ideas |access-date=2024-01-29 |archive-date=2024-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129200341/http://www.fidelcastro.cu/ru/reconocimientos/todos |url-status=dead }}</ref>
==Азгәаҭақәа==
{{reflist}}
==Азхьарԥшқәа==
* [http://www.cuba.cu/gobierno/discursos/ Фидель Кастро иқәгыларақәа]
* [https://www.marxists.org/history/cuba/archive/castro/ Fidel Castro History Archive] ''[[Marxists Internet Archive]]-ҿы''
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/4392634.stm Fidel Castro: A Life in Pictures] – slideshow by ''[[BBC News]]''
* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5598311 Fidel Castro: From Rebel to El Presidente] – timeline by ''[[NPR]]''
* [https://www.cidob.org/lider-politico/fidel-castro-ruz Fidel Castro] – абиографиа (аиспаншәала)
{{Авторитет змоу адыррақәа}}
[[Акатегориа:Нанҳәамза 13 рзы ииз]]
[[Акатегориа:1926 шықәсазы ииз]]
[[Акатегориа:Абҵарамза 25 рзы иԥсыз]]
[[Акатегориа:2016 шықәсазы иԥсыз]]
[[Акатегориа:Фидель Кастро| ]]
[[Акатегориа:Куба ахадацәа]]
[[Акатегориа:Куба аԥыза-министрцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ашәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи адукатцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ахатәбиографцәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америкаҿы Америка иаҿагылоу ацәаныррақәа]]
[[Акатегориа:Аглобализациа иаҿагылоу активистцәа]]
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла аус рыцызуаз ауаа]]
[[Акатегориа:Кубатәи антисионистцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аекоактивистцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи апартизанцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи амарксисттә шәҟәыҩҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи амилаҭеилыхҩцәа]]
[[Акатегориа:Канартәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Галисиатәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Испаниатәи ахылҵшьҭра змоу кубауаа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ареволиуционерцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аибашьцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи акоммунисттә партиа ЦК актәи амаӡаныҟәгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи аминистрцәа]]
[[Акатегориа:Кубатәи ареволиуциа иадҳәалаз ауаа]]
[[Акатегориа:Афиделизм]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа рыла амчра знапаҿы иаазгаз анапхгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Аибашьра хьшәашәа иадҳәалаз ауаа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа ҟазҵаз ауаа]]
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла аҳәаанырцәтәи Афырхацәа]]
[[Акатегориа:Ареспублика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)]]
cay8cfr9rxyrblldbtcy6jwsgf4fjab
Акатегориа:Ақәгыларақәа ахкқәа рыла
14
39329
165336
139822
2026-05-08T14:43:23Z
Fraxinus.cs
8381
165336
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Rebellions by type}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Ақәгылаҩцәа ахкқәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:қәгыларақәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Ақәгыларақәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Аконфликтқәа ахкқәа рыла| қәгыларақәа]]
[[Акатегориа:Аибашьрақәа ахкқәа рыла| қәгыларақәа]]
ssw8k2ia0q7kszdypr971vdd6c07prq
Акатегориа:Апропаганда атехника
14
45436
165386
151526
2026-05-08T19:33:36Z
Fraxinus.cs
8381
165386
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Propaganda techniques}}
{{Category see also|Ареторикатә техника}}
{{DEFAULTSORT:пропаганда атехника}}
[[Акатегориа:Амедиатә манипулиациа атехникақәа]]
[[Акатегориа:Апропаганда|техника]]
40jlng0r47bui8n02h267qjbmqe88qq
Акатегориа:Амц-аҵарамазаара
14
45757
165390
152076
2026-05-08T19:46:17Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Амаргиналтә теориақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ихадам атеориа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165390
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Pseudo-scholarship}}
{{Cat main}}
{{Category see also|Ипопулиару аҵарамазаара}}
{{DEFAULTSORT:мц-аҵарамазаара}}
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
[[Акатегориа:Академиа]]
[[Акатегориа:Ихадам атеориа]]
[[Акатегориа:Ажьара]]
sphvypeoxzypmewx8thncpgnxcbfsax
Акатегориа:Ихадам атеориа
14
45758
165391
152077
2026-05-08T19:46:29Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Амаргиналтә теориақәа]] в [[Акатегориа:Ихадам атеориақәа]] без оставления перенаправления
152077
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:маргиналтә теориақәа}}
[[Акатегориа:Атеориақәа]]
rx2qwu7u02v0u7he4c5qz183w61crxp
165392
165391
2026-05-08T19:46:36Z
Fraxinus.cs
8381
165392
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Атеориақәа]]
ok1peg91s2w7qv9ongg1owqu1c9bvda
165394
165392
2026-05-08T19:48:07Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Ихадам атеориақәа]] в [[Акатегориа:Ихадам атеориа]] без оставления перенаправления
165392
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Атеориақәа]]
ok1peg91s2w7qv9ongg1owqu1c9bvda
Акатегориа:Асоциалтә кризисқәа
14
49382
165377
157910
2026-05-08T19:02:27Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Акрисзис]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Акризис]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165377
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|Асоциалтә кризис}}
{{DEFAULTSORT:социалтә кризисқәа}}
[[Акатегориа:Акризис]]
[[Акатегориа:Ауаажәларра]]
[[Акатегориа:Асоциалтә проблемақәа|кризисқәа]]
ei33j8e0w49f315p8ak46b13iktnjd9
Акатегориа:Акризис
14
49383
165378
157911
2026-05-08T19:02:40Z
Fraxinus.cs
8381
Fraxinus.cs переименовал страницу [[Акатегориа:Акрисзис]] в [[Акатегориа:Акризис]] без оставления перенаправления
157911
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Crises}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:крисзис}}
[[Акатегориа:Агәаӷьра]]
[[Акатегориа:Ашәарҭадара]]
814whl8w2pk9pi16saad1bfuecz5fs8
Акатегориа:Аевгеника
14
51960
165383
163144
2026-05-08T19:08:56Z
Fraxinus.cs
8381
Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Агеноцид]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165383
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Eugenics}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:евгеника}}
[[Акатегориа:Ахархәаратә генетика]]
[[Акатегориа:Абиоетика]]
[[Акатегориа:Азинеиҟарамра]]
[[Акатегориа:Агенетика]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Амедицинатә етика]]
[[Акатегориа:Иакадемиатәым ахырхарҭақәа рыҭҵаара]]
[[Акатегориа:Арасизм]]
[[Акатегориа:Ауаажәларратә идеологиақәа]]
[[Акатегориа:Агеноцид]]
2b89u5bxjhuetnf5cf5c1hppd9qsu4p
Акатегориа:Кубатәи акоммунисттә партиа ЦК актәи амаӡаныҟәгаҩцәа
14
52716
165326
165258
2026-05-08T14:12:16Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩцәа хадақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165326
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Кубатәи акоммунисттә партиа алахәылацәа|актәи амаӡаныҟәгаҩцәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа]]
kpx06fbgboivxa63krhqajilronhwbn
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә еиҿкаарақәа
14
52740
165305
2026-05-08T12:00:23Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә еиҿкаарақәа}} [[Акатегориа:Асоциалисттә еиҿкаарақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә еиҿкаарақәа|социалисттә еиҿкаарақәа]] Акатегориа:Аҩадатәи Ам...»
165305
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә еиҿкаарақәа}}
[[Акатегориа:Асоциалисттә еиҿкаарақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә еиҿкаарақәа|социалисттә еиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу асоциализм| аиҿкаарақәа]]
cdxwoie4b81epnvifpsasfmw67dubfp
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу арма политикатә партиақәа
14
52741
165306
2026-05-08T12:03:37Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу арма политикатә партиақәа}} [[Акатегориа:Арма политикатә партиақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу арма политика| партиақәа]] Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә п...»
165306
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу арма политикатә партиақәа}}
[[Акатегориа:Арма политикатә партиақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу арма политика| партиақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа|рма]]
gmrrjx2ou80klrzs9lafm0n1d2ww8bk
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу арма политика
14
52742
165307
2026-05-08T12:05:46Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу арма политика}} [[Акатегориа:Арма политика аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи аполитика|рма]]»
165307
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу арма политика}}
[[Акатегориа:Арма политика аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи аполитика|рма]]
7f8ltfbruc33is8b4k1ad409gp8ugm2
Акатегориа:Аҩада-америкатәи акоммунисттә партиақәа
14
52743
165308
2026-05-08T12:07:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи акоммунисттә партиақәа}} [[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа| коммунисттә партиақәа]] Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу акоммунисттә еиҿкаарақәа|п...»
165308
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи акоммунисттә партиақәа}}
[[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа| коммунисттә партиақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу акоммунисттә еиҿкаарақәа|партиақәа]]
knl3n9zm4q5ypdkj7pboomp996nvtgi
165309
165308
2026-05-08T12:08:33Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу акоммунисттә еиҿкаарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә партиақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165309
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи акоммунисттә партиақәа}}
[[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа| коммунисттә партиақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә партиақәа|коммунисттә]]
r5wt7op8z1t1a8aw6sdtn1xokx0dp0a
165310
165309
2026-05-08T12:09:29Z
Fraxinus.cs
8381
нoвый ключ copтиpoвки для [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә партиақәа]]: " коммунисттә" [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165310
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи акоммунисттә партиақәа}}
[[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа| коммунисттә партиақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу асоциалисттә партиақәа| коммунисттә]]
0qmgidc9e5lhtqsltdr3k4kfzd7534v
Акатегориа:Арма амилаҭеилыхратә партиақәа
14
52744
165311
2026-05-08T12:13:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:рма амилаҭеилыхратә партиақәа}} [[Акатегориа:Аимпериализм иаҿагыло аиҿкаарақәа|*]] [[Акатегориа:Арма амилаҭеилыхра|партиақәа]] [[Акатегориа:Арма политикатә партиақәа|*милаҭеилыхратә]] [[Акатегориа:Амилаҭеилыхратә партиақәа]]»
165311
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:рма амилаҭеилыхратә партиақәа}}
[[Акатегориа:Аимпериализм иаҿагыло аиҿкаарақәа|*]]
[[Акатегориа:Арма амилаҭеилыхра|партиақәа]]
[[Акатегориа:Арма политикатә партиақәа|*милаҭеилыхратә]]
[[Акатегориа:Амилаҭеилыхратә партиақәа]]
qnbfjijuwekkwyxzixjj57l774mk4xd
165313
165311
2026-05-08T12:18:23Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аимпериализм иаҿагыло аиҿкаарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аимпериализмҿагыларатә еиҿкаарақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165313
wikitext
text/x-wiki
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:рма амилаҭеилыхратә партиақәа}}
[[Акатегориа:Аимпериализмҿагыларатә еиҿкаарақәа|*]]
[[Акатегориа:Арма амилаҭеилыхра|партиақәа]]
[[Акатегориа:Арма политикатә партиақәа|*милаҭеилыхратә]]
[[Акатегориа:Амилаҭеилыхратә партиақәа]]
gqsypyj99komlqv8kafxulsf9dkxwny
Акатегориа:Арма амилаҭеилыхра
14
52745
165312
2026-05-08T12:15:23Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:рма амилаҭеилыхра}} [[Акатегориа:Арма политика|милаҭеилыхра]] [[Акатегориа:Амилаҭеилыхра]] [[Акатегориа:Асинкретизмтә политикатә ҵысрақәа]]»
165312
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:рма амилаҭеилыхра}}
[[Акатегориа:Арма политика|милаҭеилыхра]]
[[Акатегориа:Амилаҭеилыхра]]
[[Акатегориа:Асинкретизмтә политикатә ҵысрақәа]]
9qctcxld1up3khgalnobh13w4llmkw3
Акатегориа:Аимпериализмҿагыларатә еиҿкаарақәа
14
52746
165314
2026-05-08T12:18:42Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:империализмҿагыларатә еиҿкаарақәа}} [[Акатегориа:Антиимпериализм|-аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:Аполитикатә еиҿкаарақәа аидеологиақәа рыла]]»
165314
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:империализмҿагыларатә еиҿкаарақәа}}
[[Акатегориа:Антиимпериализм|-аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә еиҿкаарақәа аидеологиақәа рыла]]
k25iwzvo1kbtdr34lsmaxvsygnyt6em
Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рылахәылацәа
14
52747
165315
2026-05-08T12:21:45Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:коммунисттә партиақәа рылахәылацәа}} [[Акатегориа:Акоммунистцәа| коммунисттә партиақәа рылахәылацәа]] [[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа| лахәылацәа]] [[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла]]»
165315
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:коммунисттә партиақәа рылахәылацәа}}
[[Акатегориа:Акоммунистцәа| коммунисттә партиақәа рылахәылацәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа| лахәылацәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла]]
3n1iofxzcjbdntwdhhc7n5de4r5tpe6
Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла
14
52748
165316
2026-05-08T12:24:20Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Politicians by party}} {{DEFAULTSORT:политикцәа апартиақәа рыла}} [[Акатегориа:Аполитикцәа| партиақәа]] [[Акатегориа:Ауаа аполитиатә партиақәа рыла| политикцәа]] [[Акатегориа:Аполитикцәа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]]»
165316
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Politicians by party}}
{{DEFAULTSORT:политикцәа апартиақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аполитикцәа| партиақәа]]
[[Акатегориа:Ауаа аполитиатә партиақәа рыла| политикцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]]
k9s05dh1bj7drxkgn5wtq537rueqs9l
165317
165316
2026-05-08T12:25:07Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Ауаа аполитиатә партиақәа рыла]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Ауаа аполитикатә партиақәа рыла]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165317
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Politicians by party}}
{{DEFAULTSORT:политикцәа апартиақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аполитикцәа| партиақәа]]
[[Акатегориа:Ауаа аполитикатә партиақәа рыла| политикцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]]
47rtdgw2x6g999u2nsluhiw74nrf8ss
Акатегориа:Ауаа аполитикатә партиақәа рыла
14
52749
165318
2026-05-08T12:26:40Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа аполитикатә партиақәа рыла}} [[Акатегориа:Ауаа аиҿкаарақәа рыхкқәа рыла|политикатә партиақәа]] [[Акатегориа:Ауаа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]] [[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа ркатегориақәа]]»
165318
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:уаа аполитикатә партиақәа рыла}}
[[Акатегориа:Ауаа аиҿкаарақәа рыхкқәа рыла|политикатә партиақәа]]
[[Акатегориа:Ауаа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа ркатегориақәа]]
6faceup510h2ct37scog14d0quwvza6
Акатегориа:Аполитикатә партиақәа ркатегориақәа
14
52750
165319
2026-05-08T12:59:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:политикатә партиақәа ркатегориақәа}} [[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа|*категориақәа]] [[Акатегориа:Акатегориақәа аполитикатә идеологиақәа рыла| партиақәа]] Акатегориа:Акатегориақәа аиҿкаарақәа рыла| политикатә пар...»
165319
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:политикатә партиақәа ркатегориақәа}}
[[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа|*категориақәа]]
[[Акатегориа:Акатегориақәа аполитикатә идеологиақәа рыла| партиақәа]]
[[Акатегориа:Акатегориақәа аиҿкаарақәа рыла| политикатә партиақәа]]
8jlbo9dpf6gp7f34wmzedoryoe0acqz
Акатегориа:Кубатәи аполитикцәа апартиақәа рыла
14
52751
165320
2026-05-08T13:11:48Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:{{Title country}}тәи аполитикцәа| партиақәа]] [[Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи]] [[Акатегориа:{{Title country}} инхо ауаа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]] Акатегориа:{{Title country}} аполитикатә партиақәа|+...»
165320
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:{{Title country}}тәи аполитикцәа| партиақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи]]
[[Акатегориа:{{Title country}} инхо ауаа аполитикатә ориентациала|*партиақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аполитикатә партиақәа|+политикцәа]]
[[Акатегориа:{{Country2continental|{{Title country}}}} аполитикцәа апартиақәа рыла]]
[[Акатегориа:Ауаа {{Title country}}тәи аиҿкаарақәа рыла| политикцәа апартиақәа]]
kmuxe644i1bvepor2f7fifm80u9cwyh
Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи
14
52752
165321
2026-05-08T13:15:55Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{CatAutoTOC|numerals=no}} {{DEFAULTSORT:политикцәа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи}} [[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи| ]] [[Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рыла| партиақәа]] [[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла| тәылақәа]]»
165321
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC|numerals=no}}
{{DEFAULTSORT:политикцәа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи}}
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи| ]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рыла| партиақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла| тәылақәа]]
aq55cmvrjpag5ct6a9529dy5cwb2zhf
165322
165321
2026-05-08T13:16:07Z
Fraxinus.cs
8381
165322
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{CatAutoTOC|numerals=no}}
{{DEFAULTSORT:политикцәа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи}}
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи| политикцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа атәылақәа рыла| партиақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла| тәылақәа]]
tu9hj0fv5019650yrdt1khvcalg0uo5
Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи
14
52753
165323
2026-05-08T13:18:29Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи}} [[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи аполитикатә ориентациалеи|*]] [[Акатегориа:Ауаа аполитикатә партиақәа рыла| тәылақәа]] [[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа атәылақәа рыла|+уаа]]»
165323
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:уаа атәылақәа рылеи апартиақәа рылеи}}
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи аполитикатә ориентациалеи|*]]
[[Акатегориа:Ауаа аполитикатә партиақәа рыла| тәылақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа атәылақәа рыла|+уаа]]
86epdj3d7j3gal7nlvwfete6h0o2vnr
Акатегориа:Аҩада-америкатәи аполитикцәа апартиақәа рыла
14
52754
165324
2026-05-08T13:22:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи аполитикцәа апартиақәа рыла}} [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа|.политикцәа]] [[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи аполитикцәа| партиақәа]] Ака...»
165324
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи аполитикцәа апартиақәа рыла}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу аполитикатә партиақәа|.политикцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи аполитикцәа| партиақәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала|*политикцәа апартиақәа]]
bdmqb7sq6zyev55a20u8r67or60fkfk
Акатегориа:Ауаа Кубатәи аиҿкаарақәа рыла
14
52755
165325
2026-05-08T13:24:47Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:уаа Кубатәи аиҿкаарақәа рыла}} [[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи аиҿкаарақәа рылеи|{{Title country}}]] [[Акатегориа:Кубауаа| аиҿкаарақәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу аиҿкаарақәа|+уаа]]»
165325
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:уаа Кубатәи аиҿкаарақәа рыла}}
[[Акатегориа:Ауаа атәылақәа рылеи аиҿкаарақәа рылеи|{{Title country}}]]
[[Акатегориа:Кубауаа| аиҿкаарақәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} иҟоу аиҿкаарақәа|+уаа]]
j74l9uapfjkpz0lxvp0qrswgpiax7f7
Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа
14
52756
165327
2026-05-08T14:14:35Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:коммунисттә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа}} [[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа]] [[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рылахәылацәа|*маӡаныҟәгаҩ хадацәа]]»
165327
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:коммунисттә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа}}
[[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа]]
[[Акатегориа:Акоммунисттә партиақәа рылахәылацәа|*маӡаныҟәгаҩ хадацәа]]
lesl8wbc15avh105bfr8pkqxalljgw7
Акатегориа:Аполитикатә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа
14
52757
165328
2026-05-08T14:20:11Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:политикатә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа}} [[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа рхантәаҩцәа|маӡаныҟәгаҩ хадацәа]] [[Акатегориа:Амаӡаныҟәгаҩ хадацәа|*политикатә партиақәа]]»
165328
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:политикатә партиақәа рмаӡаныҟәгаҩ хадацәа}}
[[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа рхантәаҩцәа|маӡаныҟәгаҩ хадацәа]]
[[Акатегориа:Амаӡаныҟәгаҩ хадацәа|*политикатә партиақәа]]
srs6oqzu29xg41v3voaotqcexp7e51d
Акатегориа:Аполитикатә партиақәа рхантәаҩцәа
14
52758
165329
2026-05-08T14:22:28Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Leaders of political parties}} {{DEFAULTSORT:политикатә партиақәа рхантәаҩцәа}} [[Акатегориа:Аполитикцәа]] [[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа|хантәаҩцәа]] [[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла|+хантәаҩцәа]] Акатегориа:Аиҿкаарақәа реиҳабцәа|*политикатә партиақ...»
165329
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Leaders of political parties}}
{{DEFAULTSORT:политикатә партиақәа рхантәаҩцәа}}
[[Акатегориа:Аполитикцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә партиақәа|хантәаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикцәа апартиақәа рыла|+хантәаҩцәа]]
[[Акатегориа:Аиҿкаарақәа реиҳабцәа|*политикатә партиақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә усзуҩцәа арольқәа рыла]]
4lztdms77v6ipyzolyikd7oe3u2pyke
Акатегориа:Амаӡаныҟәгаҩ хадацәа
14
52759
165330
2026-05-08T14:24:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:маӡаныҟәгаҩ хадацәа}} [[Акатегориа:Аиҳабцәа]] [[Акатегориа:Авторитет змоу амаҵурауаа]] [[Акатегориа:Аполитикатә усзуҩцәа арольқәа рыла]]»
165330
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:маӡаныҟәгаҩ хадацәа}}
[[Акатегориа:Аиҳабцәа]]
[[Акатегориа:Авторитет змоу амаҵурауаа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә усзуҩцәа арольқәа рыла]]
nrlfrq5rz5r16u7mphxfyyvm8aqdo4e
Акатегориа:Кубатәи аминистрцәа
14
52760
165331
2026-05-08T14:27:50Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Government ministers of Cuba}} [[Акатегориа:{{Title country}} аиҳабыра|министрцәа]] [[Акатегориа:{{Title country}} аполитикатә усзуҩцәа|министрцәа]] [[Акатегориа:Аминистрцәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} аминистррақәа| министрцәа]]»
165331
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Government ministers of Cuba}}
[[Акатегориа:{{Title country}} аиҳабыра|министрцәа]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аполитикатә усзуҩцәа|министрцәа]]
[[Акатегориа:Аминистрцәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аминистррақәа| министрцәа]]
js8juvlazhtezxdbt22vipdkawbzkas
Акатегориа:Куба аминистррақәа
14
52761
165332
2026-05-08T14:29:02Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Government ministries of Cuba}} [[Акатегориа:Аминистррақәа атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} аиҳабыра|министррақәа]]»
165332
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Government ministries of Cuba}}
[[Акатегориа:Аминистррақәа атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} аиҳабыра|министррақәа]]
arkm3sl26dgui3nhpayb921stf0d8p8
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа рыла амчра знапаҿы иаазгаз анапхгаҩцәа
14
52762
165334
2026-05-08T14:40:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Category see also|Аҳәынҭқарра хҳәарақәа рыла иахҟьаны иқәырцеит анапхгаҩцәа}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хҳәарақәа рыла амчра знапаҿы иаазгаз анапхгаҩцәа}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа ирылахәыз ауаа| мчра знапаҿы]] [[Акатегориа:Аиҳабцәа]] Акатег...»
165334
wikitext
text/x-wiki
{{Category see also|Аҳәынҭқарра хҳәарақәа рыла иахҟьаны иқәырцеит анапхгаҩцәа}}
{{CatAutoTOC}}
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хҳәарақәа рыла амчра знапаҿы иаазгаз анапхгаҩцәа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа ирылахәыз ауаа| мчра знапаҿы]]
[[Акатегориа:Аиҳабцәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә усзуҩцәа]]
[[Акатегориа:Ақәгылаҩцәа ахкқәа рыла]]
q29lx2cppm6qqtrllklphsxuoxzqr1q
Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа ирылахәыз ауаа
14
52763
165335
2026-05-08T14:42:09Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «* [[Аҳәынҭқарратә хҳәара]]қәа ирылахәыз ауаа. {{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хҳәарақәа ирылахәыз ауаа}} [[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа| уаа]] [[Акатегориа:Ақәгылаҩцәа]] [[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә хҭысқәа рыла]]»
165335
wikitext
text/x-wiki
* [[Аҳәынҭқарратә хҳәара]]қәа ирылахәыз ауаа.
{{DEFAULTSORT:ҳәынҭқарратә хҳәарақәа ирылахәыз ауаа}}
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә хҳәарақәа| уаа]]
[[Акатегориа:Ақәгылаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ауаа аҭоурыхтә хҭысқәа рыла]]
fzma64i34cay7iziq7i1vuzcsjdg4tz
Акатегориа:Ақәгылаҩцәа ахкқәа рыла
14
52764
165337
2026-05-08T14:44:56Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Category see also|Ақәгыларақәа ахкқәа рыла}} {{DEFAULTSORT:қәгылаҩцәа ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Ақәгылаҩцәа| хкқәа]] [[Акатегориа:Ақәгыларақәа ахкқәа рыла|+қәгылаҩцәа]] [[Акатегориа:Ауаа ркатегориақәа ахкқәа рыла]]»
165337
wikitext
text/x-wiki
{{Category see also|Ақәгыларақәа ахкқәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:қәгылаҩцәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Ақәгылаҩцәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Ақәгыларақәа ахкқәа рыла|+қәгылаҩцәа]]
[[Акатегориа:Ауаа ркатегориақәа ахкқәа рыла]]
5bfw36rpou8fj90eu37howphtard4jm
Акатегориа:Аҩада-америкатәи антиимпериалистцәа
14
52765
165338
2026-05-08T14:48:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи антиимпериалистцәа}} [[Акатегориа:Антиимпериалистцәа|+ҩада-америкатәи]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу антиимпериализм|антиимпериалистцәа]] Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала|антиимпериалист...»
165338
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩада-америкатәи антиимпериалистцәа}}
[[Акатегориа:Антиимпериалистцәа|+ҩада-америкатәи]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу антиимпериализм|антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала|антиимпериалистцәа]]
kjr4nf8t1e78ki9dcst5y9y9t48ne61
Акатегориа:Антиимпериалистцәа
14
52766
165339
2026-05-08T14:49:39Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Активистцәа атемақәа рыла]] [[Акатегориа:Антиимпериализм|-]]»
165339
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Активистцәа атемақәа рыла]]
[[Акатегориа:Антиимпериализм|-]]
c4zeo0psw73duhdmmfeulyvt4htogtk
Акатегориа:Аҩадатәи Америка иҟоу антиимпериализм
14
52767
165340
2026-05-08T14:51:17Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу антиимпериализм}} [[Акатегориа:Антиимпериализм аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа| антиимпериализм]]»
165340
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Америка иҟоу антиимпериализм}}
[[Акатегориа:Антиимпериализм аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аҩада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа| антиимпериализм]]
tpeylc26x7okv01j3vbihl19f9g399p
Акатегориа:Алада-америкатәи антиимпериалистцәа
14
52768
165341
2026-05-08T14:53:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:лада-америкатәи антиимпериалистцәа}} [[Акатегориа:Антиимпериалистцәа|+лада-америкатәи]] [[Акатегориа:Аладатәи Америка иҟоу антиимпериализм|антиимпериалистцәа]] Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала|антиимпериалист...»
165341
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:лада-америкатәи антиимпериалистцәа}}
[[Акатегориа:Антиимпериалистцәа|+лада-америкатәи]]
[[Акатегориа:Аладатәи Америка иҟоу антиимпериализм|антиимпериалистцәа]]
[[Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала|антиимпериалистцәа]]
kl5c21g1pazj99wv21ec2n98p6kky14
Акатегориа:Аладатәи Америка иҟоу антиимпериализм
14
52769
165342
2026-05-08T14:54:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:ладатәи Америка иҟоу антиимпериализм}} [[Акатегориа:Антиимпериализм аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Алада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа| антиимпериализм]]»
165342
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:ладатәи Америка иҟоу антиимпериализм}}
[[Акатегориа:Антиимпериализм аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа| антиимпериализм]]
qbssziiuft0phfbefxzqlfihbgk0809
Акатегориа:Алада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа
14
52770
165343
2026-05-08T14:55:43Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Political movements in South America}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:лада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа}} [[Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика]] [[Акатегориа:Аполитикатә ҵысрақәа аконтинентқәа рыла]] Акатегориа:Алада-америкатәи атәыл...»
165343
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Political movements in South America}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:лада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аполитикатә ҵысрақәа}}
[[Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика]]
[[Акатегориа:Аполитикатә ҵысрақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аҵысрақәа| политикатә]]
i4x5pg7nrp8nvxwy9hjo201sfo89t6c
Акатегориа:Алада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аҵысрақәа
14
52771
165344
2026-05-08T14:56:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Movements in South America}} {{DEFAULTSORT:лада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аҵысрақәа}} [[Акатегориа:Аҵысрақәа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Аладатәи Америка ауаажәларра|ҵысрақәа]]»
165344
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Movements in South America}}
{{DEFAULTSORT:лада-америкатәи атәылақәа рҿы иҟоу аҵысрақәа}}
[[Акатегориа:Аҵысрақәа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аладатәи Америка ауаажәларра|ҵысрақәа]]
8e2bx63uzq7wkoz926ngw7p9nscuxxx
Акатегориа:Аладатәи Америка ауаажәларра
14
52772
165345
2026-05-08T14:57:37Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Society of North America}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ладатәи Америка}} [[Акатегориа:Аладатәи Америка|уаажәларра]] [[Акатегориа:Америка иҟоу ауаажәларра|-лада]] [[Акатегориа:Ауаажәларра аконтинентқәа рыла|-лада]]»
165345
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Society of North America}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ладатәи Америка}}
[[Акатегориа:Аладатәи Америка|уаажәларра]]
[[Акатегориа:Америка иҟоу ауаажәларра|-лада]]
[[Акатегориа:Ауаажәларра аконтинентқәа рыла|-лада]]
96fo3o0eib7o45ehr15zuitldyja6g4
Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала
14
52773
165346
2026-05-08T14:59:22Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ладатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала}} [[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рылеи аполитикатә ориентациалеи]] [[Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика иадҳәалоу ауаа| ]]»
165346
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ладатәи Америка инхо ауаа аполитикатә ориентациала}}
[[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рылеи аполитикатә ориентациалеи]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика иадҳәалоу ауаа| ]]
q76kus3kgk5tyy58u31kncolk4mrx1f
Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика иадҳәалоу ауаа
14
52774
165347
2026-05-08T15:01:15Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:лада-америкатәи аполитика иадҳәалоу ауаа}} [[Акатегориа:Аполитика иадҳәалоу ауаа аконтинентқәа рыла]] [[Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика| уаа]] [[Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала|политика]]»
165347
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:лада-америкатәи аполитика иадҳәалоу ауаа}}
[[Акатегориа:Аполитика иадҳәалоу ауаа аконтинентқәа рыла]]
[[Акатегориа:Алада-америкатәи аполитика| уаа]]
[[Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала|политика]]
tb9jezbmepgw1t2z3bkijet52c9l167
Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала
14
52775
165349
2026-05-08T15:03:15Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{DEFAULTSORT:ладатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала}} [[Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа| занааҭ]] [[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рылеи рзанааҭ ҳасабалеи| ладатәи Америка]]»
165349
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{DEFAULTSORT:ладатәи Америка инхо ауаа рзанааҭ ҳасабала}}
[[Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа| занааҭ]]
[[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рылеи рзанааҭ ҳасабалеи| ладатәи Америка]]
9cot69ve1jnsbr05r4i1dw6sd2hv5jd
Акатегориа:Аладатәи Америка инхо ауаа
14
52776
165351
2026-05-08T15:05:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|People of South America}} {{DEFAULTSORT:ладатәи Америка}} [[Акатегориа:Аладатәи Америка|уаа]] [[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рыла|*ладатәи Америка]] [[Акатегориа:Америкатәи ауаа]]»
165351
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|People of South America}}
{{DEFAULTSORT:ладатәи Америка}}
[[Акатегориа:Аладатәи Америка|уаа]]
[[Акатегориа:Ауаа аконтинентқәа рыла|*ладатәи Америка]]
[[Акатегориа:Америкатәи ауаа]]
f1vzwvhs8ll124os0851kdjr02ukdil
Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа ҟазҵаз ауаа
14
52777
165353
2026-05-08T15:12:16Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:политикатә шьрақәа ҟазҵаз ауаа}} [[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа| ҟазҵаз]] [[Акатегориа:Ауаҩшьцәа]] [[Акатегориа:Аполитика иадҳәалоу ауаа]]»
165353
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:политикатә шьрақәа ҟазҵаз ауаа}}
[[Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа| ҟазҵаз]]
[[Акатегориа:Ауаҩшьцәа]]
[[Акатегориа:Аполитика иадҳәалоу ауаа]]
pj9awjmh61mx0gsqkaxz4f2b709gv9v
Акатегориа:Аполитикатә шьрақәа
14
52778
165354
2026-05-08T15:20:50Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:политикатә шьрақәа}} [[Акатегориа:Аполитикатәи акультуратәи арыцқьарақәа| политикатә шьрақәа]] [[Акатегориа:Аполитикатә мчы ахархәара| политикатә шьрақәа]] [[Акатегориа:Агеноцидқәа]] [[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]] Акатегориа:Анибарҵ...»
165354
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:политикатә шьрақәа}}
[[Акатегориа:Аполитикатәи акультуратәи арыцқьарақәа| политикатә шьрақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә мчы ахархәара| политикатә шьрақәа]]
[[Акатегориа:Агеноцидқәа]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикате репрессиа]]
9lhg1s3fpht4yczi5daxnbqys5z1v4p
Акатегориа:Анибарҵәарақәа
14
52779
165355
2026-05-08T15:24:30Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Massacres}} {{Cat main|Анибарҵәара}} {{DEFAULTSORT:нибарҵәарақәа}} [[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьрақәа]] [[Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]»
165355
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Massacres}}
{{Cat main|Анибарҵәара}}
{{DEFAULTSORT:нибарҵәарақәа}}
[[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьрақәа]]
[[Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
r7r6mdfgk1jum51orr8rr6g4t5j5v6v
Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла
14
52780
165356
2026-05-08T15:28:02Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Killings by type}} {{DEFAULTSORT:шьрақәа ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Акатегориақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Мчымхарылатәи аԥсрақәа| шьрақәа ахкқәа]] [[Акатегориа:Ауаҩшьра| шьрақәа ахкқәа]]»
165356
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Killings by type}}
{{DEFAULTSORT:шьрақәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Акатегориақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Мчымхарылатәи аԥсрақәа| шьрақәа ахкқәа]]
[[Акатегориа:Ауаҩшьра| шьрақәа ахкқәа]]
okppk60ozkw9bskxmlz0exwobkc2yvo
Акатегориа:Мчымхарылатәи аԥсрақәа
14
52781
165357
2026-05-08T15:30:47Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Deaths by violence}} {{Аконтеинер акатегориа}} [[Акатегориа:Аԥсрақәа зыхҟьаз ала|*]] [[Акатегориа:Ауаҩшьра| ]] [[Акатегориа:Амч ахархәара|*]]»
165357
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Deaths by violence}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
[[Акатегориа:Аԥсрақәа зыхҟьаз ала|*]]
[[Акатегориа:Ауаҩшьра| ]]
[[Акатегориа:Амч ахархәара|*]]
3jl59um92xhidfarfye7ibe8v9c3h9u
Акатегориа:Ауаҩшьра
14
52782
165359
2026-05-08T15:33:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main}} {{DEFAULTSORT:уаҩшьра}} [[Акатегориа:Аԥсра зыхҟьаз]] [[Акатегориа:Аԥсра азакәантә аспектқәа]] [[Акатегориа:Амч ахархәара]]»
165359
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:уаҩшьра}}
[[Акатегориа:Аԥсра зыхҟьаз]]
[[Акатегориа:Аԥсра азакәантә аспектқәа]]
[[Акатегориа:Амч ахархәара]]
hebzqkef7ahh5w64saq0fjubzrmfkze
Акатегориа:Аԥсра азакәантә аспектқәа
14
52783
165360
2026-05-08T15:34:31Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Legal aspects of death}} {{DEFAULTSORT:ԥсра азакәантә аспектқәа}} [[Акатегориа:Аԥсра]] [[Акатегориа:Азин азҵаатәыла]]»
165360
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Legal aspects of death}}
{{DEFAULTSORT:ԥсра азакәантә аспектқәа}}
[[Акатегориа:Аԥсра]]
[[Акатегориа:Азин азҵаатәыла]]
50tbkgnov73hhz8qvk755il0lgqrbke
Акатегориа:Ауаа рацәа ршьрақәа
14
52784
165361
2026-05-08T15:36:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:уаа рацәа ршьрақәа}} [[Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьра| ]] [[Акатегориа:Ауаҩшьрақәа| уаа рацәа]]»
165361
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:уаа рацәа ршьрақәа}}
[[Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьра| ]]
[[Акатегориа:Ауаҩшьрақәа| уаа рацәа]]
fvxk3yxi1txkvyx4trmnvitma3d93c4
Акатегориа:Ауаа рацәа ршьра
14
52785
165362
2026-05-08T15:37:52Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main}} {{DEFAULTSORT:уаа рацәа ршьра}} [[Акатегориа:Ауаҩшьра]]»
165362
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:уаа рацәа ршьра}}
[[Акатегориа:Ауаҩшьра]]
rj06hs5g0fjt8qlz33c6duv35uq7xok
Акатегориа:Ауаҩшьрақәа
14
52786
165363
2026-05-08T15:39:10Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:уаҩшьрақәа}} [[Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Ауаҩшьра|-уаҩшьрақәа]]»
165363
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:уаҩшьрақәа}}
[[Акатегориа:Ашьрақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ауаҩшьра|-уаҩшьрақәа]]
25qlwns2rkj2hwa7ywhjg3soydsh36s
Акатегориа:Агеноцидқәа
14
52787
165364
2026-05-08T15:43:33Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main|Агеноцид}} {{DEFAULTSORT:геноцидқәа}} [[Акатегориа:Агеноцид| геноцидқәа]] [[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьрақәа]] [[Акатегориа:Амилаҭқәа рнибарҵәарақәа| геноцидқәа]] [[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]»
165364
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|Агеноцид}}
{{DEFAULTSORT:геноцидқәа}}
[[Акатегориа:Агеноцид| геноцидқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьрақәа]]
[[Акатегориа:Амилаҭқәа рнибарҵәарақәа| геноцидқәа]]
[[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]
lo0h34856p8420o61haza8g90xd3v73
165365
165364
2026-05-08T15:47:28Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Амилаҭқәа рнибарҵәарақәа]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аетникатә нибарҵәарақәа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165365
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main|Агеноцид}}
{{DEFAULTSORT:геноцидқәа}}
[[Акатегориа:Агеноцид| геноцидқәа]]
[[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьрақәа]]
[[Акатегориа:Аетникатә нибарҵәарақәа| геноцидқәа]]
[[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]
ao9fk71esetwjiqd2itpar1jjti138o
Акатегориа:Аетникатә нибарҵәарақәа
14
52788
165366
2026-05-08T15:48:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:етникатә нибарҵәарақәа}} [[Акатегориа:Аетникатә рыцқьара|нибарҵәарақәа]] [[Акатегориа:Аетникатә қәыӷәӷәара| нибарҵәарақәа]] [[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]»
165366
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:етникатә нибарҵәарақәа}}
[[Акатегориа:Аетникатә рыцқьара|нибарҵәарақәа]]
[[Акатегориа:Аетникатә қәыӷәӷәара| нибарҵәарақәа]]
[[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]
6zlnh9xa681el3fedicjpcppdoj0nvu
165368
165366
2026-05-08T15:55:42Z
Fraxinus.cs
8381
Удaлeнa [[Акатегориа:Аетникатә қәыӷәӷәара]]; Дoбaвлeнa [[Акатегориа:Аетникатә репрессиа]] [[ВП:HC|HotCat]] ацхыраарала
165368
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:етникатә нибарҵәарақәа}}
[[Акатегориа:Аетникатә рыцқьара|нибарҵәарақәа]]
[[Акатегориа:Аетникатә репрессиа| нибарҵәарақәа]]
[[Акатегориа:Анибарҵәарақәа]]
5mzlg6a4w9utgs7kxmpacepd9bhk510
Акатегориа:Аетникатә рыцқьара
14
52789
165370
2026-05-08T16:10:44Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commons cat|Ethnic cleansing}} {{Cat main} {{Category see also|Агеноцид|Аетникатә нибарҵәарақәа}} {{DEFAULTSORT:етникатә рыцқьара}} [[Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра]] [[Акатегориа:Аетникатә репрессиа|cleansing]] [[Акатегориа:Ажәларқәа рхырҵәара]] [[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]] ...»
165370
wikitext
text/x-wiki
{{commons cat|Ethnic cleansing}}
{{Cat main}
{{Category see also|Агеноцид|Аетникатә нибарҵәарақәа}}
{{DEFAULTSORT:етникатә рыцқьара}}
[[Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра]]
[[Акатегориа:Аетникатә репрессиа|cleansing]]
[[Акатегориа:Ажәларқәа рхырҵәара]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]]
bdt00ypzm75x5uxz0ymz15q4ycjptan
165371
165370
2026-05-08T16:10:53Z
Fraxinus.cs
8381
165371
wikitext
text/x-wiki
{{commons cat|Ethnic cleansing}}
{{Cat main}}
{{Category see also|Агеноцид|Аетникатә нибарҵәарақәа}}
{{DEFAULTSORT:етникатә рыцқьара}}
[[Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра]]
[[Акатегориа:Аетникатә репрессиа|cleansing]]
[[Акатегориа:Ажәларқәа рхырҵәара]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]]
kb1ot1tztppdvle1ylionihws00miwm
165381
165371
2026-05-08T19:06:12Z
Fraxinus.cs
8381
165381
wikitext
text/x-wiki
{{commons cat|Ethnic cleansing}}
{{Cat main}}
{{Category see also|Агеноцид|Аетникатә нибарҵәарақәа}}
{{DEFAULTSORT:етникатә рыцқьара}}
[[Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра]]
[[Акатегориа:Аетникатә репрессиа|рыцқьара]]
[[Акатегориа:Ажәларқәа рхырҵәара]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]]
8piadw1t7m0y5nih1yajczxwiqr81j5
Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла
14
52790
165372
2026-05-08T16:12:08Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа| хкқәа]] [[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла| ]]»
165372
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла| ]]
rx2h346c4k0jr1fcc45r0lb6tazenfu
Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа
14
52791
165375
2026-05-08T16:18:58Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|War crimes}} {{Cat main|Арратә цәгьоура}} {{Category see also|Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа|Агеноцид}} [[Акатегориа:Аибашьра азин]] [[Акатегориа:Аибашьра]] [[Акатегориа:Агәымбылџьбарара ацәгьаурақәа]] [[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла]]...»
165375
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|War crimes}}
{{Cat main|Арратә цәгьоура}}
{{Category see also|Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа|Агеноцид}}
[[Акатегориа:Аибашьра азин]]
[[Акатегориа:Аибашьра]]
[[Акатегориа:Агәымбылџьбарара ацәгьаурақәа]]
[[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Аҳәынҭқарратә цәгьаура]]
[[Акатегориа:Игәымбылџьбароу ацәгьаура]]
oeozt1zcuurgedf8099ohcnsz35kp8k
Акатегориа:Ажәларқәа рхырҵәара
14
52792
165376
2026-05-08T16:21:59Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Forced migration}} {{DEFAULTSORT:жәларқәа рхырҵәара}} [[Акатегориа:Акультуратә глобализациа]] [[Акатегориа:Ауааԥсыра реиҭаҵра]] [[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]] [[Акатегориа:Акыдцалара]] [[Акатегориа:Асегрегациа]] Акатегориа:Агуманитартә кризисқәа| жә...»
165376
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Forced migration}}
{{DEFAULTSORT:жәларқәа рхырҵәара}}
[[Акатегориа:Акультуратә глобализациа]]
[[Акатегориа:Ауааԥсыра реиҭаҵра]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Акыдцалара]]
[[Акатегориа:Асегрегациа]]
[[Акатегориа:Агуманитартә кризисқәа| жәларқәа рхырҵәара]]
[[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла]]
rtahr1nb2j4zezabw2dxw8zazrjlq2b
Акатегориа:Агуманитартә кризисқәа
14
52793
165379
2026-05-08T19:03:13Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Humanitarian crises}} {{Cat main|Агуманитартә кризис}} {{DEFAULTSORT:гуманитартә кризисқәа}} [[Акатегориа:Акризис]] [[Акатегориа:Амашәырцәгьақәа]] [[Акатегориа:Агәыҳалалратә цхыраара|*гуманитартә кризисқәа]]»
165379
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Humanitarian crises}}
{{Cat main|Агуманитартә кризис}}
{{DEFAULTSORT:гуманитартә кризисқәа}}
[[Акатегориа:Акризис]]
[[Акатегориа:Амашәырцәгьақәа]]
[[Акатегориа:Агәыҳалалратә цхыраара|*гуманитартә кризисқәа]]
h26swcw59f49vmnvkfsbf6eetmma1bl
Акатегориа:Аетникатә репрессиа
14
52794
165380
2026-05-08T19:05:35Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:етникатә репрессиа}} [[Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра]] [[Акатегориа:Аетникабжьаратә конфликт|репрессиа]] [[Акатегориа:Акыдцалара]]»
165380
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:етникатә репрессиа}}
[[Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра]]
[[Акатегориа:Аетникабжьаратә конфликт|репрессиа]]
[[Акатегориа:Акыдцалара]]
ams4nbefbjmt3qkqxothmdbithigbf9
Акатегориа:Аколлективтә хьырхәра
14
52795
165382
2026-05-08T19:07:32Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Collective punishment}} {{Cat main}} {{DEFAULTSORT:коллективтә хьырхәра}} [[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]] [[Акатегориа:Ахьырхәрақәа]] [[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]]»
165382
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Collective punishment}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:коллективтә хьырхәра}}
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Ахьырхәрақәа]]
[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]]
nsuhdijjh4rx692wcrtsmdvyu11grm5
Акатегориа:Агеноцид
14
52796
165384
2026-05-08T19:11:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Genocide}} {{Cat main}} {{DEFAULTSORT:геноцид}} [[Акатегориа:Агәымбылџьбарара ацәгьаурақәа]] [[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Аетникатә рыцқьара]] Акатегориа:Аетникатә реп...»
165384
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Genocide}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:геноцид}}
[[Акатегориа:Агәымбылџьбарара ацәгьаурақәа]]
[[Акатегориа:Ауаатәыҩса рҿагыланы ацәгьаурақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Арратә цәгьоурақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Аетникатә рыцқьара]]
[[Акатегориа:Аетникатә репрессиа]]
[[Акатегориа:Ауаҩы изинқәа реилагарақәа]]
[[Акатегориа:Антропогентә машәырцәгьақәа]]
[[Акатегориа:Ауаа рацәа ршьра]]
fdty7xpf2yki3bd4nl92aljd1sz9zrq
Акатегориа:Аполитикатәи акультуратәи арыцқьарақәа
14
52797
165385
2026-05-08T19:16:18Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Purges}} {{Cat main|Арыцқьара}} {{DEFAULTSORT:политикатәи акультуратәи арыцқьарақәа}} [[Акатегориа:Аҭоурыхтә фактқәа реицакра]] [[Акатегориа:Аполитикатә ҭоурых]] [[Акатегориа:Аполитикате репрессиа]] [[Акатегориа:Акыдцалара]] Акатегориа:Аполитикатә цәгьаура...»
165385
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Purges}}
{{Cat main|Арыцқьара}}
{{DEFAULTSORT:политикатәи акультуратәи арыцқьарақәа}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә фактқәа реицакра]]
[[Акатегориа:Аполитикатә ҭоурых]]
[[Акатегориа:Аполитикате репрессиа]]
[[Акатегориа:Акыдцалара]]
[[Акатегориа:Аполитикатә цәгьаурақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә хҭысқәа]]
n2tb9xv9egpkqljyfnaix44ibfdj36a
Акатегориа:Аҭоурыхтә фактқәа реицакра
14
52798
165387
2026-05-08T19:34:09Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә фактқәа реицакра}} [[Акатегориа:Аҭоурыхтә ревизионизм|фактқәа реицакра]] [[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]] [[Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Амапкра]] [[Акатегориа:Аилаҩашьара]] Акатегориа:Апропа...»
165387
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә фактқәа реицакра}}
[[Акатегориа:Аҭоурыхтә ревизионизм|фактқәа реицакра]]
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
[[Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Амапкра]]
[[Акатегориа:Аилаҩашьара]]
[[Акатегориа:Апропаганда атехника]]
[[Акатегориа:Амцҭоурых]]
[[Акатегориа:Аԥсихологиатә еибашьра]]
hr4418say9qp92farf4ercu16bv3p3a
Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла
14
52799
165388
2026-05-08T19:36:06Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Аконтеинер акатегориа}} {{Category see also|Ацәгьаршратә теориақәа асубиектқәа рыла}} {{DEFAULTSORT:цәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла}} [[Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа| хкқәа]] [[Акатегориа:Акатегориақәа ахкқәа рыла]]»
165388
wikitext
text/x-wiki
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{Category see also|Ацәгьаршратә теориақәа асубиектқәа рыла}}
{{DEFAULTSORT:цәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла}}
[[Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа| хкқәа]]
[[Акатегориа:Акатегориақәа ахкқәа рыла]]
h1c19znj138k1q1zjkx03n74cf9cjzk
Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа
14
52800
165389
2026-05-08T19:43:13Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Conspiracy theories}} {{Cat main|Ацәгьаршратә теориа}} {{Category see also|Ақалақьтә легендақәа}} {{DEFAULTSORT:цәгьаршратә теориақәа}} [[Акатегориа:Ахаратәрақәа]] [[Акатегориа:Аконспирациа|!цәгьаршратә теориақәа]] [[Акатегориа:Адезинформациа]] Акатегориа:Ихадам атеориақ...»
165389
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Conspiracy theories}}
{{Cat main|Ацәгьаршратә теориа}}
{{Category see also|Ақалақьтә легендақәа}}
{{DEFAULTSORT:цәгьаршратә теориақәа}}
[[Акатегориа:Ахаратәрақәа]]
[[Акатегориа:Аконспирациа|!цәгьаршратә теориақәа]]
[[Акатегориа:Адезинформациа]]
[[Акатегориа:Ихадам атеориақәа|!цәгьаршратә теориақәа]]
[[Акатегориа:Аполитикатә еимакқәа]]
[[Акатегориа:Апропагандатә легендақәа]]
[[Акатегориа:Ақалақьтә легендақәа]]
qaeg8o8hnmc89yinzimrfhc2al2rbhx
Акатегориа:Ақалақьтә легендақәа
14
52801
165393
2026-05-08T19:47:19Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Urban legends}} {{Cat main|Ақалақьтә легенда}} {{DEFAULTSORT:қалақьтә легендақәа}} [[Акатегориа:Афольклор ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Ихадам атеориа]] [[Акатегориа:Алегендақәа]] [[Акатегориа:Амассатә культура]] [[Акатегориа:Ақалақьтә культура]]»
165393
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Urban legends}}
{{Cat main|Ақалақьтә легенда}}
{{DEFAULTSORT:қалақьтә легендақәа}}
[[Акатегориа:Афольклор ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ихадам атеориа]]
[[Акатегориа:Алегендақәа]]
[[Акатегориа:Амассатә культура]]
[[Акатегориа:Ақалақьтә культура]]
tuecgmzaq53lrk0352z03tn8hj0r4uq
Акатегориа:Апропагандатә легендақәа
14
52802
165395
2026-05-08T19:49:19Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:пропагандатә легендақәа}} [[Акатегориа:Апропаганда|легендақәа]] [[Акатегориа:Алегендақәа]]»
165395
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:пропагандатә легендақәа}}
[[Акатегориа:Апропаганда|легендақәа]]
[[Акатегориа:Алегендақәа]]
sjedp8oym22xyjmmxc5ep9avlt9mfuh
Акатегориа:Ихадам атеориақәа
14
52803
165396
2026-05-08T19:50:36Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Ихадам атеориа| ]] [[Акатегориа:Академиатә еимакқәа]] [[Акатегориа:Амц-аҵарамазаара]]»
165396
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Ихадам атеориа| ]]
[[Акатегориа:Академиатә еимакқәа]]
[[Акатегориа:Амц-аҵарамазаара]]
syo39mynre44zfk88pyrg4ocvd11fj3
Акатегориа:Адезинформациа
14
52804
165397
2026-05-08T19:54:07Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:дезинформациа}} [[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]] [[Акатегориа:Ажьара]] [[Акатегориа:Амцҳәара]] [[Акатегориа:Ииашам аинформациа]] [[Акатегориа:Апропаганда атехника]] [[Акатегориа:Аԥсихологиатә еибашьра]]»
165397
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:дезинформациа}}
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
[[Акатегориа:Ажьара]]
[[Акатегориа:Амцҳәара]]
[[Акатегориа:Ииашам аинформациа]]
[[Акатегориа:Апропаганда атехника]]
[[Акатегориа:Аԥсихологиатә еибашьра]]
pw8ha7ehni46mausbgfwnut40eracnj
Акатегориа:Амцҳәара
14
52805
165398
2026-05-08T19:55:16Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main}} {{DEFAULTSORT:мцҳәара}} [[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]] [[Акатегориа:Ажьара]]»
165398
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:мцҳәара}}
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
[[Акатегориа:Ажьара]]
ej8rj10k0ll0n3zi528yhpeuun45qmw
Акатегориа:Ииашам аинформациа
14
52806
165399
2026-05-08T19:57:21Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « [[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]] [[Акатегориа:Ажьара]] [[Акатегориа:Аԥсихологиатә еибашьра]] [[Акатегориа:Аинформациақәа рхыҵхырҭақәа]]»
165399
wikitext
text/x-wiki
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
[[Акатегориа:Ажьара]]
[[Акатегориа:Аԥсихологиатә еибашьра]]
[[Акатегориа:Аинформациақәа рхыҵхырҭақәа]]
khw04plezhb3uajp056kmxtxzty3yxh
Акатегориа:Ахаратәрақәа
14
52807
165400
2026-05-08T19:59:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: « {{DEFAULTSORT:харатәрақәа}} [[Акатегориа:Аиашаӡбара]] [[Акатегориа:Ашьақәырӷәӷәагақәа]]»
165400
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:харатәрақәа}}
[[Акатегориа:Аиашаӡбара]]
[[Акатегориа:Ашьақәырӷәӷәагақәа]]
pulq9wm8hubfcajib2qy30y7f4v9adj
Акатегориа:Амапкра
14
52808
165401
2026-05-08T20:01:04Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Cat main}} {{DEFAULTSORT:мапкра}} [[Акатегориа:Активизм ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла]] [[Акатегориа:Апропаганда атехника]] [[Акатегориа:Ауаажәларратә еизыҟазаашьатә техникақәа]]»
165401
wikitext
text/x-wiki
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:мапкра}}
[[Акатегориа:Активизм ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Ацәгьаршратә теориақәа ахкқәа рыла]]
[[Акатегориа:Апропаганда атехника]]
[[Акатегориа:Ауаажәларратә еизыҟазаашьатә техникақәа]]
i4a14m3mcvievkjh2m548yy8le3007m
Акатегориа:Аилаҩашьара
14
52809
165402
2026-05-08T20:02:19Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commons category|Obfuscation}} {{Cat main}} [[Акатегориа:Ажьара]] [[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]»
165402
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|Obfuscation}}
{{Cat main}}
[[Акатегориа:Ажьара]]
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
h0dgnpo6ny1ml51huqb2typkujt5l4t
Акатегориа:Аҭоурыхтә ревизионизм
14
52810
165403
2026-05-08T20:03:42Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{Commonscat|Historical revisionism}} {{Cat main}} {{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ревизионизм}} [[Акатегориа:Акультуратә политика]] [[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]] [[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадырра]]»
165403
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Historical revisionism}}
{{Cat main}}
{{DEFAULTSORT:ҭоурыхтә ревизионизм}}
[[Акатегориа:Акультуратә политика]]
[[Акатегориа:Аиашамрақәа рыларҵәара]]
[[Акатегориа:Аҭоурыхҿиарадырра]]
7f2r585kjjw0chpulnwkwzfnlgo67iw
Акатегориа:Ауаҩшьцәа
14
52811
165404
2026-05-08T20:11:03Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Murderers}} {{Аконтеинер акатегориа}} {{category see also|Ашьцәа|Ашәарыцаҩцәа}} {{DEFAULTSORT:уаҩшьцәа}} [[Акатегориа:Ауаҩшьра|*]] [[Акатегориа:Ацәгьаҟаҵаҩцәа]]»
165404
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Murderers}}
{{Аконтеинер акатегориа}}
{{category see also|Ашьцәа|Ашәарыцаҩцәа}}
{{DEFAULTSORT:уаҩшьцәа}}
[[Акатегориа:Ауаҩшьра|*]]
[[Акатегориа:Ацәгьаҟаҵаҩцәа]]
la8o0m1ueq89tbt3wokzz4dlvx0uyw3
Акатегориа:Асовет Еидгыла аҳәаанырцәтәи Афырхацәа
14
52812
165406
2026-05-08T20:13:41Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{DEFAULTSORT:совет Еидгыла аҳәаанырцәтәи Афырхацәа}} [[Акатегориа:Асовет Еидгыла Афырхацәа|ҳәаанырцәтәи]]»
165406
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:совет Еидгыла аҳәаанырцәтәи Афырхацәа}}
[[Акатегориа:Асовет Еидгыла Афырхацәа|ҳәаанырцәтәи]]
6iju6ww1g72il2n8lu72lxt13evdga3
Акатегориа:Ареспублика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)
14
52813
165407
2026-05-08T20:20:41Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Ribbon bars of North Korea}} {{cat main}} {{DEFAULTSORT:республика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)}} [[Акатегориа:Анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи атәылақәа рыла|ҩадатәи Кореиа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа асимволқәа]] [[Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа анашьамҭақәа]]»
165407
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Ribbon bars of North Korea}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:республика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)}}
[[Акатегориа:Анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи атәылақәа рыла|ҩадатәи Кореиа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа асимволқәа]]
[[Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа анашьамҭақәа]]
me2a7b5m6ot15tomfuo2rtdncdkxmmk
165408
165407
2026-05-08T20:22:10Z
Fraxinus.cs
8381
165408
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Ribbon bars of North Korea}}
{{cat main}}
{{DEFAULTSORT:республика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа иҟоу анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи]]
19ousyddzo8zuyuuzm054cupn3dmmb4
165410
165408
2026-05-08T20:23:58Z
Fraxinus.cs
8381
165410
wikitext
text/x-wiki
{{DEFAULTSORT:республика Афырхацәа (Аҩадатәи Кореиа)}}
[[Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа иҟоу анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи]]
gqzvrrnljaorvvut6a5junajutkg1dp
Акатегориа:Аҩадатәи Кореиа иҟоу анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи
14
52814
165409
2026-05-08T20:23:26Z
Fraxinus.cs
8381
Новая страница: «{{commonscat|Ribbon bars of North Korea.}} {{DEFAULTSORT:ҩадатәи Кореиа иҟоу анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи}} [[Акатегориа:Анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи атәылақәа рыла]] [[Акатегориа:{{Title country}} асимволқәа|нашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи]] Акатегориа:{{Title country}} а...»
165409
wikitext
text/x-wiki
{{commonscat|Ribbon bars of North Korea.}}
{{DEFAULTSORT:ҩадатәи Кореиа иҟоу анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи}}
[[Акатегориа:Анашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи атәылақәа рыла]]
[[Акатегориа:{{Title country}} асимволқәа|нашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи]]
[[Акатегориа:{{Title country}} анашьамҭақәа|нашьамҭақәеи аорденқәеи амедалқәеи]]
r7jkiqawwa9p4u7wcs6mmdk4ei0w94d