Википедие adywiki https://ady.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8D%D0%BA%D3%80%D1%83%D0%B1%D0%B3%D1%8A%D0%BE_%D1%88%D1%8A%D1%85%D1%8C%D0%B0%D3%80 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Медиа Special Talk User User talk Википедие Википедием и тегущыӀэн File File talk MediaWiki MediaWiki talk Template Template talk Help Help talk Category Category talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 6050 17412 17398 2026-11-02T00:20:29Z InternetArchiveBot 4963 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 17412 wikitext text/x-wiki [[File:Habil Bey.png|thumb|Пщымаф ыкъо Хьэбил-бей]] '''Дыпшъэ Пщымаф ыкъо Хьэбил-бей''', (Осман Тыркубзэ: بيكمززاده هابيل بك, "'''Бикмеззаде Хьэбил-бей";''' 1926-рэ илъэсым лIагъэ) зэрашIэрэ, [[Бафра]] къыщыхъугъэ [[Осман Пачъыхьыгъо|Осман]] [[Адыгэхэр|адыгэ]] чIыгу зиIэгъэ ыкIи шIушIакIоу щытыгъ. Бафрам и [[Оскар Шиндлер]] цIэу фаусыгъэу, 1921-рэ илъэсым Понтус Алыджхэм я геноцид зыщыхъурэ уахътэм, ежь къызыщыхъугъэ чIыпIэм алыдж мамыр цIыф 122-рэ къыригъэлагъ, ахэр къызэрэтIупщыщтхэ ахъщэр ежь ишъхьэкIэ ыпщыныгъ. УжыкIэ Алыджым (Йунаным, Грецием) икIыжьыгъ, ащ 1926-рэ илъэсым лIагъэ. Чыристэн къэхалъэм быслъымэн хабзэмкIэ щагъэтIылъыгъ. == Биографиер == Хьэбил къызихъугъэ илъэсыр ашIэрэп, ау 1921-рэ илъэсым илъэс 40-м икIоцIхэм зэритхэр нафэу щыт. [[Цӏыцӏэкӏун]] (Адыгэ геноцид) зэпэзычыгъэхэм ялIэужхэм ащыщэу, иныбджыкIэгъум нахьыжъхэм ащ фэгъэхьыгъэ къэбар зэмылIэужьыгъохэр къызэраIуатэу зэхихыгъ. Ятэ ицIагъэр Пщымаф. ИIахьылхэр Дыпшъэ лIакъом щыщыгъэх, ыкIи ахэм ащыщхэр непэ къызнэсыгъэми Бафра щыIэ Кошу (Koşu) къуаджэм дэсхэ. Хьэбил Бафра ибгъункIэ унэ-чIыгухэр иIагъэх ыкIи Кошу къуаджэм дэсыгъ, а чIыпIэм адыгэ мухьаджырхэр чIыпIэ алыдж цIыфхэм ахэтэу тIысыгъагъэх. Ар быслъымэн шъыпкъэу диным пылъыгъ, ыкIи чIыпIэ чыристэнхэм зэныбджэгъу зэпхыныгъэ дэгъухэр адиIагъ, ахэм ащыщхэр иныбджэгъу благъэхэм ащыщыгъэх. Понтус Алыджхэм я геноцид зыщыхъурэ уахътэм, [[Самсун]] ибгъункIэ щыIэ алыдж къуаджэм дэсхэм тырку бзэджашIэхэр (бандитхэр) къызэратеуащтыр Хьэбил зэхихыгъ. Теоныгъэр къыкIэлъыкIорэ мафэм хъунэу щытыгъ. Ащ лъэшэу пэуцужьыгъ, ыкIи ащ хэлажьэмэ нахьи, къуаджэм дэсхэм гукъэкI къафишIыгъ ыкIи къушъхьэхэм адищэигъ, ащ дэжьым алыдж пэуцужьакIохэм (партизанхэм) адэжъ чIыпIэ (гъэбылъыпIэ) агъотыгъ. 1921-рэ илъэсым имэкъуогъу мазэ, алыдж дзэпащэу Иппократ Дедеоглу алыджхэр зэраукIыхэрэмкIэ къэбархэр зэхихьэм ужым, иIахьылхэмрэ нэмыкI Бафра дэс алыджхэмрэ къигъэлынэу мурад ышIыгъ. Дедеоглу Хьэбил дэIэпыIэгъу къыкIэлъэIугъ. Ахэр зэдэIофшIэу, Хьэбил ишхъэхэу Эюпрэ Кадиррэ ягъусэу, чэщым алыдж мамыр цIыф 122-рэ къалэм къыращыхэным пае Iоф зэдашIагъ. Ахэм ащыщхэр къушъхьэхэм ащагъэх, адэрэхэр Хьэбил хы Iушъо бгъункIэ иIэ унэ-чIыгухэм ащагъэх. Хьэбил ахэр хымкIэ къызэрэтIупщыщтхэм дэIэпыIагъ, Истамбыл къикIыхэу Бафра хьап-щыпхэр къэзыщэрэ къухьэхэм якапитанхэм аздэгущыIэу, ыкIи мухьаджырхэм якIокIэ ахъщэр ежь ишъхьэкIэ ыпщыныгъ. Мухьаджырхэр купитIу хъухэу, зым цIыф 101-рэ адэрэм 21-рэ хэтэу икIыгъэх, ыкIи аужыпкъэм Алыджым нэсыгъэх. Тырку хабзэр ащ лъыхъоу къызаублэхэм, Хьэбил имылъку пстэури къигъани, ишъуашэ зэблихъужьи, Трабзон хэкIи Истамбыл кIуагъэ. УжыкIэ Эюпрэ Кадиррэ ягъусэу ежь-ежьырэу Алыджым икIыжьыгъ, ыкIи Атинэхэм (Афинэхэм) щытIысыгъэх. Хьэбил Атинэхэм (Афинэхэм) зыщыпсэурэ уахътэм [[Туберкулез|туберкулез]] сымаджэ хъугъэ. Дедеоглу 1926-рэ илъэсым ежь ишъхьэкIэ [[Кавала]] къригъэблэгъагъ, ащ Бафра къикIыгъэ нэмыкI мухьаджырхэм ахэтэу щыпсэущтыгъ. Хьэбил а гущыIэр къиштэжи Дысвато мухьаджыр къуаджэм щытIысыгъ, ыкIи а илъэс дэдэм ащ щылIагъ. Алыдж мухьаджырхэм ар я чыристэн къэхалъэм быслъымэн хабзэмкIэ щагъэтIылъыгъ, и [[Быслъымэн хьадагъэ|быслъымэн хьадагъэ]] зэхищэным пае [[Ксанти]] къикIыгъэ [[Имам|имам]] къащагъ. ИкъэхапIэ ялъэпкъэгъухэр къызэригъэлагъэхэр къэзыгъэшъыпкъэжьырэ мэрмэр тхыгъэ фагъэуцугъ. Хьадагъэм ыуж, мухьаджырхэм ащыщ зыр гумэкIыгъ, Хьэбил быслъымэнэу зэрэщытыр къэзыушыхьатырэ тхыгъэр уахътэ текIымэ къэмыджэжьыгъуай хъункIэ ыкIи къэкIощт лIэужхэм икъэхапIэ чыристэн джор фагъэуцункIэ. Мыр мыхъуным пае, ар Кавала кIуи, чалхъэ (хъырыс) зышъхьэщыт къэхажъо къыщищи Хьэбил икъэхапIэ ышъхьагъкIэ фигъэуцугъ. Непэ къызнэсыгъэми, икъэхапIэ джорым ичIыпIэкIэ мэрмэр тхыгъэри ыкIи а къэхажъо дэдэри тетхэу къэнагъэх. ИкъэхапIэ тет мэрмэр тхыгъэм мыщ фэдэу тетх: <blockquote> Адыгэ, Алыджхэм яныбджэгъоу Бафра къикIыгъэ чIыгу зиIагъэ, 1921-рэ илъэсым тыркухэм яукIэкIэ-гъэкIодэкIэ Бафра дэс цIыф 122-рэ къэзыгъэлагъэ. Кемалист хабзэм къызэриублэхэм къыхэкIыкIэ Атинэхэм кIуагъэ, ащ туберкулез сымаджэ щыхъугъ. 1926-рэ илъэсым иныбджэгъоу пэуцужьакIохэм япащэу Иппократ Дедеоглу ибгъункIэ щыIэным пае Дысвато къэсыгъ, ыкIи ащ щылIагъ. Понтус щыIэ Бафра къикIыгъэу Дысвато дэсхэм мы алыджхэм яныбджэгъоу, гукIэгъушIэу ыкIи цIыфышIоу щытыгъэм лъытэныгъэ фашIэу якъэхалъэм щагъэтIылъыгъ. Алыджхэм яныбджэгъу адыгэу Хьэбил-бей игукъэкIыжь игъашIэм къэрэн. </blockquote> == КъыкӀэныгъэр == Хьэбил зылIэм ужым, икъэхапIэ чIыпIэ цIыфхэм кIэлъыплъыхэу зехьагъэу къэнагъ. Ежь къызыщыхъугъэ Бафра, цIыфхэм ащыщхэм ар гукIэгъушIэ лIыхъужъэу алъытэщтыгъэх, адэрэхэм алыджхэм адэIэпыIэгъэ "хэгъуакIоу" (пыим яIэпыIэгъоу) фагъэлажьи яумысыгъэх. Адыгэ лIыхъужъыр Алыджым непэ къызнэсыгъэми агу къэкIыжьы. 2017-рэ илъэсым иIоныгъо мазэ и 22-м, Бафра къикIыгъэ мухьаджырхэм ялIэужхэм, Хьэбил зыщылIагъэ къуаджэу Дысвато игукъэкIыжь фэгъэхьыгъэ зэхахьэ щызэхащагъ. 2025-рэ илъэсым имэлылъфэгъу мазэ, Зыгос (Zygos) и Понтус зэгухьаныгъэм (хасэм), илъэс къэс зэхащэрэ Понтус джэгу хабзэхэм ямэфэкIым иIахьэу, ащ фэгъэхьыгъэ лъытэныгъэ зэхахьэ къызэригъэпэщыщтыр къыIуагъ. Дыпшъэ Хьэбил-бей Оскар Шиндлерым (Oskar Schindler) рагъэпшэщтыгъ, [[Холокост]]ым иуахътэ [[Джутхэр|джурт]] 1,200-рэ япсэ къэзыгъэлагъэ нэмыц гукIэгъушIэм. == Зэпыщэхэр == * Alptekin Ahıshalıoğlu wrote the article "Habil Bey'in listesi" for Jineps on 1 January 2013 (in Turkish) [https://jinepsgazetesi.com/2013/01/habil-beyin-listesi/]. * Georgios Andreadis wrote "Ο Χαμπίλ Μπέης" (Habil Bey) for Pontos News on 20 June 2024, as an excerpt from "Μαγκάλι μνήμης – Ιστορίες ξεχασμένες κι απ’ τον Θεό ακόμα" (in Greek) [https://www.pontosnews.gr/767685/pontos/champil-mpeis-o-toyrkos-anthropistis-poy-to-1921-mazi-me/]. * İskender Özsoy wrote "Bafra'nın saklı tarihinden bir özel sayfa: Sürgün yollarını dostlukla aştılar" for BRT Haber on 27 November 2015 (in Turkish) [https://www.brthaber.com/bafranin-sakli-tarihinden-bir-ozel-sayfa-surgun-yollarini-dostlukla-astilar]. * İskender Özsoy published "Bafra’nın Schindler’i Çerkes Beyi Bikmezzade Habil" on the Barış İçin Aktivite website on 20 September 2024 (in Turkish) [https://barisicinaktivite.net/bafranin-schindleri-cerkes-beyi-bikmezzade-habil/]. * Theodoros Pavlidis wrote "Ένας αληθινός φιλέλληνας και ανθρωπιστής" (A true philhellene and humanitarian) for Eidisis on 13 March 2013 (in Greek) [https://www.eidisis.gr/apopseis/theodoros-paylidis-enas-alithinos-filellinas-kai-anthropistis.html]. * Pontos News published the article "Τιμήθηκε ο Χαμπίλ μπέης, ο άνθρωπος που έσωσε 122 Παφραίους" (Habil Bey, the man who saved 122 people from Bafra, honoured) on 30 September 2017 (in Greek) [https://www.pontosnews.gr/399126/pontos/timithike-o-chabil-beis-o-anthropos-pou/]. * Pontos News published "Ποντιακός Σύλλογος Ζυγού Καβάλας: Ένα διαφορετικό διήμερο με γλέντι, ποντιακό γάμο και αφιέρωμα στον Χαμπίλ μπέη" (Pontic association of Zygos, Kavala: A two-day programme with festivities, a Pontic wedding and a tribute to Habil Bey) on 24 April 2025 (in Greek) [https://www.pontosnews.gr/797346/pontos/pontiakoi-syllogoi/pontiakos-syllogos-zygoy-kavalas-ena-diaforetiko-diimero-me-glenti-pontiako/]. * Jiy Zafer Süren wrote "Üç kuzen operasyonu mu?" for Jineps Gazetesi on 1 August 2026 (in Turkish) [https://jinepsgazetesi.com/2026/08/uc-kuzen-operasyonu-mu/]. * Ferhatıko Şıble authored the book "Batı Çerkesya'nın Türkiye'deki evlatları" in 2022, ISBN 978-605-71993-1-7 (in Turkish) [https://books.google.com.tr/books?id=fbz7zwEACAAJ]. * Antonios I. Gavriilidis authored the book "Σελίδες εκ της μαύρης εθνικής συμφοράς του Πόντου", published in Athens in 1924 (in Greek) [https://web.archive.org/web/20260517143622/https://anemi.lib.uoc.gr/metadata/b/a/b/metadata-fb68b20fcd98820c1617f9000b1cc7a2_1237802471.tkl]. * Emin Günaydın presented "Sözlü Anlatılar Işığında Bir Hikâye: Bikmezzade Habil Bey ve Mübadele Öncesi Bafra" at the XVI. Balkan Tarihi Kongresi on 9 May 2026, available as a conference programme (in Turkish) [https://konservatuvar.omu.edu.tr/tr/etkinlik-arsivi/2026-yilinda-duzenlenen-etkinlikler/16-balkan-tarihi-kongresi-kapsaminda-muzik-dinletisi-ve-bildiri-09-05-2026/Kongre%20Program%C4%B1%20%2809.05.26%29.pdf]. t1mdcal5rj6tgs1kcesf0c9edksw0ua 10 6061 17411 2026-11-01T16:31:43Z Frhdkazan 57 Created page with "Saint-Charles Cemetery 05.jpg" 17411 wikitext text/x-wiki Saint-Charles Cemetery 05.jpg hmvqjdxcbex4wwmn3mpf7xbm69djibu