Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Gebruikerbespreking:Jcwf 3 154 2901584 2867974 2026-05-05T14:39:05Z Dumbassman 62009 /* Skryfwedstryd */ nuwe afdeling 2901584 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Editor_-_platinum_star_I.jpg|regs|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor_(or_Illustrious_Looshpah)|Meesterredakteur]]<br />(6 aktiewe jare, 42&nbsp;000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]] [[/Argief/]] [[/Argief2/]] [[/Argief3/]] [[/Argief4/]] == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Bariet & Mika == {{ping|Jcwf}}, enige kans dat jy ons kan help met twee kort artikeltjies asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:12, 18 Augustus 2025 (UTC) :Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:35, 22 Augustus 2025 (UTC) == Anhydrous ammonia == {{ping|Jcwf}}, wat is bogenoemde in Afrikaans? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:45, 20 Augustus 2025 (UTC) :Kan jy ook iets skep oor ''High-test peroxide''? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:55, 20 Augustus 2025 (UTC) ::Geen idee wat hiermee bedoel word nie. (En ek is besig op Wikiwoordeboek) [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 04:04, 22 Augustus 2025 (UTC) :Watervrye ammoniak; die gas pleks van die waterige oplossing [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 04:03, 22 Augustus 2025 (UTC) ::Dankie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 22 Augustus 2025 (UTC) == Teflon == {{ping|Jcwf}}, kan jy asb. help met 'n artikeltjie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:38, 26 Augustus 2025 (UTC) :Hi prof Jcwf, is [[politetrafluoroëtileen]] organies of anorganies? (Ek wil net die kategorie regmaak) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:26, 6 September 2025 (UTC) ::Sjoe, Aliwal. Dis 'n goeie vraag. Ek dink gewoonlik word polimere tot die organiese chemie gereken, maar PTFE het g'n waterstof nie. Dis 'n koolstoffluoried. ({{chem|C|F|2}}) So, ja, jy kan dit regverdig om dit anorganies te noem. Maar moenie. Dit sal te veel verwarring skep. ::[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 14:51, 6 September 2025 (UTC) == Inconel == {{ping|Jcwf}}, prof, hoe sal Inconel in Afrikaans bekend staan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:34, 5 September 2025 (UTC) : Ook uit Apollo 13, maak hierdie sin sin: ''Thus, it was built to withstand the heat of reentry into the Earth's atmosphere rather than pollute the air with plutonium in the event of an aborted mission.''? Moet daar nie iewers 'n ''prevent'' ingekom het nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:38, 5 September 2025 (UTC) ::Ek dink dat ''polute'' 'n ''to'' kort: ''rather than to pollute''. Googel translate gee ''dus is dit gebou om die hitte van herbetreding van die Aarde se atmosfeer te weerstaan ​​eerder as om die lug met plutonium te besoedel in die geval van 'n mislukte sending.'' Ja, jy kan natuurlik ook sê: ''In order to prevent polluting the atmosphere with plutonium, it was built to withstand etc.'' ::[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 21:59, 5 September 2025 (UTC) :Inconel is 'n handelsmerk vir 'n nikkellegering en staan dus ook in Afrkaans as Inconel bekend [https://www.hnssd.com/af/news/inconel-690-nickel-alloy-tube/ sien] -- [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 21:53, 5 September 2025 (UTC) == Lithium hydroxide == {{ping|Jcwf}}, kan jy dalk help om dit in Afrikaans te vertaal? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:03, 8 September 2025 (UTC) :Regso. Sien [[wikt:litiumhidroksied]]. Dis 'n graad 10-woord. [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] ([[Gebruikerbespreking:Jcwf|kontak]]) 17:22, 8 September 2025 (UTC) ::Wow! Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:43, 8 September 2025 (UTC) == Terpentyn == {{ping|Jcwf}}, kan jy help met terpentyn asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:44, 10 Oktober 2025 (UTC) == Skryfwedstryd == Hallo. Hoop jy dink daaraan om aan die [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026|Skryfwedstryd]] deel te neem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:39, 5 Mei 2026 (UTC) 7ci7sxsqz81541lx6m0iv49jo9p87mc 1999 0 443 2901719 2868364 2026-05-06T00:55:45Z HermanvanAswegen988 200973 /* Sterftes */ 2901719 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Thabo Mbeki 2003.jpg|teks=President Mbeki}} Die '''jaar 1999''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 99ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. [[Lêer:Gé Korsten Madama Butterfly 1960.jpg|duimnael|240px|Gé Korsten sterf op 29 September 1999.]] == Gebeure == * [[1 Januarie]] – Die [[Euro]]-geldeenheid word in [[België]], [[Duitsland]], [[Finland]], [[Frankryk]], [[Republiek van Ierland|Ierland]], [[Italië]], [[Luxemburg]], die [[Nederland]], [[Oostenryk]], [[Portugal]] en [[Spanje]] ingebruikgeneem. [[Bulgarye]] betree die [[Sentraal-Europese Vryehandelsooreenkoms]]. * [[12 Maart]] – [[Hongarye]], [[Pole]] en [[Tsjeggië]] betree die [[NAVO]]. * [[24 Maart]] – 24 mense sterf in die [[Mont Blanc-tonnel]] toe 'n Belgiese vragmotor aan die brand slaan. * [[1 April]] – [[Nunavut]] word van die [[Noordwestelike gebiede]] afgestig as eie [[Provinsies en gebiede van Kanada|gebied]] binne die [[Kanada|Kanadese Konfederasie]]. * [[5 April]] – Twee Libiese verdagtes van die [[Lockerbie-bomaanval]] in [[1988]], word oorhandig vir 'n verhoor in [[Nederland]]. * [[19 April]] – Die [[Duitsland|Duitse]] parlement word van [[Bonn]] na [[Berlyn]] geskuif. * [[30 April]] – [[Kambodja]] sluit aan by die [[ASEAN]]. * [[14 Mei]]–[[20 Junie]] – Die [[Krieketwêreldbeker 1999|7de Krieketwêreldbeker]] word in [[Engeland]], [[Skotland]], [[Ierland]], [[Nederland]] en [[Wallis]] aangebied en deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen. * [[17 Mei]] – [[Ehud Barak]] verkies as Eerste Minister van Israel. * [[29 Mei]] – [[Nigerië]] word 'n Federale Republiek met 'n presidensiële demokrasie. Die President is [[Olusegun Obasanjo]]. * [[14 Junie]] – [[Thabo Mbeki]] word president van [[Suid-Afrika]]. * [[19 Junie]]–[[10 Julie]] – Die [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|3de Vrouesokkerwêreldbeker]] word in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur die gasheer gewen. * [[6 Julie]] – Die [[Israel]]se [[Barak-kabinet]] onder leiding van eerste minister [[Ehud Barak]] word geïnstalleer. * [[24 Julie]]–[[4 Augustus]] – Die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999|2de Sokker-Konfederasiebeker]] word in [[Meksiko]] aangebied en deur dié gasheer gewen. * [[26 Augustus]] – [[Penny Heyns]] stel in [[Sydney]] haar sesde wêreldrekord in drie weke op met 'n tyd van 2:24:2 vir die borsslag oor 200&nbsp;m. * [[30 September]] – Een van [[Japan]] se ergste [[kernkrag]]ongelukke vind plaas by 'n [[uraan]]herverwerkingfasiliteit naby [[Tokio]]. Werkers en plaaslike inwoners word aan baie hoë vlakke van [[Radioaktiwiteit|bestraling]] blootgestel. * [[1 Oktober]]–[[6 November]] – Die [[Rugbywêreldbeker 1999|4de Rugbywêreldbeker]] word in [[Engeland]], [[Frankryk]], [[Ierland]], [[Skotland]] en [[Wallis]] aangebied en deur [[Wallabies|Australië]] gewen. * [[3 Desember]] – Die [[Mars-poollandingstuig]] bereik [[Mars]] en verdwyn. * [[14 Desember]] – Onderhandelaars van die [[Verenigde State]] en [[Duitsland]] kom ooreen om 'n fonds van 5,2 miljard Amerikaanse dollar daar te stel vir [[Nazi]]-era slawe en dwangarbeiders. * [[19 Desember]] – Oorlewendes van modderstortings en vloede in [[Venezuela]] wat toe reeds meer as 5&nbsp;000 lewens geëis het, steier deur die strate. * [[20 Desember]] – Die voormalige [[Portugal|Portugese]] kolonie [[Macau]] word deel van die [[Volksrepubliek China]]. * [[28 Desember]] – [[Saparmurat Niyazov]] word tot lewenslange president geproklameer in [[Turkmenistan]]. * [[31 Desember]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] dra die [[Panamakanaal]]sone aan [[Panama]] oor. * Die [[iSimangaliso-vleilandpark]] wat voorheen bekend was as die Groter St. Lucia-Vleilandpark word deur die [[Verenigde Nasies]] se Opvoedkundige, Wetenskaplike en Kulturele Organisasie ([[Unesco]]) tot [[wêrelderfenisgebied]] verklaar. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Eliza Scanlen]], Australiese aktrise. * [[2 Maart]] – [[Nikita Mazepin]], voormalige Russiese [[Formule Een]]renjaer. * [[22 Maart]] – [[Mick Schumacher]], Duitse Formule Eenrenjaer, seun van [[Michael Schumacher]]. * [[16 April]] – [[Lisette Olivera]], Amerikaanse [[aktrise]]. * [[26 April]] – [[Laura Wolvaardt]], Suid-Afrikaanse internasionale [[krieket]]speler. * [[30 Mei]] – [[Zhou Guanyu]], [[Chinese]] beroepsrenjaer. * [[6 Junie]] – [[Marguerite van Eeden]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[7 Oktober]] – [[Jan Bloukaas]], Suid-Afrikaanse musikant († [[2024]]). * [[1 November]] – [[Dillon Windvogel]], Suid-Afrikaanse filmakteur en danser. * [[10 November]] – [[Kiernan Shipka]], Amerikaanse aktrise. * [[13 November]] – [[Lando Norris]], Britse Formule Eenrenjaer. * [[2 Desember]] – [[Kelvin Kiptum]], Keniaanse langafstandhardloper († [[2024]]). == Sterftes == * [[7 Februarie]] – [[Hoessein van Jordanië|Hoessein bin Talal]], koning van [[Jordanië]] (* [[1935]]). * [[8 Februarie]] – [[Iris Murdoch]], Engelse [[skrywer]] en [[filosoof]] (* [[1919]]). * [[10 Februarie]] – [[Anna Cloete]], Suid-Afrikaanse aktrise (* [[1913]]). * [[7 Maart]] – [[Stanley Kubrick]], Amerikaanse rolprentregisseur, vervaardiger en draaiboekskrywer (* [[1928]]). * [[12 Maart]] – [[Yehudi Menuhin]], Amerikaanse violis (* [[1916]]). * [[16 Maart]] – [[Hendrik de Wit]], [[Nederland]]se sistematiese [[botanie|plantkundige]] (* [[1909]]). * [[14 April]] – [[Anthony Newley]], Engelse sanger en akteur (* [[1931]]). * [[21 April]] – [[Charles "Buddy" Rogers]], Amerikaanse akteur, musikant (* [[1904]]). * [[2 Mei]] – [[Oliver Reed]], Britse akteur (* [[1938]]). * [[8 Mei]] – [[Dirk Bogarde]], Britse akteur, († [[1921]]). * [[27 Mei]] – [[Zach de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus (* 1928). * [[6 Junie]] – [[Anne Haddy]], Australiese aktrise (* [[1930]]). * [[25 Junie]] – [[William Sage Rapson]], Nieu-Seelandse en Suid-Afrikaanse chemikus (* [[1912]]). * [[6 Julie]] – [[Joaquín Rodrigo]], Spaanse komponis (* [[1901]]). * [[12 Augustus]] – [[John Rigby Hale|J.R. Hale]], Britse geskiedkundige en vertaler.(* [[1923]]). * [[29 September]] – [[Gé Korsten]], Suid-Afrikaanse sanger (* [[1927]]). * [[2 Oktober]] – [[Sarel Hayward]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1924]]). * 2 Oktober – [[Heinz G. Konsalik]], Duitse outeur (* [[1921]]). * 2 Oktober – [[Georg Tintner]], [[Oostenryk|Oostenrykse]] dirigent (* [[1917]]). * [[4 Oktober]] – [[De Villiers Graaff]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1913]]). * [[6 Oktober]] – [[Gorilla Monsoon]], Amerikaanse stoeier en akteur (* [[1937]]). * [[7 Oktober]] – [[Demetrios Tsafendas]], die sluipmoordenaar van dr. [[Hendrik Verwoerd]] (* [[1918]]). * [[9 Oktober]] – [[Morris West]], Australiese romansier en dramaturg (* [[1916]]). * [[26 Oktober]] – [[Rex Gildo]], Duitse akteur en popsanger (* [[1936]]). * 26 Oktober – [[Maria Alba]], Amerikaanse aktrise (* [[1910]]). * 26 Oktober – [[Christiane Jaccottet]], Switserse [[klavesimbel]]speelster (* [[1937]]). * [[9 November]] – [[Dricky Beukes]], Suid-Afrikaanse skrywer (* 1918). * [[13 November]] – [[Anna Scheepers]], Suid-Afrikaanse vakbondleier (* [[1914]]). * [[24 November]] – [[Hilary Minster]], Britse akteur (* [[1944]]). * [[12 Desember]] – [[Joseph Heller]], Amerikaanse satirikus (* [[1923]]). [[Kategorie:1999| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 0nu8rbi4qv1e8qzm9t28dda2uqiv4yj 1938 0 490 2901784 2859965 2026-05-06T09:44:10Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2901784 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Coelacanth1.JPG|teks=Selakant}} Die '''jaar 1938''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 38ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[31 Januarie]] – Die [[Groote Schuur-hospitaal]] in [[Kaapstad]] ([[Suid-Afrika]]) word geopen. * [[12 Maart]] – ''[[Anschluss]]:'' [[Duitsland|Duitse]] troepe beset [[Oostenryk]]; anneksasie word die volgende dag verklaar. * [[19 April]] – RCA-NBC begin die eerste gereelde [[televisie]]-uitsendings. * [[4 Junie|4]]-[[19 Junie]] – Die derde [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1938|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]] word in [[Frankryk]] gespeel, wat deur [[Italië]] gewen word. * [[6 Junie]] – 'n Airspeed-vliegtuig van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]], op 'n vlug tussen [[Salisbury]] en Pretoria, stort 20 myl noord van die [[Limpoporivier]] neer; ses sterf. * [[3 Julie]] – 'n [[LNER-Klas A4]]-lokomotief stel 'n wêreldrekord op vir stoomlokomotiewe van 126 m.p.h. * [[9 November]] – Kristallnacht, die eerste grootskaalse voorval van fisiese anti-[[Jood]]se geweld in [[Nazi-Duitsland]], begin. * [[25 November]] – [[Pous Pius XI]] kry twee hartaanvalle. * [[16 Desember]] – Hoeksteenlegging van die [[Voortrekkermonument]] * [[22 Desember]] – Die eerste [[Selakant]] word ontdek deur [[Marjorie Courtenay-Latimer]] in [[Oos-Londen]]. * Onbekend – Die [[Klas 15-stoomlokomotief|Klas 15F]]-[[stoomlokomotief]] word in diens gestel. == Geboortes == * [[1 Januarie]] – [[Margaret Singana]], [[Suid-Afrika]]anse sangeres († [[2000]]). * [[2 Januarie]] – [[David Bailey]], Engelse mode- en portretfotograaf. * [[22 Januarie]] – [[Corra Dirksen]], [[Springbokke|Springbokrugbyspeler]] en geneesheer († [[2020]]). * [[23 Januarie]] – [[Theo-Ben Gurirab]], [[Namibië|Namibiese]] politikus († [[2018]]). * [[30 Januarie]] – [[Islam Karimof]], eerste president van [[Oesbekistan]] († [[2016]]). * [[31 Januarie]] – [[Beatrix van Nederland|Beatrix]], koningin van Nederland. * [[13 Februarie]] – [[Oliver Reed]], Britse akteur († [[1999]]). * [[22 Februarie]] – [[Karin Dor]], Duitse aktrise († [[2017]]). * [[28 Februarie]] – [[Adriaan Snyman]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2025]]). * [[29 Februarie]] – [[Mamadou Tandja]], van 1999 tot 2010 die [[president]] van [[Niger]] († [[2020]]). * [[1 Maart]] – [[Aart Staartjes]], [[Nederlands]]e akteur, regisseur en televisieaanbieder († [[2020]]). * [[14 Maart]] – [[Elsabe Steenberg]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[1996]]). * [[17 Maart]] – [[Rudolf Nureyev]], Russiese balletdanser († [[1993]]). * [[4 April]] – [[Hermann Giliomee]], Suid-Afrikaanse geskiedenis skrywer. * [[5 April]] – [[Colin Bland]], Suid-Afrikaanse krieketspeler († 2018). * [[7 April]] – [[Freddie Hubbard]], Amerikaanse jazz-trompetspeler († [[2008]]). * [[8 April]] – [[Kofi Annan]], [[Ghana|Ghanese]] diplomaat en sewende sekretaris-generaal van die [[Verenigde Nasies]] († 2018). * 8 April – [[Allan Gray]], Suid-Afrikaanse filantroop en sakeman († [[2019]]). * [[14 April]] – [[Duke Stroud]], Amerikaanse filmakteur. * [[29 April]] – [[Bernard Madoff]], Amerikaanse beleggingsadviseur, gevonnisde bedrieër († [[2021]]). * [[21 Mei]] – [[Urs Widmer]], [[Switserland|Switserse]] skrywer en vertaler († [[2014]]). * [[21 Mei]] – [[Michael Halász]], Duits-Hongaarse dirigent. * [[5 Junie]] – [[David Koloane]], [[Suid-Afrika]]anse kunstenaar († [[2019]]). * [[14 Junie]] – [[Julie Felix]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] folk-sangeres († [[2020]]). * [[26 Junie]] – [[Neil Abercrombie]], sewende goewerneur van [[Hawaii]]. * [[18 Julie]] – [[Lance James]], Suid-Afrikaanse country-sanger en radio-omroeper († [[2020]]). * [[20 Julie]] – [[Margaret van der Post]], Suid-Afrikaanse musiekonderwyser en sopraan. * [[20 Julie]] – [[Natalie Wood]] (Natasha Zakharenko), Amerikaanse filmaktrise († [[1981]]). * 20 Julie – [[Diana Rigg]], Engelse aktrise. († [[2020]]). * [[31 Julie]] – [[Marion Game]], Franse aktrise († [[2023]]). * [[4 Augustus]] – [[John Gainsford]], Springbokrugbyspeler († [[2015]]). * [[15 Augustus]] – [[Maxine Waters]], Amerikaanse politikus. * [[21 Augustus]] – [[Kenny Rogers]], Amerikaanse sanger († [[2020]]). * [[25 Augustus]] – [[Frederick Forsyth]], Engelse [[roman]][[skrywer]] en [[joernalis]] († [[2025]]). * [[12 September]] – [[Anne Helm]], Amerikaanse aktrise. * [[23 September]] – [[Romy Schneider]], Oostenrykse aktrise († [[1982]]). * [[24 September]] – [[Ian McIntosh]], voormalige [[Zimbabwe|Zimbabwies]]-[[Suid-Afrika]]anse [[rugby]]afrigter († [[2023]]). * [[29 September]] – [[Wim Kok]], Nederlandse politikus († [[2018]]). * [[1 Oktober]] – [[G.J. Krüger]], Afrikaanse digter en apteker († [[2005]]). * [[10 Oktober]] – [[Judith Mason]], Suid-Afrikaanse kunstenaar († [[2016]]). * [[13 Oktober]] – [[Dalene Matthee]], Afrikaanse skryfster († [[2005]]). * 13 Oktober – [[Christel Bodenstein]], Duitse aktrise († [[2024]]). * [[14 Oktober]] – [[Edward George Hudson Oliver]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en skrywer († [[2025]]). * [[16 Oktober]] – [[Adri van der Walt]], Suid-Afrikaanse plantkundige († [[2003]]). * [[17 Oktober]] – [[Evel Knievel]], Amerikaanse waaghals en vermaakkunstenaar († [[2007]]). * [[20 Oktober]] – [[Jan Scholtz]], Suid-Afrikaanse draaiboekskrywer, regisseur en vervaardiger van rolprente († 2015). * [[21 Oktober]] – [[Gertjie Brynard]], Springbokrugbyspeler († [[2018]]). * [[26 Oktober]] – [[Richard Goldstone]], Suid-Afrikaanse regter. * [[29 Oktober]] – [[Ellen Johnson-Sirleaf]], voormalige vroulike president van [[Liberië]]. * [[3 November]] – [[Daniel Sleigh]], Suid-Afrikaanse skrywer, geskiedkundige en digter († [[2023]]). * [[12 November]] – [[Steve Tshwete]], ANC-kabinetsminister († [[2002]]). * [[15 November]] – [[Ronnie Kasrils]], afgetrede Suid-Afrikaanse kabinetsminister. * [[25 November]] – [[Stephen F. Cohen]], Amerikaanse akademikus en kenner van die [[Sowjetunie]] en [[Rusland]] († [[2020]]). * [[17 Desember]] – [[Peter Snell]], [[Nieu-Seeland]]se middelafstandatleet († [[2019]]). * [[20 Desember]] – [[Edwill van Aarde]], Suid-Afrikaanse televisie-, radio-omroeper en sportkommentator († [[2024]]). * [[20 Desember]] – [[Jacob de Villiers]], Suid-Afrikaanse boer, politikus en kabinetsminister. * [[29 Desember]] – [[Jon Voight]], Amerikaanse akteur. == Sterftes == * [[21 Januarie]] – [[Georges Méliès]], Franse filmpionier, filmregisseur, teatertowenaar en akteur (* [[1861]]). * [[26 April]] – [[Edmund Husserl]], Duitse filosoof (* [[1859]]). * [[15 Mei]] – Ds. [[Pieter Gerhardus Jacobus Meiring|Pieter Meiring]], leraar van die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] en redakteur van die Kerk se weekblad, die ''[[Kerkbode]]'' (* [[1866]]). * [[6 Augustus]] – [[Henry Sampson]], 'n leier in die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Suid-Afrikaanse Arbeidersparty]] (* [[1872]]). * [[21 Augustus]] – Dr. [[Frans Engelenburg]], joernalis en voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (* [[1863]]). * [[12 September]] – [[Prins Arthur van Connaught]], Britse politikus en derde [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] (1920–1924) (* [[1883]]). * [[17 November]] – [[Adriaan Moorrees]], teoloog en leier in die [[NG Kerk]], skrywer en digter (* [[1855]]). * [[20 November]] – [[Arthur Elliott]], Suid-Afrikaanse fotograaf en oudheidkundige (* [[1870]]). * [[24 Desember]] – [[Bruno Taut]], Duitse argitek en stadsbeplanner (* [[4 Mei]] [[1880]]). * [[31 Desember]] – [[Richard Roland Holst]], Nederlandse beeldende kunstenaar (* [[1868]]). [[Kategorie:1938| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] 8qskdi3knrug7cne2taiinygknparvb 26 April 0 502 2901717 2891524 2026-05-06T00:51:48Z HermanvanAswegen988 200973 /* Geboortes */ 2901717 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''26 April''' is die 116de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (117de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 249 dae. == Gebeure == * [[1336]] – Eerste toeristiese bergbestyging: die Italiaanse digter [[Francesco Petrarca]] bestyg saam met sy broer die [[Mont Ventoux]]. * [[1478]] – [[Pazzi-sameswering]]: ´n aanslag word gedoen op [[Lorenzo de' Medici]] en sy broer. Lorenzo ontkom maar sy broer Giuliano di Piero de’ Medici word gedood. * [[1607]] – [[Engeland|Engelse]] koloniste vestig hulle by Cape Henry, [[Virginië]], die eerste permanente [[kolonie]] in [[Noord-Amerika]]. * [[1773]] – [[Pous Clemens XIV]] stel [[Giovanni Angelo Braschi]], (later [[Pous Pius VI]]) en Francesco D'Elci, ouditeur generaal van die Apostoliese Kamer aan as kardinale. * [[1904]] – Die Bell Telephone Company vestig homself in [[Antwerpen]]. * [[1933]] – Die [[Gestapo]] word gestig. * [[1937]] – Die Spaanse stad Guernica, word deur die [[Duitsland|Duitse]] ''[[Luftwaffe]]'' gebombardeer tydens die [[Spaanse Burgeroorlog]]. * [[1945]] – Alle [[Limburg, België|Limburgse]] myne word onder staatsbeheer geplaas. * [[1962]] – Die [[Ranger 4]]-ruimtetuig bots met die [[maan]]. * [[1964]] – [[Tanganjika]] en [[Zanzibar]] smelt saam om [[Tanzanië]] te vorm. * [[1978]] – In [[Brussel]] word die [[Manneken Pis]] gesteel. * [[1986]] – 'n Ongeluk by die [[Tsjornobil|Tsjernobil]]-kernkragstasie in die [[Oekraïne]] veroorsaak die ergste [[Tsjernobil-kernramp|kernkragramp]]. Een-en-dertig mense sterf as direkte gevolg van die ongeluk en duisende meer word blootgestel aan hoë vlakke van [[radioaktiwiteit|radioaktiewe]] materiaal. * [[1994]] – [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|Suid-Afrika se eerste demokratiese verkiesing]] begin. * [[1994]] – 'n [[China Airlines]] [[Airbus A300]]-600R stort enkele sekondes voor landing neer by [[Nagoja]] [[lughawe]] in [[Japan]] en 264 sterf. * [[2002]] – 'n 19-jarige skolier skiet in die Duitse [[Erfurt]] 16 mense dood en pleeg daarna selfmoord. * [[2006]] – Erkenning van die Vlaamse Gebaretaal deur die Vlaamse Parlement. == Geboortes == * [[121]] – [[Markus Aurelius]], Romeinse keiser († [[180]]). * [[1859]] – [[Groothertog Nikolaas Michailowitsj van Rusland]], die oudste seun van [[groothertog Michail Nikolajewitsj van Rusland]] († [[1919]]). * [[1887]] – [[Anna Petronella van Heerden]], eerste Afrikanervrou wat as mediese dokter kwalifiseer († [[1975]]). * [[1889]] – [[Ludwig Wittgenstein]], Oostenryks-Britse filosoof († [[1951]]). * [[1894]] – [[Rudolf Hess]], [[Nazi]]-leier tydens die Tweede Wêreldoorlog († [[1987]]). * [[1898]] – [[Christo Albertyn Smith]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] († [[1956]]). * [[1916]] – [[Morris West]], Australiese romansier en dramaturg († [[1999]]). * [[1934]] – [[Alan Arkin]], Amerikaanse akteur. * [[1933]] – [[Carol Burnett]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[1941]] – [[Claudine Auger]], 'n Franse aktrise († [[2019]]). * [[1943]] – [[Peter Zumthor]], Switserse argitek. * [[1961]] – [[Joan Chen]], Chinees-Amerikaanse aktrise. * [[1963]] – [[Jet Li]], Chinese akteur. * [[1970]] – [[Melania Trump]], vorige Amerikaanse [[Eerste Dame]]. * [[1972]] – [[Juanita du Plessis]], Suid-Afrikaanse sangeres. * [[1988]] – [[Suzaan van Biljon]], Suid-Afrikaanse swemmer. * 1988 – [[Rutger Bregman]], Nederlandse populêre historikus en skrywer. * [[1994]] – [[Daniil Kvyat]], Russiese [[Formule Een]]renjaer. * [[1999]] – [[Laura Wolvaardt]], Suid-Afrikaanse internasionale krieketspeler == Sterftes == * [[757]] – [[Pous Stefanus II]], die 92ste [[pous]] (of die 93ste voor 1961) van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[1478]] – [[Giuliano de' Medici|Giuliano di Piero de' Medici]], tweede seun van [[Piero di Cosimo de' Medici|Piero de' Medici]] ("die Jigtige") en Lucrezia Tornabuoni en vader van Giulio di Giuliano de' Medici, wat later [[Pous Clemens VII]] sou word (* [[1453]]). * [[1865]] – [[John Wilkes Booth]], sluipmoordenaar van [[Abraham Lincoln]] (* [[1838]]). * [[1929]] – [[Groothertog Michail Michailowitsj van Rusland]], die tweede oudste seun van [[groothertog Michail Nikolajewitsj van Rusland]] (* [[1861]]). * [[1938]] – [[Edmund Husserl]], Duitse filosoof (* [[1859]]). * [[1970]] – [[Gypsy Rose Lee]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]). * [[1973]] – [[Irene Ryan]], Amerikaanse aktrise (* [[1902]]). * [[1977]] – [[Hennie Muller]], Suid-Afrika se twee-en-twintigste [[Springbokkapteins|Springbokrugbykaptein]] (* [[1922]]). * [[1984]] – [[Count Basie]], Amerikaanse musikant en komponis (* [[1904]]). * [[1985]] – [[Cornelis van der Merwe]], Suid-Afrikaanse politikus, medikus en kabinetsminister (* [[1921]]). * [[1986]] – [[Broderick Crawford]], Amerikaanse akteur (* [[1911]]). * [[1989]] – [[Lucille Ball]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]). * [[2001]] – [[Guy Butler]], Suid-Afrikaanse digter, dramaturg en akademikus (* [[1918]]). * [[2016]] – [[Ken Higgins]], Suid-Afrikaanse pianis (* [[1936]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * Feesdag van [[Pous Anacletus I|St. Anakletus I]], die derde pous. Afgeskaf in 1969. {{commonskat|26 April}} [[Kategorie:April]] h7tnw46g5dijnfsxuw1ps487lhl22v0 1916 0 534 2901718 2819674 2026-05-06T00:53:31Z HermanvanAswegen988 200973 /* Geboortes */ 2901718 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=World-of-coca-cola.jpg|teks=Coke-bottel}} Die '''jaar 1916''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Saterdag]] begin het. Dit was die 16de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * [[8 Februarie]] – Die [[Universiteit van Fort Hare]] word in [[Alice, Oos-Kaap|Alice]] in die huidige [[Oos-Kaap]] geopen. * [[12 Februarie]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Die [[Slag van Salaita]] vind plaas in Brits Oos-Afrika. * [[21 Februarie]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van Verdun]] begin. * [[9 Maart]] – Generaal [[Pancho Villa]] lei 1500 [[Meksiko|Meksikane]] in 'n aanval oor die [[VSA]]-grens op [[Columbus, Nieu-Meksiko|Columbus]], [[Nieu-Meksiko]], wat aanleiding gee tot 'n strafekspedisie deur die [[Amerikaanse Leër]]. * [[5 Mei]] – 'n Groot vloed tref die [[Baviaanskloofrivier|Baviaanskloof]], die [[Campbell-monument]] is opgerig ter ere van die slagoffers. * [[20 Mei]] – Eerste uitgawe van die maandblad ''[[Die Huisgenoot|De Huisgenoot]]''. * [[31 Mei]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van Jutland]] vind plaas. * [[24 Junie]] – [[Mary Pickford]] word die eerste filmster om ’n kontrak van ’n miljoen [[Amerikaanse dollar]] te kry. * [[1 Julie]] – Eerste Wêreldoorlog: Die [[Slag van die Somme]] begin. * 1 Julie – [[Coca-Cola]] begin die gebruik van die klassieke Coke-bottel. * [[9 Julie]] – Die [[CONMEBOL|Suid-Amerikaanse Sokkerassosiasie]] word in [[Buenos Aires]], [[Argentinië]], deur vier lande gestig. * [[14 Julie]] – Eerste Wêreldoorlog: Die Slag van [[Delvillebos]] begin. * [[3 Augustus]] – Sir [[Roger Casement]] word gehang weens sy aandeel in die [[Paasopstand]] in [[Ierland]]. * [[15 September]] – Eerste Wêreldoorlog: [[Tenk]]s word vir die eerste keer gebruik tydens die Slag van die Somme deur [[Brittanje]]. * [[17 September]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: [[Manfred von Richthofen|Die Rooi Baron]], 'n [[bobaasvlieënier]] van die [[Duitsland|Duitse]] [[Luftwaffe]], wen sy eerste luggeveg naby [[Cambrai]], [[Frankryk]]. * [[2 November]] – Tydens die Arabiese opstand teen die [[Ottomaanse Ryk]] word [[sjarief]] Hoessein ibn Ali as koning van [[Arabië]] gekroon. * [[5 November]] – Die [[Koninkryk van Pole]] word gesamentlik deur die keisers van [[Duitsland]] en [[Oostenryk]] geproklameer. * [[29 Desember]] – Die SS ''[[O'Bell]]'' strand net suidwes van die mond van die [[Mbasherivier]] en naby Mendupunt in die destydse [[Galekaland]]. == Geboortes == * [[3 Januarie]] – [[Betty Furness]], Amerikaanse aktrise en skrywer († [[1994]]). * [[12 Januarie]] – [[Pieter Willem Botha|Pieter Willem (P.W.) Botha]], [[Suid-Afrika]]anse politikus, agste [[Eerste Minister van Suid-Afrika]] (1978–1984) en sesde [[Staatspresident van Suid-Afrika]] (1984–1989) († [[2006]]). * [[14 Januarie]] – [[Bun Booyens]], Afrikaanse kultuurhistorikus († [[2010]]). * [[8 Februarie]] – [[Betty Field]], Amerikaanse aktrise († [[1973]]). * [[16 Februarie]] – Epainette Mbeki, Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktivis en moeder van [[Thabo Mbeki]] († [[2014]]). * [[29 Februarie]] – [[Dinah Shore]], Amerikaanse sangeres († [[1994]]). * [[4 Maart]] – [[Cecil Aronowitz]], Suid-Afrikaansgebore altviolis († [[1978]]). * [[8 Maart]] – [[Albert Mongita]], Kongolese akteur, dramaturg, skilder, filmmaker en teaterregisseur (+[[1985]]). * [[11 Maart]] – [[Harold Wilson]], [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk]] († [[1995]]). * [[19 Maart]] – [[Theo Gerdener]], joernalis, skrywer, Natalse administrateur, senator, minister van binnelandse sake en later leier van die Demokratiese Party († [[2013]]). * [[20 Maart]] – [[Ernst van Heerden]], Afrikaanse digter († [[1997]]). * [[5 April]] – [[Gregory Peck]], Amerikaanse akteur († [[2003]]). * [[22 April]] – [[Yehudi Menuhin]], Amerikaanse violis († [[1999]]). * [[26 April]] – [[Morris West]], Australiese romansier en dramaturg († [[1999]]). * [[30 April]] – [[Claude Shannon]], Amerikaanse wiskundige en kriptograaf († [[2001]]). * [[1 Mei]] – [[Glenn Ford]], Kanadese akteur († [[2006]]). * [[8 Mei]] – [[João Havelange]], Brasiliaanse sportbestuurder en [[FIFA]] se sewende president († [[2016]]). * [[8 Junie]] – [[Francis Crick]], Britse molekulêre bioloog, biofisikus en neurosjirurg († [[2004]]). * [[18 Junie]] – [[Margaretha Lategan Spies]], Suid-Afrikaanse onderwyseres en voormalige hoof van die C&N Meisieskool Oranje in [[Bloemfontein]] († [[2022]]). * [[24 Junie]] – [[John Ciardi]], Amerikaanse digter, vertaler en etimoloog († [[1986]]). * [[1 Julie]] – [[Olivia de Havilland]], Amerikaanse aktrise († [[2020]]) * [[2 Julie]] – [[Hans-Ulrich Rudel]], Duitse kolonel en meesgedekoreerde [[bobaasvlieënier]] († [[1982]]). * [[6 Julie]] – [[Audrey Blignault]], Afrikaanse skrywer († [[2008]]). * [[13 Julie]] – [[Gawie Cillié]], Suid-Afrikaanse komponis († [[2000]]). * [[28 Julie]] – [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]], joernalis en koerantredakteur († [[1978]]). * [[6 Augustus]] – [[Hugo Biermann]], Hoof van die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] en Hoof van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] († [[2012]]). * [[7 Augustus]] – [[Lalie Beukes]], Afrikaanse skrywer († [[2009]]). * [[12 September]] – [[Edward Binns]], Amerikaanse akteur († [[1990]]). * [[13 September]] – [[Roald Dahl]], Walliese skrywer, digter en dramaturg († [[1990]]). * [[4 Oktober]] – [[Anton Rupert]], Afrikaanse entrepreneur, sakeleier en omgewingsbewaarder († [[2006]]). * [[7 Oktober]] – [[Walt Whitman Rostow]], Amerikaanse ekonoom († [[2003]]). * [[5 November]] – [[Cornelis Pama]], Suid-Afrikaanse heraldikus en [[Genealogie|genealoog]] († [[1994]]). * [[27 November]] – [[F.A. Venter]], Afrikaanse skrywer († [[1997]]). * [[6 Desember]] – [[Owen Horwood]], [[Suid-Afrika]]anse politikus, Minister van Finansies († [[1998]]). * [[9 Desember]] – [[Kirk Douglas]], Amerikaanse akteur († [[2020]]). * [[18 Desember]] – [[Betty Grable]], Amerikaanse aktrise, sanger en danseres († [[1973]]). == Sterftes == * [[28 Februarie]] – [[Henry James]], Amerikaanse skrywer en literêre kritikus (* [[1843]]). * [[12 Maart]] – [[Marie von Ebner-Eschenbach]], Oostenrykse skryfster (* [[1830]]). * [[28 Mei]] – [[Ivan Franko]], Oekraïense skrywer, openbare digter, vertaler en filosoof (* [[1856]]). * [[18 Junie]] – [[Helmuth von Moltke die Jongere]], Duitse generaal en Hoof van die Groot Duitse Generale Staf (* [[1848]]). * [[23 Julie]] – [[William Ramsay]], [[Skots]]e [[chemikus]] en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] (* [[1852]]). * [[3 Augustus]] – [[Roger Casement]], Ierse nasionalis (* [[1864]]). * [[14 September]] – [[José Echegaray y Eizaguirre|José Echegaray]], Spaanse dramaturg en politikus en [[Nobelprys]]-wenner (* [[1832]]). * [[15 November]] – [[Henryk Sienkiewicz]], Poolse outeur, ontvanger van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] [[1905]] (* [[1846]]). * [[21 November]] – [[Frans Josef I van Oostenryk]], laaste [[Keiserryk Oostenryk|keiser van Oostenryk]] en eerste keiser van [[Oostenryk-Hongarye]] (* [[1830]]). * [[24 November]] – [[Hiram Maxim]], uitvinder van die Maxim-masjiengeweer (* [[1840]]). * [[28 November]] – [[M.T. Steyn]], Vrystaatse regsgeleerde, politikus en staatsman, President van die [[Oranje-Vrystaat]] (* [[1857]]). * [[29 Desember]] – [[Grigori Raspoetin]], [[Rusland|Russiese]] lekeprediker (* [[1869]]). [[Kategorie:1916| ]] kqgjxveirridu9k4kbriqdogs1my0mw 20 Januarie 0 1869 2901787 2837650 2026-05-06T09:47:22Z Oesjaar 7467 /* Sterftes */ Verbeter 2901787 wikitext text/x-wiki {{JanuarieKalender}} '''20 Januarie''' is die twintigste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 345 dae in die res van die jaar (346 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). == Gebeure == * [[1045]] – [[Pous Silvester III]] volg [[Pous Benedictus IX]] op. * [[1265]] – Byeengeroep deur Simon de Montfort, vergader die Engelse Parlement vir die eerste keer in die Westminsterpaleis. * [[1320]] – Nadat hy [[Pole]] herverenig het word Wladislaus die Korte in [[Krakau|Kraków]] as Poolse koning gekroon. * [[1727]] – [[Prospero Lorenzo Lambertini]] (later [[Pous Benedictus XIV]]) word aartsbiskop van Ancona. * [[1730]] – [[Pous Benedictus XIII]] verklaar Peter Fourier salig. * [[1834]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel Giacomo Luigi Brignole, titulêr aartsbiskop van Nazianzo en Nicola Grimaldi, goewerneur van [[Rome]] aan as kardinale. * [[1885]] – LaMarcus Adna Thompson patenteer die wipwa (''roller coaster''). * [[1942]] – [[Nazi-Duitsland|Nazis]] by die Wannseekongres in [[Berlyn]] besluit op die ''[[Finale Oplossing|Eindoplossing]]'' tot die [[Jood]]se vraagstuk wat uiteindeik lei tot die [[Sjoa|Joodse volksmoord]]. * [[2016]] – Konstantin Batygin en Michael Brown, wetenskaplikes aan die Caltech Universiteit, kondig die ontdekking van [[Planeet nege]] aan. <!-- Die konvensie is om teenwoordige tyd te gebruik --> == Geboortes == * [[1654]] – [[Michiel de Swaen]], Nederlandse snydokter († [[1707]]). *[[1741]] – [[Carolus Linnaeus]], [[Swede|Sweedse]] plantkundige en bioloog († [[1783]]). * [[1775]] – [[André-Marie Ampère]], Franse fisikus († [[1836]]). * [[1812]] – [[Adrian Roux]], tweede leraar van die NG Kerk wat in Suid-Afrika georden is († [[1884]]). * [[1831]] – [[Piet Joubert]], Boerekryger († [[1900]]). * [[1855]] – [[Ernest Chausson]], Franse [[Romantiek|Romantiese]] komponis († [[1899]]). * [[1894]] – [[Walter Piston]], Amerikaanse komponis († [[1976]]). * [[1927]] – [[Helen Elliot]], Skotse [[tafeltennis]]speler († [[2013]]). * [[1928]] – [[Antonio de Almeida]], Franse dirigent en musikoloog († [[1997]]). * [[1930]] – [[Buzz Aldrin]], Amerikaanse ruimtevaarder. * [[1934]] – [[Hennie Aucamp]], Afrikaanse skrywer († [[2014]]). * [[1945]] – [[Jan Boland Coetzee]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler en wynmaker († [[2025]]). * [[1946]] – [[David Lynch]], Amerikaanse regisseur († [[2025]]). * [[1953]] – [[Jeffrey Epstein]], Amerikaanse finansier en seksuele misdadiger († [[2019]]). * [[1956]] – [[Bill Maher]], Amerikaanse akteur. * [[1961]] – [[Elzabé Zietsman]], Suid-Afrikaanse kabaretster. * [[1963]] – [[Kris van Steenberge]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]]. * 1963 – [[David Baszucki]], Amerikaanse entrepreneur, ingenieur en uitvinder. * [[1965]] – [[Sophie, Gravin van Wessex]], vrou van [[Prins Edward, Graaf van Wessex|prins Edward van die Verenigde Koninkryk]]. * [[1972]] – [[Nikki Haley]], Amerikaanse politikus. * [[1975]] – [[Zac Goldsmith]], konserwatiewe Britse politikus. * [[1977]] – [[Paul Adams]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[1991]] – [[Jolyon Palmer]], Kanadese [[Formule Een]]-renjaer. == Sterftes == * [[250]] – [[Pous Fabianus]], die 20ste pous (* [[200]]). * [[842]] – Keiser [[Theophilus van Bisantium]] (* [[813]]). * [[1639]] – [[Mustafa I]], sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] (* [[1591]] of 1592). * [[1859]] – [[Bettina von Arnim]], Duitse skryfster van die Romantiek (* [[1785]]). * [[1891]] – [[David Kalakaua|Kalãkaua]], Hawaiise monarg (* [[1836]]). * [[1896]] – [[Prins Hendrik van Battenberg]], [[Morganatiese huwelik|morganatiese]] afstammeling van die Huis van [[Hesse]] (* [[1858]]). * [[1936]] – [[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]], koning van [[Groot-Brittanje]] (* [[1865]]). * [[1943]] – [[Ambrose Lomax]], Suid-Afrikaanse apteker en fotograaf (* [[1867]]). * [[1973]] – [[Amílcar Cabral]], 'n Kaapse Verdiese landboukundige, skrywer en politikus. (* [[1924]]). * [[1984]] – [[Johnny Weismuller]], Amerikaanse swemmer en akteur - bekend vir sy rol as [[Tarzan]] (* [[1904]]). * [[1990]] – [[Barbara Stanwyck]], Amerikaanse aktrise (* [[1907]]). * [[1993]] – [[Audrey Hepburn]], Britse aktrise (* [[1929]]). * [[2011]] – [[Sexy Cora]], [[Duitsers|Duitse]] [[pornografiese aktrise]] (* [[1987]]). * [[2014]] – [[Claudio Abbado]], Italiaanse dirigent (* [[1933]]). * [[2017]] – [[Robert Anker]], Nederlandse skrywer en digter (* [[1946]]). * [[2018]] – [[Paul Bocuse]], Franse sjef, gastronoom en skrywer van kookboeke (* [[1926]]). * [[2020]] – Bicks Ndoni, Suid-Afrikaanse ANC-politikus en voormalige [[burgemeester]] van [[Uitenhage]] (* [[1958]]). * [[2025]] – [[Edward George Hudson Oliver]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en skrywer(* [[1938]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Feesdag van [[Pous Donus]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. {{commonskat|20 January|20 Januarie}} [[Kategorie:Januarie]] o31de41cwg91dcy448nf7x2kdxxb1ts 5 Mei 0 2130 2901673 2896753 2026-05-05T18:30:30Z ~2026-27197-30 207244 C 2901673 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} == Gebeure == * [[200]] – In China sterf generaal Sun Ce van die [[Han-dinastie]], nadat hy tydens 'n jagtog dodelik beseer is. Voordat hy sterf benoem hy sy broer Sun Quan (182–252) as sy opvolger. * [[553]] – Die [[Tweede Konsilie van Konstantinopel]] vind plaas. * [[1260]] – [[Kublai Khan]] word na die dood van sy broer [[Möngke Khan|Mongke]] tot heerser van die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse ryk]] verkies. Sy broer Arigkbugha Khan en sy aanhangers kom in opstand teen sy verkiesing. * [[1292]] – Hertog Adolf van Nassau word in [[Aken]] tot Romeins-Duitse koning verkies nadat hy groot beloftes aan die koer-vorste maak. * [[1313]] – [[Pous Clemens V]] verklaar [[Pous Celestinus V]] heilig. * [[1389]] – Die Romeins-Duitse koning Wenzel van die huis Luxemburg onderteken in Eger die Vrede van Eger. Die Swabiese bond van stede word verbied wat tans oorlog teen die hertoë in Suid-Duitsland gevoer het. * [[1521]] – Die Verdrag van Ewige Vrede tussen [[Frankryk]] en die Switserse Bondgenootskap word uitgebrei tot 'n nie-aanvals- en verdedigingsverdrag tussen [[Switserland]] en Frankryk. Die Franse koning word toegelaat om tot 16 000 huursoldate in Switserland te werf. * [[1525]] – [[Martin Luther]], wat tot dusver met die saak van die opstandige boere tydens die [[Duitse Boereoorlog]] gesimpatiseer het, distansieer homself van die opstandiges in die geskrif ''Wider die Mordischen und Reubischen Rotten der Bawren,'' na die bloedbad van Weinberg. * [[1592]] – Imjin-oorlog: In die seeslag van Okpo naby die Koreaanse eiland Geojedo oorwin die Koreaanse vloot die Japannese vloot. * [[1645]] – [[Dertigjarige Oorlog|Dertigjarige-oorlog]]: Franz von Mercy oorwin die Franse troepe onder Henri de Turenne, met 'n heelwat kleiner mag, tydens die slag by Herbsthausen, nadat sy troepe se bewegings die Franse onkant betrap. * [[1739]] – Die Persiese troepe onder Nadir Shah verlaat die Indiese stad [[Delhi]] nadat hulle dit vir etlike weke geplunder het. Naas duisende slawe word die pou-troon en die diamant bekend as die [[Koh-i-noor]] uit die [[Mogolryk]] na [[Persië]] weggevoer. * [[1749]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Peregrinantes'' waarin die Heilige Jaar 1750 geproklameer word. * [[1762]] – [[Sewejarige Oorlog|Sewejarige-oorlog]]: [[Pruise]] en [[Rusland]] sluit die vrede van Sint Petersburg. Die vrede is moontlik nadat Tsaar [[Pieter III van Rusland]] Russiese heerser word na die dood van sy tante [[Elisabeth van Rusland]]. Tsaar Pieter was ´n groot bewonderaar van [[Frederik II van Pruise]]. * [[1809]] – Die Switserse kanton [[Aargau]] ontneem [[Jood|Jode]] hulle burgerskap. * [[1824]] – [[Pous Leo XII]] publiseer ''Ubi Primum'' oor sy pontifikaat en die pligte van biskoppe. * [[1827]] – Na die dood van sy broer Friedrich August I word Anton I tot koning van Sakse gekroon. * [[1835]] – In [[België]] word 'n treinspoor tussen [[Brussel]] en [[Mechelen]] geopen, die eerste treinspoor in kontinentale [[Europa]]. * [[1862]] – Die [[Meksiko|Meksikaanse weermag]] verslaan die [[Frankryk|Franse]] weermag in die Slag van Puebla (op [[Mei 9|9 Mei]] is hierdie dag verklaar as die Cinco de mayo-vakansiedag). * [[1912]] – Die [[Olimpiese Somerspele 1912|1912 Somer Olimpiese Spele]] open in [[Stockholm]], [[Swede]]. * [[1916]] – 'n Groot vloed tref die [[Baviaanskloofrivier|Baviaanskloof]], die [[Campbell-monument]] word opgerig ter ere van die slagoffers. * [[1916]] – Die [[Amerikaanse Weermag]] val die [[Dominikaanse Republiek]] binne. * [[1918]] – Finse Burgeroorlog: Na die verowering van Viipuris deur die Witleër eindig die burgeroorlog wat op [[27 Januarie]] begin het. Die Finse Bolsjewieke vlug na [[Petrograd]] (voormalige [[Sint Petersburg]]). * [[1922]] – Konstruksie begin aan die Yankee-stadion in ''[[The Bronx]]. * [[1936]] – [[Italië|Italiaanse]] troepe beset [[Addis Abeba]], [[Ethiopië]]. * [[1941]] – Keiser [[Haile Selassie]] keer terug na [[Addis Abeba]]. * [[1942]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Tydens die slag van Cholm in [[Rusland]] ontset Duitse troepe die stad Cholm wat deur die Russe vir reeds 2015 dae onder beleg geplaas is. * [[1944]] – [[Mahatma Gandhi]] word uit die gevangenis vrygelaat. * [[1945]] – Tweede Wêreldoorlog: Die opstand van Praag begin. Die Tsjeggiese burgers van [[Praag]] kom in opstand teen die Duitse besetting. Op 6 Mei die [[Rooi Leër|Rooi-leër]] die Operasie Praag ("Prager Operation"). * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: Die oorgawe van die Duitse troepe in Noordwes-Duitsland, [[Denemarke]] en die [[Nederlande]] begin. * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: Mauthausen [[konsentrasiekamp]] en die kampe in Gusen word deur die 11de Amerikaanse pantserdivisie bevry. Dit is die laaste konsentrasiekamp in die [[Duitse Ryk]] wat bevry word. * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: [[Kanada|Kanadese]] troepe ontset die stad [[Amsterdam]] van Duitse besetting na die Duitse kapitulasie in werking getree het * [[1949]] – Die [[Raad van Europa]] word gevorm. * [[1950]] – [[Bhumibol Adulyadej]] gekroon as koning Rama IX van [[Thailand]]. * [[1954]] – Generaal [[Alfredo Stroessner]] neem d.m.v. 'n [[staatsgreep]] die bewind in [[Paraguay]] oor. * [[1955]] – [[Wes-Duitsland]] verkry volle soewereiniteit. * [[1961]] – [[Alan Shepard]] word die eerste [[Verenigde State|Amerikaner]] wat 'n [[ruimtevaart]] meemaak in [[Mercury-Redstone 3]]. Sy ruimtevaart duur 15 minute, minder as 'n volledige omwenteling. * [[1992]] – Die rekenaarspeletjie ''Wolfenstein 3D'' word uitgereik. * [[2000]] – Alle tradisionele planete word in 'n reguit lyn gesien vanaf die aarde, ([[Mercurius (planeet)|Mercurius]], [[Venus (planeet)|Venus]], [[Mars (planeet)|Mars]], [[Jupiter (planeet)|Jupiter]], [[Saturnus (planeet)|Saturnus]], [[Maan]] en die [[Son]]). == Geboortes == * [[1747]] – [[Leopold II, Heilige Romeinse Keiser]], aartshertog van Oostenryk, hertog van Toskane, koning van Bohemië, Kroasaië en Hongarye († [[1792]]). * [[1813]] – [[Søren Kierkegaard]], Deense filosoof († [[1855]]). * [[1818]] – [[Karl Marx]], Duitse ekonoom en politiese filosoof († [[1883]]). * [[1819]] – [[Stanislaw Moniuszko|Stanisław Moniuszko]], Poolse komponis († [[1872]]). * [[1831]] – [[Gezina Kruger]], tweede vrou van pres. [[Paul Kruger]] († [[1901]]). * [[1846]] – [[Henryk Sienkiewicz]], Poolse skrywer, ontvanger van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] [[1905]] († [[1916]]). * [[1847]] – [[Alois Hugo Nellmapius]], Suid-Afrikaanse sakeman, nyweraar en baanbrekerbewaringskundige († [[1893]]). * [[1913]] – [[Tyrone Power]], Amerikaanse akteur († [[1958]]). * [[1915]] – [[Alice Faye]], Amerikaanse aktrise († [[1998]]). * [[1922]] – [[Anna Elizabeth Botha|Elize Botha]], Suid-Afrikaanse voormalige presidentsvrou († [[1997]]). * 1922 – [[Stephanus Petrus Botha|Fanie Botha]], 'n Suid-Afrikaanse politikus en voormalige Minister van Waterwese en Bosbou († [[2010]]). * [[1927]] – [[Pat Carroll (aktrise)|Pat Carroll]], Amerikaanse aktrise († [[2022]]). * [[1929]] – [[Willie Marais (predikant)|Willie Marais]], NG Kerk predikant en skrywer († [[2014]]). * [[1941]] – [[Eric Burdon]], Britse rock-sanger (''The Animals'', ''War''). * [[1943]] – [[Michael Palin]], komediant (''Monty Python''). * [[1944]] – [[John Rhys-Davies]], [[Wallis|Walliese]] akteur. * [[1950]] – [[Googoosh]], [[Iran]]nese sangeres en aktrise. * [[1957]] – [[Richard E. Grant]], Swazi-Engelse akteur. * [[1986]] – [[Bokang Montjane]], Suid-Afrikaanse model en [[Mejuffrou Suid-Afrika|Mej Suid-Afrika 2010]]. * [[1988]] – [[Adele]], Britse sangeres. == Sterftes == * [[1525]] – [[Frederik III van Sakse]], Keurvors van Sakse (* [[1463]]). * [[1705]] – [[Leopold I, Heilige Romeinse Keiser]] (* [[1640]]). * [[1821]] – [[Napoleon I van Frankryk|Napoleon Bonaparte]], keiser van [[Frankryk]] (* [[1769]]). * [[1944]] – [[Bertha Benz]], Duitse motorkarpionier en vrou van [[Karl Benz]] (* [[1849]]). * [[1948]] – [[Austin Roberts]], [[Suid-Afrika]]anse [[dierkunde|dierkundige]] en [[ornitoloog]] (* [[1883]]). * [[1981]] − [[Bobby Sands|Robert Gerard Sands]], lid van die Provisionele [[Ierse Republikeinse Leër]] (IRA) wat aan 'n hongerstaking gesterf het (* [[1954]]). * [[2002]] – [[Hugo Banzer]], Boliviaanse politikus, generaal en president van [[Bolivië]] (* [[1926]]). * [[2003]] – [[Walter Sisulu]], anti-apartheid aktivis (* [[1912]]). * [[2023]] – [[George Louw]], Suid-Afrikaanse uitgewer, digter, en dramaturg (* [[1939]]). * 2023 – [[Klaas de Jonge]], Nederlandse menseregte-aktivis en Afrikanis (* [[1937]]). * [[2024]] – [[Bernard Hill]], Engelse akteur in [[Titanic (rolprent)|Titanic]] (* [[1944]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Denemarke]]: Bevrydingsdag ([[1945]]) * [[Nederland]]: Bevrydingsdag ([[1945]]) * [[Ethiopië]]: Bevrydingsdag ([[1941]]) * [[Noordelike Gebied]], [[Australië]]: Mei Dag * [[Japan]]: Tango no Sekku - Kinderdag (oorspronklik die 'seuns se fees') *[[Meksiko]]: Cinco de Mayo ([[1862]]) * [[Guyana]]: Indiese Immigrasiedag ([[1838]]) * Oorspronklike feesdag van [[Pous Pius V]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. In [[1969]] verskuif na [[30 April]]. [[Kategorie:Mei]] 44wxtvjsdulff9intp6zyrgc8bpb4jm 2901674 2901673 2026-05-05T18:30:57Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-27197-30|~2026-27197-30]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Aliwal2012|Aliwal2012]] 2896753 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''5 Mei''' is die 125ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (126ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 240 dae in die jaar. == Gebeure == * [[200]] – In China sterf generaal Sun Ce van die [[Han-dinastie]], nadat hy tydens 'n jagtog dodelik beseer is. Voordat hy sterf benoem hy sy broer Sun Quan (182–252) as sy opvolger. * [[553]] – Die [[Tweede Konsilie van Konstantinopel]] vind plaas. * [[1260]] – [[Kublai Khan]] word na die dood van sy broer [[Möngke Khan|Mongke]] tot heerser van die [[Mongoolse Ryk|Mongoolse ryk]] verkies. Sy broer Arigkbugha Khan en sy aanhangers kom in opstand teen sy verkiesing. * [[1292]] – Hertog Adolf van Nassau word in [[Aken]] tot Romeins-Duitse koning verkies nadat hy groot beloftes aan die koer-vorste maak. * [[1313]] – [[Pous Clemens V]] verklaar [[Pous Celestinus V]] heilig. * [[1389]] – Die Romeins-Duitse koning Wenzel van die huis Luxemburg onderteken in Eger die Vrede van Eger. Die Swabiese bond van stede word verbied wat tans oorlog teen die hertoë in Suid-Duitsland gevoer het. * [[1521]] – Die Verdrag van Ewige Vrede tussen [[Frankryk]] en die Switserse Bondgenootskap word uitgebrei tot 'n nie-aanvals- en verdedigingsverdrag tussen [[Switserland]] en Frankryk. Die Franse koning word toegelaat om tot 16 000 huursoldate in Switserland te werf. * [[1525]] – [[Martin Luther]], wat tot dusver met die saak van die opstandige boere tydens die [[Duitse Boereoorlog]] gesimpatiseer het, distansieer homself van die opstandiges in die geskrif ''Wider die Mordischen und Reubischen Rotten der Bawren,'' na die bloedbad van Weinberg. * [[1592]] – Imjin-oorlog: In die seeslag van Okpo naby die Koreaanse eiland Geojedo oorwin die Koreaanse vloot die Japannese vloot. * [[1645]] – [[Dertigjarige Oorlog|Dertigjarige-oorlog]]: Franz von Mercy oorwin die Franse troepe onder Henri de Turenne, met 'n heelwat kleiner mag, tydens die slag by Herbsthausen, nadat sy troepe se bewegings die Franse onkant betrap. * [[1739]] – Die Persiese troepe onder Nadir Shah verlaat die Indiese stad [[Delhi]] nadat hulle dit vir etlike weke geplunder het. Naas duisende slawe word die pou-troon en die diamant bekend as die [[Koh-i-noor]] uit die [[Mogolryk]] na [[Persië]] weggevoer. * [[1749]] – [[Pous Benedictus XIV]] publiseer ''Peregrinantes'' waarin die Heilige Jaar 1750 geproklameer word. * [[1762]] – [[Sewejarige Oorlog|Sewejarige-oorlog]]: [[Pruise]] en [[Rusland]] sluit die vrede van Sint Petersburg. Die vrede is moontlik nadat Tsaar [[Pieter III van Rusland]] Russiese heerser word na die dood van sy tante [[Elisabeth van Rusland]]. Tsaar Pieter was ´n groot bewonderaar van [[Frederik II van Pruise]]. * [[1809]] – Die Switserse kanton [[Aargau]] ontneem [[Jood|Jode]] hulle burgerskap. * [[1824]] – [[Pous Leo XII]] publiseer ''Ubi Primum'' oor sy pontifikaat en die pligte van biskoppe. * [[1827]] – Na die dood van sy broer Friedrich August I word Anton I tot koning van Sakse gekroon. * [[1835]] – In [[België]] word 'n treinspoor tussen [[Brussel]] en [[Mechelen]] geopen, die eerste treinspoor in kontinentale [[Europa]]. * [[1862]] – Die [[Meksiko|Meksikaanse weermag]] verslaan die [[Frankryk|Franse]] weermag in die Slag van Puebla (op [[Mei 9|9 Mei]] is hierdie dag verklaar as die Cinco de mayo-vakansiedag). * [[1912]] – Die [[Olimpiese Somerspele 1912|1912 Somer Olimpiese Spele]] open in [[Stockholm]], [[Swede]]. * [[1916]] – 'n Groot vloed tref die [[Baviaanskloofrivier|Baviaanskloof]], die [[Campbell-monument]] word opgerig ter ere van die slagoffers. * [[1916]] – Die [[Amerikaanse Weermag]] val die [[Dominikaanse Republiek]] binne. * [[1918]] – Finse Burgeroorlog: Na die verowering van Viipuris deur die Witleër eindig die burgeroorlog wat op [[27 Januarie]] begin het. Die Finse Bolsjewieke vlug na [[Petrograd]] (voormalige [[Sint Petersburg]]). * [[1922]] – Konstruksie begin aan die Yankee-stadion in ''[[The Bronx]]. * [[1936]] – [[Italië|Italiaanse]] troepe beset [[Addis Abeba]], [[Ethiopië]]. * [[1941]] – Keiser [[Haile Selassie]] keer terug na [[Addis Abeba]]. * [[1942]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Tydens die slag van Cholm in [[Rusland]] ontset Duitse troepe die stad Cholm wat deur die Russe vir reeds 2015 dae onder beleg geplaas is. * [[1944]] – [[Mahatma Gandhi]] word uit die gevangenis vrygelaat. * [[1945]] – Tweede Wêreldoorlog: Die opstand van Praag begin. Die Tsjeggiese burgers van [[Praag]] kom in opstand teen die Duitse besetting. Op 6 Mei die [[Rooi Leër|Rooi-leër]] die Operasie Praag ("Prager Operation"). * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: Die oorgawe van die Duitse troepe in Noordwes-Duitsland, [[Denemarke]] en die [[Nederlande]] begin. * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: Mauthausen [[konsentrasiekamp]] en die kampe in Gusen word deur die 11de Amerikaanse pantserdivisie bevry. Dit is die laaste konsentrasiekamp in die [[Duitse Ryk]] wat bevry word. * 1945 – Tweede Wêreldoorlog: [[Kanada|Kanadese]] troepe ontset die stad [[Amsterdam]] van Duitse besetting na die Duitse kapitulasie in werking getree het * [[1949]] – Die [[Raad van Europa]] word gevorm. * [[1950]] – [[Bhumibol Adulyadej]] gekroon as koning Rama IX van [[Thailand]]. * [[1954]] – Generaal [[Alfredo Stroessner]] neem d.m.v. 'n [[staatsgreep]] die bewind in [[Paraguay]] oor. * [[1955]] – [[Wes-Duitsland]] verkry volle soewereiniteit. * [[1961]] – [[Alan Shepard]] word die eerste [[Verenigde State|Amerikaner]] wat 'n [[ruimtevaart]] meemaak in [[Mercury-Redstone 3]]. Sy ruimtevaart duur 15 minute, minder as 'n volledige omwenteling. * [[1992]] – Die rekenaarspeletjie ''Wolfenstein 3D'' word uitgereik. * [[2000]] – Alle tradisionele planete word in 'n reguit lyn gesien vanaf die aarde, ([[Mercurius (planeet)|Mercurius]], [[Venus (planeet)|Venus]], [[Mars (planeet)|Mars]], [[Jupiter (planeet)|Jupiter]], [[Saturnus (planeet)|Saturnus]], [[Maan]] en die [[Son]]). == Geboortes == * [[1747]] – [[Leopold II, Heilige Romeinse Keiser]], aartshertog van Oostenryk, hertog van Toskane, koning van Bohemië, Kroasaië en Hongarye († [[1792]]). * [[1813]] – [[Søren Kierkegaard]], Deense filosoof († [[1855]]). * [[1818]] – [[Karl Marx]], Duitse ekonoom en politiese filosoof († [[1883]]). * [[1819]] – [[Stanislaw Moniuszko|Stanisław Moniuszko]], Poolse komponis († [[1872]]). * [[1831]] – [[Gezina Kruger]], tweede vrou van pres. [[Paul Kruger]] († [[1901]]). * [[1846]] – [[Henryk Sienkiewicz]], Poolse skrywer, ontvanger van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] [[1905]] († [[1916]]). * [[1847]] – [[Alois Hugo Nellmapius]], Suid-Afrikaanse sakeman, nyweraar en baanbrekerbewaringskundige († [[1893]]). * [[1913]] – [[Tyrone Power]], Amerikaanse akteur († [[1958]]). * [[1915]] – [[Alice Faye]], Amerikaanse aktrise († [[1998]]). * [[1922]] – [[Anna Elizabeth Botha|Elize Botha]], Suid-Afrikaanse voormalige presidentsvrou († [[1997]]). * 1922 – [[Stephanus Petrus Botha|Fanie Botha]], 'n Suid-Afrikaanse politikus en voormalige Minister van Waterwese en Bosbou († [[2010]]). * [[1927]] – [[Pat Carroll (aktrise)|Pat Carroll]], Amerikaanse aktrise († [[2022]]). * [[1929]] – [[Willie Marais (predikant)|Willie Marais]], NG Kerk predikant en skrywer († [[2014]]). * [[1941]] – [[Eric Burdon]], Britse rock-sanger (''The Animals'', ''War''). * [[1943]] – [[Michael Palin]], komediant (''Monty Python''). * [[1944]] – [[John Rhys-Davies]], [[Wallis|Walliese]] akteur. * [[1950]] – [[Googoosh]], [[Iran]]nese sangeres en aktrise. * [[1957]] – [[Richard E. Grant]], Swazi-Engelse akteur. * [[1986]] – [[Bokang Montjane]], Suid-Afrikaanse model en [[Mejuffrou Suid-Afrika|Mej Suid-Afrika 2010]]. * [[1988]] – [[Adele]], Britse sangeres. == Sterftes == * [[1525]] – [[Frederik III van Sakse]], Keurvors van Sakse (* [[1463]]). * [[1705]] – [[Leopold I, Heilige Romeinse Keiser]] (* [[1640]]). * [[1821]] – [[Napoleon I van Frankryk|Napoleon Bonaparte]], keiser van [[Frankryk]] (* [[1769]]). * [[1944]] – [[Bertha Benz]], Duitse motorkarpionier en vrou van [[Karl Benz]] (* [[1849]]). * [[1948]] – [[Austin Roberts]], [[Suid-Afrika]]anse [[dierkunde|dierkundige]] en [[ornitoloog]] (* [[1883]]). * [[1981]] − [[Bobby Sands|Robert Gerard Sands]], lid van die Provisionele [[Ierse Republikeinse Leër]] (IRA) wat aan 'n hongerstaking gesterf het (* [[1954]]). * [[2002]] – [[Hugo Banzer]], Boliviaanse politikus, generaal en president van [[Bolivië]] (* [[1926]]). * [[2003]] – [[Walter Sisulu]], anti-apartheid aktivis (* [[1912]]). * [[2023]] – [[George Louw]], Suid-Afrikaanse uitgewer, digter, en dramaturg (* [[1939]]). * 2023 – [[Klaas de Jonge]], Nederlandse menseregte-aktivis en Afrikanis (* [[1937]]). * [[2024]] – [[Bernard Hill]], Engelse akteur in [[Titanic (rolprent)|Titanic]] (* [[1944]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == * [[Denemarke]]: Bevrydingsdag ([[1945]]) * [[Nederland]]: Bevrydingsdag ([[1945]]) * [[Ethiopië]]: Bevrydingsdag ([[1941]]) * [[Noordelike Gebied]], [[Australië]]: Mei Dag * [[Japan]]: Tango no Sekku - Kinderdag (oorspronklik die 'seuns se fees') *[[Meksiko]]: Cinco de Mayo ([[1862]]) * [[Guyana]]: Indiese Immigrasiedag ([[1838]]) * Oorspronklike feesdag van [[Pous Pius V]] in die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. In [[1969]] verskuif na [[30 April]]. [[Kategorie:Mei]] mvxuvsd75e4te2fvwbl5v2k8so2h7og 9 Oktober 0 2656 2901720 2837045 2026-05-06T00:57:17Z HermanvanAswegen988 200973 /* Sterftes */ 2901720 wikitext text/x-wiki {{OktoberKalender}} '''9 Oktober''' is die 282ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (283ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 83 dae. == Gebeure == * [[1562]] – [[Pous Pius IV]] publiseer sy bul ''In eligendis'', waarin pouslike verkiesings gereël word. * [[1669]] – [[Pous Clemens IX]] verklaar Margaret van Savoje salig. * [[1899]] – Om 17:00 oorhandig die staatssekretaris, [[F.W. Reitz]], die Zuid-Afrikaanse Republiek ([[ZAR]]) se ultimatum aan die Britse agent in [[Pretoria]], sir William Conyngham Greene; daarin word onder meer geëis dat Britse troepe binne 48 uur aan die ZAR se grense onttrek word. Indien geen antwoord teen 17:00 op 11 Oktober ontvang word nie, sal dit as 'n formele oorlogsverklaring beskou word. Die Britse regering en pers is verheug oor die stap, want die ZAR het regtens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] begin. * [[1918]] – Ná afloop van die Finse [[burgeroorlog]] word [[Finland]] tot koninkryk uitgeroep onder Väinö I. * [[1962]] – [[Uganda]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[2024]] – ‘n [[Mosambiek algemene verkiesing van 2024|Algemene verkiesing word in Mosambiek]] gehou om die president, die 250 lede van die Vergadering van die Republiek en lede van die tien provinsiale vergaderings te verkies. == Geboortes == * [[1835]] – [[Camille Saint-Saëns]], Franse komponis († [[1921]]). * [[1847]] – [[Stephanus Jacobus du Toit]], Afrikaanse stryder en stigter van die [[GRA]] († [[1911]]). * [[1852]] – [[Emil Fischer]], Duitse chemikus en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] († [[1919]]). * [[1863]] – [[Eduard Willem Bok]], Amerikaanse redakteur en bekroonde skrywer († [[1930]]). * [[1876]] – [[Sol Plaatje]], [[Suid-Afrika]]anse joernalis, skrywer en politikus, sekretaris-generaal van die [[African National Congress]] († [[1932]]). * [[1892]] – [[Ivo Andrić]], Joego-Slawiese (Serwiese) skrywer en wenner van die [[Nobelprys vir Letterkunde]] († [[1975]]). * [[1931]] – [[Magdalena K. P. Smith Meyer]], wêreldbekende Suid-Afrikaanse akaroloog († [[2004]]). * [[1939]] – [[John Pilger]], Australiese joernalis, skrywer en dokumentêre rolprentmaker († [[2023]]). * [[1940]] – [[John Lennon]], Britse musikant († [[1980]]). * 1940 – [[Manto Tshabalala-Msimang]], Suid-Afrikaanse politikus en Minister van Gesondheid († [[2009]]). * [[1956]] – [[Michael Bagraim]], Suid-Afrikaanse [[politikus]] en parlementslid vir die DA. * [[1957]] – [[Herman Brusselmans]], Vlaamse digter, dramaturg en rubriekskrywer. * [[1959]] – [[Boris Nemtsof]], Russiese wetenskaplike, staatsman en liberale politikus († [[2015]]). * [[1960]] – [[Rob Hersov]], Suid-Afrikaanse entrepreneur. * [[1964]] – [[Guillermo del Toro]], [[Meksikaans]]-Amerikaanse regisseur, [[rolprent]]vervaardiger en [[skrywer]]. * [[1966]] – [[David Cameron]], Engelse politikus, voormalige [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]]. * [[1970]] – [[Savannah (aktrise)|Shannon Wilsey (Savannah)]], Amerikaanse [[aktrise]], [[pornoster]] († [[1994]]). == Sterftes == * [[232]] – [[Pous Demetrius I van Alexandrië]] 12de patriarg van die Kerk in Alexandrië (* [[127]]). * [[1047]] – [[Pous Clemens II]], 149ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* ±[[1005]]). * [[1841]] – [[Karl Friedrich Schinkel]], [[Pruise|Pruisiese]] argitek, stadsbeplanner, skilder, grafiese kunstenaar en dekorontwerper (* [[1781]]). * [[1881]] – [[Dirk van der Hoff]], eerste predikant in die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] én ontwerper van die Transvaalse [[Vierkleur]] (* [[1814]]). * [[1937]] – [[Ernst Ludwig, Groothertog van Hesse]], die laaste Groothertog van Hesse (* [[1868]]). * [[1958]] – [[Pous Pius XII]], 260ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk (* [[1876]]). * [[1967]] – [[Che Guevara]], Argentynse kommunistiese revolusionêr (* [[1928]]). * [[1978]] – [[Jacques Brel]], Belgiese sanger (* [[1929]]). * [[1984]] – [[Felix Wankel]], [[Duitsland|Duitse]] uitvinder van die [[Wankelenjin]] (* [[1902]]). * [[1998]] – [[Robert Allen]], Amerikaanse akteur (* [[1906]]). * [[1999]] – [[Morris West]], Australiese romansier en dramaturg (* [[1916]]). * [[2016]] – [[Andrzej Wajda]], Poolse teater- en filmregisseur (* [[1926]]). * [[2019]] – [[Samuel Hynes]], Amerikaanse [[vlieënier]] en letterkundige (* ([[1924]]). == Vakansies, vierings en waarnemingsdae == *Feesdag van [[Pous Demetrius I van Alexandrië]] volgens die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en [[Kopties-Ortodokse Kerk|Kopties-Ortodokse]] Kerke {{commonskat|9 October|9 Oktober}} [[Kategorie:Oktober]] 4paibng4r6s1t3joyhlaetvq6suhm0i 14 Oktober 0 2659 2901783 2900381 2026-05-06T09:43:19Z Oesjaar 7467 /* Geboortes */ Verbeter 2901783 wikitext text/x-wiki {{OktoberKalender}} '''14 Oktober''' is die 287ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (288ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 78 dae in die res van die jaar. == Gebeure == [[Lêer:Bayeux Tapestry WillelmDux.jpg|duimnael|125px|Die Slag van Hastings, soos uitgebeeld op die [[Tapyt van Bayeux]]]] * [[1066]] – Die [[Slag van Hastings]]: Die [[Normandië|Normandiese]] invalsmag van [[Willem die Veroweraar]] verslaan die [[Engeland|Engelse]] leër en vermoor [[Harold Godwinson]], die laaste Angel-Saksiese koning van Engeland, by [[Hastings]]. * [[1652]] – [[Antonio Pignatelli]] (later [[Pous Innocentius XII]]) word aartsbiskop van Larissa in Thessalië. * [[1828]] – Tydens 'n vergadering in [[Kaapstad]] word besluit om die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] (voorloper van die [[Universiteit van Kaapstad|UK]] en [[SACS]]) te stig. * [[1856]] – Die [[NG gemeente Dordrecht]] is gestig. * [[1899]] – [[Tweede Vryheidsoorlog]]: Die [[Beleg van Kimberley]] begin. * [[1939]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die Duitse [[duikboot]] [[U-47 (Kriegsmarine)|U-47]] onder bevel van kaptein Günther Prien dring [[Scapa Flow]] binne en kelder ''[[HMS Royal Oak]]''. * [[1947]] – Die [[VSA|Amerikaanse]] [[vlieënier]] [[Chuck Yeager]] breek deur die [[klankgrens]] in die [[Bell X-1]]-vliegtuig. * [[1981]] – [[Hosni Mubarak]] word verkies tot [[president]] van [[Egipte]], 'n week ná die [[sluipmoord]] op [[Anwar Sadat]]. * [[2018]] – [[Pous Paulus VI]] word deur [[Pous Franciskus]] heilig verklaar. == Geboortes == * [[1542]] – [[Akbar die Grote]], [[Mogolryk|Mogolheersers]] van [[Indië]] († [[1605]]). * [[1630]] – [[Sophia van die Palts]], die keurvorstin van Hannover († [[1714]]). * [[1633]] – [[Jakobus II van Engeland|Jakobus II]], koning van [[Engeland]] († [[1701]]). * [[1639]] – [[Simon van der Stel]], [[Nederland]]se ontdekkingsreisiger en goewerneur van die [[Kaap die Goeie Hoop]] († [[1712]]). * [[1880]] – [[Coit Albertson]], Amerikaanse akteur († [[1953]]). * [[1889]] – [[Hagar Brown]] ontvoeringslagoffer, taxi-eienaar en slagoffer van die Duitse [[Nazi]]-bewind se mediese eksperimente († [[1940]]). * [[1890]] – [[Dwight D. Eisenhower]], generaal in die [[Amerikaanse Weermag]] en 34ste [[President van die Verenigde State]] († [[1969]]). * [[1894]] – [[E.E. Cummings]], Amerikaanse digter († [[1962]]). * [[1906]] – [[Hannah Arendt]], [[Jode|Joods]]-[[Amerikaanse]] politieke teoretikus van [[Duitsers|Duitse]] afkoms († [[1975]]). * [[1919]] – [[Louis Botha (predikant)|Ds. Louis Jacobus Botha]], predikant en later professor aan die [[Hammanskraalse Teologiese Skool]]. * [[1925]] – [[Phillip Tobias]], Suid-Afrikaanse [[paleontoloog]] († [[2012]]). * [[1927]] – [[Roger Moore]], Engelse akteur († [[2017]]). * [[1937]] – [[Marinus Wiechers]], Suid-Afrikaanse regsman en grondwetkenner († [[2018]]). * [[1938]] – [[Edward George Hudson Oliver]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en skrywer(† [[2025]]). * [[1942]] – [[Péter Nádas]], [[Hongarye|Hongaarse]] skrywer, dramaturg en essayis. * [[1946]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman († [[2026]]). * [[1952]] – [[Claude Ferragne]], [[Kanadese]] Olimpiese atleet († [[2024]]). * [[1973]] – [[George Floyd]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] reeksmisdadiger en gewapende rower († [[2020]]). * [[1984]] – [[Amalia Uys]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]], was ''San-Mari'' in [[7de Laan]]. * [[1989]] – [[Albert de Wet]], Afrikaanse sanger. * [[1993]] – [[Charlie Kirk]], Amerikaanse aktivis († [[2025]]). * [[2004]] – [[Gabriel Bortoleto]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] [[Formule Een]]-renjaer. == Sterftes == * [[222]] – [[Pous Callixtus I]], 16de [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[155]]). * [[530]] – [[Teenpous Dioscurus]] (* onbekend). * [[962]] – [[Geirlaug]], dogter van [[Rollo]] van [[Normandië]] (* [[912]]). * [[1066]] – [[Harold Godwinson]], koning van Engeland (* ±[[1022]]). * [[1536]] – [[Garcilaso de la Vega]], Spaanse soldaat en digter (* [[1501]])<!--Sien die PDF dokument van die Ministerie van Kultuur, Onderwys en Universiteitsbeplanning, Xunta de Galicia op die artikel m.b.t die onsekerheid wat bestaan oor die digter se jaar van geboorte. 1501 is slegs by beraming.-->. * [[1940]] – Anje Hendriks Strik, ma van [[Hendrik Frensch Verwoerd]] (* [[1873]]). * [[1951]] – [[Herman Charles Bosman]], Suid-Afrikaanse skrywer bekend vir sy stories van oom Schalk Lourens van die [[Groot Marico]] (* [[1905]]). * [[1956]] – [[Margaret Joslin]], Amerikaanse aktrise (* 1883). * [[1965]] – [[Attie van Heerden]], Suid-Afrikaanse Olimpiese atleet en rugbyspeler (* [[1898]]). * [[1977]] – [[Bing Crosby]], Amerikaanse akteur en sanger (* [[1903]]). * [[2015]] – [[Francois van Heyningen]], Suid-Afrikaanse akteur, sanger, skrywer en radio-omroeper (* [[1935]]). * 2015 – [[Ahmed Kérékou]], Beninse politikus en twee keer president van dié land (* [[1933]]). * [[2016]] – [[Kathryn Adams Doty]], Amerikaanse akteur (* [[1920]]). * [[2022]] – [[Robbie Coltrane]], Skotse akteur, komediant en skrywer (* [[1950]]). == Vakansies, vierings en gedenkdae == * Feesdag van Pous Callixtus I van die Rooms-Katolieke Kerk. {{commonskat|14 October|14 Oktober}} [[Kategorie:Oktober]] b3qe32ne1zt0duhl0vfmxhd7kghcyus Montreal 0 4697 2901727 2869529 2026-05-06T01:54:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901727 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Kanadese stad. Vir die gelyknamige dorpe en kastele, sien [[Montreal (dubbelsinnig)]].'' {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | ''Ville de Montréal''<br /> [[Lêer:Montreal Montage 2020.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Montréal.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Armoiries de Montréal 1938.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Montreal.svg|90px|senter|raam]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kanada}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Provinsies en gebiede van Kanada|Provinsie]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Quebec.svg|23px]] [[Quebec]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|45|30|N|73|34|W}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[18 Mei]] [[1642]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Inkorporasie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1832]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 365,65 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6–233&nbsp;m ([[Mont Royal]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2016) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;704&nbsp;694 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;662/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;098&nbsp;927 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] -5 (OST) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | UTC -4 (ODT) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Kontinentale klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6,8&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | -9,7 / 21,2&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 784,9&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Valérie Plante |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://ville.montreal.qc.ca/ ''montreal.qc.ca''] |} '''Montreal''' ('''Montréal''' in [[Frans]]; [[Frans|Standaardfrans]]: [mɔ̃ʀeˈal], [[Kanadese Frans]]: [mɒ̃ʀeˈal] {{Audio|Qc-Montréal.ogg|luister}}, [[Engels]]: [ˌmʌntɹiˈɒːl], {{Audio|Montreal-English-pronunciation.oga|luister}}, amptelik: ''Ville de Montréal'') is die tweede grootste stad in [[Kanada]] na [[Toronto]] en ook die grootste [[metropool]] van [[Quebec]], Kanada se Franssprekende provinsie in die ooste van die land, met 'n uitgestrekte metropolitaanse gebied waar sowat die helfte van die provinsiale bevolking saamgetrek is. Sowat anderhalf eeue lank was Montreal die ekonomiese spilpunt en mees bevolkte stad in Kanada. Die stad, wat as die grootste Franssprekende metropool buite [[Frankryk]] beskou word, is daarnaas een van die kulturele spilpunte van Franssprekende [[Noord-Amerika]]. Volgens die sensus van 2005 is meer as 70 persent van die bewoners van Montrealeiland Franssprekendes. Die grootste minderhede is onlangse immigrante (dikwels ''Néo-Canadiens'' genoem, 23 persent) en Engelssprekendes (sowat tien persent). [[Lêer:2016-08 Paris Montreal flight 19.jpg|duimnael|links|'n Lugaansig van Montreal. Die foto is in 2016 geneem tydens 'n vlug van Montreal na Parys]] [[Lêer:Hudson's Bay Company store, Montréal, South view 20170410 1.jpg|duimnael|links|Montreal is naas [[New York Stad]] en [[Los Angeles]] een van [[Noord-Amerika]] se voorste [[mode]]metropole met elegante winkelstrate: [[Hudson's Bay Company|La Baie]]-afdelingswinkel in die middestad]] [[Lêer:The magic of lanterns 2009.jpg|duimnael|links|Montreal – stad van feeste: Die Betowering van Lanterne-fees in Montreal se botaniese tuin]] [[Lêer:Montreal Clock Tower, Fireworks.jpg|duimnael|links|[[Vuurwerk]]vertoning oor die ou hawe. Montreal is die gasheerstad van die wêreld se grootste vuurwerkfees en -kompetisie, die ''International des Feux Loto-Québec'', wat jaarliks gedurende die somer gehou word]] [[Lêer:Leonard Cohen Mural Montreal.jpg|duimnael|links|[[Leonard Cohen]] (1934–2016), een van die stad se bekendste boorlinge, word sedert 2017 met 'n reuse muurskildery vereer]] Vandag is Montreal, wat in die suidweste van Quebec op eilande in die [[Sint-Laurensrivier]] – waarvan die ''Île de Montréal'' of Montrealeiland by verre die grootste is – en by die samevloeiing van die Sint Laurens- en Ottawa-riviere geleë is, naas Toronto die belangrikste nywerheidstad, handel- en vervoerspilpunt en finansiële metropool in Kanada met 'n bevolking van 1,7 miljoen binne sy stadsgrense en meer as vier miljoen in sy metropolitaanse gebied. Montreal, wat oos van die [[Groot Mere]] en 1&nbsp;600 kilometer landinwaarts van die [[Atlantiese Oseaan]] in die weste geleë is, is die belangrikste hawe aan die Sint Laurensrivier en -waterweg asook een van die grootstes in Noord-Amerika. Die huidige stadsgebied beslaan met 365,65&nbsp;km² sowat drie vyfdes van die totale oppervlakte van Montrealeiland, die grootste van altesaam 234 eilande in die Hochelaga-argipel, een van drie eilandgroepe naby die samevloeiing van die Sint-Laurens- en Ottawa- (Frans: Outaouais-)riviere. Die stad het rondom [[Mont Royal]] ("die Koninklike Berg") gegroei – 'n berg met drie pieke op 'n hoogte van 233 meter bo seevlak, waarby Engelssprekende kwartiere tradisioneel in die weste en Franssprekende buurte in die ooste van Montrealeiland geleë is. Eweneens op Montreal- en ander eilande asook langs die oewers van die Sint-Laurensrivier is 'n aantal nedersettings geleë wat deel uitmaak van die metropolitaanse gebied met 'n oppervlakte van 4&nbsp;259&nbsp;km². Teen die einde van die 17de eeu het Montreal se agterland feitlik tot by die [[Rotsgebergte]] (Frans: ''Les Rocheuses'', Engels: ''Rocky Mountains''), verby die [[Groot Mere]] en tot by die mond van die [[Mississippirivier]] gestrek toe ''[[Coureur de bois|voyageurs]]'' (Franse pelshandelaars en ontdekkers) hul togte dwarsoor Noord-Amerika vanuit Montreal onderneem het. Die voyageur Daumont de Saint-Lusson het die Groot Mere, [[Louis Joliet]] die Mississippirivier en Charles Albanel en Paul Denys die ''Baie d´Hudson'' ([[Hudsonbaai]]) ontdek. Die vestiging van Engelse en Skotse handelaars, maar ook duisende Ierse immigrante, het tot 'n vinnige groei gelei wat van Montreal in die 19de eeu die belangrikste nywerheids- en handelsentrum van Kanada gemaak het. Teen die einde van die 19de en begin van die 20ste eeu het grootskaalse immigrasie die stad se karakter verander. Montreal het internasionale bekendheid verwerf met die wêreldtentoonstelling ''Expo '67'' en die [[Olimpiese Somerspele 1976]]. Die stad is ook die setel van die ''International Civil Aviation Organization (ICAO)'', 'n gespesialiseerde agentskap binne die [[Verenigde Nasies]] (VN) wat die ontwikkeling en bedryf van die burgerlugvaart, lughawens, lugvaartroetes en lugvaartveiligheid beheer, en die ''International Air Transport Association (IATA)''. Daarnaas het ook die ''Canadian Space Agency / Agence spatiale canadienne (CSA/ASC)'' sy hoofkwartier in [[Longueuil, Québec|Longueuil]], 'n voorstad suidoos van Montreal. Montrealers – of ''Montréalais'' soos hulle in Frans genoem word – gebruik dikwels die bynaam "La Belle" – "Die Skone" vir hulle stad wat as Noord-Amerikaanse metropool steeds sy Europese karakter handhaaf en jaarliks sowat tien miljoen toeriste ontvang. == Etimologie == [[Lêer:Map of Hochelaga.jpg|duimnael|links|'n 1556-kaart van die[[Venesië|Venesiaanse]] geograaf [[Giovanni Battista Ramusio|Ramusio]], gegrond op berigte deur [[Jacques Cartier]]]] [[Lêer:Map of Montreal 1744.jpg|duimnael|'n Kaart van die Île de Montréal deur [[Jacques-Nicolas Bellin]] in 1744 met die oorspronklike stadsnaam Ville-Marie]] In die [[Ojibwe (taal)|Ojibwe-taal]] word die gebied ''Mooniyaang'' genoem<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://onishka.org/art-et-communaute/ |title=Onishka – Art et Communaute |accessdate=20 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220164827/http://onishka.org/art-et-communaute/ |archive-date=20 Februarie 2016 |url-status=dead |df=mdy-all}}</ref> en dit was "die eerste oornagplek" in die Ojibwe se migrasieverhaal soos genoem in die profesie van sewe vure. In die [[Mohawk (taal)|Mohawk-taal]] word die gebied ''Tiohtià:ke'' genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php |title=Island of Montréal |publisher=Natural Resources Canada |date=31 Mei 2008 |accessdate=31 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080531042123/http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_e.php |archive-date=31 Mei 2008 |url-status= dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aptnnews.ca/national-news/montreal-turns-375-but-acknowledges-that-tiohtiake-is-much-older/ |title=Montreal turns 375 but acknowledges that Tiohtià:ke is much older |publisher=APTN |author=Tom Fennario |date=17 Mei 2017 |accessdate=21 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721140553/https://www.aptnnews.ca/national-news/montreal-turns-375-but-acknowledges-that-tiohtiake-is-much-older/ |archive-date=21 Julie 2022 |url-status=live}}</ref><ref name=concordia-land>{{en}} {{cite web |url=https://www.concordia.ca/indigenous/resources/territorial-acknowledgement.html |title=Territorial Acknowledgement |publisher=Universiteit van Concordia |date=16 Februarie 2017 |accessdate=6 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706154736/https://www.concordia.ca/indigenous/resources/territorial-acknowledgement.html |archive-date=6 Julie 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mcgill.ca/indigenous/land-and-peoples/learn-about-land-and-peoples-tiohtiake-montreal |title=Learn about the Land and Peoples of Tiohtià:ke/ Montreal |publisher=[[McGill Universiteit]] |accessdate=4 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804213833/https://www.mcgill.ca/indigenous/land-and-peoples/learn-about-land-and-peoples-tiohtiake-montreal |archive-date=4 Augustus 2022 |url-status=live}}</ref> Dit is 'n afkorting van ''Teionihtiohtiá:kon'' wat rofweg vertaal kan word as "waar die groep se paaie verdeel/geskei het."<ref name="concordia-land" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.johnabbott.qc.ca/land-acknowledgement/ |title=Land Acknowledgement |publisher=John Abbott CEGEP |accessdate=11 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711132759/https://www.johnabbott.qc.ca/land-acknowledgement/ |archive-date=11 Julie 2022 |url-status=live}}</ref> Franse setlaars van [[La Flèche]] in die [[Loire (rivier)|Loirevallei]] het hulle stad met sy stigting in 1642 na die Maagd [[Maria]] ''Ville Marie'' ("Stad van Maria") genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vieux.montreal.qc.ca/histoire/eng/v_mara.htm |title=Old Montréal / Centuries of History |date=April 2000 |accessdate=30 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630120639/http://www.vieux.montreal.qc.ca/histoire/eng/v_mara.htm |archive-date=30 Junie 2012 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.canadashistory.ca/explore/french-canada/founding-of-ville-marie |title=Founding of Ville-Marie |publisher=Canada's National History Society |author=John Kalbfleisch |date=17 Mei 2017 |accessdate=6 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706190833/http://www.canadashistory.ca/explore/french-canada/founding-of-ville-marie |archive-date=6 Julie 2018 |url-status=live}}</ref> Dié naam is geleidelik deur ''Montréal'' vervang en het aan die begin van die 18de eeu in onbruik verval.<ref name="name">{{fr}} {{cite web |url=http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_f.php |title=Information cartographique, Île de Montréal |publisher=Ressources naturelles Canada |date=14 Julie 2010 |accessdate=6 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606012032/http://geonames.nrcan.gc.ca/education/montreal_f.php |archive-date=6 Junie 2011 |url-status=dead}}</ref> Oor die algemeen word vermoed dat die huidige vorm van die naam ''Montréal'' ontleen is aan ''Mont Royal'' ("die Koninklike Berg"),<ref name=":0">{{en}} {{cite web |url=http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography-boundary/geographical-name/geoname-origins/5831 |title=Natural Resources Canada, Origins of Geographical Names: Island of Montréal |accessdate=3 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703070417/https://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography-boundary/geographical-name/geoname-origins/5831 |archive-date=3 Julie 2013 |url-status=dead}}</ref> die heuwel met drie pieke in die hartjie van die stad. In 1535 is dié heuwel op 'n eiland in die [[Sint-Laurensrivier]] deur [[Jacques Cartier]] na koning [[Frans I van Frankryk]] genoem. Daar is verskeie verduidelikings hoe ''Mont Royal'' ''Montréal'' geword het. In die 16de-eeuse Frans was ''réal'' en ''royal'' wisselvorme, waarvolgens ''Montréal'' eenvoudig 'n variant van ''Mont Royal'' kan wees.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.cfqlmc.org/bulletin-memoires-vives/bulletins-anterieurs/bulletin-n-27-decembre-2008/origine-du-nom-de-la-ville-de-montreal-le-regard-du-geographe |title=Origine du nom de la ville de Montréal Le regard du géographe |publisher=Commission de la mémoire franco-québécoise |author=Francis Bernier |date=Desember 2008 |accessdate=5 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105003231/https://www.cfqlmc.org/bulletin-memoires-vives/bulletins-anterieurs/bulletin-n-27-decembre-2008/origine-du-nom-de-la-ville-de-montreal-le-regard-du-geographe |archive-date=5 Januarie 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="montrealgazette.com">{{en}} {{cite web |url=https://montrealgazette.com/news/local-news/how-should-one-pronounce-montreal-a-historical-and-linguistic-guide |title=how should one pronounce montreal? a historical and linguistic guide |date=15 Julie 2009 |accessdate=26 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180826121959/https://montrealgazette.com/news/local-news/how-should-one-pronounce-montreal-a-historical-and-linguistic-guide |archive-date=26 Augustus 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{fr}} {{cite journal |url=https://www.erudit.org/fr/revues/haf/1992-v46-n1-haf2352/305046ar/ |title=Origine du nom de la ville de Montréal |journal=Revue d'histoire de l'Amérique française |author=Jean Poirier |date=1992 |accessdate=5 Januarie 2023 |volume=46 |issue=1 |pages=37–44 |doi=10.7202/305046ar |issn=0035-2357 |doi-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105003243/https://www.erudit.org/fr/revues/haf/1992-v46-n1-haf2352/305046ar/ |archive-date=5 Januarie 2023 |url-status=live}}</ref> Volgens 'n tweede verklaring het die naam sy oorsprong in 'n [[Italiaans]]e vertaling. Die [[Venesië|Venesiaanse]] geograaf [[Giovanni Battista Ramusio]] het die naam ''Monte Real'' gebruik om in sy 1556-kaart van die streek na Mont Royal te verwys.<ref name=":0" /> Die Quebecse Toponimiekommissie verwerp egter dié teorie.<ref name="montrealgazette.com" /> In 1575 was die geskiedskrywer François de Belleforest die eerste om na die hele streek as ''Montréal'' te verwys.<ref name=":0" /> Ná die publikasie van 'n 1612-kaart deur [[Samuel de Champlain]] het die hele eiland die benaming verkry.<ref name="name" /> Ná die einde van die Franse heerskap in 1760 het die stad sy naam behou, maar in die Engelse spelling word die [[akuut]] min gebruik. Na die inwoners word in Engels as ''Montrealers'' verwys en in Frans as ''Montréalais'' (manlik) of ''Montréalaises'' (vroulik); die oorspronklike vorm was ''Montréalistes''. In die [[Irokese tale]] word die stad ''Tiohtià:ke'' genoem en in die [[Algonkin-tale]] ''Moniang''.<ref name="name" /> Die oorspronklike naam word vir die sentrale distrik Ville-Marie gebruik. == Geografie en stadlandskap == [[Lêer:Aerial photo of Laval (Quebec).jpg|duimnael|Die Prairies-rivier en die suidwestelike punt van Jesuseiland]] [[Lêer:Montreal at Night - NASA Earth Observatory.jpg|duimnael|Nagaansig van Montreal – foto geneem deur die [[Nasa]]-ruimtestasie]] Die huidige stadsgebied met 'n totale oppervlak van 495&nbsp;km² behels die hele Montrealeiland asook 'n aantal kleiner eilande in sy omgewing. [[Mont Royal]], 'n klein bergpiek van [[vulkaan|vulkaniese]] oorsprong, is die uitloper van 'n groter kompleks wat sowat 350 miljoen jaar gelede ontstaan het. Dit verrys noord van Montreal se middestad en oorheers met 'n hoogte van sowat 200&nbsp;m bo seevlak die stadlandskap. 'n Park – die ''Parc du Mont-Royal'' – en twee begraafplase is op sy hoofpiek aangelê. 'n Terras in die park – die ''Belvédère du Chalet'' – bied 'n uitsig oor die stad, die rivier en tot by die [[Adirondack-gebergte]] in die [[Verenigde State]]. Die terrasse langs sy hellings het van oudsher die vorming van nedersettingspatrone in Montreal beïnvloed. Nadat 'n vroeë eerste nedersetting 'n tyd lank by die Pointe-à-Callière bestaan het, het die stadstigter Maisonneuve dit na 'n hoër geleë terrein verder af van die rivier naby die huidige Place d'Armes verskuif. Hier sou Vieux ("Ou") Montréal ontstaan. [[Lêer:Panorama Montréal-Mont royal.jpg|duimnael|links|350px|'n Panoramiese uitsig oor die middestad (links) en Mont Royal (regs)]] 'n Tweede kenmerk van die stadlandskap is die groot aantal parke wat orals op die eiland langs rivierlope en die Lachine-kanaal aangelê is. Die oorspronklike Franse nedersetting het min spore gelaat, met 'n tiental uitsonderings soos die Seminarie wat uit 1685 dateer en die Ramezay-kasteel (''Château Ramezay'', 1705). Die meeste ouer geboue, wat bewaar is, het eers in die 19de eeu ontstaan. Baie ander moes plek maak vir winkels, stoorhuise en kantoorgeboue. Terwyl die historiese middestad met Notre Dame- en St. Jacques-straat as sy hoofare ontwikkel het, het vanaf die 1960's 'n nuwe sakekern met [[wolkekrabber]]s langs René-Lévesque Boulevard (tot en met 1987 Dorchester Boulevard) ontstaan. Die bekendste gebouekompleks in dié buurt is die kruisvormige Place Ville-Marie met 45 verdiepings wat in 1962 ingewy is. Die proses van stadsvernuwing het net soos in ander metropole gepaard gegaan met sosiale verskuiwings. So is tradisionele woonbuurte van laerinkomste-groepe gesloop en duisende bewoners na ander stadsdele verskuif, terwyl talle geboue van historiese waarde verlore gegaan het. Die digbeboude woongebiede rondom die nuwe sakekern dateer uit die vroeë 20ste eeu. Hier het hoofsaaklik dubbel- of drieverdieping-terrashuise met hul kenmerkende buitetrappe ontstaan. Die woonkwartiere van welvarende Montrealers, soos [[Westmount, Quebec|Westmount]] en [[Outremont]], het teen die hoër geleë hellings van Mont Royal uitgebrei, met talle parke, statige herehuise en elegante openbare geboue. Nuwe distrikte teen die stadsrand soos Ahuntsic aan die Rivière des Prairies het kort ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] ontstaan en word deur 'n laer bevolkingsdigtheid gekenmerk, net soos die uitgestrekte voorstede wat vanaf die laat 1950's uitgebrei het. Hulle word oorheers deur enkelgesinshuise volgens die Noord-Amerikaanse styl en is hoofsaaklik in die uiterste weste en ooste van Montrealeiland geleë, maar het ook na die Île Jésus (met die susterstad Laval), die noordelike rivieroewer en die uitgestrekte suidoewer (met [[Longueuil]]) uitgebrei. == Weer en klimaat == [[Lêer:Snowfall in Montreal (5242414001).jpg|duimnael|Winter in Montreal]] [[Lêer:Deneigement Montreal.jpg|duimnael|''Déneigement'' of sneeuverwydering]] [[Lêer:Kanva, en collaboration avec Udo Design, Côté Jardin, Patrick Watson, Boris Dempsey et Pierre Fournier, Entre les rangs, 2013 (11679042696).jpg|duimnael|Liginstallasies vir Montreal se lang winternagte: Kunstenaars skep die indruk van 'n Kanadese koringveld met ligreflektors ter geleentheid van Montreal se ''Luminothérapie''-fees van 2013]] Montreal is in die kontinentale klimaatsone geleë waar warm somers deur lang en koue winters opgevolg word.<ref>{{en}} Jean-Claude Marsan: ''Montreal in Evolution''. Montreal & Kingston | London | Buffalo: McGill-Queen's University Press 1981, bl. 10</ref> Deesdae is Montreal se klimaat allesbehalwe 'n uitdaging vir sy bewoners, maar in die tyd van die vroeë setlaars, toe die jong kolonie aangewese was op die kommunikasie met en invoere uit die moederland Frankryk, het die ekonomiese aktiwiteite feitlik tot stilstand gekom wanneer die plaaslike waterweë vier maande lank bevrore was. Franse skepe kon in die 17de eeu twee of drie keer per jaar na Karibiese seehawens vaar, maar slegs een keer na Quebec-hawe. Frankryk se Noord-Amerikaanse kolonie was in dié opsig benadeel in vergelyking met Engeland se ysvrye Atlantiese seehawens. Eers in 1853 is Montreal per spoorweg met 'n ysvrye hawe verbind en het sy ekonomiese groei merkbaar begin versnel. Die maksimale jaarlikse temperatuurvariasie in die metropolitaanse gebied van Montreal kan sowat 70&nbsp;°C wees, met 'n gemiddelde amplitude van 31&nbsp;°C. Die jaargetye met hulle verskillende temperature het 'n deel van Montreal se leefwyse geword. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 10,1&nbsp;°C en die gemiddelde jaarlikse reënval 1&nbsp;030 millimeter. Die gemiddelde jaarlikse aantal sonskynure is 2&nbsp;015,2. Die weer is baie wisselvallig en word sterk deur die jaargetye beïnvloed. Montreal is baie warm, gereeld ook bedompig, in die somer. Dit is ook die tyd van die donderbuie. Julie is die warmste maand van die jaar, alhoewel die hoogste temperatuur ooit in Augustus 1975 gemeet is (37,6&nbsp;°C of 100&nbsp;°F). Op 15 Januarie 1957 het die temperatuur tot -37,8&nbsp;°C gedaal. 'n Gemiddeld van 157 dae tussen 3 Mei en 8 Oktober is vorsvry.<ref>{{de}} Karl Lenz: ''Kanada. Geographie, Geschichte, Wirtschaft, Politik''. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft 2001, bl. 31</ref> Montrealers geniet dikwels die warm weer van die ''été indien'' of ''Indian Summer'' wat soms nog laat in die herfs kan optree. Daarenteen is stewels, handskoene, musse en warm mantels onontbeerlik in die wintermaande. Januarie is die koudste maand, en deur die ysige winde word die lae temperature nog sterker ervaar. Op 14 Januarie 2004 is temperature van -40&nbsp;°C (-40&nbsp;°F) gemeet, die laagstes ooit. Sneeuval tree gereeld op, met 'n gemiddelde van 240 sentimeter gedurende die winter. Die stadsregering bestee jaarliks meer as CDN-$50 miljoen aan sneeuverwydering. Sneeuval tree ook in die lente en herfs op. Die dik sneeulaag beskerm die grond teen die ysige koue van Quebec se winter. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Montreal, Pierre Elliott Trudeau Internasionale Lughawe (1981–2010) |jan_a_max=13.9 |feb_a_max=15.0 |mrt_a_max=25.6 |apr_a_max=30.0 |mei_a_max=34.7 |jun_a_max=35.0 |jul_a_max=35.6 |aug_a_max=37.6 |sep_a_max=33.5 |okt_a_max=28.3 |nov_a_max=21.7 |dec_a_max=18.0 |jaar_a_max=37.6 |jan_gem_max=−5.3 |feb_gem_max=−3.2 |mrt_gem_max=2.5 |apr_gem_max=11.6 |mei_gem_max=18.9 |jun_gem_max=23.9 |jul_gem_max=26.3 |aug_gem_max=25.3 |sep_gem_max=20.6 |okt_gem_max=13.0 |nov_gem_max=5.9 |dec_gem_max=−1.4 |jaar_gem_max=11.5 |jan_gem=−9.7 |feb_gem=−7.7 |mrt_gem=−2 |apr_gem=6.4 |mei_gem=13.4 |jun_gem=18.6 |jul_gem=21.2 |aug_gem=20.1 |sep_gem=15.7 |okt_gem=8.5 |nov_gem=2.1 |dec_gem=−5.1 |jaar_gem=6.8 |jan_gem_min=−14 |feb_gem_min=−12.2 |mrt_gem_min=−6.5 |apr_gem_min=1.2 |mei_gem_min=7.9 |jun_gem_min=13.2 |jul_gem_min=16.1 |aug_gem_min=14.8 |sep_gem_min=10.3 |okt_gem_min=3.9 |nov_gem_min=−1.7 |dec_gem_min=−9.3 |jaar_gem_min=2.0 |jan_a_min=−37.8 |feb_a_min=−33.9 |mrt_a_min=−29.4 |apr_a_min=−15 |mei_a_min=−4.4 |jun_a_min=0.0 |jul_a_min=6.1 |aug_a_min=3.3 |sep_a_min=−2.2 |okt_a_min=−7.2 |nov_a_min=−19.4 |dec_a_min=−32.4 |jaar_a_min=−37.8 |jan_gem_ns=27.3 |feb_gem_ns=20.9 |mrt_gem_ns=29.7 |apr_gem_ns=67.7 |mei_gem_ns=81.2 |jun_gem_ns=87.0 |jul_gem_ns=89.3 |aug_gem_ns=94.1 |sep_gem_ns=83.1 |okt_gem_ns=89.1 |nov_gem_ns=76.7 |dec_gem_ns=38.3 |jaar_gem_ns=784.9 |bron = Environnement Canada (gemiddeldes 1981–2010)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://climate.weather.gc.ca/climate_normals/results_1981_2010_e.html?stnID=5415&autofwd=1 |title=Canadian Climate Normals 1981–2010 Station Data |publisher=Environment Canada |accessdate=20 Maart 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320043713/http://climate.weather.gc.ca/climate_normals/results_1981_2010_e.html?stnID=5415 |archive-date=20 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} == Bevolking == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Île des Soeurs.JPG|duimnael|Die Îles des Sœurs in die aandskemering]] Sedert die middel van die 19de eeu was daar drie dekades waartydens Montreal sterk bevolkingsgroei ervaar het: 1851–61, 1901–11 en 1951–61.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/montreal|title=Montreal|publisher=The Canadian Encyclopedia|accessdate=21 Mei 2024}}</ref> Maar daar was ook 'n periode toe die bevolking afgeneem het (tussen 1966 en 1981) om daarna weer stadig toe te neem. Die bevolkingsgetal van die middestad het sedertdien begin stabiliseer, terwyl Montreal se voorstede verder gegroei het. So was nog in 1931 tagtig persent van die metropolitaanse bevolking in die stadsgebied saamgetrek. In 1996 het hierdie syfer nog net 31 persent beloop. Eers met die insluiting van voorstede in 2002 het die prentjie weer verander toe die totale bevolking tot 1,8 miljoen gestyg het en 53 persent van die metropolitaanse bevolking binne die stadsgrense van Montreal saamgetrek was. Die demografiese groei van Montreal was meestal nie soseer aan natuurlike bevolkingsaanwas te danke nie, maar eerder die gevolg van migrasie. Terwyl ook die aankoms van groot getalle oorsese immigrante 'n belangrike faktor by hierdie ontwikkeling was, was dit grotendeels Quebecers uit ander dele van die provinsie wat hulle in Montreal gevestig het – Engelssprekendes uit landelike gebiede val in hierdie kategorie, en meer nog Franssprekendes. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het ook hoër geboortesyfers tot die bevolkingsgroei bygedra. Vandag is die meeste Montrealers boorlinge van Quebec. Vir die grootste deel van die 19de eeu was 98 persent van Montrealers van Franse of Britse afkoms. Engelssprekendes het in die tydperk tussen 1831 en 1865 selfs die meerderheid gevorm, en eers daarna het migrasie van Montreal 'n oorwegend Franssprekende metropool gemaak. Omstreeks 1900 het groter getalle Joodse immigrante uit Oos-Europa hulle in die stad begin vestig. Dit was die beginpunt van etniese diversifisering – 'n proses wat in die loop van die 20ste eeu sou versnel. === Huidige situasie === [[Lêer:Montréal Mile end 437 (8199572645).jpg|duimnael|Terrashuise (met buitetrappe wat na die boonste verdiepings lei) in Mile End, 'n tweetalige buurt oos van die ''Plateau'']] Die Metropolitaanse Gebied van Montreal het vandag sowat vier miljoen inwoners (van wie 1,7 miljoen in die kernstad woon). 53 persent van die bevolking is tweetalig, dertien persent praat naas Frans en Engels 'n derde taal. 'n Vyfde van die Montrealers is buite Quebec gebore (sowat tien persent is van Italiaanse afkoms), en daar word meer as 100 verskillende tale in die stad gepraat. Volgens die sensus van 2011 was daar 40 [[Afrikaans]]sprekendes. [[Lêer:Montreal from above Mont Royal.jpg|duimnael|links|Die middestad van Montreal in 2015, soos gesien vanuit [[Mont Royal]]]] In 1996 was twee derdes van die bevolking in die sensus-metropolitaanse gebied Franssprekend; dertien persent het Engels as huistaal gebesig, en 17,7 persent 'n ander taal. 2,3 persent was meertalig. 24 persent van Montrealers was etniese minderhede soos [[Italianers]], [[Jode]], [[Duitsers]], Chinese, Haïtianers en [[Grieke]]. Die twee laasgenoemde groepe het hulle eers in die 20ste eeu in noemenswaardige getalle in Montreal begin vestig, terwyl alle ander groepe reeds vanaf die 19de eeu geïmmigreer het. Daar is steeds 'n aantal etniese buurte soos Petite-Italie (Little Italy of Piccola Italia) wat sy naam aan die vroeë 20ste eeuse immigrasiegolf te danke het.<ref>{{en}} [https://www.mtl.org/en/experience/welcome-little-italy ''Tourisme Montréal: Little Italy. Besoek op 28 Julie 2019'']</ref> 'n Groot deel van die Montrealers is van Ierse afkoms, aangesien die stad en die provinsie Quebec vir immigrante van die Groen Eiland meer aantreklik was as ander dele van die [[Britse Ryk]], in die besonder [[Toronto, Ontario|Toronto]] (vroeër York). Die Franse bevolking het nie teen die Ierse setlaars op grond van hulle herkoms en godsdiens gediskrimineer nie aangesien albei groepe dieselfde [[Rooms-Katolieke|Rooms-Katolieke godsdienstige]] agtergrond het. Tydens die [[Groot Ierse Hongersnood|groot Ierse hongersnood]] van 1842 tot 1852 het baie [[Iere]] na Quebec geëmigreer, en 'n groot aantal weeskinders is deur Franssprekende gesinne aangeneem. Die Ierse immigrasie het vir baie jare aangehou, en daar word beraam dat sowat veertig persent van die Franssprekendes in Quebec van gemengde Frans-Ierse afkoms is. Montreal is die kulturele spilpunt vir Kanada se [[gay]] en [[Lesbiër|lesbiese]] gemeenskap en het as gasheerstad van die ''1ers Outgames mondiaux Montréal 2006'', die Gay en Lesbiese Olimpiade, opgetree. === Arrondissemente === [[Lêer:Montreal-boroughs-post-demerger.png|duimnael|450px|Die arrondissemente en voorstede van Montreal]] In administratiewe opsig bestaan Montreal uit 19 [[arrondissement]]e. 'n Aantal stede, wat vroeër by Montreal ingelyf is, het op 1 Januarie 2006 weer onafhanklik geword. * [[Ahuntsic-Cartierville]] * [[Anjou (Montreal)|Anjou]] * [[Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce]] * [[Lachine]] * [[LaSalle]] * [[Le Plateau-Mont-Royal]] * [[Le Sud-Ouest]] * [[L'Île-Bizard–Sainte-Geneviève]] * [[Mercier–Hochelaga-Maisonneuve]] * [[Montréal-Nord]] * [[Outremont]] * [[Pierrefonds-Roxboro]] * [[Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles]] * [[Rosemont–La Petite-Patrie]] * [[Saint-Laurent (Montreal)|Saint-Laurent]] * [[Saint-Léonard (Montreal)|Saint-Léonard]] * [[Verdun (Quebec)|Verdun]] * [[Ville-Marie (Montreal)|Ville-Marie]] * [[Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension]] ==== Historiese arrondissemente ==== * [[L'Île-Bizard–Sainte-Geneviève–Sainte-Anne-de-Bellevue]] was tot en met 31 Desember 2005 'n arrondissement van Montreal. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Jacques Cartier a Hochelaga.jpg|duimnael|Jacques Cartier in Hochelaga<br /><small>Skildery deur Lawrence R. Batchelor, omstreeks 1933</small>]] Montrealeiland is al duisende jare gelede deur plaaslike stamme van die Eerste Nasies vir die stigting van tydelike of permanente nedersettings gekies. Die Mont Royal en die bosse in sy omgewing was net soos die Sint-Laurensrivier geografiese kenmerke wat 'n belangrike rol vir die eerste bewoners gespeel het, alhoewel hulle deur die Lachine-stroomversnellings gedwing is om die vrag van hul bote op die landweg te vervoer. Dit is tans nie bekend wanneer presies die eerste menslike nedersettings op Montrealeiland ontstaan het, maar die Franse seevaarder [[Jacques Cartier]], wat destyds op soek na [[goud]] was, het in 1535 op 'n permanente Irokese-dorp afgekom wat deur sy bewoners Hochelaga genoem is en waarvan die bevolking deur die etnoloog Bruce Trigger, wat aan die McGill-universiteit verbonde is, op sowat 1&nbsp;500 beraam word. Cartier het die berg in die sentrum van die eiland ter ere van die Franse koning Frans I ''Mont Royal'' of "Koninklike Berg" genoem. Samuel de Champlain se eerste gedokumenteerde gebruik van ''Montréal'' as benaming vir die die hele eiland dateer van 1613. === Die Irokese === [[Lêer:Maquette du village d'Hochelaga.jpg|duimnael|'n Model van Hochelaga]] Die Irokese-stamme van die Sint-Laurensriviergebied het saam met ander Irokese-stamme en die Hurone deel uitgemaak van die groot Irokese taalgemeenskap. Hulle het as bestaansboere permanente nedersettings bewoon en handel met die Algonkins, 'n stamgroep van jagters en versamelaars, gedryf waarby hulle hul [[mielies]] vir pelse en [[vleis]] geruil het. Cartier se beskrywings kom ooreen met ons huidige kennis. Die Irokese-gemeenskappe was matriargaal, en vroue het as gesins- en stamhoofde gefungeer. Hulle het mielies, bone, pampoene en tabak verbou asook potte vervaardig wat met kenmerkende motiewe versier is. Die dorpe was met palisades versterk en het soms meer as eenduisend bewoners gehuisves. Sodra die landbougrond in hul onmiddellike omgewing uitgeput geraak het, het die Irokese hul nedersettings na 'n ander gebied verskuif. In 1603 het die Franse ontdekkingsreisiger [[Samuel de Champlain]] die Sint-Laurensrivier verken en tot by die Lachine-versnellings geseil, maar net 'n verlate dorp op Montrealeiland aangetref. Navorsers neem aan dat die Irokese moontlik as gevolg van siektes, wat deur die Franse saamgebring is, Hochelaga verlaat het, of deur vyandelike stamme aangeval is. Debatte onder wetenskaplikes oor die presiese ligging en karakter van Hochelaga duur voort.<ref>{{en}} [https://montrealgazette.com/news/local-news/mystery-of-the-missing-village-of-hochelaga-persists ''Montreal Gazette, 16 Desember 2017: Jacques Cartier and the lost village of Hochelaga. Besoek op 12 November 2019'']</ref> Danksy sy Indiaanse gidse het Champlain kennis gekry van die gebied wat langs die boloop van die Sint-Laurens tot by die [[Huronmeer]] gestrek het en van die Outaouais-rivier wat deur Indiaanse handelaars as 'n waterweg gebruik is. Champlain het vanweë die strategiese ligging van Montreal in 1611 'n tydelike handelspos wes van die hedendaagse Place Royale gestig. Op 'n kaart wat hy in 1613 gepubliseer het, het hy vir die eerste keer die naam ''Montréal'' gebruik om na die eiland te verwys. Montrealeiland was gedurende die somer 'n belangrike handelspos waar Indiaanse en Franse handelaars byeengekom het om pelse uit die noorde teen Europese goedere te ruil. Champlain het af en toe as 'n geallieerde van die Algonkins en Hurone opgetree en aan hulle invalle in Irokese-gebiede deelgeneem. Die Irokese was eweneens pelshandelaars, maar het gewoonlik handel met die Nederlandse kolonie Nieu-Amsterdam (die historiese voorloper van New York) gedryf en daar ook vuurwapens in hande gekry. Hierdie invalle was daarop gemik om die Irokese mededingers uit te skakel en die handel met pelse op die Sint-Laurens te belemmer. In 1634 het Champlain 'n bykomende Franse handelspos in [[Trois-Rivières]] gestig. === Ville-Marie (1642–1665) === [[Lêer:Maison Saint-Gabriel 3.JPG|duimnael|Maison Saint-Gabriel, 'n laat 17de eeuse plaashuis op Dublinplein]] [[Lêer:Maison Saint-Gabriel - 61.jpg|duimnael|'n Gids in historiese kleredrag trotseer die reën]] Champlain was van voorneme om van Montrealeiland 'n permanente handelspos te maak, maar die nedersetting, wat op 18 Mei 1642 deur veertig Franse setlaars (na wie voortaan as ''Montréalistes'' verwys is) onder leiding van ''Paul Chomedey de Maisonneuve'' gestig en ''Notre-Dame de Ville-Marie'' genoem is, het aanvanklik hoegenaamd geen ekonomiese belange gehad nie. Dit was eerder 'n apostoliese projek en gemik op die kerstening van die plaaslike Eerste Nasies. Maisonneuve het 'n fort en sentrale gebou op die plek opgerig wat reeds in 1611 deur Champlain ontdek is. Reeds omstreeks 1630 het die Rooms-Katolieke elite van Frankryk onder die invloed van 'n godsdienstige herlewing gekom wat destyds oor die land gegaan het. Die Jesuïete-kronieke (Frans: ''Les relations'') oor Franse aktiwiteite in Noord-Amerika het hul aandag op die sendingwerk in Kanada gevestig, en uiteindelik het die ''Société de Notre-Dame de Montréal pour la conversion des sauvages in Nouvelle-France'' ("Geselskap van ons Liewe Vrou van Montreal vir die bekering van die wildes in Nieu-Frankryk") uit hierdie belangstelling voortgespruit. Die sendingstasie, wat in hul opdrag gestig sou word, was beplan om bekeerde [[Indiane]] en Franse setlaars te huisves. Nadat hulle die ''seigneurie'' (landgoed) Montrealeiland gekoop het, het Chomedey de Maisonneuve as goewerneur die opdrag gekry om die kolonie te stig. In 1644 het Jeanne Mance, die tesourier van Ville-Marie, danksy die ondersteuning van 'n welvarende weldoenster met die bou van die kolonie se eerste hospitaal (''Hôtel-Dieu'') begin. Aanvanklik is veral ambagsmanne as koloniste aangewerf. Die eerste jare was baie moeilik vir die setlaars (onder wie enkele vroue), wat in Frans as ''Montréalistes'' bekend gestaan het, maar uiteindelik is die nedersetting gevestig. [[Lêer:Maison Du Calvet.jpg|duimnael|links|Historiese geboue in Vieux-Montréal]] Maisonneuve het nie daarin geslaag om 'n Indiaanse nedersetting naby sy kolonie te vestig nie – die Irokese was destyds besig om die pelshandelsroetes te oorheers en het die stigting van 'n nedersetting as 'n bedreiging beskou. Ville-Marie is sodoende verskeie kere aangeval, en Franse setlaars is vermoor of ontvoer. Ville-Marie het gevolglik in 'n staat van beleg verkeer, en aangesien die setlaars gedwing was om meestal binne die fort te bly, is boerderyaktiwiteite belemmer. Die Franse setlaars het nogtans alle aanvalle afgeweer en tydelike wapenstilstande benut om Ville-Marie verder te ontwikkel, alhoewel die kolonie in die eerste tien jaar van sy bestaan nie gegroei het nie. In die periode tussen 1653 en 1659 het die ''Société de Notre-Dame'' byna 200 nuwe setlaars (onder wie egpare en ongetroude vroue) na Ville-Marie gestuur. Die vroue het vinnig met setlaars getrou sodat daar vir die eerste keer 'n beduidende natuurlike bevolkingsaanwas aangeteken is. Met die aankoms van priesters uit die [[Parys]]e ''Séminaire de Saint-Sulpice'' is die eerste kerkgemeente gestig, en susters van die ''Les Religieuses Hospitalières de Saint-Joseph''-orde het begin om Jeanne Mance in haar ''Hôtel-Dieu'' te ondersteun. 'n Ander vrou, Marguerite Bourgeoys het in 1653 die eerste skool in Ville-Marie asook die Kongregasie van Notre-Dame gestig. Die ''Société de Notre-Dame'' het land aan hierdie instellings geskenk en sodoende die finansiëring van hul weldadige dienste verseker. Marguerite Bourgeoys was daarnaas die "geestelike moeder" van die sogenaamde ''Filles du Roy'' ("Dogters van die Koning") – die jong dames wat deur die Franse koning na die kolonie gestuur is om hier te trou. Die meeste van hulle het uit [[Normandië|Normandiese]] weeshuise gekom. [[Lêer:Montréal - Vieux Séminaire de Saint-Sulpice 20170814-02.jpg|duimnael|''Vieux Séminaire de Saint-Sulpice'']] Die nedersetting het nou gestalte gekry met huise wat langs Rue Saint-Paul ontstaan het, terwyl 'n landstrook teen die Sint-Laurensrivier as meent gedien het. Maisonneuve het lang reghoekige landstroke teen die Sint-Laurens of sy takriviere aan setlaars toegeken, en die seigneurale meul het de kolonie se graan (hoofsaaklik [[koring]]) verwerk. Daarnaas het Ville-Marie geleidelik ook begin om aan die pelshandel deel te neem, en sommige setlaars soos Charles Le Moyne en Jacques Le Ber, wat Franse pelshandelaars uitgestuur het om pelse van die Eerste Nasies in die Groot Mere-gebied aan te koop, het vinnig welvarend geword. Een van die helde, wat Montreal se koloniale geskiedenis opgelewer het, was [[Adam Dollard des Ormeaux]] wat die kolonie met sy 16 metgeselle in 1660 heldhaftig teen die Irokese verdedig het. Die aantal koloniste het in dieselfde jaar gestyg tot 2&nbsp;500. Met die vestiging van sosiale strukture het die kolonie se ekonomie 'n opbloei beleef. Die ''habitants'' of inwoners het as boere, ambagsmanne, handelaars en soms ook adellikes die bolaag van die kolonie verteenwoordig, terwyl setlaars wat volgens 'n kontrak met die ''Société de Notre-Dame'' na Kanada gekom het, reisende ambagsmanne en dienaars die tweede klas gevorm het. Vanaf 1663 is die kolonie van Nieu-Frankryk deur die Franse Koninklike Administrasie bestuur sodat Ville-Marie se outonomie beperk en die seigneurie van Montrealeiland aan die ''Séminaire de Saint-Sulpice'' in Parys oorgedra is. In 1665 het die nuwe Franse bewind troepe in Nieu-Frankryk ontplooi – die regiment van Carignan-Salières – wat met hulle teenanvalle op Irokese-gebied die vreedsame ontwikkeling van Ville-Marie verseker en tot 1667 in die kolonie gebly het. Sowat 440 van die oorspronklik 1&nbsp;000 soldate het hulle egter in Ville-Marie gevestig en met sommige van die ''Filles du Roy'' getrou. Baie Québécois is nasate van hierdie soldate. In 1665 het die eerste groepe setlaars hulle in Pointe-aux-Trembles in die noordooste van Montrealeiland gevestig. Maisonneuve is nog in dieselfde jaar deur die Franse koning se verteenwoordiger skielik en sonder enige verklaring na Frankryk teruggeroep. === Pelshandel en gebiedsuitbreiding === [[Lêer:Montréal 1731.jpg|duimnael|350px|'n Kaart van Montreal (omstreeks 1730)]] Maisonneuve se kolonie was nou in die hartland van Frankryk se uitgestrekte kolonies in Noord-Amerika geleë en het as die administratiewe en ekonomiese sentrum van die pelshandelnetwerk tot die strategiese hoofstad van Frans-Noord-Amerika ontwikkel. Ná die militêre intervensie het die pelshandel 'n grootskaalse opswaai beleef. Die plaaslike uitrusters en [[voyageurs]] het strategiese vennootskappe gebou waarby die uitrusters Franse goedere ingevoer en alle benodigdhede aan die voyageurs verskaf het wat op hulle beurt stroomop na die ''Pays d'en haut'' (letterlik "Boland") getrek het. Hulle is vergesel van kontraknemers wat die vervoer behartig het. Die voyageurs het vervolgens hul goedere vir bewerpelse verhandel wat hulle na Montreal gebring het. Vir hierdie soort ekspedisies is vanaf 1681 handelspermitte benodig wat deur die plaaslike owerhede uitgereik is. Aangesien die natuurlike hulpbronne vinnig uitgeput was, was die voyageurs gedwing om steeds verder na die binneland te trek. Hulle het eers tot by die Groot Mere, daarna na die Mississippi-vallei en uiteindelik tot die hedendaagse Kanadese Prairiegebiede getrek. Die grootskaalse uitbreiding van die handelsgebied het die stigting van nuwe handelsposte en forte vereis om Frankryk se gesag te handhaaf. Daar was immers talle mededingers soos Engelse handelaars uit die kolonie New York in die suide en die Hudsonbaaikompanjie in die noorde. Strawwe mededinging het egter ook in die kolonie self voorgekom. Naas die handelaars was ook koloniale amptenare in Quebecstad en die kommandeurs van die westelike garnisoene stilletjies by die pelshandel betrokke. Ville-Marie was die administratiewe sentrum wat die pelshandel georganiseer het. Alhoewel dit nie tot snelle groei bygedra het nie (in 1672 het 6&nbsp;700 setlaars hulle in die kolonie gevestig), het die handel werksgeleenthede aan 'n derde van Ville-Marie se inwoners voorsien en 'n groot aantrekkingskrag op jongmense gehad wat dikwels enkele seisoene in die bedryf werksaam was voordat hulle getrou en hul eie boerderye begin het. Net soos later in die Verenigde State het die roepstem van die weste die avontuurlus aangewakker en groot invloed op die mentaliteit van die latere Montrealers uitgeoefen. === Frankryk se koloniale ryk in Noord-Amerika === [[Lêer:Grande Paix Montreal.jpg|duimnael|'n Kopie van die Groot Vredesverdrag wat in 1701 in Montreal gesluit is]] Die nuwe tuisland het nog steeds talle gevare ingehou. In 1689 het Irokese-krygers in die Bloedbad van Lachine talle Franse setlaars vermoor. Eers met die Groot Vrede van Montreal (''La Grande Paix''), wat in 1701 tussen die Irokese en die Franse gesluit is, is die hoeksteen vir Frankryk se oorheersing van groot dele van Noord-Amerika gelê. Met die vredesooreenkoms, wat deur Frankryk, sowat dertig Eerste Nasies onder Franse invloed en die Irokese se Bond van Vyf Nasies onderteken is, het Frankryk oor belangrike Indiaanse geallieerdes beskik. Frankryk se besittings het in die vroeë 18de eeu van Akadië aan die huidige Kanadese ooskus tot by [[Louisiana]] aan die [[Golf van Meksiko]] gestrek. Ville-Marie se bevolking het in 1701 2&nbsp;000 beloop. Vanaf die vroeë 18de eeu is die naam van die eiland, Montreal, geleidelik ook gebruik om na die stad te verwys. Die vroegste kaart, waarop die stad as "la ville de Montréal" verskyn, dateer uit die jaar 1726. Nieu-Frankryk is nou veral deur die politieke gebeure in Europa bedreig. In die tydperk tussen 1689 en 1763 het vier oorloë tussen Frankryk en Engeland uitgebreek wat ook uitwerkings op die kolonie gehad het. Adellikes uit Ville-Marie het as offisiere in die Franse leër gedien, terwyl handelaars, ambagsmanne en boere by die Kanadese burgermagte aangesluit het. Pierre Le Moyne d'Iberville was 'n uitstekende voorbeeld vir die groot bydraes wat Montreal in die oorloë gelewer het. Hy was die seun van 'n handelaar, Charles Le Moyne, en het tussen 1686 en 1697 aan talle veldtogte teen Engelse nedersettings aan die Hudsonbaai, in New York, Akadië en [[Newfoundland]] deelgeneem. Hy het in 1699 Louisiana gestig en die eerste Franse fort in die gebied opgerig. Vanaf 1683 was offisiere en soldate van die ''Troupes de la Marine'' as voltydse troepe in die kolonie gebly. Hulle is aanvanklik deur Frankryk met alle benodigdhede uitgerus, maar Kanadese boere en handelaars het geleidelik begin om alle belangrike goedere aan die troepe te verskaf en het sodoende die ekonomiese ontwikkeling bevorder. Die militêre en politieke [[magsbalans]] het nogtans geleidelik tot Frankryk se nadeel verander. In die [[Sewejarige Oorlog]] tussen 1756 en 1763 het Anglo-Amerikaanse troepe daarin geslaag om Frans-Noord-Amerika die finale nekslag toe te dien. Britse troepe het in 1759 Quebecstad ingeneem, en drie Britse leërs onder bevel van Jefferey Amherst het in die somer van 1760 na Montreal – destyds 'n stad met 4&nbsp;000 inwoners – voortgemarsjeer. Generaal Vaudreuil het vinnig besef dat weerstand in elk geval vergeefs sou wees en op 8 September gekapituleer. === Britse gesag 1760–1800 === [[Lêer:Montreal in 1784.jpg|duimnael|links|Montreal in 1784]] [[Lêer:Chapelle Notre-Dame-de-Bon-Secours - Musée Marguerite-Bourgeoys.jpg|duimnael|Die kerk Chapelle Notre-Dame-de-Bon-Secours in die ou hawebuurt dateer van 1771]] Die Britse verowering het vir die Franse bevolking van Montreal groot veranderings saamgebring, alhoewel sommige kenmerke en instellings uit die Franse periode soos byvoorbeeld die Rooms-Katolieke Kerk deur die Britte nie aangetas is nie. Terwyl baie Franse adellikes na hul tuisland teruggekeer het, was die bewind nou in Britse hande, en 'n nuwe periode van kolonisasie het van Franssprekende bewoners, wat as'' Canadiens'' bekend gestaan het, 'n minderheid in hul eie land gemaak. Die Engelse, Skotse en Amerikaanse handelaars, wat die plaaslike ekonomie begin oorheers het, het met hul verwaande en arrogante optrede teenoor die plaaslike bevolking spannings veroorsaak. Die inheemse elites, waaronder veral die Rooms-Katolieke outoriteite, was egter lojaal teenoor die nuwe Britse bewind, en as 'n minderheid het die Britse setlaars aanvanklik ten opsigte van taal en boukuns by die Franse bewoners aangepas. Met die Québec-wet van 1774 het Groot-Brittanje die godsdiensvryheid en die toepassing van Franse reg in die provinsie gewaarborg. Die stad het nog steeds as die sentrum van die pelshandel gefungeer, maar inheemse handelaars het ná 1760 geen vervoerpermitte vir die westelike gebiede of lenings vir groter ekspedisies meer ontvang nie en is geleidelik deur nuwe setlaars, veral [[Skotte]], vervang. Die ''North West Company'', wat in 1776 deur Skotse pelshandelaars gestig is, het die pelshandel in Brits-Noord-Amerika oorheers. Sy digte netwerk van handelsposte, wat vanuit Montreal bestuur is, het dwarsoor die vasteland en tot by die kuslyn van die [[Stille Oseaan]] gestrek. Montreal het as stoorplek en uitvoerhawe vir pelse gedien wat hoofsaaklik vir Groot-Brittanje bestem was. Die ''[[Hudson's Bay Company]]'' was 'n strawwe mededinger wat sy handelsposte naby dié van die ''North West Company'' geopen het, en omstreeks 1810 was die twee kompanjies in 'n verbete stryd om markaandele verwikkel. Uiteindelik het die twee maatskappye onderhandelinge gevoer en in 1821 saamgesmelt. Die nuwe kompanjie is deur die ''Hudson's Bay Company'' oorheers, en Montreal het sy ekonomiese rol as pelshandelsentrum kwytgeraak. Met 9&nbsp;000 inwoners in 1800 was Montreal nog steeds 'n klein stad. Daar was nogtans vooruitgang op talle gebiede. ''Molson's Accommodation'', Kanada se eerste stoomboot, het Montreal in 1809 met Québec-Stad verbind, en in 1821 is die Engelstalige McGill-universiteit gestig. === Montreal as handelsmetropool van Kanada === [[Lêer:The Montréal Clock Tower at sunrise.jpg|duimnael|links|Montreal-kloktoring in die ou hawe teen sonop]] [[Lêer:FAH St Dominique St.jpg|duimnael|Rue Saint-Dominique in 1866]] In die eerste helfte van die 19de eeu het Montreal ongekende groei ervaar, veral danksy die vinnige industrialisering vanaf die 1840's. Omstreeks 1815 was Montreal 'n stad van 12&nbsp;000 inwoners wat in die uiterste noorde van 'n vrugbare en digbevolkte landbougebied langs die Sint Laurensrivier geleë was.<ref>{{en}} Robert C. H. Sweeny: ''Why Did We Choose to Industrialize? Montreal 1819–1849''. Montreal: McGill-Queen's University Press 2015, bl. 4</ref> Met sy ambagsmanne en handelaars het Montreal as handelspilpunt in die hartland van 'n Franssprekende agrariese samelewing gedien en voordeel getrek uit die groei in die landbousektor asook die ekonomiese ontwikkeling van Ontario, die Engelssprekende provinsie in die weste waar Lojaliste uit die Verenigde State hulle as gevolg van die [[Amerikaanse Rewolusie]] gevestig het. Die groot Britse immigrasiegolwe, wat ná die Napoleontiese oorloë in 1815 'n aanvang geneem het, was 'n verdere aandrywer vir ekonomiese groei en welvaart. Montreal het 'n uitvoerhawe vir Kanadese koring geword en Britse invoergoedere gehanteer. Plaaslik vervaardigde produkte is in die landelike gebiede van die omgewing versprei. Die nywerheidsektor is nog steeds deur ambagsmanne oorheers, maar met die nywerheidsomwenteling is die eerste fabrieke gestig. Handelaars het in 1817 die Bank van Montreal gestig, en danksy hulle inisiatief het rederye ontstaan wat die vervoer tussen Montreal en Ontario en Quebecstad beheer het. Danksy hulle invloed het die owerhede ingestem om kanale te bou soos die Lachine-kanaal wat in 1825 geopen is. Die eerste spoorwegverbinding in die land tussen La Prairie en Saint-Jean is in 1836 ingewy. Montreal het nou 'n belangrike funksie in Groot-Brittanje se koloniale ekonomiese netwerk vervul. Die eerste burgemeester, Jacques Viger, is in 1833 verkies. Toenemende immigrasie het die inwonertal van 23&nbsp;000 in 1825 tot 58&nbsp;000 in 1852 laat styg, maar ook die geleidelike verengelsing van die stedelike samelewing bevorder. Reeds vanaf 1831 was die meerderheid van Montreal se inwoners Engelssprekendes. Die verskillende etniese groepe het hul eie stadsbuurte bewoon; Engelse en Skotse immigrante het die weste van die stad oorheers, Iere was in die suidweste saamgetrek, terwyl die Franssprekende ''Canadiens'' die meerderheid in die oostelike dele van Montreal gevorm het. Etniese spannings het hul hoogtepunt met die Rebellies van 1837 en 1838 bereik wat deur die sogenaamde ''Patriotes'' aangevoer is. Die Frans-Kanadese opstand het misluk, en 'n nuwe [[bourgeoisie]] van Britse, Skotse en plaaslike Franssprekende handelaars het die ekonomie begin oorheers. Die aantal ambagsmanne het vinnig gegroei, en talle Ierse immigrante, onder wie baie vroue en tienermeisies, het as werkers of dienaars in Montreal gewerk en later die basis van die plaaslike werkersklas gevorm. As gevolg van grootskaalse immigrasie het sosiale probleme steeds verskerp, en naas brand- en vloedrampe het veral epidemieë duisende slagoffers geëis. In die tydperk tussen 1841 en 1849 het Montreal as administratiewe hoofstad van Kanada gefungeer. Sedert 1847 was die stad ook die grootste spoorweg- en ekonomiese sentrum van die land. Op 28 Junie 1886 het die eerste transkontinentale trein vanuit Montreal se Dalhousie-stasie na Vancouver in [[Brits-Kolombië]] vertrek. === Nywerheidsentrum van Kanada === [[Lêer:Ice Castle Montreal Winter Carnival 1887.jpg|duimnael|links|'n Yskasteel wat gedurende die Winterkarnaval van 1887 ontstaan het]] [[Lêer:Silo 5 - I.jpg|duimnael|Die historiese graansilos in Montreal se ou hawe is tot nasionale monumente verklaar]] [[Lêer:Bird's eye view of Montreal 1889.jpg|duimnael|links|Montreal in 1889]] [[Lêer:Estación de Windsor, Montreal, Canadá, 2017-08-11, DD 35.jpg|duimnael|''Gare Windsor'', 'n vroeëre stasie, is in die laat 19de eeuse Neoromaanse styl ontwerp]] Saam met sy nywerheidsektor het ook die bevolking van Montreal vinnig gegroei tot 107&nbsp;000 in 1871 en meer as 'n kwart miljoen in 1901. Die bevolkingsaanwas was nou veral aan die ontvolking van die platteland te danke. Alhoewel honderdduisende Québécois na die Verenigde State geëmigreer het, was ook Montreal 'n gewilde bestemming, en nuwe voorstede het begin uitbrei. Danksy die uitvinding van die [[hysbak]] en nuwe boumetodes en -materiale het steeds hoër sakegeboue ontstaan, en die Victoriaanse boustyl het 'n nuwe voorkoms aan Montreal gegee. Openbare dienste soos gesondheidssorg is voortdurend uitgebou en verbeter, en groot parke soos dié van Mont Royal, La Fontaine en Île Sainte-Hélène is geskep. Openbare vervoergeriewe is net soos gas, elektrisiteit en telefoondienste deur privaat maatskappye voorsien. Met die stigting van die Kanadese Konfederasie in 1867 het die binnemark aansienlik vergroot. Danksy 'n kanaal wat in die Sint-Laurensrivier tussen Quebecstad en Montreal gegrawe is, kon oseaanskepe in Montreal-hawe aandoen. Orals in die land is nuwe spoorwegverbindings gebou. Die ''Canadian Pacific Railway'', wat tussen 1874 en 1885 gebou is, het Montreal met [[Vancouver]] aan die weskus verbind en was met 4&nbsp;575 kilometer die belangrikste transkontinentale lyn naas die ''Canadian National Railway''. Die Université Laval is in 1876 gestig, en in 1887 het Montréal se eerste [[wolkekrabber]], die ''New York Life-gebou'', ontstaan. Montreal se fabrieke het steeds meer goedere plaaslik vervaardig. Ligte nywerhede het talle ongeskoolde werkers, veral Franssprekendes, in diens geneem, terwyl die swaar nywerhede werkgeleenthede vir opgeleide werkers van hoofsaaklik Britse afkoms gebied het. Werksomstandighede in die ligte nywerhede was baie onaangenaam, die lone was laag. Die werkersklas het onder epidemieë gely, terwyl ook talle kindersterftes aangeteken is. Omstreeks 1866 het Franssprekendes weer die meerderheid in die stad gevorm wat ondanks die deografiese veranderings sy oorwegend Britse karakter ten opsigte van ekonomie, boukuns en taal nog kon bewaar. Die welvarende Engels-Skotse bourgeoisie van Montreal het 'n sterk invloed op die Kanadese ekonomie uitgeoefen, die meeste groot ondernemings beheer en nou bande met Groot-Brittanje gehandhaaf. Hierdie invloedryke burgers is veral deur die ''Board of Trade'' verteenwoordig. Die Franssprekende bevolking het sy eie nuwe middelklas ontwikkel wat geleidelik die plaaslike groothandel en vervaardigingsnywerhede begin beheer het. Sedert die 1880's het Franko-Kanadese ook die politieke lewe in Montreal oorheers en 'n era van populistiese benaderinge ingelui. Die Rooms-Katolieke Kerk het eweneens sy invloed in die maatskaplike lewe laat geld. Montreal was sodoende verdeel in 'n Brits-Protestantse en 'n Frans-Katolieke wêreld wat naas mekaar bestaan het, met Ierse immigrante wat vanweë hul Engelse taal en Rooms-Katolieke gosdiens tussen die twee groepe beweeg het. Danksy groot aantalle immigrante het ook die Joodse bevolking vanaf die 1880 gegroei. Die betrekkinge tussen die etniese groepe was oor die algemeen deur solidariteit op etniese, godsdienstige en sosiale gebied gekenmerk. === Kanadese metropool === [[Lêer:HochMais.JPG|duimnael|links|Buitetrappe is 'n tipiese kenmerk van Montreal se argitektuur. Die beeld wys 'n straat in die stadsbuurt Hochelaga-Maisonneuve]] [[Lêer:Postcard of Montreal Eaton's department store.JPG|duimnael|''Grand magasin Eaton'' (Eaton-afdelingswinkel), poskaart, omstreeks 1927]] [[Lêer:Foyer entrance to Eaton's new restaurant.jpg|duimnael|Foyer-ingang tot Eaton se nuwe [[restaurant]]. Poskaart van 1931]] Die ekonomiese opswaai tussen die einde van die 19de eeu en die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]] was een van die grootstes in die geskiedenis van Montreal, en die bevolking van die metropolitaanse gebied het in 1911 528&nbsp;000 beloop. Immigrasie het 'n nuwe hoogtepunt bereik met die aankoms van Oos-Europese Jode, Italianers, Pole, [[Russe]] en ander etniese groepe. Die uitbou van hawe- en spoorweggeriewe het Montreal se rol as vervoerspilpunt vir die hele Kanada bevestig, terwyl die konsentrasie van groot maatskappye die belangrikheid van Montreal se effektebeurs onderstreep het. Plaaslike banke was weereens die dryfkrag agter hierdie ontwikkeling. Die sakebedryf het met die ontginning van natuurlike hulpbronne begin en tegelykertyd die vervaardigingsbedryf in sowel Quebec asook Ontario uitgebrei. Terwyl die nywerheidsgebiede van Montreal uitgebrei is, het in sy sakekern nuwe kantoorgeboue ontstaan. Danksy die bou van tremlyne was Montrealers in staat om hulself in 'n groter afstand van hul werkplekke te vestig. Met sy uitbreidingsprogram het Montreal begin om sy oppervlakte in die tydperk tussen 1876 en 1918 te vervyfdubbel. As gevolg van die Eerste Wêreldoorlog het Montreal se groei tydelik tot stilstand gekom, veral omdat Groot-Brittanje die finansiële steun vir sy oorsese gebiede moes staak, tog het die vinnige groei in die 1920's hervat, en Montreal het uiteindelik ondanks sy Europese karakter tot 'n moderne Noord-Amerikaanse metropool ontwikkel. Die Franstalige ''Université de Montréal'' is in 1920 gestig. In die periode tussen 1921 en 1931 het die bevolking van 619&nbsp;000 tot meer as 800&nbsp;000 gegroei; die inwonertal van Montrealeiland het selfs 'n miljoen oorskry. Nuwe wolkekrabbers volgens die Amerikaanse boustyl het die stadshorison begin verander, waaronder die [[Aldred-gebou]] waarskynlik een van die eerstes was. Die nuwe hoofkwartier van die ''Banque Royale du Canada'', wat in 1928 voltooi is, was vir enkele jare selfs die hoogste wolkekrabber van die [[Britse Ryk]]. Die lewenskwaliteit van die plaaslike bevolking het aansienlik verbeter, en terwyl tuberkulose nog 'n ernstige probleem in benadeelde stadsbuurte was, het kindersterftes duidelik afgeneem. Die Verenigde State het hul invloed sowel in die vermaaklikheids- en rolprentbedryf asook die leefstyl laat geld, en Amerikaanse verbruikersware, wat dikwels deur Kanadese dogtermaatskappye vervaardig is, het simbole van die moderne lewe geword. Die Franssprekende gemeenskap van Montreal het diepgaande veranderings beleef, en sy unieke kultuur en leefstyl het meer stedelike en Noord-Amerikaanse karaktertrekke vertoon as dié van ander Franssprekende Québécois – waaronder dié van ''Sin City'': in die jare van die Prohibisie, die algemene verbod op alkoholiese dranke in die VSA, was Montreal 'n gunstelingbestemming vir Amerikaanse toeriste op soek na vermaak. Sy legendariese Rooiligdistrik het alle kenmerke van 'n klassieke Noord-Amerikaanse ''gangster city'' vertoon. === Die Groot Depressie en die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:MontrealSoupKitchen1931.jpg|duimnael|'n Sopkombuis vir behoeftiges (1931)]] Vanaf 1930 het die Groot Depressie 'n periode van ekonomiese krisisse ingelui. Die ekonomie het in die volgende drie jare ineengestort, veral as gevolg van laer uitvoere van natuurlike hulpbronne. Die nywerhede, wat op Kanada se minerale en ander uitvoerprodukte gebaseer het, het feitlik tot stilstand gekom, en die krisis het ook alle ander sektore geraak. Die werkloosheid en armoede gedurende die 1930's het veral Franssprekende Montrealers swaar getref. Sommige het troos gevind in hul geloof, maar die krisis het veral die Frans-Kanadese nasionalisme laat herleef en tot etniese spannings gelei. Die nasionaliste, waaronder die ''École sociale populaire'', het onder meer vir die nasionalisering van die elektrisiteits- en ander bedrywe gepleit. Die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog het die prentjie verander. Die nywerheidsektor het voordeel uit Kanada se militêre betrokkenheid getrek. Nuwe fabrieke het ammunisie en vliegtuie vervaardig, en ook skeepswerwe en vervaardigers van spoorwegtoerusting is deur die aanvraag na militêre uitrusting geraak. Franssprekende Kanadese was nogtans oorwegend teen diensplig gekant wat vanaf 1944 ingevoer is. === Die na-oorlogse tydperk === [[Lêer:Casino de Montreal.JPG|duimnael|Expo '67: Die Franse pawiljoen is later omgeskep tot die Casino de Montréal]] Die na-oorlogse tydperk was gekenmerk deur 'n ekonomiese opswaai en modernisering op baie terreine. Montreal se bevolking het in 1951 die een-miljoenkerf verbygesteek, en Groter Montreal het in 1961 twee miljoen inwoners gehad. Werkgeleenthede was volop, en die koopkrag het gegroei. Steeds meer Montrealers kon nou duursame verbruikersgoedere soos yskaste, motors en moderne huise bekostig. Die stadsgebied het verder uitgebrei en die suidelike oewer bereik. Huisvesting in die groeiende voorstede en toenemende motorisering het die leefstyl van Montrealers ingrypend verander. Stadsbeplanning het op die bou van gesinshuise, winkelsentrums en veral nuwe snelpaaie gefokus. In Montreal se middestad is die Boulevard Dorchester (tans Boulevard René-Lévesque) gebou, en Place Ville-Marie was die eerste in 'n groter aantal nuwe wolkekrabberprojekte. Die historiese stadskern het sy rol as sakesentrum aan die kwartier langs Boulevard Dorchester afgestaan. Ekonomiese welvaart en beter opvoeding, wat deur talle nuwe kolleges versinnebeeld is, het die sosiale mobiliteit van die Franssprekende middelklas verhoog. Mense het begin om oor die toekoms van Quebec as 'n Franssprekende gemeenskap in Kanada en sosiale en politieke hervormings te debatteer. Die Rooms-Katolieke Kerk was as gevolg van die groeiende vraag na sosiale en welsynsdienste gedwing om steeds meer leke in diens te neem wat nie bereid was om hulle aan die gesag van kerklike outoriteite te onderwerp. Die Franssprekende elites het beswaar aangeteken teen die tweedeklasburger-status van Frans-Kanadese in hul eie stad. Die oorheersende rol wat Engels in die daaglikse en die beroepslewe gespeel het, het nog steeds tot diskriminasie teen Franssprekendes gelei. === Metropool van Frans-Kanada === [[Lêer:Canada's Cultural Capital - Montreal Skyline.jpg|duimnael|links|'n Uitsig oor Montreal]] [[Lêer:Le Stade Olympique de Montréal Nuit Arriere.jpg|duimnael|Nagaansig van die Olimpiese Stadion<br /><small>On remercie Alain Carpentier pour la photo</small>]] [[Lêer:Stade Olympique de Montréal mai 2011 (1).jpg|duimnael|Die Olimpiese Stadion]] [[Lêer:Wikimania 2017 - Closing Party - SF002.jpg|duimnael|''[[Wikimania]]''-afsluitingspartytjie in Gare Windsor in 2017]] Ná 1960 moes Montreal sy rol as Kanada se metropool aan Toronto afstaan, maar het vinnig begin om homself as die metropool van die Franssprekende Quebec te herdefinieer. Die periode tussen 1960 en 1986 is oorheers deur die burgemeester Jean Drapeau. Die ekonomiese ontwikkeling was gekenmerk deur staatsintervensies en herstrukturering. Die staat het veral sosiale, mediese en opvoedkundige dienste deur regstreekse intervensies verbeter. Die resesssies van 1981–82 en 1990–92 het Montreal se ekonomie 'n ernstige nekslag toegedien, en tradisionele nywerhede het agteruitgegaan. Die ekonomiese transformasie het tot 'n groei in die plaaslike dienstesektor gelei, terwyl die opening van die Sint-Laurenswaterweg, die agteruitgang van die spoorwegbedryf en die opkoms van Toronto as die ekonomiese sentrum van Kanada die belangrikheid van Montreal as 'n nasionale vervoersentrum verminder het. Terwyl Toronto voordeel uit grootskalse Amerikaanse beleggings getrek en steeds meer ondernemings gelok het, het Montreal sy nywerheidstrukture gemoderniseer. Steeds meer Franssprekende maatskappye het hul hoofkwartiere in Montreal gevestig en sodoende die verhuising van Anglofone ondernemings na Toronto gedeeltelik gekompenseer. 'n Aantal ambisieuse bouprojekte soos Place Ville-Marie en die bou van die Ondergrondse Montreal, die restourasie van die historiese stadskern en die Place des Arts het 'n internasionale karakter aan Montreal gegee. Terwyl die bevolking in die metropolitaanse gebied tot meer as drie miljoen gestyg het, het die bou van Montreal se moltreinstelsel openbare vervoer in die stad vanaf 1966 verbeter. In 1967 is die wêreldtentoonstelling Expo '67 in Montreal gehou wat met meer as vyftig miljoen besoekers 'n buitengewone sukses geword het. In die 1970's het Frans-Kanadese nasionalisme toegeneem. Montreal het destyds nog 'n groot Engelssprekende minderheid gehuisves wat baie aspekte van die openbare lewe oorheers het. Die stad het gevolglik sentraal gestaan in die Oktoberkrisis van die jaar 1970 wat deur nasionalistiese en [[linksgesinde]] geweldpleging gekenmerk was. Die owerhede het 'n noodtoestand afgekondig en honderde aktiwiste in hegtenis geneem. Franssprekende Montrealers het grootliks bygedra tot die nasionalistiese [[Parti Québécois]] se oorwinning in die provinsiale verkiesing van 1976. As die sentrum van die taalstryd in Québec het die gebeure in Montreal die afkondiging van 'n reeks taalwette bevorder wat geleidelik die status van Frans as eerste taal in Québec gevestig het. Vroue-emansipasie het gepaardgegaan met ingrypende maatskaplike en ekonomiese hervormings, wat deur die Liberale Party van Quebec aangebring is, terwyl die nuwe selfbewussyn van Franko-Kanadese ook die taalkwessie aangeblaas het. Saam met die skepping van 'n moderne welvaartstaat in Quebec het Engels sy bevoorregte posisie verloor. As gevolg van hierdie sogenaamde [[Stille Rewolusie]] in Montreal en Québec is ook die Rooms-Katolieke Kerk se oorheersende rol in die Franko-Kanadese samelewing, waaronder sy groot invloed op die onderwyssektor, bevraagteken. Saam met die sekularisering van die openbare lewe is 'n moderne onderwysstelsel ingevoer. As gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele 1976|Olimpiese Somerspele van 1976]] en danksy die kulturele bande met ander Franssprekende gebiede het Montreal sy rol as 'n Franssprekende en multikulturele metropool gevestig. Die Olimpiese Spele was nogtans 'n finansiële fiasko, en die skuldlas van CDN$1 miljard, wat daaruit ontstaan het, is eers in 2006 volledig afbetaal. == Vervoer == === Montreal-hawe === [[Lêer:Port de Montréal - Port of Montreal.jpg|duimnael|'n Nagtelike uitsig oor Montreal-hawe (''Port de Montréal'')]] Montreal het 'n lang tradisie as een van die belangrikste seehawens in die oostelike Noord-Amerika, onder meer danksy die grootskaalse uitvoer van graan. Die netwerk van waterweë rivieraf en rivierop van die stad is bestendig uitgebrei en verbeter, soos byvoorbeeld met die bou van die Lachine-kanaal in 1825 en die verdieping van die kanaal tussen Montreal en Quebecstad in 1851. Voor die opening van die Sint Laurens-waterweg in 1959 moes alle skeepsvragte, wat na of vanaf die Groot Mere vervoer is, in Montreal ontskeep en na ander skepe oorgelaai word. Montreal se hawefasiliteite op Montreal-eiland strek tans oor 'n lengte van 26 kilometer. Jaarliks doen sowat 2&nbsp;200 skepe by Montreal-hawe aan en word byna 30 miljoen ton se vrag gehanteer. In 2011 is reeds 28 persent van die totale Kanadese houervrag in Montreal gehanteer wat van sy hawe die tweede belangrikste houerterminaal in die land na dié van Vancouver maak.<ref>{{en}} [http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/montreal/#h3_jump_5 ''The Canadian Encyclopedia: Montreal – Transportation. Besoek op 27 Mei 2015'']{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Net soos in ander groot hawestede is ook in Montreal-hawe verouderde fasiliteite buite bedryf gestel. Ou geriewe in die sentrale gedeelte van die hawe is in 1978 aan die ''Société du Vieux-Port de Montréal/Old Port of Montréal Corporation'' oorgedra, 'n organisasie wat gestig is om toerisme en ontspanningsgeriewe in die gebied te ontwikkel. Intussen is Le Vieux-Port, soos die ou hawegebied tans genoem word, 'n gewilde vermaakplek in die middestad van Montreal. === Spoorvervoer === [[Lêer:Inside the Gare Centrale du CN, CN Central Station.jpg|duimnael|''Gare Centrale'', die hoofstasie van Montreal, hanteer jaarliks 18 miljoen passasiers]] Histories was Montreal een van die vernaamste spilpunte van die transkontinentale spoorwegstelsel wat deur Kanada se twee groot spoorwegmaatskappye, ''Canadian National'' en ''Canadian Pacific'', gebou is. Die geskiedenis van Kanadese spoorweë is onlosmaaklik verbonde aan Montreal. Met die agteruitgang van spoorvervoer in Oos-Kanada in die laat 20ste eeu het die stad sy rol as spoorwegsentrum ingeboet. Nogtans het die nasionale spoorwegmaatskappy ''VIA Rail'' sy hoofkwartier in Montreal. ''VIA Rail'' bied treindienste op belangrike nasionale roetes aan en verbind Montreal onder meer met Quebecstad, Ottawa en Toronto. Die Quebecstad-Windsor-korridorroete word meermale per dag bedien. Daarnaas bied ook die nasionale Amerikaanse spoorwegonderneming ''Amtrak'' treindienste op roetes tussen Montreal en Amerikaanse metropole aan, waaronder die daaglikse Adirondack-treindiens tussen Montreal en New York. Alle treindienste word vanaf Montreal se hoofstasie bedryf. ''VIA Rail''- en ''Amtrak''-treine doen daarnaas ook in enkele voorstadstasies aan waarvan die grootste in Dorval naby die lughawe geleë is. === Lugvervoer === [[Lêer:Aéroport Montréal-Trudeau 2010.jpg|duimnael|links|Die terminaalgebou van Montreal-Trudeau-lughawe]] [[Lêer:CYUL - Montreal Trudeau Airport (2893817236).jpg|duimnael|'n Lugfoto van Montreal se Internasionale Trudeau-lughawe]] Dieselfde lot was vir Montreal as lugvaartspilpunt beskore nadat naas Dorval 'n tweede internasionale lughawe, die ''Aéroport de Montréal-Mirabel'', in 1970 57 kilometer noordwes van die stadsgebied geopen is. Eers in 1997 het Dorval-lughawe sy tradisionele rol herwin nadat geskeduleerde internasionale en nasionale vlugte weer na Dorval verskuif en Mirabel in 'n gespresialiseerde lughawe vir lugvrag, toets- en ander nie-geskeduleerde vlugte omgeskep is. In 2004 is dié lughawe ter ere van Kanada se vroeëre eerste minister en boorling van Montreal, wyle [[Pierre Trudeau]], hernoem na Montreal-Trudeau-lughawe (volledige amptelike naam in Frans: ''Aéroport International Pierre-Elliott-Trudeau de Montréal''). Kanada se voorste lugredery, ''Air Canada'', het sy hoofkwartier op Montreal-Trudeau-lughawe. In 2012 het Kanadese en buitelandse lugrederye regstreekse vlugte na bestemmings in 130 lande aangebied en is veertien miljoen passasiers op die lughawe gehanteer. Montreal se Mirabel-lughawe het in dieselfde jaar 28,4 miljoen ton se lugvrag gehanteer.<ref>{{en}} [http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=9537,122889582&_dad=portal&_schema=PORTAL Ville de Montréal: Business Environment. Besoek op 24 Junie 2015]</ref> Net soos ander internasionale lughawens in Kanada word ook Mirabel en Trudeau volgens 'n unieke model bestuur. Alle lughawens is oorspronklik deur die federale regering gebou en bedryf en eers in die 1990's geprivatiseer. Alhoewel Transport Canada steeds die wetlike eienaar van alle grond is, word die lughawens deur plaaslike agentskappe bestuur, bedryf en verder uitgebou. Mirabel en Trudeau word sedert 1 Augustus 1992 deur ''Aéroports de Montréal'', 'n privaat, nie-winsgewende en finansieel onafhanklike agentskap bestuur – onder 'n langtermyn-pagkontrak wat met ''Transport Canada'' aangegaan is en tot 2072 loop. === Openbare vervoer === [[Lêer:Montreal-metro.jpg|duimnael|links|Place-Saint-Henri-stasie (Metro van Montreal)]] [[Lêer:MontrealMetroMosaic.jpg|duimnael|Montreal se ''Métro'']] Montreal se openbare vervoerstelsel word deur die openbare onderneming ''Société de Transport de Montréal'' (kort STM, Engels: ''Montreal Transit Corporation'') bedryf. Sedert sy stigting in 1861 as ''Montreal City Passenger Railway Company'' het dit tot die vierde grootste openbare vervoernetwerk in Noord-Amerika gegroei, na die ''New York City Transit Authority'', Meksikostad se Metro en die ''Toronto Transit Commission''. STM bedryf tans vier moltreinlyne met altesaam 68 stasies, 186 busroetes en 23 nagbusroetes. In 2011 is 'n gemiddeld van 2,5 miljoen passasiers daagliks vervoer. STM is in 2002 geskep om sy voorganger-onderneming STCUM te vervang. 'n Verskeidenheid openbare vervoermaatskappye het daarvoor bestaan. Die vroegste hiervan, die ''Montreal City Passenger Railway Company'', het tussen 1861 en 1886 'n perdetrem-netwerk bedryf. In 1886 het dié onderneming sy naam gewysig na ''Montreal Street Railway Company (MSTR)'', en ses jaar later is die eerste elektriese trem, wat as ''Rocket'' bekendgestaan het, in bedryf gestel. In 1893 het MSTR sy naam nog eens verander na ''Montreal Island Beltline Railway'', kort MTR. Een jaar later is die elektrifisering van die hele tremnetwerk voltooi en die laaste perdetrem buite bedryf gestel. Verdere naamsveranderings het voor die Eerste Wêreldoorlog plaasgevind. Tussen 1910 en 1911 het die onderneming as ''Montreal Public Service Corporation'' bekendgestaan voordat dié naam opnuut gewysig is na ''Montreal Tramways Company''. Motorbusse as openbare vervoermiddel is na die oorlog vanaf 1919 ingevoer, maar eers in 1925 het 'n netwerk van gereelde busdienste tot stand gekom. Die busvloot is vanaf 1937 met [[trolliebus]]se aangevul. Kort voor die begin van die Tweede Wêreldoorlog het Montreal se openbare vervoerstelsel uit 929 trem-, sewe trolliebus- en 224 motorbuslyne bestaan en jaarliks sowat 200 miljoen passasiers vervoer. In 1951 is die bestuur van Montreal se openbare vervoer volgens 'n wet van die provinsiale regering aan die nuwe Vervoerkommissie van Montreal (''Commission de transport de Montréal'', kort CTM) oorgedra. Een van CTM se eerste besluite was om bestaande tremdienste deur motorbusse te vervang. Agt jaar later is die laaste trem buite bedryf gestel. Montreal se moderne moltreinnetwerk is in 1966 ingewy, en in dieselfde jaar is alle trolliebusdienste gestaak. CTM het sy naam in Januarie 1970 nog eens gewysig na ''Commission de transport de la communauté urbaine de Montréal'' (CTCUM). Nadat dit 34 jaar lank as 'n kommissie bedryf is, het Montreal se openbare vervoeronderneming in 1985 sy korporatiewe identiteit verander en die nuwe naam ''Société de transport de la communauté urbaine de Montréal'' (STCUM) gekies. Die bedryf van voorstadtreinlyne is in 1995 aan 'n nuutgestigte agentskap, die ''Agence métropolitaine de transport'' afgestaan. In 2002 is die huidige openbare vervoeronderneming ''Société de transport de Montréal'' (STM) gestig. Vanaf 15 tot 17 Mei 2017 het Montreal as gasheerstad van die UITP se ''Global Public Transport Summit'' (Wêreldspitsberaad vir Openbare Vervoer) opgetree.<ref>{{en}} [https://uitpsummit.org/about/ ''uitpsummit.org: About. Besoek op 12 Januarie 2017'']</ref> == Onderwys == [[Lêer:McGill at sunset.jpg|duimnael|links|''McGill University'' teen sononder]] [[Lêer:Université de Montréal - Vue aérienne.jpg|duimnael|Lugaansig van die Franssprekende ''[[Université de Montréal]]'']] Die belangrikste tersiêre instellings is die [[Université de Montréal]], Université du Québec à Montréal (albei Fransmedium), McGill University en Concordia University (Engelsmedium); daar is altesaam 158&nbsp;000 studente in die stad. McGill is die oudste universiteit van Montreal wat in 1821 danksy 'n skenking van die pelshandelaar James McGill gestig is. McGill is vandag een van die voorste tersiêre instellings in Noord-Amerika. Die Université de Montréal in die buitewyke van die welvarende woonbuurt Outremont is die grootste Fransmedium-universiteit buite die Franse hoofstad Parys en vorm met sy toring in die Moorse styl een van die argitektoniese bakens van Montreal. Net soos die toring is ook die meeste ander geboue met geel-grys bakstene opgerig. Sedert sy stigting in die 1940's het die studentetal tot meer as 50&nbsp;000 gegroei. == Ekonomie == === Oorsig === [[Lêer:Bank of Montreal Head Office, Montréal, Southeast view 20170410 1.jpg|duimnael|Die gebou van die Banque de Montréal (BDM) op die plein Place d'Armes. Tot by die stigting van die Bank van Kanada in 1935 het die BDM as Kanada se sentrale bank (reserwebank) gefungeer]] Montreal is die finansiële, handel- en nywerheidspilpunt van Quebec en ook op nasionale vlak die tweede belangrikste industriële sentrum naas Toronto. Van die voorste ondernemings in verskeie strategiese bedrywe van die wêreldekonomie is in die stad gesetel en maak van Montreal 'n wêreldleier op die gebied van lug- en ruimtevaarttegnologie, lewenswetenskappe, inligtings- en kommunikasietegnologie en ander sektore.<ref>{{en}} [http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=9537,122903613&_dad=portal&_schema=PORTAL ''Ville de Montréal – Business: The secrets to success: High technology, creativity and innovation. Besoek op 11 Junie 2015'']</ref> Ander belangrike nywerheidsektore sluit elektroniese goedere, vervoertoerusting, farmaseutiese produkte, tekstiele, drukwerk en tabak in. Die stad het een van die besigste hawens in Noord-Amerika en is die oostelike eindpunt van die ''Canadian Pacific Railway''. Montreal huisves ook die hoofkwartiere van die ''Canadian National Railway'' en die grootste Kanadese lugdiens, ''Air Canada''. Aan die oostelike rand van Vieux-Montréal, tussen die rue de la Commune en die rue King, het in die 1990's die nuwe nywerheidsbuurt ''Cité Multimédia'' ontstaan wat hom op moderne inligtingstegnologie toespits. Sodoende is nuwe lewe in 'n half-verlate geskiedkundige nywerheidsgebied uit die tydperk van die nywerheidsomwenteling ingeblaas. Sowat veertig persent van die ondernemings in die Kanadese mediabedryf het hulle hoofkwartiere in Montreal en maak van die stad ook 'n eersterangse sentrum vir die nasionale nuus- en vermaaklikheidsbedrywe. ''[[Classé Audio]]'', Kanada se vernaamste vervaardiger van [[hoëtrou-klank|hoëtrou]]-toerusting, het sy hoofkwartier in die voorstad Lachine. Die stadswyk Dorval huisves ''Matrox'', die bekende Kanadese vervaardiger van grafikakaarte. === Lugvaartbedryf === [[Lêer:Montreal-Dorval Airport 1c.JPG|duimnael|Die hoofingenieursgebou en -aanlegte van Bombardier Aerospace, een van die voorste ondernemings in die lugvaartbedryf, vlakby die Internasionale Pierre Elliott Trudeau-lughawe]] Montreal is een van min plekke op aarde waar vervaardigers van alle onderdele, wat vir die bou van 'n vliegtuig benodig word, binne 'n radius van dertig kilometer aangetref word. 'n Reeks hoogs gespesialiseerde ondernemings, wat in 2011 altesaam 42&nbsp;000 werknemers in diens gehad het, maak van Montreal een van die wêreld se drie voorste spilpunte van die lugvaartbedryf, naas [[Seattle]] en [[Toulouse]]. Montreal se lugvaartbedryf verteenwoordig 98 persent van Quebec en sestig persent van Kanada se totale produksie in dié sektor, asook sewentig persent van die totale bedrae wat in Kanada aan navorsing op die gebied van lugvaarttegnologie bestee word. Die bedryf se jaarlikse omset is CDN-$11,5 miljard. Met ''Aéro Montréal'' het alle belangrike rolspelers en besluitnemers in die plaaslike lugvaartbedryf – ondernemings, opvoedkundige en navorsingsinstellings, verenigings en vakbonde – in 'n kluster saamgespan waar die bedryf se strategiese beleid gekoördineer word. === Lewenswetenskappe === Danksy die beskikbaarheid van 'n hoogs geskoolde arbeidsmag, belastingvoordele vir ondernemings en die plaaslike kultuur van kreatiwiteit en innovering het baie internasionale ondernemings, wat farmaseutika en mediese tegnologie vervaardig of navorsing op dié gebiede doen, filiale in Montreal gevestig. Die stad is tans een van min plekke op aarde waar 'n farmaseutiese onderneming die hele proses van navorsing tot bemarking, wat met die ontwikkeling en invoering van 'n nuwe [[geneesmiddel]] verbonde is, kan voltooi. Die meeste farmaseutiese ondernemings in Kanada het hulle hoofkwartiere in Montreal. Die farmaseutiese bedryf bied tans 31&nbsp;500 werkgeleenthede, en sowat vyftien persent van plaaslike ondernemings in dié sektor is in buitelandse besit.<ref>{{en}} [http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=9537,122911595&_dad=portal&_schema=PORTAL ''Ville de Montréal – Business: Montréal: Involvement at every stage of the drug development process. Besoek op 11 Junie 2015'']</ref> === Inligtings- en kommunikasietegnologie === [[Lêer:Ubisoft Montreal.jpg|duimnael|Die kantoorgebou van Ubisoft Montreal, Boulevard Saint-Laurent]] Ook die inligtings- en kommunikasietegnologiebedryf is een van die dryfkragte agter die ekonomiese ontwikkeling in die metropolitaanse gebied van Montreal. Plaaslike ondernemings is rolspelers op die wêreldmark as verskaffers van hoëgehalte-produkte en -dienste, waaronder digitale media, sagteware, telekommunikasiedienste, oudiovisuele produkte en digitale klanktegnologie asook digitale kuns. Altesaam 5&nbsp;000 ondernemings in die bedryf bied 120&nbsp;000 werkgeleenthede. Jaarliks word produkte en dienste ter waarde van CDN-$5 miljard uitgevoer. Sommige plaaslike ondernemings is wêreldleiers op die gebied van sagteware vir spesiale effekte in die rolprentbedryf of as vervaardigers van rekenaarspelletjies. Bekende name sluit Ubisoft Montreal, Electronic Arts, Eidos, A2M, Cyanide en EA Mobile in.<ref>{{en}} [http://ville.montreal.qc.ca/portal/page?_pageid=9537,122911610&_dad=portal&_schema=PORTAL ''Ville de Montréal – Business: Montréal: Global hub of excellence. An innovative environment and a critical mass of expertise. Besoek op 11 Junie 2015'']</ref> Die Franse sagtewarereus Ubisoft se besluit om sy Kanadese hoofkwartier in 'n leegstaande tekstielfabriek in Mile End te vestig, het van dié buurt, wat oorspronklik as 'n minder gewilde, suiwer residensiële kwartier met lae eiendomspryse en huurgeldvlakke beskou is, 'n kulturele en tegnologiese spilpunt en 'n gewilde woonplek vir jong professioneles gemaak. == Media en kommunikasie == [[Lêer:La Presse 2011.jpg|duimnael|Die kantore van die Fransmedium-dagblad ''La Presse'' in Ou Montreal]] Montreal is al lank 'n belangrike kommunikasiesentrum in Kanada, en vandag het die meeste Franssprekende media-ondernemings hul hoofkwartiere in die stad, waaronder vier Franse televisie-netwerke: ''Radio-Canada'' (as Franse afdeling van die federale openbare uitsaaier ''[[CBC/Radio-Canada|Canadian Broadcasting Corporation]]'', kort ''CBC''), ''Télé-Québec'' (as opvoedkundige uitsaaier in provinsiale besit), en die twee privaat uitsaaiers ''TVA'' en ''V'' (vroeër bekend as ''Quatre-saisons''). Daarnaas is ook die hoofkwartiere van Franse radio-netwerke hier gesetel. Die groot konsentrasie media-ondernemings het 'n positiewe uitwerking op die plaaslike kulturele lewe en maak van Montreal een van die leidende mediasentrums van die Franssprekende wêreld. Twee plaaslike televisiestasies, ''CBC'' en ''CTV'', voorsien net soos talle radiostasies in die behoeftes van die Engelssprekende bevolking. Met ''La Presse'', ''Le Devoir'' en ''Le Journal de Montréal'' verskyn tans drie Franse dagblaaie in Montreal. ''The Gazette'' teiken die Engelssprekende mark. Daarnaas word talle weekblaaie en tydskrifte in Montreal gepubliseer. Groot Franse uitgewerye soos ''Sogides'', ''Québec-Amérique'', ''Boréal'' en ander het hul hoofkwartiere eweneens in die Sint-Laurens-metropool. Met die hoofkwartiere van ''BCE Inc'' en talle van sy dogtermaatskappye is Montreal 'n eersterangse rolspeler in die Kanadese telekommunikasiebedryf. Danksy 'n groot aantal klein- en middelgroot-multimedia-ondernemings speel die stad 'n leidende rol in die Kanadese multiamediabedryf. == Besienswaardighede == [[Lêer:Montreal City Hall Jan 2006.jpg|duimnael|'n Nagaansig van Montreal se stadsaal]] [[Lêer:L‘automne au Vieux-Port de Montréal (15440234816).jpg|duimnael|Herfskleure is 'n fees vir die oë]] [[Lêer:Montreal China Town Gate.jpg|duimnael|Die ingangspoort tot Montreal se Chinese buurt]] [[Lêer:Underground City, Montréal - panoramio - Martin Cígler (1).jpg|duimnael|Die ondergrondse Montreal]] [[Lêer:Old port hotel - Montreal.jpg|duimnael|'n Hotel in die ou hawebuurt]] * Die [[katedraal]] '''Basilique Notre-Dame''', wat in 1829 voltooi is, word as die pragtigste kerkgebou in [[Noord-Amerika]] beskou en is 'n goeie voorbeeld van die [[Neogotiese styl|Neogotiese boustyl]]. Die binneruimte met sy pragtige houtsnykuns is volgens middeleeuse voorbeelde ontwerp en bied sitplekke vir sowat 4&nbsp;000 besoekers. Sy vergulde altaar staan voor 'n agtergrond van veertien blou glasvensters uit [[Limoges]], Frankryk wat die hemel en die sterre versinnebeeld. Die klok van die basiliek weeg twaalf ton. Notre-Dame kan ook met een van die grootste orrels wêreldwyd spog – daar is 5&nbsp;772 pype. Danksy die perfekte akoestiek vind hier gereeld konserte van die Simfonieorkes van Montreal plaas (Place d'Armes). * Die oudste gebou van Montreal, die''' Séminaire de Saint-Sulpice''', is in 1685 deur Dollier de Casson, die Sulpisiaanse kloosterhoof, opgerig en dien oor 'n lang tydperk as die administratiewe sentrum van die nedersetting. Saam met die notaris Basset ontwerp Dollier de Casson ook die oorspronklike plattegrond van die stad. * '''L'Oratoire Saint-Joseph du Mont-Royal''' is in 1924 as een van die grootste basilieke ter wêreld opgerig. Die gebou met sy indrukwekkende argitektuur is 'n belangrike voorbeeld van die Frans-Katolieke boustyl in Kanada. * Die '''Cathédrale Marie-Reine-du-Monde''' (Boulevard René-Lévesque), wat in 1894 voltooi is, is 'n namaaksel van die ''St. Pieterskerk'' in [[Rome]] en die setel van Montreal se aartsbiskop. * '''Dominion Square''' vlakby die katedraal behels gedenktekens vir die eerste minister Wilfried Laurier (1896–1911), koningin Victoria en Kanadese soldate wat tydens die Vryheidsoorloë in [[Suid-Afrika]] gesneuwel het. * Die '''Lachine-museum''' gee met sy versameling van ou meubels en gereedskap 'n goeie voorbeeld van die plattelandse lewe in toeka se tyd. Die hoofgebou is tussen 1669 en 1685 deur die handelaars Charles Lemoyne en Jacques LeBer opgerig. Dit is een van die oudste geboue in die omgewing van Montreal. (110 Rue LaSalle). [[Lachine]] staan bekend vir sy kanaal wat in 1824 voltooi is en aan die beginpunt van Montreal se ekonomiese ontwikkeling in die 19de eeu staan. 'n Klein pawiljoen in die Monk-park is aan die geskiedenis van die kanaal gewy. Lachine is ook die eerste stad op die eiland wat 'n spoorweg-verbinding met Montreal gekry het (1847). 'n Klein steenskuur huisves die '''Fur trade Interpretation Centre''' (Boulevard Saint-Joseph). Alexander McTaggart Gordon het hier vanaf 1803 bontwerk vir die ''North-West Company'' gestoor. Gedurende die sonstilstand in Junie kan besoekers hier 'n historiese skouspel bywoon wat die vertrek van 'n ''voyageur''-ekspedisie vertoon. Lachine het sy naam aan 'n mislukte ekspedisie te danke wat die Franse ontdekker Robert Cavelier de La Salle 1673 van hier onderneem het. Sy poging om 'n roete na China te vind was vergeefs, en die reis het naby die Ontariomeer geëindig. La Salle se huis en erf kry toe die spotnaam "Lachine" ("China"). * '''Kahnawake''' (Caughnawaga, dit beteken "daar is stroomversnellings") is 'n dorpie naby Montreal, en sy museum gee 'n indruk van die Irokese kultuur. Die geboue van die sendingstasie is tussen 1717 en 1745 opgerig en bewaar die relieke van die salige Kateri Tekakwitha. (Route 138 Ouest, 18&nbsp;km vanaf Montreal) * Die '''Olimpiese Park''' van 1976 is 'n groot sportkompleks wat met die 21ste Olimpiade geopen is. Tot die futuristiese groep geboue wat vir die spele opgerig is behoort die wêreld se hoogste geneigde toring, die '''Tour Olympique de Montréal''' (190 meter). Hy kon in 1976 nie meer betyds vir die Olimpiese Spele voltooi word nie. * Die '''Biosphère''' is 'n moderne sentrum wat veral ekologiese vraagstukke behandel. Die klemtoon word op die Sint-Laurensrivier gelê. Die indrukwekkende gebou, wat soos 'n koeël gevorm is, is die Verenigde State se pawiljoen tydens die wêreldtentoonstelling Expo '67. (Île Sainte-Hélène) * Die '''Ondergrondse Montreal''' met sy inkoopsentrums, bioskope en restourante maak dit nie net moontlik om die winterkoue te ontvlug nie – dit skei ook die voetgangers van die verkeer op straat. * Die '''Parc Maisonneuve''' sluit die '''Jardin botanique de Montréal''' (Botaniese Tuin) in wat met [[Londen]] se [[Kew Gardens]] en die [[Berlyn]]se Botanischer Garten kan meeding (dit is op hierdie twee na die grootste wêreldwyd). Die tuin wat in 1931 geopen is beslaan 75&nbsp;ha en vertoon meer as 21&nbsp;000 plantspesies. Meer as 30 tuinafdelings behandel verskeie botaniese onderwerpe – die Chinese Tuin is die grootste van sy soort buite [[Asië]]. Daarnaas kan 'n outentieke Japanse tuin en 'n skoenlappers-tuin besigtig word. * Die '''Pierrefonds Manor''' van 1904 is 'n namaaksel van die Château Pierrefonds (1392) in die Franse woud van Compiègne (région [[Pikardië]]). Joseph-Adolphe Chauret, 'n bekende notaris van Montreal, was so verbaas oor hierdie [[kasteel]] dat hy dit in dieselfde styl in 'n voorstad van Montreal laat bou het. Die stad is later na die kasteel genoem. (15928 boulevard Gouin Ouest) * '''Vieux-Montréal''' (Ou Montreal) en sy historiese argitektuur is sonder weerga in Noord-Amerika. Die ou stadskern, wat deur die rue Notre-Dame, rue Saint-Paul, rue Bonsecours en die oewer van die Sint-Laurensrivier begrens word, lê op die terrein van die oorspronklike nedersetting Ville-Marie. Die buurt bewaar die atmosfeer van 'n ou Europese stad, met nou straatjies, koffiekroeë, straatkunstenaars en straatmusikante. Die Château Ramezay (1705) was vroeër die residensie van die goewerneur van Montreal; vandag is dit 'n museum wat 'n pragtige indruk gee van die weelde wat 'n Franse edelman in die 18de eeu kon geniet. * Die '''Quartier Chinois''', die tradisionele woonbuurt van die Chinese gemeenskap in Montreal, lê digby die historiese stadskern, met die rue de la Gauchetière as sy besige middelpunt. == Kuns en kultuur == [[Lêer:Festival International de Jazz de Montréal.jpg|duimnael|Festival International de Jazz de Montréal]] [[Lêer:Cinquieme salle Place des Arts.jpg|duimnael|Ingang tot die vyfde saal van die Place des Arts]] [[Lêer:Maison symphonique 77.jpg|duimnael|''Maison symphonique'']] * Die '''Montréal Just for laughs Festival''' in die stadswyk [[Quartier Latin de Montréal]] en die '''Festival International de Jazz de Montréal''' is wêreldwyd bekende feeste * [[Februarie]] is die maand van die '''Festival Montréal en Lumière''' – vuurwerk, musiekfeeste en ander vermaak is deel van die fees * Die beroemde '''somerfees van Lanaudière''' bied eersterangse konserte van klassieke en moderne musiek aan en vind van Julie tot Augustus in Joliette, sowat 70&nbsp;km vanaf Montreal, plaas * '''Place des Arts''': In die Salle Wilfrid-Pelletier speel die bekende ''Orchestre symphonique de Montréal''. Place des Arts is ook die tuiste van ''L'Opéra de Montréal'' (175 rue Sainte-Catherine Ouest) == Musiek == Bekende musikante en sangers wat in Montreal gebore is sluit onder meer [[Leonard Cohen]] in. Die sanger [[Jérôme Minière]], 'n boorling van [[Orléans]] in Frankryk, is 'n sanger wat in 2003 met die ''Prix Félix '' bekroon is. Maar ook internasionaal bekende popgroepe soos ''[[Arcade Fire]]'' en die ''[[Stars]]'' het hulle in Montreal gevestig. == Sport == Montreal het homself op internasionale sportvlak as gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] gevestig. Dit was ook een van die Kanadese gasheerstede tydens die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2015]]. Junie is die maand van die [[Kanadese Grand Prix]] van die [[Formule Een]] op die [[Gilles Villeneuve-renbaan]]. Die '''Rogers AT&T Cup''' lok [[tennis]]spelers in Augustus na die '''Stade du Maurier''' van Montreal. == Museums == [[Lêer:Montréal Oratoire St-Joseph du Mont-Royal.jpg|duimnael|Die ''Oratoire Saint-Joseph du Mont-Royal'' is die grootste kerk in Kanada]] * '''Centre Canadien d'Architecture''': Die museum behandel die ontwikkeling van die argitektuur vanaf die 15de eeu. Die gebou is self ook 'n argitektoniese besienswaardigheid (1920 rue Baile) * '''Centre d'histoire de Montréal''': Die museum behandel die geskiedenis van die stad. Die '''Ancienne caserne centrale de pompiers''' (Ou brandweerstasie) van 1903 maak deel uit van die museum (335 Place d'Youville) * Die '''Musée David M. Stewart''' / '''David M. Stewart Museum''' op die Île Sainte-Hélène behandel die geskiedenis van Kanada. Sy versamelings sluit ou vuurwapens, kaarte, dokumente, wetenskaplike gereedskap, kombuisgoed en ou haarde in. Militêre seremonies, wat uit die 18de eeu dateer, word in die somer vertoon. * '''Just for Laughs / Juste pour rire-museum''': Hier gaan dit net om humeur; besoek hulle webwerf: [http://www.hahaha.com/ Juste pour rire] (2111 [[Boulevard Saint-Laurent]]) * '''Musée McCord d'Histoire Canadienne''' / '''McCord Museum of Canadian History''': Die museum behandel onder meer die geskiedenis van die Eerste Nasies (690 rue Sherbrooke Ouest) * '''[[Pointe-à-Callière]] – Musée d'archéologie et d'histoire de Montréal''': Die museum is in 1992 ingewy en behandel die aregologiese erfenis van Montreal en ander gebiede. Die permanente uitstalling ''Ici naquit Montréal'' neem die besoeker op 'n ondergrondse toer na outentieke oorblyfsels van die vroeë Montreal. 'n Begraafplaas van die eerste setlaars en 'n vase in die Huroonse styl, wat omtrent 1500 vervaardig is, word in die museum vertoon (350 place Royale, Angle de la Commune, Vieux-Montréal) * '''Saidye Bronfman Centre for the Arts''': Kunsmuseum en teater (5170 rue de la Côte-Sainte-Catherine) == Kookkuns == [[Lêer:Montréal - Centre de Commerce Mondial, Statue d'Amphitrite - 03 - 20050315.jpg|duimnael|links|Wêreldhandelsentrum met die standbeeld van Amphitrite, die mitologiese Koningin van die See en vrou van [[Poseidon]]]] Net soos Parys, sy Franse eweknie, staan Montreal as 'n tuiste van eersterangse kookkuns bekend. Die eerste vereniging van fynproewers is reeds in 1606 deur die [[kartograaf]] en velhandelaar Samuel de Champlain gestig. Sy ''Ordre de Bon Temps'' sien die kookkuns as 'n geskikte tydverdryf gedurende Québec se lang winters. Vandag doen die ''Institut de tourisme et d'hôtellerie'', wat in 1968 gestig is, navorsing oor die plaaslike tradisionele kookkuns en die ''Nouvelle cuisine''. Die instituut onderhou 'n biblioteek met meer as 30&nbsp;000 resepte uit Québec se 400-jarige geskiedenis. Die ''American Automobile Association'' (''AAA'') het Montreal selfs tot gastronomiese hoofstad van Noord-Amerika verklaar. So het ook die bekende Britse sjefs en televisiepersoonlikhede Gordon Ramsay en [[Jamie Oliver]] Montreal gekies as die geskikte plek vir die opening van hul eerste restaurante in Kanada. Montreal se kroeë is oop tot drie uur snags, en daar is 'n groot aantal eersterangse restourante, wat hulle op Haute Cuisine en Franse kookkuns toespits. Outentieke Frans-Kanadese en internasionale geregte word eweneens in talle restourante aangebied. Die kosmopolitiese karakter van die stad word in die groot verskeidenheid etniese restourante weerspieël. ''Sidewalk cafés'' is oop tussen Mei en Oktober. Tipiese plaaslike gastronomiese instellings sluit ''cafés-concerts'' en ''cafés-théâtres'' in. Gewilde plaaslike spesialiteite sluit Franse brood en [[bagel]]s in, asook gerookte vleis (''sandwich à la viande fumée''), esdoringstroop, kreef van die [[Magdalene-eilande]], Matane-garnale en salm uit die Gaspé-streek in. Tipiese dranke, wat plaaslik vervaardig word, sluit [[bier]] en [[sider]] in, maar ook eksotiese spesialiteite soos esdoringwyn. == Inkopies en vermaak == === Ondergronds === [[Lêer:Place Ville-Marie.jpg|duimnael|Place Ville-Marie]] [[Lêer:Cours Mont-Royal 02.JPG|duimnael|Cours Mont-Royal-winkelsentrum]] [[Lêer:Montreal rue sherbrooke.JPG|duimnael|Terrashuise in Rue Sherbrooke]] Die '''Ondergrondse Montreal''' ('''La Ville Souterraine''', sedert 2004 amptelik '''''RÉSO''''') verbind oor 'n afstand van 30 kilometer 1&nbsp;700 winkels, 200 restourante, 37 rolprentteaters en kunsgalerye, 'n aantal hotelle en 60 kantoorgeboue. Die ondergrondse kompleks beskik oor lugversorging sodat 'n mens selfs in die koue van die winter maklik inkopies kan doen – en voetgangers en padverkeer is van mekaar geskei. 'n Moltreinnet (Frans: ''Métro'') en wandellane vebind die ondergrondse sentra. * '''Place Ville-Marie''', wat in 1962 ontstaan het, is die oudste ondergrondse winkelsentrum in Montreal, met die bogrondse kruisvormige wolkekrabber as sy sigbare baken. * Die '''Complexe Desjardins''' beskik oor 'n grote agora of sentraalplein (Place Desjardins) wat van daglig deurstroom word. Die '''Place des Arts''' met sy teaters, die winkelsentrum '''Complexe Guy Favreau''' en die '''Palais de Congrès''' is binne maklike loopafstand van die Complexe Desjardins. Die Palais is in 1983 geopen en kan tot 10&nbsp;000 kongresgangers akkommodeer. * Die winkelsentrums '''Galeries 2001''', '''2020 University''' en '''Les Terrasses''' (met 'n verbinding tot die '''Centre Eaton'''-winkelsentrum – die grootste in Montreal) is naby die McGill-stasie. === Bogronds === * '''Ogilvy''' is 'n afdelingswinkel wat sedert 1866 bestaan. Dit is trots op sy [[Skotland|Skotse]] tradisie, en twalfuur word nog steeds deur 'n Skotse [[doedelsak]]speler aangekondig (rue Sainte-Cathérine) * Naas die Centre Eaton en Ogilvy is '''La Baie''' die derde groot afdelingswinkel langs die rue Sainte-Cathérine; dit het sy oorsprong in die historiese handelmaatskappy ''Hudson's Bay Company''. * '''Rue Crescent''', '''Rue de la Montagne''', '''Rue Bishop''' en '''Rue Mackay''' bied elegante winkels, restourante, nagklubs en diskoteke * '''Rue Sherbrooke''' – vroeër die '''Golden Square Mile''' van Montreal waar omtrent 1900 die rykste inwoners van Kanada hul huise gebou het – is vandag nog 'n elegante straat met statige ou geboue en talle boetieke. * Die '''Casino de Montréal''' lyk saans en snags soos 'n vonkelende diamant. Bedags herinner die argitektuur aan 'n plesierboot. (Île Notre-Dame). * '''La Fête des Neiges''' (die Sneeufees) is een van die hoogtepunte tydens die winter. Van einde Januarie tot Februarie is daar allerlei "vreemde" en bekende sportsoorte waaraan besoekers kan deelneem. Vatspring of selfs 'n wedren met beddens is deel van die vermaak. * Vanaf Mei open die '''La Ronde'''-vermaaklikheidspark op die Île Sainte-Hélène. Die park is in 1967 tydens die ''Expo 67'' ingewy. * Die '''Montréal Highland Games''' vind elke somer in die voorstad [[Verdun, Québec|Verdun]] plaas. == Internasionale verhoudings == === Susterstede === {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Lyon]], [[Frankryk]], sedert 1989.<ref name="Susterstede">{{fr}} {{cite web |url=http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock%2CAfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146 |title=Liste – Protocoles et ententes internationales impliquant la ville de Montréal |publisher=Montreal |accessdate=18 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318003208/http://www11.ville.montreal.qc.ca/sherlock2/servlet/template/sherlock,AfficherDocumentInternet.vm/nodocument/20146 |archive-date=18 Maart 2012 |url-status=dead}}</ref> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Boston]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1995.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Haïti}} [[Port-au-Prince]], [[Haïti]], sedert 1995.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Beihai]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1996.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Libanon}} [[Beiroet]], [[Libanon]], sedert 1996.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Milaan]], [[Italië]], sedert 1996.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Israel}} [[Tel Aviv]], [[Israel]], sedert 1996.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Griekeland}} [[Athene]], [[Griekeland]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Viëtnam}} [[Hanoi]], [[Viëtnam]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Ecuador}} [[Quito]], [[Ecuador]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Chili}} [[Santiago de Chile]], [[Chili]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Hirosjima]], [[Japan]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Armenië}} [[Jerewan]], [[Armenië]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Algerië}} [[Algiers]], [[Algerië]], sedert 1999.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Marokko}} [[Casablanca]], [[Marokko]], sedert 1999.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Rusland}} [[Moskou]], [[Rusland]], sedert 1999.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Tunisië}} [[Tunis]], [[Tunisië]], sedert 1999.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Busan]], [[Suid-Korea]], sedert 2000.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Nicaragua}} [[Managua]], [[Nicaragua]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|El Salvador}} [[San Salvador]], [[El Salvador]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Shanghai]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Yunnan]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> }} === Vennootskappe === * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Parys]], Frankryk, sedert 2006.<ref name="Susterstede" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} {{Wikt|Montreal}} ; Amptelike webtuiste ---- * {{en}} {{fr}} [http://ville.montreal.qc.ca/ Amptelike webwerf] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Montreal|title=Montreal|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Mei 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/montreal|title=Montreal|publisher=The Canadian Encyclopedia|accessdate=21 Mei 2024}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} [http://www2.ville.montreal.qc.ca/archives/500ans/portail_archives_en/rep_introduction/introduction.html ''Montreal, 500 jaar se geskiedenis in argiewe''] * {{en}} {{fr}} [https://www.canadashistory.ca/explore/politics-law/the-golden-age-of-montreal-s-red-light-district ''Canada's History – The Golden Age of Montreal's Red Light District''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.mtl.org/en ''Tourisme Montréal''] ; Stadsbuurte ---- * {{en}} [http://www.vieux.montreal.qc.ca/eng/accueila.htm ''Die webwerf van Ou-Montreal''] ; Wolkekrabbers ---- * {{en}} [http://forum.skyscraperpage.com/showthread.php?t=143295 ''SkyscraperPage Forum – Montreal''] ; Belegging en vestiging in Montreal ---- * {{en}} [https://www.montrealinternational.com/en/ ''Montréal International''] ; UNESCO City of Design / Ville UNESCO de Design ---- * {{en}} [https://designmontreal.com/sites/designmontreal.com/files/publications/candidature_montreal_ville_unesco_design_-_anglais.pdf ''Designmontreal.com: Montréal, Design of the City / City of Design. Towards designation as a UNESCO City of Design, April 2006''] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Montreal| ]] l2cqk55gwyt7pf5n2y3mq64n7nb2d5g Malta 0 9415 2901569 2887493 2026-05-05T12:37:13Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[File:Michelangelo Caravaggio 021.jpg]] → [[File:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg]] → File replacement: Updating from a low-quality version to a higher-quality version ([[c:c:GR]]) 2901569 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Malta |volle_naam = <small>''Repubblika ta' Malta'' ([[Maltees]])<br />''Republic of Malta'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Malta |beeld_vlag = Flag of Malta.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Malta.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = EU-Malta.svg |leuse = |volkslied = ''L-Innu Malti'' <small>(Maltees)</small><br />''The Maltese Hymn'' <small>(Engels)</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "Die Maltese volkslied")''</small><br /><center>[[Lêer:Malta National Anthem.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Maltees]] en [[Engels]] |hoofstad = [[Valletta]] {{Koördinate|35|53|N|14|30|O}} |latd = 35 |latm = 53 |latNS = N |longd = 14 |longm = 30 |longEW = O |grootste_stad = [[Birkirkara]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Myriam Spiteri Debono]]<br />[[Robert Abela]] |oppervlak_rang = 186<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 316<ref>{{en}} {{cite journal|journal=Ekistics|last=Zammit|first=Andre|title=Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands|volume=53|issue=316/317|year=1986|pages=89–95|jstor=43620704}}</ref> |oppervlakmi² = 122 |persent_water = 0,001 |bevolking_skatting = 493&nbsp;559<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Pages/World-Population-Day.aspx |title=World Population Day |website=nso.gov.mt |publisher=Malta National Statistics Office |accessdate=13 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513095410/https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Pages/World-Population-Day.aspx |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2019 |bevolking_rang = 167<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 519&nbsp;562<ref name="nso.gov.mt">{{en}} {{cite web |url=https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |title=Census of Population and Housing 2021 |publisher=Nasionale Statistiekkantoor |date=Julie 2022 |accessdate=4 April 2024 |archive-date= 9 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809130759/https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2021 |bevolkingsdigtheid = 1&nbsp;649 |bevolkingsdigtheidmi² = 4&nbsp;270,9 |bevolkingsdigtheidrang = 8<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $35,175&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=181,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Malta |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=4 April 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 148<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $66&nbsp;716<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 24<sup>ste</sup> |BBP = $21,682&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 131<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $41&nbsp;124<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 31<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • Onafhanklikheid en grondwet<br />• Republiek |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[21 September]] [[1964]]<br />[[13 Desember]] [[1974]] |MOI = {{wins}} 0,915<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=4 April 2024}}</ref> |MOI_rang = 25<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 31,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=4 April 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = MT |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.mt]] |skakelkode = 356 |voetskrif = }} '''Malta''' ([[Maltees]]: [ˈmɐltɐ]; [[Engels]]: [ˈmɒltə] of [ˈmɔːltə], {{Audio|En-us-Malta.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Malta''' (Maltees: ''Repubblika ta' Malta''; [[Engels]]: ''Republic of Malta''), is 'n klein Suid-Europese [[eilandstaat]] sentraal geleë in die [[Middellandse See]], 80&nbsp;km suid van [[Sisilië]], 284&nbsp;km oos van [[Tunisië]] en 333&nbsp;km noord van [[Libië]], met [[Gibraltar]] 1&nbsp;755&nbsp;km na die weste en [[Alexandrië]] 1&nbsp;508&nbsp;km na die oostekant.<ref>{{en}} {{citation|url=http://gov.mt/en/About%20Malta/Maltese%20Islands/Pages/The-Maltese-Islands.aspx|title=The Maltese Islands|publisher=Departement of Information, Malta|date=2012|accessdate=5 Oktober 2012|archivedate=17 Oktober 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017023655/http://gov.mt/en/About%20Malta/Maltese%20Islands/Pages/The-Maltese-Islands.aspx}}</ref> [[Lêer:Satelite image of Malta.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Malta]] Malta beslaan net meer as 316&nbsp;km² in landoppervlak, wat dit een van die wêreld se kleinste state maak.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm |title=European Microstates |publisher=Traveltips24.com |date=22 Desember 2008 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=22 Januarie 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122112742/http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm }}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 |title=Career guidance in Malta: A Mediterranean microstate in transitio |publisher=Ingentaconnect.com |date=16 Junie 2006 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 6 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406130024/http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 }}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 |title=The Microstate Environmental World Cup: Malta vs. San Marino |publisher=Environmentalgraffiti.com |date=15 Desember 2007 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=25 Januarie 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130125032047/http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 }}</ref> Die Maltese [[argipel]] bestaan uit die [[eiland]]e Malta, Gozo, Comino en verskeie klein onbewoonde eilande onder andere Cominotto en Filfla. Dit is ook een van die lande met die [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|hoogste]] [[bevolkingsdigtheid]] ter wêreld. Malta se ''de facto'' hoofstad is [[Valletta]] en die grootste stad is [[Birkirkara]]. Die hoofeiland bestaan uit heelwat dorpe wat saam 'n Groter stedelike gebied (GSG) vorm met 'n totale bevolking van 368&nbsp;250, volgens Eurostat.<ref>{{en}} {{citation|title=Malta|url=http://www.urbanaudit.org/DataAccessedCSV.aspx?MultiIndicators=1&MultiCities=34&Groups=2&Years=5&JurisdictionLevels=3&lbOrder=1|publisher=Eurostat}}</ref> Die land het twee amptelike tale, [[Maltees]] (grondwetlik die nasionale taal) en [[Engels]]. Regdeur die geskiedenis was Malta se unieke ligging van groot strategiese belang,<ref>{{en}} {{citation |url=http://members.ziggo.nl/bezver/introduc.html |publisher=A History of Malta |title=Situation |date=6 Februarie 2008 |accessdate=14 September 2012 |archivedate=26 Februarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226073158/http://members.ziggo.nl/bezver/introduc.html }}</ref> met die gevolg dat opeenvolgende ryke en moondhede oor die eilande geheers en regeer het. Dit sluit in die Fenisiërs, [[Antieke Griekeland|Grieke]], [[Romeinse Ryk|Romeine]], Arabiere, Normandiërs, Aragonese, Habsburg-Spanjaarde, Orde van Malta, die Franse en die [[Britse Ryk|Britte]]. In 1964 verkry Malta [[onafhanklikheid]] van die Verenigde Koninkryk en word in 1974 'n republiek. Malta behou lidmaatskap tot die [[Britse Statebond]] na onafhanklikheidswording. Malta tree in 1964 toe tot die [[Verenigde Nasies]] en in 2004 tot die [[Europese Unie]]. Malta is ook 'n ondertekende van die Schengen-ooreenkoms<ref>{{en}} {{citation|url=http://ec.europa.eu/snapshot2007/travel/travel_en.htm|title=Europe and you in 2007, Passport-free travel extended|author=Europese Kommissie|accessdate=21 Desember 2007|archivedate=17 Desember 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217180146/http://ec.europa.eu/snapshot2007/travel/travel_en.htm}}</ref> en het in 2008 deel geword van die Eurosone. Malta het 'n lang Christelike geskiedenis en nalatenskap en is 'n Apostoliese bisdom. Volgens die Bybelboek [[Handelinge]]<ref>{{af}} {{citation|url=http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?prev=-5&book=ACT&chapter=28&version=0&GO=Wys|titel=Handelinge 20, Ou vertaling|publisher=Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika|dateaccessed=5 Oktober 2012}}</ref> het [[Paulus van Tarsus|Paulus]] skipbreuk gelei op "Melite", soos die Grieke dit genoem het, en het daar 'n bediening gehad.<ref name="doi.gov.mt">{{en}} {{citation |url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp |title=Department of Information |publisher=Doi.gov.mt |date=3 Maart 2008 |accessdate=2 Maart 2008 |archivedate=25 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp }}</ref> Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke geloof]] is die amptelike geloof in Malta soos verklaar deur die Maltese grondwet.<ref name=cia>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|title=Malta|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 April 2024|archive-date= 2 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402195116/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |title=Chapter 1 – The Republic of Malta |publisher=Legal-Malta |accessdate=4 September 2011 |archivedate=27 Augustus 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm }}</ref> Malta is wêreldwyd bekend as 'n toeristebestemming. Die eilande het talryke toeristebestemmings en historiese monumente, insluitend nege [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e,<ref name=Unesco>{{en}} {{citation|title=Megalithic Temples of Malta |url=http://whc.unesco.org/en/list/132 |accessdate=16 September 2008}}</ref> onder andere die baie prominente Megalitiese tempels wat van die oudste losstaande strukture ter wêreld is.<ref>{{en}} {{citation |url=http://whc.unesco.org/en/list/132 |title=Megalithic Temples of Malta |publisher=UNESCO |accessdate=20 Januarie 2011}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.otsf.org/ |title=Malta Temples and The OTS Foundation |publisher=Otsf.org |accessdate=31 Maart 2009}}</ref><ref name=b1>{{en}} {{citation|author=Daniel Cilia|title=Malta Before History|year=2004|publisher=Miranda Publishers|isbn=9990985081}}</ref> == Etimologie == Die oorsprong van die term ''Malta'' is onduidelik. Die moderne variasie spruit uit die [[Maltees|Maltese taal]]. Die mees algemene [[etimologie]] is dat die woord ''Malta'' afkomstig is van die [[Grieks]]e woord μέλι (''meli''), "heuning".<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Fli^ μέλι|first1=Henry George|last1=Liddellfirst2=Robert|last2=Scott|title=A Greek-English Lexicon, on Perseus}}</ref> Die Grieke het die eiland Μελίτη (''Melitē'') genoem wat "heuningsoet" beteken (ook die naam van 'n [[Nereïde]]<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0073%3Aentry%3D*meli%2Fth Μελίτη|first=Georg |last=Autenrieth|title=A Homeric Dictionary, on perseus}}</ref>). Dit is heel moontlik as gevolg Malta se unieke heuningproduksie deur 'n [[Endemies (ekologie)|endemiese]] byspesie en daarom ook Malta se populêre bynaam "land van heuning".<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltatoday.com.mt/2003/0♫6/29/l7.html|publisher=Malta Today|title=Controversy over unique Maltese bee population|date=6 February 2008}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Romeine het voortgegaan en die eiland Melita<ref name="malticross">{{en}} {{citation|last= Castillo|first= Dennis Angelo|title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta|publisher=Greenwood Publishing Group|url=http://books.google.co.uk/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25|accessdate=20 September 2011}}</ref> genoem wat die verlatynsing van die Griekse Μελίτη<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3DMelita Melita|First1=Charlton T. |Last1=Lewis|first2=Charles|last2=Short|title=A Latin Dictionary, on Perseus}}</ref> is. Nog 'n teorie stel voor dat die woord ''Malta'' afkomstig is van die Fenisiese woord ''Maleth'' wat "toevlugsoord"<ref>{{en}} {{citation|last=Pickles |first=Tim|title= Malta 1565: Last Battle of the Crusades |publisher=Osprey Publishing |url=http://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&pg=PA11|isbn=978-1-85532-603-3|accessdate=20 September 2011}}</ref> beteken verwysende na Malta se vele baaie en inhamme. == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Malta}} === Prehistoriese geskiedenis === Erdewerk deur argeoloë gevind by Skorba toon ooreenkomste met erdewerk in Italië gevind en dui daarop dat die Maltese eilande moontlik vir die eerste keer in 5200 v.C. bewoon is deur jagters en landbouers vanaf die groter eiland [[Sisilië]], heel moontlik die Sikane. Die uitsterf van die dwergseekoei en dwerg-olifant word gekoppel aan die eerste aankoms van mense op Malta.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.geocities.com/RainForest/3096/palaeol.html|title=Palaeolithic Man in the Maltese Islands|first1=A|last1=Mifsud|first2=C|last2=Savona-Ventura|first3=S|last3=Mifsud|accessdate=2012-09-19|archivedate=1999-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990117003916/http://www.geocities.com/RainForest/3096/palaeol.html}}</ref> Prehistoriese boerdery nedersettings wat terugdateer na die vroeë Neolitiese tydperk is ontdek in oop gebiede en ook in grotte, soos Ghar Dalam.<ref name="Skeates2010">{{en}} {{citation|author=Robin Skeates|title=An Archaeology of the Senses: Prehistoric Malta |url=http://books.google.com/books?id=HOjDB8M27wkC&pg=PA124|accessdate=7 Junie 2011|date=5 November 2010|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-921660-4 |pages=124–132}}</ref> Die Sikane, algemeen beskou as verwant aan die Iberiërs,<ref name="gozo">{{en}} {{citation|url=http://www.islandofgozo.org/history.htm|publisher=IslandofGozo.org|title=Gozo|date=7 Oktober 2007|accessdate=19 September 2012|archivedate=21 Maart 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321192841/http://www.islandofgozo.org/history.htm}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.localhistories.org/malta.html |publisher=LocalHistories.org |title=Brief History of Malta |date=7 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913041558/http://www.localhistories.org/malta.html |archive-date=13 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=19 September 2012 }}</ref> was die enigste stam sover bekend om die eiland op daardie tydstip<ref>{{en}} {{citation|last= Anthon|first=Charles|title=A Classical Dictionary: Containing an Account of the Principal Proper Names|publisher=New York Public Library|url=http://books.google.com/books?id=3iQQAAAAYAAJ&pg=RA1-PA1232|accessdate=20 September 2011}}</ref> te bewoon. Die bevolking op Malta het [[graan]] verbou, met vee geboer en, in ooreenkoms met ander antieke Mediterreense kulture, 'n vrugbaarheidsfiguur aanbid. Die figuur word verteenwoordig in groot hoeveelhede Maltese prehistoriese artefakte en soortgelyke beeldjies, insluitend die [[Venus van Willendorf]]. [[Lêer:Ggantija Temples (1).jpg|duimnael|250px|links|Megalitiese tempelkompleks]] [[Lêer:Malta 16 Mnajdra.jpg|duimnael|250px|Die tempelkompleks van Mnajdra]] Erdewerk van die Ghar Dalam-tydperk stem ooreen met erdewerk gevind in Agrigento, Sisilië. 'n Kultuur van megalitiese tempelbouers het ook in hierdie vroeë periode ontstaan of sy weg tot hier gevind. Gedurende 3500 v.C. het hierdie mense sommige van die wêreld se oudste vrystaande strukture gebou in die vorm van die megalitiese Ġgantija tempels op Gozo;<ref name=otsf>{{en}} {{citation|url=http://www.otsf.org/ |title=Old Temples Study Foundation |publisher=OTSF |accessdate=31 March 2009}}</ref> ander vroeëre tempels sluit die van Ħaġar Qim en Mnajdra in.<ref name="b1" /><ref>{{en}} {{citation|last=Sheehan |first=Sean |title=Malta |publisher=Marshall Cavendish|url=http://books.google.com/books?id=LRGrRy7S750C&pg=PA87|isbn=0-7614-0993-9|accessdate=20 September 2011}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html |title=Aberystwyth, The University of Wales |publisher=Users.aber.ac.uk |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=12 Desember 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081212031419/http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html }}</ref> Die tempels het 'n kenmerkende argitektuur, tipies 'n komplekse drieblaarklawervormige ontwerp, en is gebruik vanaf 4000 tot 2500 v.C. Dierbeendere en 'n mes gevind agter 'n verwyderbare altaarsteen dui op moontlike tempelrituele wat dierofferandes ingesluit het. Voorlopige inligting dui daarop dat offerandes gebring is aan die godin van vrugbaarheid, wie se standbeeld nou staan in die Nasionale Museum van Argeologie in Valletta.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.visitmalta.com/museum-of-archaeology |title=Visit Malta-Malta,Gozo,Comino-Museums in Malta-Museum of Archaeology |publisher=Visitmalta.com |accessdate=2 Augustus 2010 |archivedate=29 Maart 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100329164847/http://visitmalta.com/museum-of-archaeology }}</ref> Hierdie kultuur het blykbaar vanaf die Maltese eilande verdwyn omstreeks 2500 v.C. Argeoloë spekuleer dat die tempelbouers slagoffers was van plae en siektes. Ander weer het gespekuleer oor die ooreenkoms tussen die gebeurtenis en [[Plato]] se weergawe van die verdwyning van [[Atlantis (eiland)|Atlantis]]. 'n Ander interessante argeologiese kenmerk van die Maltese eilande, dikwels toegeskryf aan die antieke bouers, is ewewydige eenvormige groewe genoem ''wa spore'' of ''wa groewe''. Dit kan op verskeie plekke regoor die eilande gevind word met die mees prominente in 'n area van Malta genaamd "Clapham junction". Hierdie verskynsels is moontlik veroorsaak deur die wegvreet van sagte kalksteen deur houtwiel waens.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.port.ac.uk/aboutus/newsandevents/news/archive2009/april2009/title,94480,en.html |title=Ancient mystery solved by geographers |publisher=Port.ac.uk |date=20 April 2009 |accessdate=14 November 2010 |archivedate=29 Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229050005/http://www.port.ac.uk/aboutus/newsandevents/news/archive2009/april2009/title%2C94480%2Cen.html }}</ref><ref>{{en}} {{citation |author=Mottershead, Derek; Alastair Pearson & Martin Schaefer |title=The cart ruts of Malta: an applied geomorphology approach |journal=Antiquity |volume=82 |issue=318 |year=2008 |pages=1065–1079 |url=http://antiquity.ac.uk/Ant/082/1065/ant0821065.pdf |accessdate=20 September 2012 |archivedate=27 Februarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227170714/http://antiquity.ac.uk/Ant/082/1065/ant0821065.pdf }}</ref> Na 2500 v.C. het die Maltese eilande ontvolk en was dit onbewoon vir 'n hele paar dekades tot die koms van 'n nuwe instroming van [[bronstydperk]] immigrante. Dit was 'n kultuur wat hulle dooies veras het en kleiner megalitiese strukture genaamd doldems aan Malta bekend gestel het.<ref>{{en}} {{citation |first=Daniel |last=Cilia |url=http://web.infinito.it/utenti/m/malta_mega_temples/linetime.html |title=Malta Before Common Era, in ''The Megalithic Temples of Malta''|retrieved=28 Januarie 2007}}.</ref> === Grieke, Fenisiërs en Romeine === {{Hoofartikel|Magna Graecia|Antieke Rome|Bisantynse Ryk}} Rondom 700 v.C. vestig die [[Antieke Griekeland|Antieke Grieke]] hulle op Malta, meestal in en om die gebied waar [[Valletta]] nou is.<ref name="ndmh">{{en}} {{citation|url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|publisher=Department of Information – Maltese Government|title=Notable dates in Malta's history|date=6 Februarie 2008|accessdate=14 September 2012|archivedate=25 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp}}</ref> 'n Eeu later sluit Fenisiese handelaars<ref name="ndmh" /> by die plaaslike bevolking op die eiland aan. Hulle het die eilande as 'n stop op hulle handelsroetes vanaf die oostelike Middellandse see na [[Cornwall]] gebruik.<ref>{{en}} {{citation|last= Owen |first=Charles |title=The Maltese Islands |publisher=Praeger |url=http://books.google.com/books?id=OhRCAAAAIAAJ |accessdate=20 September 2011}}</ref> Die Fenisiërs bewoon die gebied nou bekend as Mdina, asook die omliggende dorp Rabat wat hulle ''Maleth'' noem.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.edrichton.com/Excursions/Mdinaknights/index.htm |title=History of Mdina |publisher=Edrichton.com |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 4 Maart 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304105117/http://www.edrichton.com/Excursions/Mdinaknights/index.htm }}</ref> Die [[Antieke Rome|Romeine]], wat ook in Mdina gebly het, het na Mdina (en die eiland) as ''Melita'' verwys.<ref name="malticross" /> [[Lêer:Roman Malta.jpg|duimnael|250px|links|[[Antieke Rome|Roomse]] mosaïek uit Rabat, Malta]] Na die val van Fenisië in 400 v.C. kom die gebied onder die beheer van [[Kartago]], 'n voormalige Fenisiese kolonie.<ref name="maltihist">{{en}} {{citation|last= Terterov |first= Marat |title=Doing Business with Malta |publisher=GMB Publishing Ltd |url=http://books.google.com/books?id=kc7DO3TZEYcC&pg=PA4|isbn=1-905050-63-1|accessdate=20 September 2011}}</ref> Gedurende hierdie tyd het die mense op Malta hoofsaaklik olywe en karob verbou, en tekstielware geproduseer.<ref name="maltihist" /> Tydens die Eerste Puniese Oorlog om 264 v.C. veroorsaak spanning dat die Maltese teen Kartago rebelleer en beheer van hulle garnisoen oorgee aan die Romeinse konsul Sempronius.<ref name="malticross" /> Malta bly lojaal aan Rome tydens die Tweede Puniese Oorlog en die Romeine beloon hulle met die titel van ''Foederata Civitas'', 'n benoeming wat beteken dat hulle vrygestel is van die betaling van skatting of die heerskappy van die Romeinse reg, alhoewel Malta in hierdie tydstip onder die jurisdiksie van die provinsie van [[Sisilië]] val.<ref name="malticross" /> Teen 117 n.C. was die Maltese eilande 'n vooruitstrewende deel van die [[Romeinse Ryk]] en word bevorder tot die status van Municipium onder Hadrianus.<ref name="malticross" /> [[Katakombe]]s in Rabat getuig van 'n vroeë Christelike gemeenskap op die eilande en Handelinge vertel van Paulus wat daar skipbreuk ly en van sy bediening op die eiland. Met die verdeling van die Romeinse Ryk in oos en wes in die 4de eeu, word Malta onder beheer van die Griekssprekende [[Bisantynse Ryk]] 395-870<ref name="ndmh" /> geplaas, wat vanuit [[Konstantinopel]] regeer het.<ref name="ruff">{{en}} {{citation|last= Borg|first= Victor Paul|title=The Rough Guide to Malta & Gozo|publisher=Rough Guides|url=http://books.google.com/books?id=o1QO1Tk-FsMC&pg=PA331|isbn=1-85828-680-8|accessdate=20 September 2011}}</ref> Hoewel Malta onder Bisantynse heerskappy was vir vier eeue, is nie veel uit hierdie tydperk bekend nie. Daar is bewyse dat [[Germane|Germaanse stamme]], insluitend die [[Gote]] en [[Vandale]], kortstondig beheer oor die eilande gehad het alvorens die Bisantyne met 'n teenaanval begin het en Malta herower het.<ref name="ruff" /> === Die Arabiese tydperk en die Middeleeue === [[Lêer:Roger I of Sicily (Troina).jpg|duimnael|links|upright|[[Rogier I van Sisilië]] het Malta terug gedraai na Christelike heerskappy]] [[Lêer:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|duimnael|Vlag van die Aragonese [[koninkryk van Sisilië]]]] In 870 n.C. word Malta ingesleep by die Arabies-Bisantynse oorloë. Die verowering van Malta word gekoppel aan die van Sisilië nadat Admiraal Eufemius sy mede-Bisantyne verraai het deur die Aghlabid-dinastie te versoek om die eiland binne te val.<ref name="stan">{{en}} {{citation|url=http://www.stanford.edu/group/mountpolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf|format=PDF|publisher=Archaeology.Stanford.edu|title=Brief history of Sicily|date=7 Oktober 2007|accessdate=30 September 2012|archivedate=19 Januarie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119004221/http://www.stanford.edu/group/mountpolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf}}</ref> Die Arabiese kroniekskrywer en geograaf al-Himyari vertel dat in 870 n.C. na 'n geweldadige stryd in Malta teen die Bisantynse besettingsmagte, die Arabiese invallers, eers gelei deur Halaf al-Hadim, en later deur Sawada ibn Muhammad, die eiland gestroop en geplunder het, die belangrikste geboue vernietig het en vir alle praktiese doeleindes onbewoond gelaat het. Dit was later weer gekoloniseer deur Arabiere vanaf Sisilië in 1048–1049 n.C. Daar heers onsekerheid of die nuwe nedersetting die gevolg van demografiese uitbreiding in Sisilië was, toegeskryf aan hoër lewenstandaarde (in welke geval die kolonisering dan 'n paar dekades vroeër plaasgevind het), of as gevolg van burgeroorlog onder die Arabiese heersers wat in 1038 n.C. in Sisilië uitgebreek het nie.<ref>{{en}} Brincat, M.J. (1995) Malta 870–1054 Al-Himyari's Account and its Linguistic Implications. Valletta, Malta: Said International.</ref> Die Arabiere het nuwe [[besproeiing]] asook sommige vrugte en katoen op die eiland bekend gestel. Die Sisilies-Arabiese taal is aangeneem vanaf Sisilië. Die taal ontwikkel tot in moderne [[Maltees]].<ref>{{en}} {{citation |last= Wilson |first=Andrew |title=Corpus Linguistics Around the World |publisher=Rodopi |url=http://books.google.com/books?id=jIP9WiIOtKYC&pg=PA64 |isbn=90-420-1836-4 |accessdate=20 September 2011}}</ref> Die plaaslike [[Christene]] is geloofsvryheid gegun. Hulle moes egter jizya betaal, 'n vorm van belasting vir nie-[[Moslem]]s. Hulle was gevolglik vrygestel van Zakaat, die belasting wat deur Moslems betaal moes word.<ref name="gozmalt">{{en}} {{citation|last= Bain|first=Carolyn|title=Malta & Gozo|publisher=Lonely Planet|url=http://books.google.com/books?id=lqHLlLsgi1IC&pg=PA22|isbn=1-74059-178-X|accessdate=20 September 2011}}</ref> Die Normandiërs, as deel van hulle verowering van Sisilië in 1091 n.C., verdryf al die More uit die suide van Italië. Die Normandiese leier Rogier I van Sisilië is verwelkom deur die plaaslike Christene.<ref name="malticross" /> Graaf Rogier I, volgens die plaaslike mite, het uit dankbaarheid vir die Maltese se lojaliteit tydens sy veroweringstogte, 'n deel van sy rooi en wit banier afgeskeer en as geskenk oorhandig. Dit is volgens die mite die basis vir die moderne [[Vlag van Malta|Maltese vlag]].<ref name="malticross" /><ref name="blouet">{{en}} {{citation |last=Blouet |first=B |year=1987 |title=The Story of Malta |edition=3rd |place=Malta |publisher=Progress Press}}</ref> [[Lêer:Malta by Piri Reis.jpg|duimnael|Ottomaanse kaart van Malta, deur Piri Reis]] Die Normandiese tydperk was produktief; Malta het deel geword van die nuutgevonde Koninkryk van Sisilië, wat buiten Sisilië en Malta ook die suidelike helfte van die Italiaanse skiereiland ingesluit het.<ref name="malticross" /> Die Rooms-Katolieke geloof is weer ingestel as staatsgodsdiens met Malta nou onder die bisdom van Palermo. Normandiese argitektuur maak ook plek-plek 'n verskyning, veral in die antieke hoofstad van Mdina.<ref name="malticross" /> Tancred van Lecce (Tancred van Sisilië), die laaste Normandiese monarg, omskep Malta in 'n leenheerskap of feudale grondeiendom binne die koninkryk en stel 'n Graaf van Malta aan. Weens die eilande se strategiese belang en ligging was besetting deur ander moondhede altyd 'n moontlikheid. Gedurende die tyd is die mans van Malta almal gemilitariseer om potensiële invalle af te weer. Die eerste grawe was almal bekwame Genuese kaapvaarders.<ref name="malticross" /> Die koninkryk kom onder beheer van die Huis van Hohenstaufen vanaf 1194 tot 1266 n.C. Gedurende die tydperk, waartydens Frederik II van Hohenstaufen begin het om sy Sisiliaanse koninkryk te herorganiseer, het die westerse kultuur en godsdiens steeds meer begin geld.<ref name="blouet" /> Malta was deel van die [[Heilige Romeinse Ryk]] van die Duitse nasie vir 72 jaar. Malta was tot 'n graafskap en markisaat verklaar maar handel was totaal geruïneer. Die eilande was vir 'n baie lang tydperk slegs 'n gefortifiseerde [[garnisoen]].<ref>{{en}} Robert Montgomery Martin. [http://books.google.com/books?id=yDQGAAAAMAAJ&pg=RA1-PA568 ''History of the colonies of the British Empire''], W. H. Allen, 1843, bl. 569</ref> In 1224 onder Frederik II word al die oorblywende Moslems (wat nie More was nie) van die eiland verban<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/history/time-Line.htm|publisher=AboutMalta.com|title=Time-Line|date=7 Oktober 2007}}</ref> of gedwing om tot die Rooms-Katolieke geloof te bekeer.<ref>{{en}} Stefan Goodwin. [http://books.google.com/books?id=up9Fy-NBiLAC&pg=PA31 Malta, Mediterranean bridge], Greenwood Publishing Group 2002. bl. 31 {{ISBN|0-89789-820-6}}.</ref><ref>{{en}} {{citation|author=Christian Peregin |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080804/local/maltese-makeover |title=Maltese makeover |publisher=timesofmalta.com |accessdate=2 Augustus 2010}}</ref><ref name="malticross" /> Die totale manlike bevolking van Celano in Abruzzo is na Malta gedeporteer.<ref name="malticross" /> [[Lêer:JPDV.jpg|duimnael|upright|Jean Parisot de la Valette, die stigter van Valletta]] Vir 'n kort periode val die koninkryk onder die heerskappy van die Huis van Capet-Anjou. Hoë belasting maak die vorstehuis ongewild, deels ook te wyte aan Karel van Anjou se oorlog teen die Republiek van Genoa en die eiland Gozo wat in 1275 geplunder is.<ref name="malticross" /> 'n Groot opstand op Sisilië, bekend as die Sisiliaanse Vespers, volg op die gevegte met die uiteinde dat die skiereiland afstig as die Koninkryk van Napels. In 1282 kom Malta onder heerskappy van die Aragonese.<ref name=culturalheritage.gov.mt>{{en}} {{citation |title=Superintendance of Cultural Heritage |url=http://www.culturalheritage.gov.mt/textpage.asp?p=3107&l=1&v=1 |publisher=Maltese Regering |accessdate=29 November 2011 |archivedate=28 Januarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120128125711/http://www.culturalheritage.gov.mt/textpage.asp?p=3107&l=1&v=1 }}</ref> Familielede van die konings van Aragon regeer op die eiland tot 1409 waarna heerskappy oorgegee is aan die Kroon van Aragon. In die begin van die Aragonese troonsuksessie het die seuns van die monargie die titel "Graaf van Malta" ontvang. Dit is gedurende die tydperk dat meeste van die plaaslike adelstand tot stand gekom het. Teen 1397 val die dra van die titel "Graaf van Malta" terug na 'n feodale vlak wat 'n struweling tussen twee families tot gevolg het. Dit veroorsaak groot konflik. Die gevolg is dat die koning die titel herroep. Twis rondom die titel breek weer uit 'n paar jaar later met die herinstel daarvan. Die Maltese, gelei deur die plaaslike adelstand, kom in opstand teen Graaf Gonsalvo Monroy.<ref name="malticross" /> Alhoewel hulle die Graaf teen gestaan het, het die Maltese hulle lojaliteit teenoor die Sisiliaanse kroon duidelik te kenne gegee. Dit het Alfons IV so beïndruk dat hy nie die mense vir die opstand gestraf het nie maar belowe het om nooit weer die titel aan 'n derde party toe te ken nie. In plaas daarvan, is dit terug in die kroon geïnkorporeer. Die titel van ''Città Notabile'' is aan die stad Mdina toegeken na aanleiding hiervan.<ref name="malticross" /> === Ridders van Malta en Napoleon === [[Lêer:Malta Mdina BW 2011-10-05 12-41-38.JPG|duimnael|Katedraal van Paulus, Mdina, gebou in die Barokstyl.]] In 1530 oorhandig Keiser Karel V die eilande, in 'n ewigdurende huurkontrak, aan die Hospitaalridders, op daardie stadium onder die leierskap van die Fransman Philippe de Villiers de L'Isle-Adam, Grootmeester van die Orde. Hierdie ridders, 'n militêr-godsdienstige ridderorde deesdae beter bekend as die Orde van Malta, was van die Griekse eiland [[Rhodos]] verdryf deur die [[Ottomaanse Ryk]] in 1522. In 1551, word die ganse bevolking van die Maltese eiland Gozo, ongeveer 5 000, deur Barbaryse kaapvaarders gevange geneem as slawe en gedeporteer na die Barbaryse kus. Die ridders, gelei deur Fransman Jean Parisot de la Valette, Grootmeester van die Orde, weerstaan 'n oorweldigende beleg deur die Ottomane in 1565. Die ridders, met die hulp van die Maltese, seëvier aan die einde van die dag. [[Voltaire]] het oor die beleg gesê: "Niks is beter bekend as die beleg van Malta nie."<ref>{{en}} {{citation|author=Dennis Angelo Castillo|title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta|url=http://books.google.com/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA55|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32329-4|page=55}}</ref> Na die beleg besluit die Orde om Malta se fortifiserings te verbeter, veral in die binne-hawe, waar die nuwe stad [[Valletta]], so genoem ter ere aan Valette, gebou is. Hulle rig ook wagtorings langs die kus op – die Wignacourt , Lascaris en de Redin torings – vernoem na die Grootmeesters wat dit laat bou het. Tydens die Ridders se heerskappy op die eiland het talle argitektoniese en kulturele projekte die lig gesien, onder andere die versiering van Città Vittoriosa , die oprig van nuwe stede, insluitende Città Rohan en Città Hompesch en die bekendstelling van nuwe akademiese en sosiale hulpbronne. Ongeveer 11&nbsp;000 mense uit 'n totale bevolking van 60&nbsp;000 kom om in 'n plaag in 1675.<ref>{{en}} Robert Montgomery Martin "''[http://books.google.com/books?id=XMU_AAAAcAAJ&pg=PA574 Statistics of the colonies of the British empire]''" (1839). bl. 574.</ref> [[Lêer:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|duimnael|links|''Die onthoofding van Johannes die Doper'', deur Caravaggio. Olie op doek, Oratorium van die Katedraal van Paulus.]] Die Ridders se bewind kom tot 'n einde met [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] se verowering van Malta, op pad na [[Egipte]], tydens die Franse Revolusionêre Oorloë in 1798. Die invloed van die Ridders het verwater deur die jare en die Orde het in onguns verval. Dit was rondom die tyd van die beliggaming van die universele waardes van burgerlike vryheid aangevuur deur die [[Franse Rewolusie]]. Mense van beide binne en buite die Orde het 'n beroep op [[Napoléon Bonaparte]] gedoen om die Ridders te verdryf. Napoleon het nie geweifel nie en sy vloot het in 1798, op pad na sy Egiptiese ekspedisie, daar aangeland. Hy het die Ridders gefnuik deur die goed bewaakte hawe van Valletta in te vaar onder die voorwendsel van voorrade aanvul. Met veilige toegang verseker rig hy sy wapens op die eiland, Grootmeester Hompesch kapituleer, en Napoleon betree Malta. Gedurende sy kort verblyf van ses dae voltooi Napoleon 'n hele paar hervormings. Die belangrikste hiervan is die instel van 'n nuwe administrasie met 'n Regeringskommissie, die oprig van twaalf munisipaliteite, die skep van 'n openbare finansiële administrasie, die afskaffing van alle feodale regte en voorregte, die opheffing van slawerny en die vrymaak van alle Turkse slawe. Op die geregtelike terrein is 'n familiekode opgestel en twaalf regters is genomineer. Openbare onderwys is gestruktureer volgens riglyne neergelê deur Napoleon self, dit het voorsiening gemaak vir primêre en sekondêre onderwys. Vyftien laerskole is opgerig en die universiteit is vervang deur 'n "École Centrale" met agt voorsitterstoele, almal met 'n redelik wetenskaplik uitkyk: by name, rekenkunde en meetkunde, algebra en stereotomie, geometrie en astronomie, meganika en fisika, navigasie, chemie, ens. Hierna, met 'n aansienlike garnisoen wat hy agterlaat, vertrek hy na Egipte. Die agtergeblewe Franse magte het ongewild geraak onder die Maltese, veral om hulle vyandigheid teenoor Rooms-Katolisisme en die plundering van plaaslike kerke om Napoleon se oorlog te finansier. Die Franse finansiële en godsdienstige beleid vuur die Maltese aan tot rebellie en die Franse word gedwing om terug te val tot binne die stadsvestings. Groot-Brittanje, tesame met die Koninkryk van Napels en die Koninkryk van Sisilië, verleen ammunisie en bystand aan die Maltese. Brittanje stuur ook sy vloot om die eilande te beleër. Generaal Claude-Henri Belgrand de Vaubois en sy Franse magte gee in 1800 oor. Maltese leiers bied daarna die eiland vir Sir Alexander Ball aan en vra dat die eiland onder Britse gesag kom. Die Maltese stel 'n Verklaring van Regte op waarin hulle instem om te ressorteer "onder die beskerming en die soewereiniteit van die Koning van die vrye mense, Sy Majesteit die Koning van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland". Die verklaring meld ook dat "sy Majesteit het geen reg om hierdie eilande te sedeer aan enige moondheid nie... as hy kies om sy beskerming terug te trek en om sy soewereiniteit op te gee, die reg vir die kies van 'n ander soewereiniteit, of van die regeer van hierdie eilande, aan ons behoort, die inwoners en inboorlinge alleen, en sonder beheer."<ref>{{en}} {{citation|last=Holland |first=James |title=Fortress Malta: An Island Under Siege, 1940–1943 |publisher=Miramax Books |year=2003 |isbn=1-4013-5186-7}}</ref> === Die Britse Ryk en die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:BombDamageMalta.jpg|duimnael|Die swaar gebombardeerde Republiekstraat in Valletta tydens die Tweede Beleg van Malta (Tweede Wêreldoorlog), 1942.]] As deel van die Verdrag van Parys in 1814 word Malta amptelik 'n deel van die [[Britse Ryk]]. Die Britte gebruik Malta as halfwegstasie en vloothoofkwartier. Malta se ligging halfpad tussen die [[Straat van Gibraltar]] en die [[Suezkanaal]] blyk sy grootste bate wees gedurende die jare en die eilande is ook gesien as 'n belangrike stop op die roete na Indië. Dit was 'n belangrike handelsroete vir die Britte en die Maltese het groot voordeel uit hierdie vennootskap getrek. Verskeie nuwe kulinêre en botaniese produkte word hierdeur bekend gestel in Malta; 'n paar voorbeelde (volgens die Nasionale Boek van Handelsbetrekkinge gevind in die Nasionale Biblioteek) sluit die bekendstelling van koring (vir brood) en spek in. In 1919 vuur Britse troepe skote af op protesoptoggangers, gekant teen nuwe belasting, en vier Maltese mans kom om. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] speel Malta 'n belangrike rol weens sy nabyheid aan die [[Spilmoondhede]] se skeepsroetes. Die Maltese se dapperheid gedurende die Tweede Beleg van Malta het [[George VI van die Verenigde Koninkryk|Koning George VI]] geroer om die George-kruis kollektief op 15 April 1942 aan Malta te oorhandig, om "te getuig van die heldemoed en toewyding wat lank onthou sal word deur die geskiedenis". Sommige historici is van mening dat die toekenning tot gevolg gehad het dat Brittanje buitensporige verliese gely het ter verdediging van Malta. Britse geloofwaardigheid sou daaronder gely het as Malta oorgegee het, soos in [[Singapoer]] se geval.<ref>{{en}} {{citation|title=The Siege of Malta in World War Two |url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/siege_malta_06.shtml|accessdate=15 April 2007}}</ref> 'n Replika van die George-kruis verskyn nou in die skildhoek van die [[Vlag van Malta|Maltese vlag]]. Die gesamentlike toekenning bly enig in sy soort tot en met April 1999, toe die Koninklike Ulster Polisiemag die tweede, en tot op datum, die enigste ander ontvanger van 'n kollektiewe George-kruis geword het.<ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/533170.stm|title=RUC awarded George Cross |date=23 November 1999|work=BBC News |accessdate=21 Junie 2011}}</ref> === Onafhanklikheid en Republiekwording === [[Lêer:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|duimnael|Malta sluit by die Europese Unie aan in 2004 en teken die Lissabon-verdrag in 2007.]] Malta verkry onafhanklikheid op 21 September 1964 (Onafhanklikheidsdag) na intense onderhandelinge met die Verenigde Koninkryk. Dit is gelei deur die Maltese premier George Borg Olivier. Onder die 1964 grondwet, behou Malta aanvanklik [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] as die Koningin van Malta en dus as [[Staatshoof]], met 'n Goewerneur-generaal as uitvoerende gesag namens haar. In 1971 wen die Maltese Arbeidersparty, onder leiding van Dom Mintoff, die algemene verkiesing. Dit lei tot republiekwording binne die Statebond op 13 Desember 1974 (Republiekdag), met die President as staatshoof. 'n Verdedigingsooreenkoms wat onderteken is kort na onafhanklikheid (en weer in 1972) het op 31 Maart 1979 verstryk. Malta neem 'n neutrale internasionale beleid aan in 1980. In 1989 speel Malta gasheer vir 'n spitsberaad tussen die Amerikaanse president [[George H.W. Bush]] en die Sowjet-leier [[Michail Gorbatsjof]], hul eerste ontmoeting van aangesig tot aangesig, die wegspringpunt vir die latere einde van die [[Koue Oorlog]]. Op 16 Julie 1990 doen Malta, deur middel van sy minister van buitelandse sake, Guido de Marco, aansoek om aansluiting by die Europese Unie. Na moeilike onderhandelinge is 'n referendum gehou op 8 Maart 2003 wat uitgeloop het op 'n gunstige uitslag. Die algemene verkiesing gehou op 12 April 2003, het 'n duidelike mandaat aan Eerste Minister Eddie Fenech Adami gegee om die Verdrag van toetreding tot die [[Europese Unie]] te teken op 16 April 2003 te [[Athene]], Griekeland. Malta sluit by die Europese Unie aan op 1 Mei 2004.<ref>{{en}} {{citation|url=http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm|title=The History of the European Union – 2000–today|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=15 Junie 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070615031714/http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm}}</ref> Na aanleiding van die Europese Raad van 21-22 Junie 2007, sluit Malta by die Eurosone aan op 1 Januarie 2008.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|title=Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008|date=16 May 2007|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=30 Januarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Malta Valletta BW 2011-10-07 10-41-05.JPG|duimnael|Die Hof, [[Valletta]].]] Malta is 'n republiek<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm|title=Chapter 1 / The Republic of Malta / Maltese Constitution|work=Constitution of Malta Act, 1964|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=27 Augustus 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm}}</ref> met 'n parlementêre stelsel en openbare administrasie wat nou gebaseer is op die [[Westminster-stelsel]]. Die land het die tweede hoogste stempersentasie in die wêreld gehad (en die hoogste vir die nasies sonder verpligte stemmery), gebaseer op die opkoms in die nasionale laerhuisverkiesings 1960–1995.<ref>{{en}} {{citation|first=Mark N|last=Franklin|chapter=Electoral Participation|title=Controversies in Voting Behavior}}</ref> Die eenkamerparlement se Kamer van Verteenwoordigers, (Maltees: ''Kamra tad-Deputati''), word deur direkte algemene verkiesings verkies met 'n enkele oordraagbare stem elke vyf jaar, tensy die Parlement vroeër ontbind word deur die President onder advies van die Eerste Minister. Die Huis van Verteenwoordigers bestaan uit 69 Lede van die Parlement. Waar 'n party egter wen met 'n volstrekte meerderheid van stemme, maar nie 'n meerderheid van die setels verkry nie, word daardie party bykomende sitplekke gegee om 'n parlementêre meerderheid te verseker. Die Grondwet van Malta bepaal dat die President die Lid van die Huis wat die beste in staat is om 'n (regerende) meerderheid in die Parlement te lei, as Eerste Minister aanstel. Die President van Malta word aangestel vir 'n termyn van vyf jaar deur 'n resolusie van die Huis van Verteenwoordigers, aangeneem deur 'n blote meerderheid. Die rol van die President as staatshoof is grootliks seremonieel. Die belangrikste politieke partye is die Nasionale Party, wat 'n Christen-demokratiese party is, en die Arbeidersparty, wat 'n sosiaal-demokratiese party is. Die Arbeidersparty is tans aan die stuur van sake onder leiding van die Eerste Minister Robert Abela. Die Nasionale Party, met Adrian Delia as leier, dien as opposisie. Daar is 'n aantal kleiner politieke partye in Malta wat tans geen parlementêre verteenwoordiging geniet nie. Tot met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog was Maltese politiek oorheers deur taalkwessies uitgebaklei deur Italiaans- en Engelsgesinde partye.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltavoyager.com/history_independence.html Maltavoyager.com|title=History – The Independence<!-- bot-generated title -->|work=www.maltavoyager.com}}</ref> Naoorlogse politiek moes grondwetlike kwessies rondom betrekkinge met Brittanje hanteer (eerstens met integrasie en daarna onafhanklikheid) en op die ou einde betrekkings met die Europese Unie. === Administratiewe afdelings === [[Lêer:Malta location map.svg|duimnael|Administratiewe afdelings van Malta.]] Malta beoefen 'n stelsel van plaaslike regering sedert 1993, gebaseer is op die Europese Handves van Plaaslike Self-regering. Daar is op die oomblik 68 plaaslike rade (54 in Malta en 14 in Gozo). Sestien "dorpe", wat deel vorm van groter rade, het hul eie Administratiewe Komitee. Daar is geen intermediêre vlakke tussen die plaaslike regering en die nasionale regering nie, en die vlakke van die ses distrikte (vyf op die hoofeiland) en van die drie streke (twee op die hoofeiland) dien hoofsaaklik statistiese doeleindes. Elke raad is saamgestel uit 'n sekere aantal raadslede (5-11, afhangende en relatief tot die bevolking wat hulle verteenwoordig). 'n Burgemeester en 'n onderburgemeester word verkies deur en uit die Raadslede. Die Uitvoerende Sekretaris, wat deur die raad aangestel word, is die uitvoerende, administratiewe en finansiële hoof van die raad. Raadslede word elke vier jaar verkies deur 'n enkele oordraagbare stem. Mense wat in aanmerking kom om te stem in die verkiesing van die Maltese Kamer van Verteenwoordigers, sowel as inwonende burgers van die EU, is stemgeregtig. As gevolg van onlangse hervormings van die stelsel, sal geen verkiesings gehou word voor 2012 nie, waarna verkiesings elke twee jaar afwisselend gehou sal word helfte-helfte tussen die rade. Plaaslike rade is verantwoordelik vir die algemene instandhouding en verfraaiing van die omgewing (insluitend herstelwerk aan sekondêre paaie), aanwys van plaaslike opsigters en vullisverwydering. Hulle voer ook algemene administratiewe pligte uit vir die sentrale regering soos die invordering van staatshuur en -fondse en die antwoord van regeringsverwante openbare navrae. === Weermag === [[Lêer:US Navy 111205-N-FV216-139 The Armed Forces of Malta counter piracy vessel protection detachment demonstrates aerial boarding procedures during Eur.jpg|duimnael|''Protector''-klas patrolliebote van die AFM se Maritieme eskader]] Die doelwit van die Gewapende Magte van Malta is om 'n militêre organisasie in stand te hou met as primêre mikpunt die verdediging van die eilande se integriteit. Dit moet uitgevoer word volgens die verdedigingsrolle, soos deur die regering uiteengesit, in 'n doeltreffende en koste-effektiewe wyse. Die doelwitte word bereik deur klem te lê op die handhawing van die integriteit van Malta se gebiedswaters en lugruim. Die weermag van Malta is verder betrokke in die stryd teen terrorisme en onwettige dwelmhandel. Hulle voer ook teenonwettige immigrant- en teenonwettige visserybedrywighede uit, asook soek-en-reddingsoperasies en fisiese/elektroniese sekuriteit/waarneming van sensitiewe gebiede. Malta se soek-en-reddingstreke strek vanaf die ooste van Tunisië tot die weste van Kreta met 'n oppervlakte van ongeveer 250&nbsp;000&nbsp;km². As militêre organisasie bied die weermag rugsteunondersteuning aan die Maltese Polisiemag en ander staatsdepartemente/agentskappe. Die ondersteuning vind plaas in 'n georganiseerde, gedissiplineerde wyse in die geval van die nasionale noodgevalle (soos natuurrampe) of interne veiligheid en bomopruiming soos vereis. Op 'n ander vlak stel en/of konsolideer die weermag bilaterale samewerking met ander lande op, om hoër operasionele doeltreffendheid te bereik met betrekking tot die weermag se rolle. == Geografie == [[Lêer:View of Nature Reserve from St. Agatha's Tower.JPG|duimnael|links|Maltese landskap, [[Għadira]]]] [[Lêer:Malta-CIA WFB Map.png|duimnael|'n Kaart van Malta]] Malta is 'n argipel in die sentrale [[Middellandse See]] (in die oostelike kom), omtrent 80&nbsp;km suid van die Italiaanse eiland [[Sisilië]], aan die oorkant van die Malta-kanaal. Slegs die drie grootste eilande, Malta, Gozo (Għawdex), en Comino (Kemmuna) word bewoon. Die kleiner eilande (hieronder gelys) is onbewoon. Die argipel lê op die Malta-plato, 'n vlak plat gevorm deur die hoë punte van 'n landbrug tussen Sisilië en Noord-Afrika, wat geïsoleer geraak het met die styging in seevlak na die laaste [[Ystydperk]].<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.aspx?lID=12783 |title=Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean |accessdate=20 Desember 2011}}</ref> Die argipel is dus geleë in die gebied tussen die Eurasiese en Afrikaanse [[Plaattektoniek|tektoniese plate]].<ref>{{en}} {{citation|url=http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics&kinematics.jpg|title=Geodynamic Map of the Mediterranean|author=Commission for the Geological Map of the World|accessdate=28 November 2008|archivedate=17 Desember 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217180807/http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics%26kinematics.jpg}}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.gerom.org/page.asp?ID=7|title=Geothermal Engineering Research Office Malta|accessdate=17 Oktober 2012|archivedate=26 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426065336/http://www.gerom.org/page.asp?ID=7}}</ref> Talle baaie langs die getande kuslyn van die eilande leen hulself uit tot hawens. Die landskap bestaan uit lae heuwels met terrasvormige veld. Die hoogste punt op Malta is Ta 'Dmejrek (253&nbsp;m) naby Dingli. Alhoewel 'n paar klein riviere vloei in tye van hoë reënval, is daar geen permanente riviere of mere op Malta nie. 'n Paar varswaterlope vloei egter die hele jaar deur by Baħrija, l-Imtaħleb en San Martin, en ook in die Lunzjata-vallei op Gozo. Fitogeografies behoort Malta aan die Liguro-Tirreen provinsie van die Middellandse See-streek van die Boreaal koninkryk. Volgens die [[WWF]], behoort die grondgebied van Malta aan [[Tirreense-Adriatiese sklerofiele en gemengde woude|ekostreek PA1222]] wat aan die "{{Ekoz|12}}"-[[bioom]] behoort.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/mediterranean_forests_scrub.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313050219/http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/mediterranean_forests_scrub.cfm|archivedate=13 Maart 2008|title=Mediterranean Forests, Woodlands and Scrub – A Global Ecoregion|publisher=Panda.org|accessdate=28 November 2008}}</ref> Die klein eilande wat deel vorm van die argipel is onbewoond en sluit die volgende in: {{Col-start}} {{Col-break}} * Barbaganni-rots (Gozo) * Cominotto, (''Kemmunett'') * Delimara-eiland (Marsaxlokk) * Filfla (Żurrieq)/(Siġġiewi) * Fessej-rots * Fungusrots, (''Il-Ġebla tal-Ġeneral'') (Gozo) * Għallis-rots (Naxxar) * Ħalfa-rots (Gozo) * Groot Bloustrandmeer-rotse (Comino) {{Col-break}} * Pauluseilande/Selmunett-eiland (Mellieħa) * Manoeleiland, wat gekoppel is aan die dorp Gżira op die vasteland, via 'n brug * Mistra-rotse (San Pawl il-Baħar) * Taċ-Ċawl-rots (Gozo) * Qawra-punt/Ta` Fraben-eiland (San Pawl il-Baħar) * Klein Bloustrandmeer-rotse (Comino) * Sala-rots (Żabbar) * Xrobb l-Għaġin-rots (Marsaxlokk) * Ta'that il-Mazz-rots {{Col-end}} === Klimaat === [[Lêer:Blue Lagoon and Cominotto.JPG|duimnael|Blue Lagoon-baai tussen Comino en Cominottoieiland]] Malta het 'n Subtropiese – Mediterreense klimaat (Köppen klimaat klassifikasie Csa),<ref name=cia /><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.doi.gov.mt/en/islands/location.asp|title=The Maltese Islands|publisher=Department of Information – Malta|accessdate=19 Oktober 2012|archivedate= 3 Julie 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703093532/http://www.doi.gov.mt/en/islands/location.asp}}</ref> met matige winters en warm tot baie warm somers. Reën kom hoofsaaklik in die winter voor, met die somer oor die algemeen droog. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 22-23 °C bedags en 15 °C snags. In die koudste maand – Januarie – wissel die temperatuur tussen 12 en 20 °C bedags en tussen 7 en 12 °C snags. In die warmste maand – Augustus – wissel temperature tussen 28 en 34 °C bedags en tussen 19 en 24 °C snags. Gemiddeld duur die somer/vakansie seisoen ongeveer 8 maande, beginnende rondom middel-April met temperature van 19-23 °C bedags en 14-14 °C snags en eindig in November met temperature van 17-23 °C bedags en 11-20 °C snags. Soms word ook temperature van 20 °C in die oorblywende 4 maande bereik. Onder al die hoofstede op die vasteland van Europa, het Valletta, die hoofstad van Malta, die warmste winters, met gemiddelde temperature van 15-16 °C bedags en 9-10 °C snags in die Januarie-Februarie periode. In Maart en Desember is gemiddelde temperature rondom 17 °C bedags en 11 °C snags.<ref name="Met Office">{{en}} {{citation|url=http://www.maltairport.com/weather/page.asp?p=17148&l=1|name=Weather of Malta|publisher=MET Office in Malta International Airport|title=argiefkopie|accessdate=19 Oktober 2012|archivedate= 6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100906074233/http://www.maltairport.com/weather/page.asp?p=17148&l=1}}</ref> Groot skommelings in temperatuur is raar. Malta is ook een van die min plekke in Europa wat "groen" is regdeur die jaar. Gemiddelde jaarlikse seetemperature is 20 °C (hoogste in die Europese-kontinent), van 16 °C in Januarie tot 26 °C in Augustus. In die 6 maande – van Junie tot November – oorskry gemiddelde seetemperature 21 °C.<ref name="weather2travel">{{en}} {{citation|url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/malta/valletta.php |title=Valletta Climate Guide |accessdate=5 Junie 2009}}</ref> Die aantal ure sonskyn beloop ongeveer 3000 per jaar (van die hoogste in Europa), met 'n gemiddeld van bo vyf ure sonskyn per dag in Desember tot bo 12 ure in Julie.<ref name=noaa>{{en}} {{citation|url=ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-VI/ML/16597.TXT|title=Climate Data for Luqa|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|accessdate = 15 Oktober 2012}}</ref> Dit is omtrent dubbel dié van die stede in die noordelike helfte van Europa: Londen met net 1461 ure.<ref name=London_climate>{{en}} {{citation |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html |title=Met Office: Climate averages 1971–2000 |publisher=Met Office |accessdate=20 September 2011 |archivedate=28 Februarie 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpl3HnmR?url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html }}</ref> In die winter is dit tot 'n paar keer meer: Londen het 37 ure<ref name=London_climate /> terwyl Malta 155 tot 164 (afhangende van die bronne) ure van sonskyn het in Desember. {{Tabel weergemiddeldes |locatie= Malta (Malta Internasionale Lughawe in Luqa, in die sentrale deel van die eiland) |jan_a_max = 22.2 |feb_a_max = 23.3 |mrt_a_max = 26.2 |apr_a_max = 30.7 |mei_a_max = 33.9 |jun_a_max = 39.5 |jul_a_max = 42.7 |aug_a_max = 39.8 |sep_a_max = 37.4 |okt_a_max = 33.6 |nov_a_max = 27.1 |dec_a_max = 24.3 |jaar_a_max = 42.7 |jan_gem_max = 15.2 |feb_gem_max = 15.5 |mrt_gem_max = 16.7 |apr_gem_max = 19.1 |mei_gem_max = 23.3 |jun_gem_max = 27.5 |jul_gem_max = 30.7 |aug_gem_max = 30.7 |sep_gem_max = 28.0 |okt_gem_max = 24.2 |nov_gem_max = 20.1 |dec_gem_max = 16.7 |jaar_gem_max = 22.3 |jan_gem = 12.2 |feb_gem = 12.4 |mrt_gem = 13.4 |apr_gem = 15.5 |mei_gem = 19.1 |jun_gem = 23.0 |jul_gem = 25.9 |aug_gem = 26.3 |sep_gem = 24.1 |okt_gem = 20.7 |nov_gem = 17.0 |dec_gem = 13.9 |jaar_gem = 18.6 |jan_gem_min = 9.2 |feb_gem_min = 9.3 |mrt_gem_min = 10.1 |apr_gem_min = 11.9 |mei_gem_min = 14.9 |jun_gem_min = 18.4 |jul_gem_min = 21.0 |aug_gem_min = 21.8 |sep_gem_min = 20.1 |okt_gem_min = 17.1 |nov_gem_min = 13.9 |dec_gem_min = 11.0 |jaar_gem_min = 14.9 |jan_a_min = 1.4 |feb_a_min = 1.9 |mrt_a_min = 2.4 |apr_a_min = 6.5 |mei_a_min = 8.0 |jun_a_min = 12.6 |jul_a_min = 15.5 |aug_a_min = 15.9 |sep_a_min = 13.2 |okt_a_min = 8.0 |nov_a_min = 5.9 |dec_a_min = 3.6 |jaar_a_min = 1.4 |jan_gem_ns = 89.0 |feb_gem_ns = 61.3 |mrt_gem_ns = 40.9 |apr_gem_ns = 22.5 |mei_gem_ns= 6.6 |jun_gem_ns = 3.2 |jul_gem_ns = 0.4 |aug_gem_ns = 7.0 |sep_gem_ns = 40.4 |okt_gem_ns = 89.7 |nov_gem_ns = 80.0 |dec_gem_ns = 112.3 |jaar_gem_ns = 553.3 |lvjan = 79 |lvfeb = 79 |lvmrt = 79 |lvapr = 77 |lvmei = 74 |lvjun = 71 |lvjul = 69 |lvaug = 73 |lvsep = 77 |lvokt = 78 |lvnov = 77 |lvdec = 79 |lvjaar = 76 |rdjan = 13.7 |rdfeb = 10.9 |rdmrt = 8.9 |rdapr = 6.4 |rdmei = 2.8 |rdjun = 1.1 |rdjul = 0.4 |rdaug = 1.0 |rdsep = 3.9 |rdokt = 10.2 |rdnov = 10.6 |rddec = 14.2 |rdjaar = 84.1 |zujan = <!--158.1--> 5.1 <!--Oorspronlik syfers per maand in hakkies--> |zufeb = <!--172.3-->6.2 |zumrt = <!--223.2-->7.2 |zuapr = <!--246.0-->8.2 |zumei = <!--300.7-->9.7 |zujun = <!--327.0-->10.9 |zujul = <!--365.8-->11.8 |zuaug = <!--337.9-->10.9 |zusep = <!--261.0-->8.7 |zuokt = <!--220.1-->7.1 |zunov = <!--183.0-->6.1 |zudec = <!--155.0-->5.0 |bron = Wêreld Meteorologiese Organisasie ([[Verenigde Nasies|VN]]),<ref name="Weather Information for Malta">{{en}} {{cite web |url=http://www.worldweather.org/012/c00042.htm |title=Weather Information for Malta |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018173108/http://www.worldweather.org/012/c00042.htm |archive-date=18 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=19 Oktober 2012 }}</ref> NOAA,<ref name="noaa" /> }} == Ekonomie == [[Lêer:AIDAcara Valetta.jpg|duimnael|Valletta se seenywerheidsgebied]] Malta word, volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), geklassifiseer as 'n gevorderde ekonomie saam met 32 ander lande.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/index.htm |title=IMF World Economic Outlook (WEO) – Recovery, Risk, and Rebalancing, October 2010 – Table of Contents |publisher=Imf.org |date=6 Oktober 2010 |accessdate=1 Junie 2011}}</ref> Tot en met 1800 was Malta afhanklik van [[katoen]], [[tabak]] en sy skeepswerwe vir uitvoere. Gedurende die tydperk onder Britse beheer, maak hulle staat op die skeepswerf se ondersteuning van die Britse vloot, veral tydens die [[Krimoorlog]] in 1854. Vakmanne en almal wat in die weermag gedien het baat geweldig by die militêre basis. In 1869 gee die opening van die Suez-kanaal Malta se ekonomie 'n groot hupstoot. Daar was 'n massiewe toename in haweverkeer. Skepe wat gestop het by Malta se dokke vir brandstofaanvulling het bygedra tot die Entrepothandel, wat bykomende voordele vir die eiland gebring het. Aan die einde van die 19de eeu het die ekonomie egter begin kwyn, en teen die 1940's was Malta se ekonomie in 'n ernstige krisis. Een faktor was die beter reikafstand van nuwe skepe wat minder gereelde brandstofaanvullings benodig het. [[Lêer:Mediterraneo dolphin show 1.JPG|duimnael|links|Die dolfynvertoning by die Mediterraneo marinepark. Toerisme dra 'n groot deel by tot Malta se BBP.]] Tans is Malta se belangrikste hulpbronne kalksteen, 'n gunstige geografiese ligging en 'n produktiewe arbeidsmag. Malta produseer net sowat 20% van sy voedsel, het beperkte varswater-voorrade en het geen binnelandse energiebronne nie. Die ekonomie is afhanklik van buitelandse handel (as 'n vragoorlaaipunt), vervaardiging (veral elektronika en tekstiel) en toerisme. Die filmbedryf is 'n groeiende bydraer tot die Maltese ekonomie, met 'n paar groot buitelandse films wat elke jaar in Malta verfilm word. Die land het ook uitvoere van ander vorme van dienste verhoog, soos finansiële- en bankdienste. [[Lêer:Eurozone.svg|duimnael|Malta is deel van 'n monetêre eenheid, die Eurosone (donkerblou)]] Die regering belê geweldig baie in die onderwys, insluitend kolleges. As deel van voorbereidings vir Malta se lidmaatskap tot die [[Europese Unie]] (aangesluit op 1 Mei 2004) is sommige staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer en markte geliberaliseer. Die regering het byvoorbeeld op 8 Januarie 2007 aangekondig dat hy sy belang van 40% in MaltaPost verkoop, ten einde 'n privatiseringsproses van die afgelope vyf jaar af te handel. In 2010 het Malta dit reggekry om telekommunikasie, posdienste, skeepswerwe en skeepsbouery te privatiseer. Malta het belangrike en wesenlike stappe gedoen om homself te vestig as 'n globale rolspeler in die oorgrensfonds administrasiebedryf. Malta se 'n unieke kombinasie van meertalige werknemers en 'n sterk Anglo-Saksiese regstelsel laat hulle toe om sterk mee te ding met lande soos Ierland en Luxemburg. Die land het 'n gemengde reputasie rondom deursigtigheid en 'n DAW-indeks telling van 6, maar beide aspekte behoort na verwagting te verbeter, aangesien Malta toenemend 'n meer omvattende wetgewende raamwerk vir finansiële dienste aanneem. Malta se reguleerder, die MFSA, is sterk ingestel op besigheidsontwikkeling. Die land is suksesvol met die lok van dobbelbedrywe, vliegtuig- en skeepsregistrasie, kredietkaart-uitreikende banklisensies en ook fondsadministrasie. Diensverskaffers rondom hierdie bedrywe, met inbegrip van fidusiêre en trustee bedrywe, is 'n kernaspek van die groeistrategie van die eiland. Malta en [[Tunisië]] is tans besig met besprekings rondom die kommersiële ontginning van die vastelandsplaat geleë tussen hulle, veral vir petroleum eksplorasie. Soortgelyke samesprekings word ook tussen Malta en [[Libië]] gehou vir dieselfde doeleindes. Malta vorder nie eiendomsbelasting in nie. Volgens Eurostat-data staan die Maltese PPS BBP per capita, in 2008, op 76 persent van die EU-gemiddeld.<ref>{{en}} {{citation|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|accessdate=25 Junie 2009|archivedate=11 Julie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF}}</ref> === Bankwese en finansies === [[Lêer:Malta - St. Julian's (Triq it-Torri (Sliema)) 03 ies.jpg|duimnael|Portomaso Business-toring, die hoogste gebou in Malta]] Die twee grootste kommersiële banke, Bank van Valletta en HSBC Bank Malta, kan beide hulle oorsprong terugneem na die 19de eeu. Malta is een van die wêreld se finansiële sentra.<ref>{{en}} {{citation|url=http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf|title=The Global Financial Centres Index 10. (PDF)|work=Qatar Financial Centres Authority (September 2011)|accessdate=7 Junie 2012|archivedate= 8 Oktober 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008222617/http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf}}</ref> Die Sentrale Bank van Malta (Bank Ċentrali ta' Malta) het twee belangrike areas van verantwoordelikheid: die formulering en implementering van monetêre beleid en die bevordering van 'n gesonde en doeltreffende finansiële stelsel. Dit is vasgelê op 17 April 1968 deur die Sentrale Bank van Malta Wet. Die Maltese regering betree die ERM-II op 4 Mei 2005, en neem die euro as die land se geldeenheid aan op 1 Januarie 2008.<ref>{{en}} {{citation |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6288084.stm |title=Cyprus and Malta to adopt euros |date=10 Julie 2007|work=BBC News Business|accessdate=12 Oktober 2007}}</ref> === Vervoer === Verkeer in Malta beweeg aan die linkerkant soos in die Verenigde Koninkryk. Motoreienaarskap in Malta is uiters hoog gegewe die grootte van die eilande. Dit is die vierde hoogste in die Europese Unie. Die aantal geregistreerde motors in 1990 was 182&nbsp;254, en kom neer op 'n digtheid van 582 motors/km².<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.researchgate.net/publication/33384971_Petrol_Lead_in_a_Small_Island_Environment|author=Michael Sammut, Charles Savona-Ventura|title=Petrol Lead in a Small Island Environment|journal=International Journal of Risk & Safety in Medicine|volume=9 |year=1996|pages=33–40}}</ref> Malta het 'n padnetwerk van 2&nbsp;254&nbsp;km, 1&nbsp;972&nbsp;km (87,5%) geteer en 282&nbsp;km ongeteer (Desember 2003).<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nationmaster.com/country/mt-malta/tra-transportation|title=''NationMaster'' – Transportation statistics|accessdate=19 Februarie 2007}}</ref> [[Lêer:Malta Buses (cropped 2).jpg|duimnael|Maltese bus]] Die hoofpaaie van Malta vanaf die mees suidelike punt tot die mees noordelike punt is die volgende: Triq Birżebbuġa in Birżebbuġa, Għar Dalamweg en Tal-Barraniweg in Żejtun, Santa Luċijalaan in Paola, Aldo Morostraat (Trunkstraat), 13 Desemberstraat en Ħamrun-Marsaverbypad in Marsa, Regionalstraat in Santa Venera/Msida/Gżira/San Ġwann, St Andrew's-straat in Swieqi/Pembroke, Malta, Coaststraat in Baħar iċ-Ċagħaq, Salinastraat, Kennedyrylaan, St. Paul's-verbypad en Xemxija Hill in San Pawl il-Baħar, Mistra Hill, Wettingerstraat (Mellieħa-verbypad) en Marfaweg in Mellieħa. [[Lêer:Map of Malta 2.png|duimnael|links|Hoofsnelweë]] Busse (''xarabank'' of ''karozza tal-linja'') is die primêre metode van openbare vervoer. Die diens, wat in 1905 gestig is, het 'n omvattende hervorming ondergaan in Julie 2011. Die bestuurstrukture het verander van selfstandige drywers wat hul eie voertuie bestuur na 'n diens wat aangebied word deur 'n enkele maatskappy deur middel van 'n openbare tender (in Gozo, wat beskou word as 'n klein netwerk, word die diens direk gelewer).<ref>{{mt}} {{citation |url=https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 |title=Ministeru għall-Infrastruttura Transport u Komunikazzjoni – Transport Pubbliku |publisher=Mitc.gov.mt |accessdate=15 September 2011 |archivedate=13 Januarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113172538/https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 }}</ref> Die openbare tender is toegeken aan Arriva Malta, 'n lid van die Arriva groep. Die nuwe diens loop dag en nag. Die vinnige dwarsstroomdienste werk teen 'n frekwensie van 30 minute. Die dwarsstroomdiens moet verbind met hoofstroomdienste, wat sal werk teen 'n frekwensie van tussen 10 en 30 minute. Op streeks- en plaaslike vlak, sal die sylyne dorpe en omliggende gebiede elke 30 minute bedien. Wisselaars is geleë in Valletta, Mater Dei-hospitaal, Swieqi, Paola, Marsa, Malta Internasionale Lughawe en Msida. Tussen 1883 en 1931 het Malta 'n spoorlyn gehad wat Valletta met die weermagbarakke by Mtarfa verbind het, via Mdina en 'n aantal stede en dorpe. Die spoorlyn het in onbruik verval en is uiteindelik heeltemal gesluit met die bekendstelling van elektriese trems en busse. Op die kruin van die bombardement van Malta gedurende die Tweede Wêreldoorlog, het Mussolini aangekondig dat sy magte die spoorwegstelsel vernietig het, maar met die uitbreek van die oorlog was die spoorlyn alreeds vir nege jaar in onbruik. [[Lêer:Valletta-Harbour.jpg|links|duimnael|Grand Harbour]] [[Lêer:Malta Freeport from Pretty Bay at Birzebbuga.jpg|duimnael|Malta Freeport, een van die grootste Europese hawens.]] Malta het drie groot natuurlike hawens op die hoofeiland: * Grand Harbour (of Port IL-Kbir), geleë aan die oostekant van die hoofstad Valletta, is al 'n hawe sedert die Romeinse tyd. Dit het verskeie uitgebreide dokke en kaaie, sowel as 'n passasierskipterminaal. 'n Terminaal by Grand Harbour bedien ook veerbote wat Malta verbind met Pozzallo en Catania in Sisilië. * Marsamxett-hawe, geleë aan die westekant van Valletta, huisves 'n aantal jagmarinas. * Marsaxlokk-hawe (Malta Freeport), by Birżebbuġa aan die suid-oostekant van Malta, is die eiland se vernaamste vragterminaal. Malta Freeport is die 11de besigste vraghouerhawe op die Europese vasteland en 46ste in die wêreld, met 'n handelsvolume van 2.3 miljoen twintigvoetlange eenhede in 2008.<ref>{{en}} {{citation|url=http://aapa.files.cms-plus.com/Statistics/WORLD%20PORT%20RANKINGS%2020081.pdf |title=AAPA World Port Rankings 2008 |format=PDF |accessdate=14 November 2010}}</ref> Daar is ook twee mensgemaakte hawens wat 'n passasiers- en veerbootdiens bedien tussen Ċirkewwa Hawe op Malta en Mġarr Hawe op Gozo. Die veerboot vaar daagliks verskeie kere heen en weer. [[Lêer:Malta International Airport2.jpg|links|duimnael|Malta Internasionale Lughawe]] [[Malta Internasionale Lughawe]] (Ajruport Internazzjonali ta' Malta) is die enigste lughawe wat die Maltese eilande bedien. Dit is op die terrein gebou wat voorheen deur die [[Koninklike Britse Lugmag]] se Luqa-lugmagbasis gebruik was. Daar is ook 'n helihawe, maar die geskeduleerde diens na Gozo is in 2006 gestaak. Die helihawe op Gozo is by Xewkija. Sedert Junie 2007 bedryf Harbour Air Malta 'n vliegbootdiens, driekeer per dag, tussen die seeterminale van Grand Harbour en Mgarr Hawe in Gozo. [[Lêer:9H-AEO (39217900532).jpg|duimnael|'n [[Air Malta]] vliegtuig]] Die nasionale lugredery is [[Air Malta]], met die Malta Internasionale Lughawe as basis. Die lugredery bedien 36 bestemmings in Europa en Noord-Afrika. Die eienaars van Air Malta bestaan uit die regering van Malta (98%) en private beleggers (2%). Air Malta het 1&nbsp;547 personeel in diens. Dit het ook 25%-aandeelhouding in Medavia. Air Malta het al meer as 191 tussenredery kaartjie-uitreikingsooreenkomste met ander IATA-lugrederye gesluit. Dit het ook 'n kodedeelooreenkoms met [[Qantas]] wat drie roetes dek. In September 2007 sluit Air Malta twee ooreenkomste met die [[Aboe Dhabi]]-gestasioneerde [[Etihad Airways]], Air Malta verhuur twee bedryfsklaar Airbus-vliegtuie aan Etihad Airways vir die winterseisoen wat op 1 September 2007 begin en verskaf operasionele ondersteuning op 'n ander [[Airbus A320]] vliegtuig wat dit uitverhuur aan Etihad Airways. === Kommunikasie === Die selfoonpenetrasietempo het op 101.3% gestaan aan die einde van 2009.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2701|title=Post and Telecommunications: Q4/2009|publisher=nso.gov.mt|accessdate=20 Oktober 2012|archivedate=14 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114021810/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2701}}</ref> Malta gebruik die [[GSM]] 900 en UMTS (3G) selfoonstelsels. Dit is versoenbaar met die res van die Europese lande, Australië en ook Nieu-Seeland. Daar is geen areakodes in Malta nie, intekenaars se nommers bestaan uit 8 syfers. Vastelyn telefoonnommers gebruik die voornommers '''21''' en '''27''' terwyl selfoonnommers die voornommers '''79''', '''77''' of '''99''' gebruik. Vir internasionale oproepe na Malta moet mens eers die internasionale toegangskode skakel, daarna die land se skakelkode +356 gevolg deur die intekenaar se nommer. === Geldeenheid === [[Lêer:MTESK.jpg|duimnael|Maltese beginnerspak ter geleentheid van die euro-invoering]] Maltese euromunte vertoon die Maltese Kruis op die € 2 en € 1 munte, die [[Wapen van Malta|Maltese Wapen]] op die € 0,50, € 0,20 en € 0,10 muntstukke, en die Mnajdratempels op die € 0,05, € 0,02 en € 0,01 munte.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml|title=Maltese Cross on the Euro coins|work=Malta Media|date=12 Junie 2006|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=10 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410170038/http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml}}</ref> Malta het versamelaarsmunte gemunt met 'n sigwaarde wat wissel tussen 10 tot 50 euro. Hierdie munte sit 'n bestaande nasionale praktyk voort van die munt van silwer en goue herdenkingsmunte. In teenstelling met normale uitreikings is hierdie munte nie 'n wettige betaalmiddel in alle eurosones nie. 'n Maltese € 10 herdenkingsmunt kan byvoorbeeld nie gebruik word in enige ander land nie. Vanaf 1972 tot met die bekendstelling van die euro in 2008 was die geldeenheid die Maltese lira, wat die Maltese pond vervang het. Die pond het die Maltese scudo vervang in 1798. === Toerisme === [[Lêer:Mellieha Bay beach Malta 1.jpg|duimnael|Mellieħa-baaistrand]] Malta is 'n gewilde toeristebestemming, met 1,2 miljoen toeriste per jaar.<ref name="Malta in Figures">{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2326|title=Malta in Figures|publisher=National Statistics Office|location=Malta|year=2008|isbn=978-99909-73-64-8|accessdate=11 September 2012|archivedate= 5 Maart 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305122040/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2326}}</ref> Drie keer meer toeriste besoek die eilande as wat daar inwoners is. Toerisme-infrastruktuur het dramaties toegeneem oor die afgelope paar jaar en 'n hele aantal goeie hotelle is beskikbaar op die eiland. Oorontwikkeling en die vernietiging van tradisionele behuising is egter 'n groeiende bron van kommer. 'n Toenemende aantal Maltese reis nou na die buiteland vir vakansie.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309 |title=More Maltese travel abroad |work=The Malta Independent |accessdate=12 Oktober 2007 |archivedate=15 Desember 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215013655/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309 }}</ref> In die afgelope jare word Malta bemark as 'n mediese toerismebestemming.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 |title=Independent Online |publisher=Independent.com.mt |date=26 Maart 2009 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=16 Desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216064632/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 }}</ref> Heelwat van die gesondheidstoerismeverskaffers help ontwikkeling aan in die bedryf. Daar is egter geen Maltese hospitaal wat al 'n onafhanklike internasionale gesondheidsorgakkreditasie ondergaan het nie. Malta is baie gewild onder Britse mediese toeriste,<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists |title=Malta popular with UK medical tourists |publisher=Treatmentabroad.net |date=2 Mei 2008 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=16 Desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216023654/http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists/ }}</ref> wat Maltese hospitale aanspoor om akkreditering van VK-oorsprong te verkry soos die ''Trent Accreditation Scheme''. Dubbele akkreditering met die Amerikaansgeoriënteerde ''Joint Commission'' is nodig indien hospitale in Malta wil kompeteer met die Verre Ooste en Latyns-Amerika vir mediese toeriste uit die Verenigde State. === Wetenskap en tegnologie === Malta het 'n samewerkingsooreenkoms met die [[Europese Ruimtevaartorganisasie]] (ESA) vir meer intensiewe samewerking rondom ESA projekte.<ref name="Malta signs Cooperation Agreement with ESA">{{en}} {{citation|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMH012YRYG_index_0.html|title=Malta signs Cooperation Agreement with ESA.|publisher=Esa.int.|accessdate=7 Junie 2012}}</ref> == Demografie == [[Lêer:Malta 230915 Valletta 03.jpg|duimnael|links|Valletta, Malta se historiese hoofstad]] Malta lê elke tien jaar 'n bevolkings- en behuisingsensus af. Gebore Maltese maak die meerderheid van die bevolking uit. Daar is egter minderhede, van wie die meeste Britse boorlinge is en baie afgetree is op Malta. <!--Nota aan redigeerders: Alle inligting, insluitend kommentaar, is van die 2005-sensus afkomstig behalwe waar anders aangedui.--> Die bevolking van Malta was in Julie 2011 geskat op 408&nbsp;000.<ref name=cia /> In 2005 was 17% 14 jaar oud of jonger, 68% was in die 15-64 ouderdomsinterval, terwyl die oorblywende 13% 65 jaar en ouer was<!--Tabel 8: Totale populasie rondom bree ouderdomsgroep en lokaliteit soos op 27 November 2005-->. Malta se bevolkingsdigtheid van 1&nbsp;282 per vierkante kilometer is by verre die hoogste in die EU<!--Tabel15: Populasiedigtheid in Europa-->, en een van die hoogste in die wêreld. Die enigste sensusjaar wat 'n bevolkingsdaling getoon het, was die van 1967, met 'n 1,7% afname. Dit is toegeskryf aan 'n aansienlike emigrasie van Maltese burgers.<ref name="Census2005">{{en}} {{citation |authorlink=http://www.nso.gov.mt |title=Census of Population and Housing 2005: Preliminary Report |publisher=National Statistics Office |year=2005 |location=Valletta |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 |isbn=978-99909-73-38-9 |accessdate=20 September 2011 |archivedate=20 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110920210030/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 }}</ref> Die inwonende Maltese bevolking van 2004 is beraam op 97,0% van die totale inwonende bevolking.<ref name="Demo2004">{{en}} {{citation |last=National Statistics Office |title=Demographic Review 2004 |publisher=National Statistics Office |year=2005 |location=Valletta |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1542 |isbn=99909-73-32-6 |page=59 |accessdate=20 September 2011 |archivedate= 7 September 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907101948/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1542 }}</ref> Alle sensusse sedert 1842 toon 'n geringe meerderheid vroue teenoor mans<!-- (1 000 : 1 000 en 1 003 : 1 000 respektiwelik) -->. Die 1901 en 1911 sensusse kom die naaste daaraan om 'n balans te toon. Die hoogste vrou-teenoor-man verhouding is in 1957 getoon (1&nbsp;088 : 1&nbsp;000), sedertdien verklein die verhouding konstant. Die 2005 sensus toon 'n 1&nbsp;013 : 1&nbsp;000 vrou-teenoor-man verhouding<!--Tabel 2: Populasie- en geslagsverhoudings: 1842–2005-->. Bevolkingsgroei het afgeneem van 9,5% tussen die 1985 en 1995 sensusse, tot 6,9% tussen die 1995 en 2005 sensusse ('n jaarlikse gemiddeld van +0,7%)<!--Commentary bl. xvii & Chart 3: Percentage population change between censuses-->. Die geboortesyfer het op 3&nbsp;860 gestaan ('n afname van 21,8% volgens die 1995-sensus) en die sterftesyfer op 3&nbsp;025. Dus was daar 'n natuurlike groei van 835 (vergeleke met +888 vir 2004, van wie meer as 'n honderd buitelandse inwoners was).<ref name="NSO 20060711">{{en}} {{citation |title=World Population Day – 2006: Special Observances |publisher=National Statistics Office |location=Valletta |date=10 Julie 2006 |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1719 |accessdate=12 Julie 2006 |archivedate=27 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927190022/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1719 }}</ref> <!--Kan in 'n toekomstige afdeling oor die pensioenkwessie gebruik word-->Die bevolking se ouderdomsamestelling is soortgelyk aan die ouderdomsamestelling algemeen in die EU<!--Chart 11. Comparative distribution bet Malta and EU25-->. Sedert 1967 is daar 'n tendens van veroudering van die bevolking, daar word verwag dat dit sal voortduur in die afsienbare toekoms. Malta se ouderdom-afhanklikheidsverhouding van 17,2% in 1995 het gestyg tot 19,8% in 2005, redelik laer as die EU se gemiddeld van 24,9%; 31,5% van die Maltese bevolking is onder die ouderdom van 25 (in vergelyking met die EU se 29,1%); maar die 50-64 ouderdomsgroep verteenwoordig 20,3% van die bevolking, aansienlik hoër as die EU se 17,9%. Die ouderdom-afhanklikheidsverhouding sal na verwagting geleidelik styg in die komende jare<!--Commentary bl. xxvii-->. Maltese wetgewing erken beide siviele en kanonieke (kerkgeregtelike) huwelike. Nietigverklaringe deur die kerklike en burgerlike howe is nie verwant nie en word ook nie noodwendig wedersyds onderskryf nie. Malta het ten gunste van egskeidingswetgewing gestem in 'n referendum gehou op 28 Mei 2011.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13588834 |title=BBC News – Malta votes 'Yes' in divorce referendum |publisher=BBC |date=29 Mei 2011|accessdate=1 Junie 2011}}</ref> [[Aborsie]] in Malta is onwettig. 'n Persoon moet 16 wees om te kan trou.<ref>{{en}} {{citation |url=http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_6/chapt255.pdf |title=Chapter 255. Marriage Act |publisher=Docs.justice.gov.mt |accessdate=14 November 2010 |archivedate=31 Julie 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040731001906/http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_6/chapt255.pdf }}</ref> Die getal bruide onder die ouderdom van 25 het afgeneem van 1&nbsp;471 in 1997 tot 766 in 2005, terwyl die aantal bruidegomme onder 25 gedaal het van 823 tot 311. Daar is 'n konstante tendens onder vroue om op 'n jonger ouderdom te trou as mans. In 2005 was daar 51 bruide tussen die ouderdomme van 16 en 19, vergeleke met 8 bruidegomme.<ref name="NSO 20060711" /> Teen die einde van 2007 was die totale bevolking 410&nbsp;290 en daar word verwag dat dit tot 424&nbsp;028 gaan styg teen 2025. Op die oomblik is vroue effens meer as mans en maak 50,3% van die bevolking uit. Die grootste groepering van mense (7.5%) val in die ouderdomsgroep 25–29, terwyl 7.3% in die ouderdomsgroepe 45–49 en 55–59 val.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080712/local/population-in-malta-gozo-exceeds-410-000|title=Timesofmalta.com – Population in Malta, Gozo exceeds 410,000|publisher=Times of Malta|accessdate=12 Julie 2008}}</ref> === Taal === [[Lêer:Il-Kantilena.png|duimnael|''Il-Kantilena'' deur Pietru Caxaro is die oudste teks in Maltees, 15de eeu]] Die [[Maltees|Maltese taal]] (Maltees: ''Malti'') is die amptelike taal van Malta. Neffens Maltees is Engels ook 'n amptelike taal en die landswette word in beide tale uitgevaardig. Die Grondwet bepaal egter dat indien daar enige konflik tussen die Maltese en die Engelse teks van enige wet bestaan, moet die Maltese teks se interpretasie voorrang geniet. Maltees is oorspronklik 'n [[Semitiese taalfamilie|Semitiese taal]] wat afstam van die nou uitgestorwe Sisiliaans-Arabiese (Sisulo-Arabiese) dialek (vanaf die suide van Italië).<ref name=MED>{{en}} {{citation|author=Joseph M. Brincat|url=http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.html|title=Maltese – an unusual formula|publisher=MED Magazine|date=Februarie 2005|accessdate=10 Desember 2012|archivedate= 7 Februarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207173922/http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.html}}</ref> Die Maltese alfabet bestaan uit 30 letters gebaseer op die [[Latynse alfabet]], insluitend die diakrities veranderde letters ''ż'', ''ċ'' en ''ġ'', sowel as die letters ''għ'', ''ħ'' , en ''ie''. Maltees het 'n Semitiese basis met heelwat lenery vanaf [[Sisiliaans]], Italiaans, 'n bietjie Frans, en meer onlangs en toenemend uit Engels.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/study2.html|title=Evolution of the Maltese Language}}</ref> Die taal sluit verskillende dialekte in wat heelwat kan wissel van een dorp na 'n ander, of van die een eiland na die ander. Die Euro-barometer meld dat 100% van die bevolking Maltees praat. Daarbenewens praat 88% van die bevolking Engels, 66% [[Italiaans]], en 17% Frans.<ref>{{en}} {{citation|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|title=Europeans and their Languages|date=2006}}</ref> Hierdie wydverspreide kennis van [[Tweede taal|tweede tale]] maak Malta een van die mees veeltalige lande in die [[Europese Unie]]. 'n Studie van publieke menings oor watter taal "verkies" word, het getoon dat 86% van die bevolking 'n voorkeur vir Maltees geniet, 12% vir Engels en 2% vir Italiaans.<ref name=LinguisticView /> Tog is die Italiaanse TV-kanale wat Malta bereik vanaf Italiaanse uitsaaiers, soos Mediaset en RAI, steeds baie gewild.<ref name=LinguisticView>{{en}} {{citation|author=Ignasi Badia i Capdevila|url=http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm|title=A view of the linguistic situation in Malta|publisher=NovesSl|date=2004|accessdate=24 Februarie 2008|archivedate= 4 Julie 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080704082531/http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm}}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1045691.stm|title=Country profile: Malta|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf |title=Europeans and languages |accessdate=29 Januarie 2007 |year=2005 |month=September |format=PDF |publisher=European Commission |page=4 |archivedate=28 Januarie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070128095746/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf }}</ref> Italiaans was 'n amptelike taal van Malta neffens Maltees tot 1934, waarna dit deur Engels vervang is. === Geloof === [[Lêer:St Johns Co-Cathedral.jpg|duimnael|links|Die fasade van St. John's Co-Katedraal]] Die Grondwet van Malta verklaar die Rooms-Katolieke geloof as die staatsgodsdiens hoewel verskanste voorsiening vir godsdiensvryheid gemaak word. Freedom House en die CIA World Factbook rapporteer dat 98% van die bevolking Rooms-Katoliek is, alhoewel hierdie syfer hoogs debatteerbaar is. Daar is meer as 360 kerke op Malta, Gozo en Comino, een kerk vir elke 1&nbsp;000 inwoners. Die parogiekerk (Maltees: "il-parroċċa", of "il-knisja parrokjali") is die argitektoniese en geografiese fokuspunt van elke Maltese stad en dorp, en die vernaamste bron van burgerlike trots. Hierdie burgerlike trots manifesteer op skouspelagtige wyse tydens die plaaslike dorps-''festas''. Dit dui die dag van die beskermheilige van elke gemeente aan, met parade orkeste, godsdienstige optogte, spesiale misse, vuurwerke (veral klappers), en ander feestelikhede. [[Lêer:Domen i Mosta.jpg|duimnael|Die Mosta-koepel bekend as "Ir-Rotunda"]] Malta is 'n Apostoliese bisdom. Die Handelinge van die Apostels vertel dat 'n verhoorafwagtende Paulus, op pad van Kreta na Rome, skipbreuk gelei het op die eiland van" Melite", wat baie Bybelkenners as Malta identifiseer. Die gebeure speel af rondom 60 nC.<ref name="doi.gov.mt" /> Die Handelinge van die Apostels verkondig dat Paulus drie maande op die eiland deurgebring het. Hy het die siekes genees, insluitend die vader van Publius, die "hoofman van die eiland". Verskeie tradisies hou verband hiermee. Die skipbreuk word gesê het plaasgevind in die plek vandag bekend as ''St Paul's Bay''. Daar word gesê dat Sint Publius Malta se eerste biskop was. 'n Grot in Rabat, nou bekend as "St Paul's Grotto" (en in die omgewing waarvan bewyse van Christelike begrafnisse en rituele van die 3de eeu nC gevind is), is onder die vroegste bekende plekke op die eiland van Christelike aanbidding. Verdere bewyse van Christelike bedrywighede gedurende die tydperk van die Romeinse vervolging verskyn in [[Katakombe|grafkelders]] geleë onder verskeie plekke regoor die eiland, insluitend die [[Katakombe]]s van Paulus en Sint Agatha se Katakombes in Rabat, net buite die mure van Mdina. Laasgenoemde in besonder, is pragtig beskilder tussen 1200 en 1480, hoewel plunderende [[Ottomaanse Ryk|Turke]] dit erg geskend het in die 1550's. Daar is ook 'n hele aantal grotkerke, insluitende die grot in Mellieħa, wat 'n altaar is vir die geboorte van Maria waar, volgens legende, Lukas 'n prent van die Madonna geverf het. Dit is 'n plek vir pelgrimstogte sedert die [[Middeleeue]]. Die Handelinge van die Raad van Kalsedoon het op rekord dat in 451 nC, 'n sekere Acacius Biskop was van Malta (Melitenus episcopus). Dit is ook bekend dat in 501 nC, 'n sekere Konstantinus, ''episcopus Melitenensis'', teenwoordig was by die Vyfde Ekumeniese Raad. In 588 het [[Pous Gregorius I]] vir Tucillus ontroon, ''Miletinae Civitatis episcopus''. Die geestelikes en mense van Malta verkies Trajanus as sy opvolger in 599 nC. Die laaste aangetekende Biskop van Malta, voor die inval van die eilande, was 'n Griek met die naam van Manas, wat vervolgens in [[Palermo]] opgesluit is.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.newadvent.org/cathen/09574a.htm |title='&#39;Catholic Encyclopedia'&#39; |publisher=Newadvent.org |accessdate=31 Maart 2009}}</ref> Die Maltese historikus, Giovanni Francesco Abela, verklaar dat na hulle bekering tot die Christendom aan die hand van Paulus, die Maltese hul Christelike geloof behou het, ten spyte van die [[Fatimidiese Kalifaat|Fatimidiese]] inval. Abela se geskrifte beskryf Malta as 'n goddelike geseënde "skans vir die Christelik-Europese beskawing teen die verspreiding van Middellandse See-Islam".<ref name="malticross" /> Die plaaslike Christelike gemeenskap wat Rogier I van Sisilië [x] verwelkom het, is verder aangevul deur immigrante uit Italië, in die 12de en 13de eeu. [[Lêer:ZTN city center.jpg|duimnael|links|Żejtun middestad se parogiekerk]] Vir eeue was die Kerk in Malta ondergeskik aan die Bisdom van Palermo, behalwe onder Karel van Anjou, wat biskoppe vir Malta aangestel het, asook, op seldsame geleenthede, die Spanjaarde en later ook die Ridders. Sedert 1808 is alle biskoppe van Malta, Maltees. As 'n gevolg van die Normandiese en Spaanse tydperke, en die oppergesag van die Ridders het Malta die vroom Katolieke nasie geword wat dit vandag is. Dit is die moeite werd om daarop te let dat die Kantoor van die Inkwisiteur van Malta 'n baie lang dienstermyn op die eiland gehad het sedert sy stigting in 1530: die laaste Inkwisiteur het die eiland verlaat in 1798, nadat die Ridders mag oorgegee het aan [[Napoleon Bonaparte]]. Gedurende die tydperk van die Republiek van Venesië, het verskeie Maltese families geëmigreer na [[Corfu]]. Hul afstammelinge maak nou ongeveer twee-derdes van die gemeenskap van sowat 4000 Katolieke op, wat nou bly op die eiland. Die beskermheiliges van Malta is Paulus, Sint Publius, Sint Agatha en Sint George. Alhoewel nie 'n beskermheilige nie, word Sint George Preca (San Ġorġ Preca) grootliks vereer as die eerste gekanoniseerde Maltese heilige. [[Pous Benedictus XVI]] kanoniseer hom op 3 Junie 2007. Ook word 'n aantal Maltese individue erken as Geseëndes, insluitende Maria Adeodata Pisani en Nazju Falzon, met [[Pous Johannes Paulus II]] wat hulle tot saliges verklaar in 2001. Verskeie Rooms-Katolieke godsdienstige bestellings is teenwoordig in Malta, insluitend die Jesuïete, Franciskane, Dominikane en die Kleine Susters van die armes. Die meeste gemeentelede van die plaaslike [[Protestantisme|Protestantse]] kerke is nie Maltees nie, hul gemeentes trek baie van die Britse afgetredenes wat op die eiland bly asook vakansiegangers van baie ander lande. Daar is ongeveer 500 [[Jehovah se Getuies|Jehova Getuies]].<ref>{{en}} {{citation|work=watchtower.org|url=http://www.watchtower.org/e/statistics/worldwide_report.htm|title=2011 Report of Jehovah's Witnesses Worldwide|accessdate=13 Februarie 2013|archivedate=19 Junie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619050101/http://www.watchtower.org/e/statistics/worldwide_report.htm}}</ref> Die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] ([[Mormone]]), die Bybelse Baptistekerk en die Genootskap van Evangeliese Kerke het ongeveer 60 affiliasies. Daar is ook 'n paar kerke van ander denominasies, soos Sint Andrew se Skotse Kerk in Valletta ('n gesamentlike Presbiteriaanse en Metodiste gemeente) en Paulus se Anglikaanse katedraal, sowel as 'n Sewende Daagse Adventistekerk in Birkirkara. [[Lêer:Malta - Paola - Triq Kordin - Mosque 07 ies.jpg|duimnael|Mariam Al-Batool-moskee in Paola, Malta]] Die Joodse bevolking van Malta bereik sy hoogtepunt in die Middeleeue onder Normandiese heerskappy. In 1479 kom Malta en [[Sisilië]] onder Aragonese heerskappy. Die Alhambra dekreet van 1492 dwing alle Jode om die land te verlaat. Hulle word gedwing om slegs 'n paar van hul besittings saam te neem. 'n Paar dosyn Maltese Jode kon dalk tot die Christendom bekeer het in daardie tyd om op die eiland te bly. Vandag is daar een Joodse gemeente. [[Zen]]-[[Boeddhisme]] en die [[Baha’i]]-geloof maak aanspraak op sowat 40 lede. Daar is een [[moskee]]. 'n Moslem-laerskool het onlangs oopgemaak, sy bestaan bly 'n punt van omstredenheid. Van die geraamde 3000 Moslems in Malta is ongeveer 2250 buitelanders, ongeveer 600 genaturaliseerde burgers en ongeveer 150 is inheemse Maltese.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2003/24422.htm|title=International Religious Freedom Report 2003 – Malta|accessdate=9 Januarie 2008|publisher=Buro vir Demokrasie, Menseregte en Arbeid, Amerikaanse Staatsdepartement}}</ref> === Migrasie === ==== Immigrasie ==== [[Lêer:Malta - Floriana - Valletta Waterfront - Laguna Marina - Child Migrants' Memorial 03 ies.jpg|duimnael|Kindermigrasie-gedenkteken by die Valletta Waterfront ter herdenking van die 310 kinders wat tussen 1950 en 1965 na [[Australië]] migreer het.]] As 'n lidstaat van die Europese Unie en 'n party tot die Schengen-ooreenkoms, pas Malta die visumbeleid van die EU toe. Dit beteken dat om die land binne te kom: * Burgers van die EU en die Europese Ekonomiese Ruimte (EER) ([[Noorweë]], [[Ysland]] en [[Liechtenstein]]) en hulle spesiale gebiede en [[Switserland]] benodig slegs 'n paspoort of 'n nasionale identiteitskaart. Behalwe vir [[Roemenië|Roemeense]] en [[Bulgarye|Bulgaarse]] landgenote, benodig landsburgers in hierdie kategorie nie wettige werk- en verblyfpermitte in Malta nie.<ref name="WorkPermits">{{en}} {{citation|url=http://europa.eu/youreurope/citizens/work/abroad/work-permits/index_en.htm|title=EU Work permits and restrictions to labour market in EU countries-Your Europe|publisher=European Commission|date=Okt 2012|accessdate=Okt 2012}}</ref> * Landsburgers van sommige nie-EU en nie-EER-lande (meeste van die Wes-Balkanlande, die meeste lande op die Amerikaanse kontinent, [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Suid-Korea]], [[Maleisië]] en [[Japan]]) benodig slegs 'n paspoort (nie 'n visum nie) as hulle minder as 90 dae vertoef. * Burgers van ander lande het 'n paspoort en 'n visum nodig om die land binne te kom, visums is geldig vir een maand. Die geraamde netto invloei (deur gebruik te maak van data vir 2002–2004) was 1&nbsp;913 persone jaarliks. Oor die laaste 10 jaar het Malta 'n jaarlikse gemiddeld van 425 emigrante terug verwelkom.<ref name="Demo2004"/> Gedurende 2006 het 'n totaal van 1&nbsp;800 onwettige immigrante Malta bereik vanaf die Noord-Afrikaanse kus. Die meeste van hulle was van plan om die vasteland van Europa te bereik en het op Malta op geëindig as gevolg van hul substandaard skepe wat breek of hulle is gevang deur Maltese en ander EU-amptenare.<ref>{{en}} {{citation |title=Frendo holds talks with three European Union Commission Members |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Valletta |date=30 Januarie 2006 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Press%20release%20EU%20Commissioners%20300106.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083938/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Press%20release%20EU%20Commissioners%20300106.pdf }}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4365030.stm|title=Immigrant frustration for Malta|date=21 Oktober 2005|accessdate=12 Oktober 2007|work=BBC News Europe|first=Daniel|last=Sandford}}</ref> In die eerste helfte van 2006 het 967 ongeoorloofde immigrante in Malta aangekom, [x] omtrent dubbel die 473 wat in dieselfde periode in 2005 daar aangeland het.<ref name="Frendo03072006">{{en}} {{citation |title=Statement by the Minister of Foreign Affairs Dr. Michael Frendo to resident EU Ambassadors on irregular immigration in Malta |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Valletta |date=3 Julie 2006 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Illegal%20Immigration%20-%20Statement%20for%20EU%20Ambassadors%20030706.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083924/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Illegal%20Immigration%20-%20Statement%20for%20EU%20Ambassadors%20030706.pdf }}</ref> Heelwat immigrante het al omgekom met die vaart oor die Middellandse See, met een noemenswaardige voorval die van die Mei 2007 Malta-bootramp. Ongeveer 45% van die immigrante wat in Malta aanland is vlugtelinge (5%) of beskermde humanitêre status (40%) toegestaan. 'n Witskrif wat voorstel dat vlugtelinge al langer as 10 jaar op Malta woonagtig, Maltese burgerskap toegeken moet word, is in 2005 uitgereik. Histories het Malta toevlug verleen (en bygestaan in hul hervestiging) aan tot 800 of so Oos-Afrikaanse Asiërs wat uitgesit is vanuit [[Uganda]] deur [[Idi Amin]] en net onder 'n duisend [[Irak]]ese op vlug van [[Saddam Hoesein]] se regime. Aanhoudingskoste vir die eerste helfte van 2006 alleen was € 746&nbsp;385.<ref>{{en}} {{citation |work=The Sunday Times |location=UK |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20060716/local/immigrants-refused-entry-into-malta.47557 |title=Immigrants refused entry into Malta |date=16 Julie 2006 |accessdate=17 Julie 2006}}</ref> In 2005 probeer Malta om steun van die EU kry met betrekking tot die ontvangs van ongeoorloofde immigrante, repatriasie vir die wat vlugtelingstatus geweier is, die hervestiging van vlugtelinge in lande van die Europese Unie en maritieme veiligheid.<ref>{{en}} {{citation |first=Michael |last=Frendo |title=Illegal Immigration in Malta |booktitle=EU Foreign Ministers Council |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=5 Julie 2005 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=96&filesource=4&file=ILLEGal%20Immigrants.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083931/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=96&filesource=4&file=ILLEGal%20Immigrants.pdf }}</ref> In Desember 2005 het die Europese Raad die ''Globale benadering tot Migrasie: Prioriteitsaksies gerig op Afrika en die Middellandse See'' aangeneem; maar die ontplooiing van genoemde aksies is beperk tot die westelike Middellandse See. Dit plaas verdere druk op die sentrale Middellandse Seeroete vir onreëlmatige immigrasie van wie Malta 'n deel vorm. ==== Emigrasie ==== In die 19de eeu het die meeste emigrasie van Malta na Noord-Afrika en die Midde-Ooste plaas gevind, hoewel die tempo van terugmigrasie hoog was.<ref name=Jones>{{en}} {{citation|title=Modern emigration from Malta|first=Huw R.|last=Jones|year=1973|journal=Transactions of the Institute of British Geographers|volume=60|pages=101–119|jstor=621508}}</ref> Nietemin het Maltese gemeenskappe ontstaan in hierdie streke. Teen 1900 byvoorbeeld het die Britse konsulêre ramings daarop gedui dat daar 5&nbsp;326 Maltese in [[Tunisië]] was. In 1903 was daar beweer dat 15&nbsp;000 mense van Maltese oorsprong in [[Algerië]] gewoon het.<ref name=Attard>{{en}} {{citation|title=The Great Exodus (1918–1939)|first=Lawrence E.|last=Attard|year=1989|location=Malta|publisher=Publishers Enterprises Group|url=http://www.maltamigration.com/history/exodus/}}</ref> Malta het beduidende emigrasie ervaar as 'n gevolg van die ineenstorting van 'n konstruksie-oplewing in 1907 en na die Tweede Wêreldoorlog, toe die geboortesyfer aansienlik toegeneem het, maar in die 20ste eeu het die meeste emigrante na bestemmings in die [[Nuwe Wêreld]] verhuis, veral die Verenigde State en Australië. Na die Tweede Wêreldoorlog het Malta se Emigrasie Departement emigrante gehelp met die koste van hul reis. Tussen 1948 en 1967 het 30 persent van die bevolking geëmigreer.<ref name=Jones /> Tussen 1946 en die laat 1970's verlaat meer as 140&nbsp;000 mense Malta met behulp van die ondersteunende oortog skema, met 57.6% wat migreer na Australië, 22% na die Verenigde Koninkryk, 13% na Kanada en 7% na die Verenigde State.<ref name=King>{{en}} {{citation|title=The Maltese migration cycle: An archival survey|first=Russell|last=King|year=1979|journal=Area|volume=11|issue=3|pages=245–249|jstor=20001477}}</ref> {{Col-start}}{{Col-break}} {|class="wikitable" |+Maltese migrasiepatrone (1946–1996)<ref>{{en}} Source: [http://www.maltamigration.com/about/ Malta Migration Museum Committee]</ref> |- ! Land ! Na ! Van ! Netto migrasie ! Terugkeer % |- |'''Australië''' |86&nbsp;787 |17&nbsp;847 |68&nbsp;940 |21.56 |- |'''Kanada''' |19&nbsp;792 |4&nbsp;798 |14&nbsp;997 |24.24 |- |'''VK''' |31&nbsp;489 |12&nbsp;659 |18&nbsp;830 |40.20 |- |'''V.S.A.''' |11&nbsp;601 |2&nbsp;580 |9&nbsp;021 |22.24 |- |'''Ander''' |1&nbsp;647 | |907 |740 |55.07 |- |'''Totaal''' |155&nbsp;060 |39&nbsp;087 |115&nbsp;973 |25.21 |} {{Col-end}} Emigrasie val dramaties na die middel-1970's en het sedertdien opgehou om 'n sosiale verskynsel van belang te wees. Sedert Malta by die EU aangesluit het in 2004 het uitgeweke gemeenskappe ontstaan in 'n hele aantal Europese lande, veral in België en [[Luxemburg]]. === Onderwys === [[Lêer:Uni-20malta.jpg|duimnael|Die Universiteit van Malta]] [[Lêer:Bibliothek in Malta, in Valletta.JPG|duimnael|'n Biblioteek in Valletta]] Primêre skoolopleiding is sedert 1946 verpligtend en sekondêre onderwys tot die ouderdom van sestien is verpligtend gemaak in 1971. Die staat en die [[Rooms-Katolieke Kerk]] verskaf gratis onderwys, beide bestuur 'n hele aantal skole in Malta en Gozo, insluitende die De La Salle kollege in Cospicua, Sint Aloysius kollege in Birkirkara, Sint Joseph se skool in Blata l-Bajda en Sint Monica meisieskool in Mosta. 'n Hele aantal privaatskole is in bedryf in Malta, onder andere San Andrea skool en San Anton skool in die L-Imselliet-vallei (l/o Mġarr), Sint. Martin se kollege in Swatar en Sint Michael se skool in San Ġwann. Sedert 2008 is daar twee internasionale skole, Verdala internasionale skool en QSI Malta. Die staat betaal 'n gedeelte van onderwysers se salarisse in die kerkskole.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/education.html|title=Education in Malta|accessdate=12 Oktober 2007}}</ref> Onderwys in Malta is gebaseer op die Britse model. Primêre skoling duur ses jaar. Op die ouderdom van 11 skryf leerlinge 'n eksamen vir toelating tot 'n sekondêre skool, óf 'n kerkskool (die gemeenskaplike toelatingseksamen) of 'n openbare skool. Leerlinge skryf die SEC O-vlak eksamens op 16, met sekere vakke soos [[Wiskunde]], Engels en [[Maltees]] wat geslaag moet word. Leerders kan kies om verder te gaan studeer by 'n sesde-vorm kollege soos Junior kollege, Sint Aloysius kollege, De La Salle kollege, Sint Edward's kollege of anders by 'n ander post-sekondêre instelling soos MCAST. Die sesde-vorm kursus duur twee jaar waarna die Matrikulasie-eksamen afgelê word. Na gelang van hul prestasie, kan studente dan aansoek doen vir 'n voorgraadse graad of diploma. Die Universiteit van Malta bied tersiêre onderwys aan op diploma, voorgraadse en nagraadse vlak. Die volwasse geletterheidsvlak staan op 99.5%. http://www.indexmundi.com/facts/malta/literacy-rate Maltees en Engels word albei as onderrigtaal gebruik op primêre en sekondêre skoolvlak, en beide tale is ook verpligte vakke. Openbare skole is geneig om beide Maltees en Engels op 'n gebalanseerde wyse te gebruik. Private skole verkies om Engels as onderrigtaal te gebruik, so ook die geval in die meeste departemente van die Universiteit van Malta, dit het uiteraard 'n beperkende invloed op die vermoë en die ontwikkeling van die Maltese taal<ref name=LinguisticView /> Die meeste universiteitskursusse is in Engels.<ref name=MED /> Van die totale aantal studente wat 'n eerste vreemde taal op sekondêre vlak studeer, neem 51% Italiaans, terwyl 38% Frans neem. Ander keuses sluit Duits, Russies, Spaans en Arabies in.<ref name=LinguisticView /><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580|title=Foreign Language Learning|publisher=National Statistics Office&nbsp;– Malta|publishdate=1 September 2004|accessdate=25 Februarie 2008|archivedate=14 Januarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114113545/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580}}</ref> === Gesondheidsorg === [[Lêer:Malta - Valletta - Triq il-Mediterran-Triq it-Tramuntana - Mediterranean Conference Centre 01 ies.jpg|duimnael|Die Sacra Infermeria is vanaf die 16de tot die 20ste eeu as 'n hospitaal gebruik. Dit huisves nou die Mediterreense Konferensiesentrum.]] [[Lêer:Mater Dei 01.jpg|duimnael|Mater Dei-hospitaal]] Malta het 'n lang geskiedenis in die verskaffing van openbaar befondsde gesondheidsorg. Die eerste aangetekende hospitaal in die land was alreeds in gebruik teen 1372.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.geocities.com/hotsprings/2615/medhist/hospital2.htm |title=Civil Hospitals In Malta In The Last Two Hundred Years |publisher=Geocities.com |accessdate=31 Maart 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/hotsprings/2615/medhist/hospital2.htm&date=2009-10-26+00:12:01 |archivedate=26 Oktober 2009 }}</ref> Deesdae het Malta beide 'n openbare gesondheiddiensstelsel, bekend as die staatsgesondheiddiens, waar gesondheidsorg gratis is by die afleweringspunt, en 'n private gesondheidsdiensstelsel.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.sahha.gov.mt/pages.aspx?page=156 |title=The Health Care System in Malta_1 |publisher=Sahha.gov.mt |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=11 Julie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070711220500/http://www.sahha.gov.mt/pages.aspx?page=156 }}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.gov.mt/servicecluster.asp?s=4&l=2 |title=Government Of Malta&nbsp;– Health Services |publisher=Gov.mt |accessdate=31 Maart 2009}}</ref> Malta het 'n sterk algemene praktisyn-gelewerde primêre versorgingsbasis en die openbare hospitale verskaf sekondêre en tersiêre versorging. Die Maltese Ministerie van Gesondheid beveel buitelandse inwoners aan om private mediese versekering uit te neem.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.alloexpat.com/moving_to_malta_forum/healthcare-in-malta-t162.html |title=Healthcare in Malta&nbsp;– Allo' Expat Malta |publisher=Alloexpat.com |date=17 Oktober 2006 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 1 Januarie 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101065622/http://www.alloexpat.com/moving_to_malta_forum/healthcare-in-malta-t162.html }}</ref> Malta word vyfde geplaas op die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] se ranglys van die wêreld se gesondheidstelsels,<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.photius.com/rankings/healthranks.html |title=The World Health Organization's ranking of the world's health systems |publisher=Photius.com |accessdate=8 Julie 2009}}</ref> in vergelyking met die Verenigde State (37), Australië (32), Verenigde Koninkryk (18) en Kanada (30). Die gesondheidsdiensstelsel in Malta toon heelwat ooreenkomste met die Britse stelsel,<ref name="ph">{{en}} {{citation |author=info@icon.com.mt |url=http://www.stphilips.com.mt/StPhilips/hospital.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020034212/http://www.stphilips.com.mt/StPhilips/hospital.asp |archivedate=20 Oktober 2007 |title=St. Philip's Hospital&nbsp;– A modern 75-bed hospital equipped with the latest medical technology&nbsp;– Malta |publisher=Stphilips.com.mt |date=2 Julie 2004 |accessdate=31 Maart 2009 }}</ref> aangesien gesondheidsorg gratis is by die leweringspunt. Malta spog ook met vrywillige organisasies soos die [http://www.efru.org/ Emergency Fire & Rescue Unit (EFRU)] en [http://www.stjohnambulancemalta.com/ St John Ambulance] wat noodhulp- en verplegingsdienste lewer tydens gebeure waarby skares betrokke is. Die Mater Dei-hospitaal, Malta se primêre hospitaal, is in 2007 geopen. Dit is een van die grootste mediese geboue in Europa. Ander staatshospitale in Malta sluit in: * Paul Boffa-hospitaal, 'n [[onkologie]]-hospitaal in Floriana * St Vincent De Paule-hospitaal, 'n geriatriehospitaal * Gozo algemene hospitaal, die enigste hospitaal op Gozo Daarbenewens het Malta drie groot private hospitale: * St Philip se hospitaal, met 'n kapasiteit van 75 beddens, is in Santa Venera (tans gesluit). * St James Capua-hospitaal (die voormalige Capua Palace-hospitaal), met 80 beddens, is in Sliema. * St James-hospitaal het verskeie persele, onder andere 'n 13-bed eenheid in Zabbar, sowel as 'n vennoothospitaal in [[Libië]]. St Mark se kliniek, in Msida, met 'n kapasiteit van 5 beddens, bied ook 'n private hospitaaldienste.<ref name="ph" /> Die Universiteit van Malta het 'n mediese skool, en 'n Fakulteit van Gesondheidswetenskappe. Laasgenoemde offer diploma, BSc-graad en nagraadse kursusse aan in 'n aantal gesondheidsdienste dissiplines. Die Mediese Vereniging van Malta (MMSA) verteenwoordig praktisyns in die mediese professie. MMSA is 'n afsonderlike liggaam wat Maltese mediese studente verteenwoordig, en is 'n lid van EMSA en IFMSA. MIME, die Maltese Instituut vir Mediese Onderrig, is 'n instituut onlangs begin om volgehoue mediese onderrig aan dokters in Malta sowel as mediese studente te verskaf. Die Basisprogram wat in die Verenigde Koninkryk gevolg word, is geïmplementeer in Malta ten einde die uittog van pas gegradueerde dokters na die Britse Eilande te stuit. MADS, die Malta Vereniging van Tandheelkundige Studente, is 'n studente vereniging gemoeid met die regte van Tandheelkunde studente van die Fakulteit van Tandheelkunde aan die Universiteit van Malta. Dit is geaffilieer met IADS, die Internasionale Vereniging vir Tandheelkundige Studente. == Kultuur == Die Maltese kultuur is 'n refleksie van al die verskillende kulture wat deur die eeue heen met die eiland in aanraking was, insluitende die naburige Mediterreense kulture en die kulture van die nasies wat vir lang periodes oor Malta geheers het voor onafhanklikheid in 1964. === Musiek === [[Lêer:Teatro Manoel facade.jpg|duimnael|Manoel-teater, Europa se derde-oudste werkende teater. Nou ook Malta se nasionale teater en tuiste van die Maltese filharmoniese orkes.]] Terwyl Maltese musiek deesdae grotendeels Westers van aard is sluit dit tradisionele musiek in bekend as għana. Dit bestaan uit agtergrondmusiek met folk-kitaar, terwyl 'n paar mense, gewoonlik mans, beurte maak om in 'n singende trant te redeneer en argumenteer. Die doel van die lirieke, wat op die plek opgemaak word, is om 'n vriendelik uitdagende atmosfeer te skep en neem 'n paar jaar se oefen om die verlangde artistieke kwaliteite te kombineer met effektiewe debatvoering. === Literatuur === Gedokumenteerde Maltese literatuur is oor die 200 jaar oud. Onlangse opgrawings van 'n liefdesballade getuig egter van literêre aktiwiteite in die plaaslike tong alreeds in die Middeleeue. Malta het 'n tradisie van Romatieke literêre werke wat 'n hoogtepunt bereik het met die werk van Dun Karm, hulle nasionale digter. Latere skrywers soos Ruzar Briffa en Karmenu Vassallo het probeer om hulleself te distansieer van die rigiede stelsels van formele tema versbou. Dit was in die laat 1960's dat Maltese literatuur die mees radikale transformasie onder digters, prosaskrywers en dramaturge ondergaan het. Name van betekenisvolle digters wat uitstaan in die laaste 15 jaar van die 20ste eeu is Mario Azzopardi, Victor Fenech, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Charles Flores, Daniel Massa, Maria Ganado, Lillian Sciberras en Akille Mizzi. In prosa het Frans Sammut, Paul P. Borg en Joe J. Camilleri die avant-garde gelei en aan die teaterkant was daar Francis Ebejer, Alfred Sant, Doreen Micallef, Oreste Calleja, Joe Friggieri en Martin Gauci. Die daaropvolgende generasie van skrywers het die pad verder oopgekap, veral in prosa. Guze' Stagno, Karl Schembri en Clare Azzopardi is jong skrywers wat vinnig besig is om hulleself te vestig terwyl prominente digters onder andere Adrian Grima, Immanuel Mifsud, Norbert Bugeja en Simone Inguanez uitstaan. [[Lêer:Portomaso.JPG|duimnael|Tipiese argitektuur van onlangse geboue in Malta.]] In literêre kritieklewering het Peter Serracino Inglott, Oliver Friggieri en Charles Briffa opmerkbare historiese, filosofiese en psigososiale temas na die Maltese teorie gebring. Ander skrywers gebore in Malta of van Maltese afkoms het gevestigde loopbane oorsee. Onder hulle gereken is die romanskrywer Trezza Azzopardi, topverkoper kinderboekskrywer Saviour Pirotta en strokiesverhaal tekenaar/joernalis [[Joe Sacco]]. === Kuns en argitektuur === [[Lêer:Vallettaupperbarraccagardens.JPG|duimnael|links|Laer-Barrakka tuine]] Die Maltese argitektuur is oor die strek van die eilande se geskiedenis beïnvloed deur heelwat verskillende Mediterreense kulture en Britse argitektuur. Die eerste eilandbewoners het Ġgantija opgerig, een van die oudste mensgemaakte losstaande strukture in die wêreld. Die Neolitiese tempelbouers van 3800-2500 vC het die talle Maltese tempels versier met bas-reliëf ontwerpe, insluitend spirale vol suggestie van die boom van die lewe en diereportrette, ontwerpe geverf met rooi oker, keramiekwerk, en 'n uitgebreide versameling van mensvormige standbeelde, spesifiek die Venus van Malta. Dit kan by die tempels self besigtig word (veral opmerklik die [[Hipogeum]]- en Tarxien-tempels), en ook by die Nasionale Argeologiemuseum in [[Valletta]]. Malta is tans besig met verskeie grootskaalse bouprojekte, insluitend die oprig van SmartCity Malta, die M-Torings en Pendergardens, terwyl plekke soos die Valletta-waterfront en Tigne-punt opknappingswerk ondergaan. Die Romeinse tydperk het hoogs dekoratiewe mosaïekvloere, marmer kolonnades en klassieke beeldhouwerk bekend gestel, waarvan baie goed-opgepasde en bewaarde oorblyfsels gesien kan word in 'n Romeinse domus, 'n plattelandse villa net buite die mure van Mdina. Die vroeë Christen-fresko's wat die [[katakombe]]s onder Malta versier, toon 'n geneigdheid tot oostelike [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] smaak. Hierdie smaak het ook die pogings van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] Maltese kunstenaars beïnvloed, maar hulle is namate verlei deur die Romanesk en Suid-gotiese bewegings. Teen die einde van die 15de eeu het Maltese kunstenaars net soos hulle tydgenote in naburige Sisilië onder die invloed gekom van die skool van Antonello de Massina, wat [[Renaissance]]-ideale en konsepte bekend gestel het aan die sierkunste in Malta.<ref name="hopeandoptimism1">{{en}} {{citation |url=http://www.hopeandoptimism.com/essay.htm |title=D. Cutajar, "An Overview of the Art of Malta" |publisher=Hopeandoptimism.com |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 6 Desember 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206001808/http://www.hopeandoptimism.com/essay.htm }}</ref> [[Lêer:Saint Jerome Writing-Caravaggio (c. 1607).jpg|duimnael|Die skrywende Hiëronymus (1607/1608) deur Caravaggio: Olie op doek, Valletta, Johanneskatedraal]] Malta se artistieke nalatenskap het behoorlik geblom onder die Hospitaalridders wat Italiaanse en Vlaamse maniëristiese skilders ingebring het om hulle paleise en die kerke te versier; by uitstek Matteo Perez d'Aleccio, wie se werke in die Magistrale paleis en Johanneskatedraal in Valletta te sien is, asook Filippo Paladini, wat aktief in Malta besig was vanaf 1590 tot 1595. Maniërisme het vir baie jare nog die smaak en ideale van plaaslike Maltese kunstenaars besiel.<ref name="hopeandoptimism1" /> Die aankoms van Caravaggio op Malta, wat ten minste sewe werke gedurende sy 15 maande verblyf op die eiland geverf het, het die plaaslike kuns nog verder vernuwe en aangevuur. Twee van Caravaggio se mees vername werke, Die onthoofding van Johannes die doper en Die skrywende Hiëronymus is op tentoonstelling in die oratorium van die Johanneskatedraal. Sy nalatenskap is ook duidelik te sien in die werke van die plaaslike kunstenaars Giulio Cassarino (1582–1637) en Stefano Erardi (1630–1716). Die [[Barok]]tydperk wat daarop gevolg het, was egter bestem om die mees blywende impak op die Maltese kuns en argitektuur te hê. Die roemryke gewelfskildering van die beroemde Kalabriese skilder, Mattia Preti het die streng maniëristiese binnekant van die Johanneskatedraal omskep in 'n Barokmeesterstuk. Preti het die laaste 40 jaar van sy lewe in Malta deurgebring, waar hy baie van sy beste werke geskilder het, op tentoonstelling in die Skone kunstemuseum in [[Valletta]]. Tydens hierdie periode het die plaaslike beeldhouer Melchior Gafà (1639–1667) verrys as een van die top Barokbeeldhouers van die Roomse Skool. [[Lêer:Siege of malta 3.jpg|duimnael|links|''Die beleg van Malta&nbsp;– Vlug van die Turke'', deur Matteo Perez d'Aleccio]] Gedurende die 17de en 18de eeu het [[Napels|Napolitaanse]] en Rokoko invloede te voorskyn gekom in die werke van die Italiaanse skilders Luca Giordano (1632–1705) en Francesco Solimena (1657–1747), en is duidelik te bespeur in die werk van kontemporêre Maltese skilders soos Giovanni Nicola Buhagiar (1698–1752) en Francesco Zahra (1710–1773). Die Rokoko-beweging is heelwat versterk met die verhuising van Antoine de Favray (1706–1798) na Malta, wat as hofskilder gedien het onder Grootmeester Pinto in 1744. Neoklassisisme het ietwat van 'n invloed gehad onder sekere plaaslike Maltese kunstenaars in die laat 18de eeu, maar die modegier het agteruit beweeg in die vroeë 19de eeu, met die plaaslike kerkowerhede — miskien in 'n poging om die Katolieke kerk se vasberadenheid teen die bemerkbare Protestantse gevaar te versterk gedurende die vroeëre Britse heerskappy in Malta — wat gretig was om die gelowige temas, voorgestaan deur die Nasareense beweging, onder kunstenaars te omarm. [[Romantiek]] getemper deur die naturalisme bekendgestel in Malta deur Giuseppe Calì, het die "salon" kunstenaars van die vroeg 20ste eeu besiel, insluitende Edward en Robert Caruana Dingli. Die Parlement het die Nasionale Kunsskool in die 1920's tot bestaan geroep. Gedurende die herstelperiode wat op die Tweede wêreldoorlog gevolg het, het 'n opkomende "Moderne kunstegroep" wie se lede Josef Kalleya (1898–1998), George Preca (1909–1984), Anton Inglott (1915–1945), Emvin Cremona (1919–1986), Frank Portelli (b.1922), Antoine Camilleri (b.1922) en Esprit Barthet (b.1919) ingesluit het, die plaaslike kunste landskap heelwat versterk. === Kookkuns === [[Lêer:Malta Pastizzi.JPG|duimnael|''Pastizzi'', 'n tipiese Maltese versnappering]] [[Lêer:Malta ftira.JPG|duimnael|''Ftira'', 'n tipe Maltese brood]] Maltese kookkuns toon sterk Sisiliaanse en Engelse invloede asook invloede van Spaanse, Maghreb en Provensaalse kookkuns. 'n Aantal streeksvariasies, spesifiek wat Gozo betref, kan opgemerk word, asook seisoenale variasies wat gekoppel is aan die beskikbaarheid van produkte en Christenfeeste (soos Vastyd, Paasfees en Kersfees). Kos is van historiese belang in die ontwikkeling van die nasionale identiteit, spesifiek die tradisionele "fentaka" (byvoorbeeld gestoofde of gebraaide haas). === Gebruike en Gewoontes === 'n Charities Aid Foundation-studie gedoen in 2010 het bevind dat Maltese die mees vrygewige mense in die wêreld is, met 83% wat tot liefdadigheidswerk bydra.<ref>{{en}} {{citation|first=David|last=Crary|title=Study finds Americans in generous mood|url=http://silentrebellion.newsvine.com/_news/2010/09/09/5079433-11-most-generous-countries-of-2010|work=The Huffington Post via Burlington Free Press|date=9 September 2010}}</ref><!---neem kennis dat die ligging van die harde kopie en sagte kopie verskil. Dit is egter dieselfde artikel---> Maltese volksverhale sluit heelwat stories in van geheimsinnige skepsels en bonatuurlike gebeure. Die stories is baie omvattend saamgestel deur die geleerde (en pionier in Maltese [[argeologie]]) Manwel Magri<ref>{{en}} "Patri Manwel Magri u l-Ipoġew", Lil Ħbiebna, November 2003, bl. 195–197.</ref> in sy kern kritiese resensie "Ħrejjef Missirijietna" ("Stories van ons Voorvaders"). Die versameling van materiaal het daaropvolgende navorsers en akademici geïnspireer om tradisionele sprokies, fabels en legendes te versamel van regoor die Argipel. Magri se werk het ook 'n reeks strokiesprentboeke geïnspireer (vrygestel deur Klabb Kotba Maltin in 1984): die titels sluit in Bin is-Sultan Jiźźewweġ x-Xebba tat-Tronġiet Mewwija en Ir-Rjieħ. Baie van die stories is heel populêr oorgeskryf as Kinderlektuur deur skrywers wat in [[Maltees]] skryf, soos Trevor Żahra. Terwyl reuse, hekse en drake in baie van die stories voorkom is daar sommige wat net unieke Maltese skepsels bevat soos die Kaw kaw, Il-Belliegħa en L-Imħalla onder andere. Die tradisioneel Maltese obsessie met die handhawing van spirituele (of rituele) reinheid<ref>{{en}} Zarb, T. Folklore of An Island, PEG Ltd, 1998 {{ISBN|9990900973}}</ref> beteken dat baie van die skepsels die rol gespeel het van wagte van verbode of beperkte gebiede, wat enkelinge aanval wat die streng gedragskodes gebreek het, wat die pre-industriële eilandgemeenskap gekenmerk het. === Tradisies === Tradisionele Maltese gesegdes openbaar 'n kulturele besorgdheid met swangerskap en vrugbaarheid: "''iż-żwieġ mingħajr tarbija ma fihx tgawdija''" ('n kinderlose huwelik kan nie 'n gelukkige huwelik wees nie). Dit is 'n oortuiging wat Malta met baie ander Mediterreense kulture deel. In Maltese volksverhale is die plaaslike variant van die klassieke afsluitingsformule, "en hulle het lank en gelukkig saam gelewe" iets soos "''u għammru u tgħammru, u spiċċat''" (en hulle het saam gebly en kinders saam gehad en dit is die einde van die storie).<ref>{{en}} J. Cassar Pullicino, "A New Look at Old Customs", in [http://books.google.com/books?id=2TbaAAAAMAAJ Studies in Maltese Folklore], Malta University Press (1992).</ref> Plattelandse Malta deel saam met die Mediterreense gemeenskap verskeie bygelowe rondom vrugbaarheid, menstruasie en swangerskap, insluitende die vermyding van begraafplase in die maande in aanloop tot swangerskap, asook die vermyding van sekere kosse tydens maandstonde. Verwagtende vroue word aangemoedig om hulle hunkering na sekere kosse te vervul uit vrees dat die ongebore kind 'n gelyksoortige geboortevlek sal ontwikkel (Maltees: ''xewqa'', letterlik "begeerte" of "hunkering"). Maltese en Sisiliaanse vroue deel ook sekere tradisies wat blykbaar die ongebore kind se geslag kan voorspel, soos die maanstande tydens die verwagte geboorte datum, of die baba "hoog" of "laag" gedra word tydens swangerskap en die beweging van die trouring swaaiende aan 'n toutjie reg bo die maag (sywaarts vir 'n dogter en vorentoe en agtertoe vir 'n seun). Maltese pasgeborenes is tradisioneel so gou as moontlik gedoop, deels uit vrees vir limbus indien die kind sterf tydens suigelingskap en deels omdat daar volgens Maltese (en Sisiliaanse) oorlewing geglo word 'n ongedoopte kind is nog nie 'n Christen nie maar "steeds 'n Turk". Tradisionele Maltese fyngebak wat tydens doopseremonies voorgesit word sluit in ''biskuttini tal-magħmudija'' (amandelkoekies bedek met wit of pink versiersuiker), ''it-torta tal-marmorata'' (gekruide hartvormige tert van sjokolade gegeurde amandeldeeg), en 'n likeur bekend as ''rożolin'', gemaak met roosblare, viooltjies en amandels. Met 'n kind se eerste verjaarsdag, volgens 'n tradisie wat tot vandag oorleef, moet Maltese ouers 'n spel genaamd ''il-quċċija'' organiseer, waarby 'n verskeidenheid van simboliese items lukraak rondom die sittende kind geplaas word. Die items mag 'n hardgekookte eier, 'n Bybel, 'n kruisbeeld of bidsnoere, 'n boek en so voorts wees. Die item waarin die kind die meeste belangstelling toon word gesê openbaar sy rykdom en lewensweg as volwassene.Geld dui op 'n rykdom terwyl 'n boek intelligensie aantoon en moontlik dui op 'n loopbaan as onderwyser. Kinders wat 'n potlood of pen kies word skrywers. Die kies van Bybels of bidsnoere dui op 'n geestelike of kloosterlewe. Indien die kind 'n hardgekookte eier kies gaan hy 'n lang lewe met baie kinders hê. Meer onlangse toevoegings sluit in sakrekenaars (rekeningkunde), gare (mode) en houtlepels (kookkuns en goeie aptyt). Tradisionele Maltese huwelike word gekenmerk deur die bruidspaar wat met 'n gevolg loop onder 'n versierde baldakyn, vanaf die bruid se familie se huis tot by die parogiekerk, met sangers wat agterna loop en serenades sing vir die bruid en bruidegom. Die Maltese woord vir hierdie gebruik is ''il-ġilwa''. Die gebruik saam met vele ander het lank reeds van die eiland af verdwyn en plek gemaak vir meer moderne gewoontes. Nuwe vroue dra die għonnella, 'n tradisionele item van Maltese kleredrag. Dit word egter nie meer in moderne Malta gedra nie. Hedendaagse paartjies trou in kerke en kapelle in die dorp van hulle keuse. Die huweliksbevestiging word gewoonlik gevolg deur 'n rojale huweliksonthaal, wat geredelik etlike honderde gaste insluit. Van tyd tot tyd sal paartjies probeer om van die tradisionele elemente in hul troudagvieringe in te werk. 'n Herlewing in die tradisionele huwelik kon aanskou word in Mei 2007 toe duisende Maltese en toeriste 'n tradisionele Maltese huwelik bygewoon het in 16de eeu se styl in die dorpie Żurrieq. Dit het ''il-ġilwa'' ingesluit, wat die paartjie na 'n huwelikseremonie gelei het op die parvis van die Sint Andrew-kapel. Die onthaal wat daarop gevolg het, is gekenmerk deur volksmusiek (''għana'') en dans. === Feeste === [[Lêer:The statue of St. George issuing from the Basilica on the third Sunday of July.jpg|duimnael|Die standbeeld van St. George tydens die Festa Victoria, Gozo]] [[Lêer:Malta - ZebbugM - Good Friday 225 ies.jpg|duimnael|Heilige Week-optog in Zebbug]] Plaaslike feeste wat ooreenstem met die in die suide van Italië is algemeen in Malta en Gozo. Daar word huwelike, dope en vernaam heilige dae, waar beskermheiliges in die plaaslike parogie vereer word, gevier. Tydens heilige dae bereik die festa 'n hoogtepunt met 'n Hoogmis wat 'n diens oor die lewe en prestasies van die beskermheilige insluit. Daarna word 'n [[standbeeld]] van die heilige deur die strate geneem met 'n plegtige optog gevolg deur die gelowiges in gebed. Die heilige atmosfeer maak egter gou plek vir 'n paar dae van joligheid, orkesoptogte, vuurwerke en laatnag partytjies. Lija is 'n dorpie bekend vir sy vuurwerkvertonings. '''Die Karnaval''' (Maltees: ''il-karnival ta' Malta'') het 'n belangrike plek op die kulturele kalender van Malta nadat Grootmeester Piero de Ponte dit bekendgestel het op die eilande in 1535. Dit word gehou in die week wat [[Aswoensdag]] voorafgaan en sluit tipies in maskerballe, kostuumdrag en groteske maskerkompetisies, uitbundige laatnag partytjies, kleurvolle confetti-parades met allegoriese vlotte wat oor opsig gehou word deur Koning Karnaval, marsorkeste en kostuumdraende karnalvalgangers. '''Heilige Week''' (Maltees: ''il-Ġimgħa Mqaddsa'') begin op [[Palmsondag]] (''Ħadd il-Palm'') en eindig op Paassondag (''Ħadd il-Għid''). Heelwat gelowige tradisies, meeste daarvan oorgedra van generasie tot generasie, is deel van die [[Paasfees]]viering op die Maltese eilande, wat die dood en opstanding van Jesus herdenk. '''Mnarja''', of l-Imnarja (uitgespreek ''lim-nar-ja'') is een van die belangrikste datums op die Maltese kultuurkalender. Amptelik is dit 'n nasionale fees opgedra aan die fees van [[Simon Petrus|Petrus]] en Paulus. Dit kan terug geneem word tot die heidense [[Romeinse Republiek|Romeinse]] fees van ''Luminaria'' (letterlik, "die illuminasie"), wanneer fakkels en vreugdesvure aangesteek word vroegaand op 29 Junie. As nasionale fees sedert die Ridders se heerskappy, is Mnarja 'n tradisionele Maltese feesviering van kos, geloof en musiek. Die feesvieringe skop nog steeds af met die lees van die "bandu", 'n amptelike regeringsaankondiging wat voorgelees word in Malta op die dag sedert die 16de eeu. Oorspronklik is Mnarja gevier buite Paulus se grot in die noorde van Malta. Teen 1613 egter het die fokus van die vierings geskuif na die Pauluskatedraal in Mdina, wat 'n fakkelparade ingesluit het, die afvuur van 100 kruitbomme, perderenne en naellope onder mans, seuns en slawe. Moderne Mnarja-feeste vind plaas in en om die boslande van Buskett, net buite die dorp Rabat. Dit word oorvertel dan onder die Ridders se heerskappy hierdie die een dag in die jaar was wat Maltese toegelaat is om wilde haas te jag en eet, wat andersins beperk was tot die Ridders vir plesierjag. Die noue band tussen Mnarja en haasbredie (Maltees: "''fenkata''") is vandag nog steeds sterk. In 1854 het die Britse goewerneur William Reid 'n landbouskou by Buskett geopen wat nog steeds vandag gehou word. Die landbou-uitstallings is vandag steeds 'n rudimentêre deel van die Mnajra-feesvieringe. Mnarja is deesdae een van die min geleenthede waar deelnemers nog die tradisionele "għana" kan hoor. Tradisioneel het 'n bruidegom belowe om sy bruid na Mnarja te neem gedurende hulle eerste huweliksjaar. Vir goeie geluk sou baie bruide die fees in hulle trourok en sluier bywoon. Die gewoonte het egter lank terug reeds in onbruik verval. '''Isle of MTV''' is 'n eendaagse musiekfees wat vervaardig en uitgesaai word op 'n jaarlikse basis deur MTV. Die fees is sedert 2007 jaarliks gehou in Malta met vername popkunstenaars wat elke jaar optree. Sedert die fees na Malta gebring is, is dit aangebied by die Graanskure in Floriana, 'n opelugarea groot genoeg vir ongeveer 50 000 individue.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltawiki.com |title=Isle of MTV |publisher=Maltawiki.com |accessdate=12 Januarie 2012}}</ref> In 2012 is optredes gelewer deur die wêreldwye hoogaangeskrewe kunstenaars Flo Rida, Nelly Furtado en Will.I.Am te Fosos-plein in Floriana. Meer as 50,000 mense was teenwoordig, wat dit die hoogste bywoningsyfer tot nog toe gemaak het.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.gozoandmalta.com/galleries/index.php/Isle-of-MTV-2012---Photos-by-Clint-Gerald-Attard |title=Isle of MTV 2012 |publisher=http://www.gozoandmalta.com |accessdate=28 Junie 2012 |archivedate= 8 Julie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708022315/http://www.gozoandmalta.com/galleries/index.php/Isle-of-MTV-2012---Photos-by-Clint-Gerald-Attard }}</ref> In 2009 is die eerste Nuwejaar-straatpartytjie georganiseer in Malta in parallel met ander groot lande in die wêreld s'n. Alhoewel die geleentheid nie besonder goed geadverteer was nie en boonop hoogs kontroversieel was as gevolg van die afsluit van 'n hoofstraat op die dag, is dit as suksesvol beskou en sal heel moontlik elke jaar gereël word.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.maltanewyearseve.com |title=Malta New Years Eve Celebrations |publisher=Maltanewyearseve.com |accessdate=2 Augustus 2010 |archivedate= 6 Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206100908/http://www.maltanewyearseve.com/ }}</ref> '''Die Malta Internasionale Vuurwerke-fees''' is 'n jaarlikse fees wat georganiseer word in Grand Harbour te Valletta sedert 2003. Die fees bied vuurwerkvertonings aan deur 'n aantal Maltese asook buitelandse vuurwerkevervaardigers. Die fees vind gewoonlik die laaste week van April plaas elke jaar. === Vakansiedae === <center> {|class="wikitable" |+Maltese publieke vakansiedae |- !Dag !Vakansie |- |1 Januarie |[[Nuwejaarsdag]] |- |10 Februarie |Paulus se skipbreuk |- |19 Maart |Sint Josefdag |- |31 Maart |Vryheidsdag |- |Maart/April (datum verander) |[[Goeie Vrydag]] |- |1 Mei |[[Werkersdag]] |- |7 Junie |Sette Giugno |- |29 Junie |Petrus en Paulus-dag (L-Imnarja) |- |15 Augustus |[[Mariahemelvaart]] (Santa Marija) |- |8 September |Ons-liewe-vrou van oorwinnings |- |21 September |Onafhanklikheidsdag |- |8 Desember |[[Onbevlekte Ontvangenis van Maria]] |- |13 Desember |Republiekdag |- |25 Desember |[[Kersfees]] |} </center> === Sport === [[Lêer:Malta TaQali.JPG|duimnael|Die Ta' Qali-stadion is die tuiste van die Maltese nasionale sokkerspan]] Sokker is die gewildste sport in Malta. Die nasionale stadium word Ta' Qali-stadion genoem. Die nasionale sokkerspan het al verskeie wedstryde gewen teen groter teenstanders, wat al in finale gespeel het in [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] soos [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]], Hongarye en Griekeland. Die top sokkerliga in Malta word die Maltese Premierliga genoem en bestaan uit 12 spanne. Waterpolo is ook baie gewild in Malta. Die Nasionale waterpolo-span van Malta het al groot hoogtes bereik teen sterk opponente en het twee keer al aan die Olimpiese Spele deelgeneem. Maltese klubs kompeteer in die Europese klubkampioenskappe georganiseer deur LEN en word beskou as deel van die top 10 waterpolo-ligas in Europa. [[Rugby]] is 'n gewilde sport in Malta wat tans 41ste (12 Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Hulle het onlangs groot suksesse behaal teen spanne soos Swede, Kroasië en Litoue. Rugby-liga word ook in Malta gespeel, met die mans-span wat tans 23ste (Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Die nasionale span staan bekend as die Malta Ridders en spog met spelers wat tans in die Oos-Europese Superliga speel. Malta speel ook gasheer vir 'n snoekerrondte, die Malta Beker wat 'n nie-amptelike geleentheid geword het. In 2008 was die Maltees Tony Drago 'n lid van die seëvierende Europese Mosconi-beker span wat in Portomaso, Malta gehou is. Die bokser Jeff Fenech is van Maltese oorsprong.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.youngvictorboxing.com.au/jeff_fenech2.htm |title=Jeff Fenech |publisher=Youngvictorboxing.com.au |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=26 Maart 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326042826/http://www.youngvictorboxing.com.au/jeff_fenech2.htm }}</ref> Onlangs het kontaksport soos [[Boks]] en [[Skopboks]] toenemend populêr geword. Daar is meer as 1200 rotsklimroetes in Malta. Die eiland bied 'n mengsel van beide tradisionele klim en sport-rotsklim geleenthede en bied ook 'n goeie verskeidenheid aan vir rotsblokklim en hoogwater solo-rotsklim. Die eiland se geografie en grootte maak rotsklim baie toeganklik. Rotsklim raak al hoe meer gewild onder plaaslike gemeenskappe asook toeriste en besoekers. Boċċi is die Maltese weergawe van die Italiaanse spel bocce, Franse pétanque, Britse bowls of [[rolbal]] in Afrikaans. Behalwe vir sekere verskille met die reëls asook die oppervlakte waarop gespeel word, is die grootste verskil die vorm van die balle self wat geneig is om silindries eerder as sferies gevorm te wees. Heelwat klein klubs (gewoonlik '''Klabbs tal-Boċċi''' genoem in Maltees) kan in Malta en Gozo gevind word. Die klubs word gereeld besoek en is baie aktief op plaaslike en Europese vlak. Die South End Core is 'n groep ondersteuners of 'ultra's' wat Maltese nasionale spanne ondersteun. Hulle ondersteun meestal sokker, waterpolo en rugby. Hulle organiseer versierings en "tifo" om hulle land mee te ondersteun. == Media == [[Lêer:Malta - Valletta - Triq ir-Repubblika+election celebration 14 ies.jpg|duimnael|'n One-televisie-kameraman tydens die feesvieringe ná die 2013-verkiesings in Republiekstraat, Valletta.]] Die mees algemeen gelese en finansieel sterkste koerante word uitgegee deur Allied Newspapers Ltd., hoofsaaklik The Times (27%) en The Sunday Times (51.6%). As gevolg van tweetaligheid word helfte van die koerante in Engels en helfte in [[Maltees]] gepubliseer. Die Sondagkoerant It-Torċa (Die Fakkel) uitgegee deur Union Press, 'n filiaal van die GWU, is die blad met die grootste sirkulasie in Maltees. Sy susterkoerant L-Orizzont, is die Maltese dagblad met die grootste lesertal. Daar is heelwat dag- en weekblaaie, een blad vir elke 28 000 mense. Advertensies, verkope en subsidies is die drie vernaamste metodes van finansiering vir koerante en tydskrifte. Meeste van die koerante en tydskrifte gekoppel aan instellings word egter deur dieselfde instellings gefinansier, hulle is afhanklik van reklame of subsidies vanaf hulle eienaars.<ref name="a1" /> Daar is 'n groot teenwoordigheid van institusies – kerk, politieke partye en vakbonde – in die gedrukte media, alhoewel nie so groot soos in die uitsaaiwese nie. Vakbonde word nie in die uitsaaiwese verteenwoordig nie, maar wel in die gedrukte media, en slegs die General Workers Union besit 'n koerant. Die UHM, die tweede grootste vakbond, het geen koerant, TV- of radiostasie nie.<ref name="a1">{{en}} Joseph Borg. [http://www.ejc.net/media_landscape/article/malta/ Media Landscape&nbsp;– Malta&nbsp;– European Journalism Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423091833/http://www.ejc.net/media_landscape/article/malta/ |date=23 April 2013 }}. Centre for Communication Technology (8 November 2010).</ref> Daar is ses vername landswye televisiekanale in Malta: TVM, One Television, NET Television, Smash Television, Favourite Channel, Calypso Music TV, TVM 2 en TVM HD – uitgesaai met analoog terrestriële, ongekodeerde sein. Die regering en politieke partye subsidieer meeste van die befondsing van hierdie televisiestasies. Die Public Broadcasting Services is die regeringstasie en is lid van die EBU. Media Link Communications Ltd en One Productions Ltd is geaffilieer met die Nationalist-party en Labour-party onderskeidelik. Die res is in privaatbesit. Die Broadcasting Authority hou toesig oor al die plaaslike stasies en verseker dat hul voldoen aan regs- en lisensievoorwaardes asook die instandhouding van behoorlike onpartydigheid; ingevolge sake rondom industriële of politiese geskille of betreffende huidige openbare beleid; terwyl ook gesorg word dat uitsaaifasiliteite en tyd billik tussen persone van verskillende politieke partye verdeel word. Die Broadcasting Authority verseker dat plaaslike uitsaaidienste bestaan uit openbare, private en gemeenskap-uitsendings wat verskeidenheid en volledige programskedules bied om in almal se belange en smaak te val. Kabel-, terrestriële- en satellietontvangs is als beskikbaar, alhoewel kabeldienste die wydste versprei is. Kabelinskrywings was amper 124 000 in Februarie 2006, en het amper 80% van Maltese huishoudings bereik. 'n Klein maar groeiende aantal huishoudings besit satellietskottels om ander Europese televisienetwerke te kan ontvang soos die [[BBC]] van Groot-Brittanje en RAI en Mediaset van Italië. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Malta|title=Malta|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 April 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|title=Malta|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 April 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Regering ---- * {{en}} [http://www.gov.mt/ Gov.mt] – Amptelike webwerf van die Maltese regering * {{en}} [http://www.fbsmalta.com/malta-tax-law-full-text-and-facts-2/ Laws of Malta] – 'n Opsomming van grondwette en 'n woordelys. * {{en}} [http://justiceservices.gov.mt/LOM.aspx?pageid=24 Laws of Malta] – webtuiste van die Amptelike wette van Malta * {{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/malta.html Staatshoof en kabinetministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926165007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/malta.html |date=26 September 2013 }} * {{en}} [http://www.afm.gov.mt/ Webwerf van die Maltese gewapende magte] * {{en}} [http://www.mepa.org.mt/ Maltese omgewings- en beplanningsowerheid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208023159/http://www.mepa.org.mt/ |date= 8 Desember 2008 }} – GIS * {{en}} [http://www.financemalta.org/ FinanceMalta se amptelike webwerf] ; Algemene inligting ---- * {{en}} [http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta Migration Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406130026/http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta |date= 6 April 2011 }} – 'n Inligtingsbron rondom immigrasie in Malta (wetenskaplike artikels, beleidsdokumente, persvrystellings ens.) * {{en}} [http://www.maltawiki.com/ Malta] – Wiki omtrent Malta met algemene en reisverwante inligting. * {{en}} [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm Inligting oor Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015235341/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm |date=15 Oktober 2008 }} by ''UCB Libraries GovPubs'' * {{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17597837 Maltaprofiel] by die [[BBC]] * {{nl}} [http://www.informalta.info/nl/ InforMalta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625160633/http://www.informalta.info/nl/ |date=25 Junie 2007 }} * {{en}} [http://www.gozo.us/ foto's, 'n webkamera van Gozo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023015349/http://www.gozo.us/ |date=23 Oktober 2008 }} ; Nuusmedia ---- * {{en}} [http://www.maltamediaonline.com/ MaltaMedia] – aanlynnuus * {{en}} [http://www.timesofmalta.com/ ''The Times of Malta''] – Engelstalige Maltese koerant ; Reis ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.visitmalta.com/ Amptelike Maltese toerismegids] * {{en}} [http://www.holidaysmalta.info/ Maltese inligtings- en reisgids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305070312/http://holidaysmalta.info/ |date= 5 Maart 2010 }} * {{en}} [http://www.guidetomalta.net/ Maltese reisgids] * {{en}} [http://malta.world-travel.com.mt/ Maltese toerismegids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ |date= 9 September 2009 }} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Malta}} | Noord = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Italië}} | Noordoos = [[Ioniese See]] • {{vlagland|Griekeland}} | Oos = [[Middellandse See]] | Suidoos = [[Libiese See]] | Suid = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Libië}} | Suidwes = {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Wes = {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Noordwes = [[Middellandse See]] }} {{Lande van Europa}} {{EU-lande}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Malta| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] jh2p8nt2fvymowouw8icqujnrwj02qb Tweede Vryheidsoorlog 0 10029 2901590 2900582 2026-05-05T14:45:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901590 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'"<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref>. Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]]<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937)<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] 28wgju7bxyyxnlqrzagat6j103ndss0 2901591 2901590 2026-05-05T14:46:24Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Verbeter 2901591 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref>. C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]]<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937)<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] 0kobkjgg09s3q27hkjfwdwl2x6bw2ln 2901592 2901591 2026-05-05T14:46:51Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Ai! 2901592 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]]<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937)<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] fufgdo2geewcprempsdir05tig291n0 2901593 2901592 2026-05-05T14:47:50Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Verbeter 2901593 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]]<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937)<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] egp5p2terd9abwxr5yzt3nip7cgrnf8 2901594 2901593 2026-05-05T14:48:16Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Verbeter 2901594 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]]<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937).<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] hh1fw50qsys4w7wc3eclspqatvvw0f5 2901595 2901594 2026-05-05T14:48:58Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Verbeter 2901595 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]].<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937).<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] 2kmvge1cymj1v9093amyakzjcm94dga 2901597 2901595 2026-05-05T14:49:28Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Verbeter 2901597 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]].<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937).<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] g4rhel7lsq21fbjdzsrww00bygodzgh 2901598 2901597 2026-05-05T14:49:52Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Ai! 2901598 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref>. Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]].<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937).<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] i2g2aggnu2zs7wt7s9e8alup3eql317 2901599 2901598 2026-05-05T14:50:37Z Oesjaar 7467 /* Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde */ Verbeter 2901599 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Tweede Vryheidsoorlog |deelvan = die [[Anglo-Boereoorlog|Anglo-Boereoorloë]] |beeld = [[Lêer:Second Boer War Collage.png|300px]] |byskrif = Kloksgewys van links:<br />Boere in aksie by die [[Slag van Colenso]], die Britse 17de Lansiers wat 'n aanval by Elandsrivier hou, Britse Generaal [[Redvers Henry Buller| Redvers Buller]] wat Ladysmith binnegaan na die beleg, Boere wat by die [[Beleg van Mafeking]] veg, Koninklike Kanadese Troepe tydens die [[Slag van Paardeberg]], en Boere teenwoordig by die [[Slag van Spioenkop]]. |datum = [[11 Oktober]] [[1899]] – [[31 Mei]] [[1902]] |plek = [[Suid-Afrika]] en Swaziland (nou [[Eswatini]])<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015}}</ref> |resultaat = Britse oorwinning |gebied = Britse soewereiniteit oor die [[Oranje-Vrystaat]] en [[Transvaal]] in ooreenstemming met die [[Verdrag van Vereeniging]] |party1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Britse Ryk]] * {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} * [[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|22px|border]] [[Kaapkolonie]] * [[Lêer:Flag of the Natal Colony 1875-1910.svg|22px|border]] [[Natal (kolonie)|Natalkolonie]] * [[Lêer:Flag of the British South Africa Company.svg|22px|border]] [[Suid-Rhodesië]]<ref>{{en}} {{cite book |title=Rhodes and Rhodesia: The White Conquest of Zimbabwe, 1884–1902 |author=[[Arthur M. Keppel-Jones]] |year=1983 |publisher=McGill-Queen's University Press |location=Montreal, Quebec and Kingston, Ontario |isbn=978-0-7735-0534-6 |pages=590–599}}</ref> * {{vlagland|Brits-Indië}} * {{vlagland|Australië}}<br />Voor Federasie: ** [[Lêer:Flag of New South Wales.svg|22px]] [[Nieu-Suid-Wallis]] ** [[Lêer:Flag of Queensland.svg|22px]] [[Queensland]] ** [[Lêer:Flag of South Australia.svg|22px]] [[Suid-Australië]] ** [[Lêer:Flag of Tasmania.svg|22px]] [[Tasmanië]] ** [[Lêer:Flag of Victoria (Australia).svg|22px]] [[Victoria (Australië)|Victoria]] ** [[Lêer:Flag of Western Australia.svg|22px]] [[Wes-Australië]] * {{vlagland|Kanada|1868}} * {{vlagland|Nieu-Seeland}} * {{vlagland|Sri Lanka|brit}} |party2 = {{vlagland|Vrystaat}}<br />{{vlagland|Zuid-Afrikaansche Republiek}} ([[Transvaal]])<br />Buitelandse vrywilligers:<br /> Groter kragte * {{vlagland|Nederland}} * {{vlagland|Duitse Keiserryk}} * [[Lêer:Union Jack of Sweden and Norway (1844-1905).svg|22px]] [[Swede]]-[[Noorweë]] Kleiner kragte * {{vlagland|België}} * {{vlagland|Frankryk}} * {{vlagland|Verenigde State|1896}} * {{vlagland|Italië|1861}} * {{vlagland|Russiese Ryk}} * {{vlagikoon|Rusland}} [[Pole|Russies-Pole]] * {{vlagland|Denemarke}} |party3 = |aanvoerder1 = {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Robert Gascoyne-Cecil|Lord Salisbury]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Alfred Milner|Lord Milner]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Frederick Sleigh Roberts|Lord Roberts]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Redvers Henry Buller|Sir Redvers Buller]]<br />{{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Herbert Kitchener|Lord Kitchener]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Wilfrid Laurier]]<br />{{vlagikoon|Kanada|1868}} [[Frederick Borden]]<br />[[Lêer:Flag of the Cape Colony 1876-1910.svg|23px]] [[Cecil John Rhodes]] |aanvoerder2 = {{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Paul Kruger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Louis Botha]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Schalk Willem Burger|Schalk W. Burger]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Koos de la Rey]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]]<br />{{vlagikoon|Oranje-Vrystaat}} [[Christiaan de Wet]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Cronje]]<br />{{vlagikoon|Zuid-Afrikaansche Republiek}} [[Piet Joubert]] |aanvoerder3 = |sterkte1 = '''Britse regulêre:''' 347&nbsp;000<br /> '''Koloniale kragte:''' 103&nbsp;000–153&nbsp;000<ref name="britannica.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}}</ref> |sterkte2 = 88&nbsp;000 (25&nbsp;000 Transvaal- en 15&nbsp;000 Vrystaat-Boere aan die begin van die oorlog) (insluitende buitelandse vrywilligers en Kaapse Boere)<ref name="britannica.com" /> |sterkte3 = |ongevalle1 = '''Militêre ongevalle'''<br />7&nbsp;894 gesneuweldes<br />13&nbsp;250 dood deur siekte<br />934 vermis<br />22&nbsp;828 gewondes<ref>{{en}} {{Cite book|title=Nash's war manual|publisher=Eveleigh Nash|year=1914|page=309|chapter=Caring for the soldiers health|url=http://www.archive.org/stream/nashswarmanual00londiala#page/308/mode/1up|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><ref>{{en}} {{Cite book|title=Europe at war|publisher=Doubleday, Page & Company|year=1914|pages=183 (n198)|chapter=The Commissariat – The Red Cross – The Hague Court|url=http://www.archive.org/details/europeatwarared01unkngoog|accessdate=22 Augustus 2009}}</ref><br />'''44&nbsp;906 totaal ongevalle''' |ongevalle2 = '''Militêre ongevalle'''<br />9&nbsp;098 gesneuweldes <br />(24&nbsp;000 Boere-gevangenes oorsee gestuur)<ref name="britannica.com" /> |ongevalle3 = '''Burgerlike ongevalle''': 27&nbsp;927 Boere-burgerlikes, wat in konsentrasiekampe gesterf het, plus ongeveer 12&nbsp;000 swart mense (107&nbsp;000 was geïnterneer).<ref>{{en}} {{Harvnb|Davenport|Saunders|2000|p=228}}</ref> |notas = }} Die '''Tweede Vryheidsoorlog''' of '''Anglo-Boereoorlog''' ([[Engels]]: ''Second Boer War''), was 'n [[oorlog]] tussen die [[Boererepublieke]] van die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] aan die een kant en die [[Britse Ryk]] aan die ander kant wat tussen 11 Oktober 1899 en 31 Mei 1902 in [[Suider-Afrika]], [[Eswatini|Swaziland]] ingesluit, gewoed het.<ref>{{en}} [http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html Military History Journal, Vol 11 No 3/4 (Oktober 1999). Huw M Jones, "Neutrality compromised: Swaziland and the Anglo-Boer War, 1899 – 1902"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222104222/http://rapidttp.co.za/milhist/vol113hj.html |date=22 Desember 2015 }}</ref> Minder algemene name in omgang wat in die letterkunde gebruik word is die '''Engelse Oorlog'''<ref>{{af}} Sien byvoorbeeld MA Gronum, ''Die ontplooiing van die Engelse Oorlog 1899–1900'' en ''Die Engelse oorlog, 1899–1902; die gevegsmetodes waarmee die Boere-republieke verower is''.</ref> en die '''Driejarige Oorlog'''.<ref>{{en}} Christiaan De Wet, Three Years War, 1st American Edition, Charles Scribner's Sons, New York, 1902 – Engelse vertaling van Generaal de Wet se oorlogsherinneringe – oorspronklik in [[Nederlands]] geskryf – getiteld ''[[De Strijd Tusschen Boer en Brit]]''.</ref> == Oorsig == [[Lêer:BoerWarBlockHouse SouthAfrica.jpg|duimnael|links|'n Britse blokhuis in Suid-Afrika]] Die Tweede Vryheidsoorlog, ook bekend as die Suid-Afrikaanse Oorlog, oftewel die Anglo-Boereoorlog, het vanaf [[Oktober]] 1899 tot [[Mei]] 1902 geduur. In hierdie oorlog het die twee Boererepublieke, die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (ou [[Transvaal]]) en die Republiek van die [[Oranje-Vrystaat]], te staan gekom teen die Britse Ryk. Die hele gebied waarop hierdie oorlog plaasgevind het vorm vandag deel van die Republiek van [[Suid-Afrika]]. Oor die sowat twee en 'n half jaar wat die oorlog geduur het, het dit [[Brittanje]] nagenoeg 200 miljoen pond, 448&nbsp;435 Britse- en Rykssoldate en sowat 20&nbsp;000 Britse lewens gekos om 'n "Boererebellie" te bemeester. Aan die kant van die [[Boererepubliek]]e was die koste van die oorlog baie hoog. Elke republiek se ekonomie is totaal en al vernietig deur die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]] wat deur die Britse generaals toegepas is. Toe die Boere by die [[Vrede van Vereeniging]] hul wapens neerlê, het baie as hoofrede vir hul oorgawe die lyding van hul vroue en kinders aangevoer. Ongeveer 9&nbsp;000 Boere het in die oorlog gesneuwel, en minstens 26&nbsp;000 vrouens en kinders en 12&nbsp;000 swart mense het hul lewe in [[konsentrasiekamp]]e verloor, meestal kinders onder 16 jaar, hoofsaaklik as gevolg van die swak kos-voorsiening, 'n tekort aan behoorlike sanitasie en swak skuiling. Ook aan die Britse kant het die meeste soldate weens die swak organisasievernuf van militêre bewindhebbers nie op slagvelde gesneuwel nie, maar aan siekte beswyk. == Oorsaak van die oorlog == [[Lêer:SouthAfrica1885.svg|duimnael|links|Suid-Afrika in 1885]] Die oorsaak van die oorlog is steeds omstrede. Aan die Britse kant was dit 'n polemiek vanaf die oomblik dat dit uitgebreek het. Anti-imperialiste, asook Marxiste, het die oorlog as 'n produk van 'n kapitalistiese sameswering gesien wat daarop gemik was om, deur middel van brute krag, die [[diamant]]- en [[goud]]velde van die Vrystaat en Transvaal te bekom. Moderne interpretasies sien Britse beleid as gekaap deur radikale imperialiste soos [[Cecil John Rhodes]] en lord [[Alfred Milner]], wat gevrees het dat die nuut gevonde rykdom van die Boererepublieke die droom van 'n Britse Suid-Afrika sou ontspoor. Die drang na vryheid het die Boererepublieke in staat gestel om hulself teen Britse oorheersing te beskerm en om hul eie onafhanklike buitelandse beleid te volg, wat die deur kon oopmaak vir Duitse beheer van die belangrike Kaapse roete na [[Indië]]. Brittanje het daarop aangedring dat die Britse onderdane, wat op die goudmyne in die [[Witwatersrand]] werk, stemreg moes kry. Hulle kon egter automaties stemreg verwerf as hulle vir vyf jaar Transvaalse burgerskap gehad het. President [[Paul Kruger]] van die Transvaal moes na talle samesprekings tot die konklusie kom wat tot sy volgende uitspraak gely het: "Hulle wil nie stemreg hê nie, hulle wil ons land hê". President [[Marthinus Theunis Steyn|Marthinus Steyn]] van die Vrystaat het hom by Kruger geskaar en die lot van die Vrystaat as dieselfde as die lot van die Transvaal beskryf. == Die verloop van die oorlog == === Voorbereiding === [[Lêer:Leander Starr Jameson00.jpg|duimnael|links|'n Skets toon die arrestasie van [[Jameson-inval|Jameson]] ná die mislukte inval in 1896.]] Ondanks die verslegtende verhouding tussen [[Kaapstad]] en die Boererepublieke in die laaste dekade van die 19de eeu, was die Britte merkbaar swak voorberei vir oorlog aan die vooraand daarvan. Die vernederende nederlaag aan die hande van die Boere by die [[Slag van Majuba]] in die [[Eerste Vryheidsoorlog]] ten spyt, is die Boererepublieke nie as ernstige teenstander geag nie. Britse militêre intelligensie het gereken dat die Boere slegs 3&nbsp;000 man in die veld sou kon plaas om kleinskaalse klopjagte in die Kaap en Natal uit te voer, terwyl hulle uiteindelik daartoe in staat was om sowat 30&nbsp;000 berede manskappe in Natal alleen aan te wend. Die Britse opperbevelhebber, lord [[Garnet Wolseley|Wolseley]], het geglo (en die Britse oorlogsminister, [[lord Lansdowne]], het saamgestem) dat 'n garnisoen van 20&nbsp;000 Britse soldate genoeg sou wees om die Republieke aan te durf. In 1895, ná die [[Jameson-inval]], was Pres. Kruger seker dat Brittanje op oorlog ingestel was. Hy het 'n klein staande leër op die been gebring en sy administrasie versterk deur knap, jong Afrikaners soos [[Jan Christian Smuts]] aan te stel. Daar is probeer om steun vir die Boere in [[Europa]] te werf, maar geen tasbare steun is verleen nie. Die twee klein republieke het alleen teen die magtigste ryk in die wêreld gestaan. Toe Pres. Kruger gevra is hoekom hy teen so 'n oormag veg, was sy antwoord: " 'n Man sal nie 'n leeu aanval met 'n mes in sy hand nie, maar net 'n lafaard sal nie met alle mag veg as die leeu hom aanval nie." Die Boererepublieke het wel daarin geslaag om Duitse Mausergewere en Franse Creuzot "[[Long Tom]]"-langafstandkanonne te bekom. Die Russiese [[tsaar]] het 'n paar veldambulanse voorsien en die Transvaal se artilleriekorps is deur Duitsers opgelei. === Eerste fase === [[Lêer:Battle of Talana Hill (Redcoat) - Bacon's South Africa War Prints.png|links|duimnael|240x240px|Britse illustrasie van die Slag van Glencoe]] Die eerste skote in die oorlog het op 12 Oktober 1899 geklap nadat Brittanje die ultimatum van die Boererepublieke verwerp het. Die Boere het tot die aanval oorgegaan en 'n strook van 160&nbsp;km in die Kaapkolonie ingeneem terwyl hulle in Natal tot teenaan die [[Tugelarivier]] gevorder het. Mafeking en Kimberley het Britse eilande in 'n Boergedomineerde veld geword, terwyl die Britse garnisoen in Natal by Ladysmith vasgekeer en beleër is. Die Britse leër het in verskeie veldslae tweede gekom. Op 11 Desember is 'n frontaanval deur Britse soldate wat deur artillerievuur ondersteun is, afgemaai deur Boere wat hulself in loopgrawe ingegrawe het by [[Slag van Magersfontein|Magersfontein]] naby [[Kimberley]]. Op 15 Desember by [[Slag van Colenso|Colenso]] het 4&nbsp;000 Boere, ingegrawe in die hoogtes op die Noordelike oewer van die Tugela, 'n aanval van 16&nbsp;000 Britte afgeweer wat wou deurbreek na Ladysmith. Hierdie vyf dae is deur die Britse magte die [[Swart Week]] genoem. In hierdie tydperk het hulle 7&nbsp;000 manskappe verloor en geen positiewe strategiese resultate gekry nie. Smuts sou egter later melding maak van die "konserwatiewe kortsigtigheid" van die ouer geslag van generaals, wat "die gulde geleentheid" van oorwinning laat wegglip het. Britse troepe het deur Kaapstad en Durban ingestroom. Onder die opperbevel van [[Frederick Sleigh Roberts|lord Roberts]], wat generaal [[Kitchener]] as stafhoof gehad het, het die Britse versterkings vinnig na die front beweeg en die beleërde dorpe ontset. Hulle het 4&nbsp;000 man onder generaal [[Piet Cronje]] by [[Slag van Paardeberg|Paardeberg]] gevange geneem en [[Bloemfontein]] op 13 Maart 1900, [[Johannesburg]] op 5 Mei en [[Pretoria]] op 6 Junie ingeneem.[[Lêer:British casualties, Spionkop, 1900.jpg|duimnael|Britse ongevalle lê op die slagveld ná die [[Slag van Spioenkop]], 24 Januarie 1900.]]Op 21 Oktober 1900, het president Kruger, van [[Delagoabaai]], vandag [[Maputo]] in [[Mosambiek]], na [[Europa]] vertrek om steun vir die Boere se saak te probeer werf. Hy het meer as drie jaar later as banneling in [[Switserland]] gesterf. President Steyn het tot aan die einde van die oorlog saam met die Vrystaatse guerrillavegters in die veld gebly en die grootste bittereinder geword. Die Boere behaal baie groot sukses, maar die Engelse, word aanhoudend voorsien van nog ammunisie en soldate vanuit Engeland. Ook het Joiners, deurdat hulle die Britte van hulp voorsien het, die Republieke groot skade berokken. Op 24 Mei en 1 September het Brittanje die administrasie van onderskeidelik die Oranjerivierkolonie en die kolonie van Transvaal oorgeneem. Britse magte het al die infrastruktuur in Suid-Afrika soos die spoorlyne beheer en die 20&nbsp;000 vegtende Boere wat oorgebly het, was feitelik heeltemal sonder steun. === Guerillategniek van die bittereinders === [[Lêer:Smuts Boereoorlog.jpg|duimnael|400px|Smuts (in die middel op 'n rots) saam met manskappe nadat hulle naby aan die einde van die Tweede Vryheidsoorlog tot in die Kaapkolonie opgeruk het.]] Net ná die val van Pretoria het die Transvaalse militêre leierskorps onmiddellike oorgawe aanbeveel. President Steyn was woedend en het aan die Transvalers geskryf dat die ZAR die Vrystaatse burgers en Kaapse rebelle in 'n rampspoedige oorlog betrek het. "Wil die ZAR nou 'n skandelike en selfsugtige vrede sluit die oomblik dat die oorlog sy grense bereik? Wat die [[ZAR]] ook al doen, die Vrystaters sal tot die bitter einde veg." Die geveg is toe deur almal voortgesit. Na die val van [[Pretoria]] was [[Machadodorp]] van [[5 Junie]] tot [[27 Augustus|27 Agustus]] [[1900]] die setel van die Transvaalse regering. Daarna het die regering na [[Waterval Onder|Waterval-Onder]] en toe later na [[Nelspruit]] geskuif, waar besluit is dat pres. Kruger weens sy ouderdom na Europa moet gaan om die Boere se saak te bevorder. In hierdie tydperk was die Boeregeneraals mense wat progressief was: kommersiële boere en professionele aambagslui. Hulle het net om een rede geveg: hul onafhanklikheid. Die [[bittereinders]] het [[Guerilla-oorlogvoering|guerillataktiek]] gevolg en in klein, beweeglike kommando's geveg. Hulle het treinspore gesaboteer, die voorrade van die Britse troepe onderskep en gevegte uitgelok en dan weer gevlug. In hierdie tydperk was daar ook die joiners. Dit was Boere wat hoofsaaklik as spioene vir die Britte opgetree het in die laaste 18 maande van die oorlog. Daar is geskat dat 5&nbsp;000 Boere teen [[April]] 1902 Britse oorheersing gunstig was. Party van hierdie Joiners het die Britse saak gesteun omdat hulle geglo het dat daar vir hulle 'n beter bedeling onder die Britte wag en dat hulle na hulle plase kon terugkeer en groot skade en leed kon vermy deur oor te gee of te "hensop". Die Britse opperbevel het van twee taktieke gebruik gemaak om die bittereinders te beveg. Eerstens is linies [[blokhuis]]e en doringdraad opgerig om Boerevegters uit die een distrik na die ander uit te sluit, om hulle sodoende saam te hok om gevang te word. Hierdie taktiek was baie duur en hoewel baie dramaties, kon dit geen groot gevegte tussen die Boere wat die prooi was en Britse jagters uitlok nie. Die tweede taktiek wat gebruik was, die [[Verskroeide Aarde Beleid|Verskroeideaardebeleid]], het berus op, eerstens, die vernietiging van die Boere se plase; en tweedens die saam hokking en verhongering van Boerevrouens en kinders in [[konsentrasiekamp]]e. Van die kampe wat verplaaste Boerefamilies moes huisves het reeds in Julie 1900 verskyn. === Konsentrasiekampe, epidemies en 'n verskroeide aarde === [[Lêer:Boercamp1.jpg|duimnael|Boerevroue en kinders in 'n Britse konsentrasiekamp tydens die Tweede Vryheidsoorlog, ongeveer 1900.]] Die Britte het nie 'n totale oorlog gevoer waarin almal voor die voet geskiet is nie. Onderskeid is tussen vegtende en nievegtende Boere getref, alhoewel daar uitsonderings is. Van die einde van 1900 het Britse troepe voor die voet (behalwe waar daar hensoppers was) opstalle afgebrand en vee uitgewis. Verwoesting en chaos is oor amper die hele Vrystaat en Transvaal gesaai. Kampe is opgerig om die gevange Boere vroue en kinders beter te kan beheer. Swart mense wat ook gevange geneem was, is in aparte kampe geplaas. Die plasing van die kampe was swak en die inwoners het onvoldoende (dikwels vergiftigde) voeding gekry. Uiterste lyding in haglike omstandighede het die inwoners van die kampe elke dag getreiter. Baie het gesterf, veral van [[buiktifus]] en [[masels]]. Die Britse publiek, plaaslik en in Brittanje, het eers bewus geraak van wat in die kampe gebeur toe [[Emily Hobhouse]] in Engeland toestemming gekry het om die kampe te besoek. Hobhouse het in Desember 1900 Engeland verlaat en in Mei 1901 teruggekeer. Voor haar vertrek het sy net kennis gedra van die [[Port Elizabeth-konsentrasiekamp]]. Sy is met afgryse vervul oor wat sy gesien het en sy het die publiek geskok met haar onthullings. Teen Oktober 1901 het die sterftesyfer tot 344 per 1000 in die kampe opgeskiet. Kinders onder vyf jaar oud het feitlik geen kans op oorlewing gehad nie. Teen die einde van 1901 het 'n kommissie van Engelse vroue, wat oorlogsondersteuners was, ook besoeke by die kampe afgelê. Hulle was net so geskok soos Hobhouse. Hulle het 'n aantal aanbevelings gemaak wat die dodetal skerp laat daal het. Die mans, Britte en Boere, was verslae oor die vroue se dapperheid en wat hulle bereid was om te verduur vir die stryd om onafhanklikheid. Die vroue was onversetlik in hul aandrang dat hul mans en seuns vir onafhanklikheid moes voortveg. Sommige vroue het verklaar dat hulle verkies om hul huise te sien brand eerder as dat hul mans oorgee. Daar het 4&nbsp;177 Boerevroue en 22&nbsp;074 Boerekinders in die kampe gesterf. Die [[Nasionale Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]] is opgerig ter nagedagtenis van die Boervroue van die Tweede Vryheidsoorlog. Die Oorlogsmuseum is ook daar opgerig. === Die einde van die oorlog === Teen die begin van 1902 het die Boeremagte gekrimp tot 10&nbsp;000 Transvalers, 6&nbsp;000 Vrystaters en 3&nbsp;000 Kaapse rebelle. In Suidoos-Transvaal het 'n [[Zoeloe]]mag 'n Boerelaer aangeval en 56 burgers doodgemaak. Terwyl die Boere wat gevange geneem is almal na oorsese krygsgevangene kampe weggestuur is deur die Britte, het die Boere die Britse krygsgevangenes vrygelaat nadat hulle van kos, skoene en in party gevalle klere gestroop is. In Mei 1902 het 60 Boereleiers in [[Vereeniging]] vergader om oor vrede te besluit. Die Vrystaters was nog steeds gekant teen vrede, maar die swak gesondheid van Pres. Steyn het hul saak baie skade aangedoen. Die vredesvoorwaardes het ingesluit dat die Boere die Britse monarg erken as wettige heerser; Boere kon hul besittings, insluitend gewere vir verdediging, behou; en [[Nederlands]] sou in die skole van Transvaal en die Vrystaat as vak onderrig word mits die ouers dit verlang. Op 31 Mei het die vergadering met 54 stemme teen 6 besluit om hierdie voorwaardes te aanvaar. == Internasionale reaksie == Meer as 2,5 duisend buitelandse vrywilligers het in die Boere-leër geveg, insluitend die Nederlanders (650 mense), Duitsers (550 mense), Franse (400 mense), Amerikaners (300 mense), Russe (225 mense), Italianers (200 mense) , Noorweërs en Swede (150 mense). Die gewilde Russiese koerant New Time weerspieël die samelewing se simpatie met die Boere: “Direkte godsdienstige boere wat besluit het om die vryheid van die Vaderland met hul bloed te verdedig, sal altyd nader aan die hart van die Heilige Rusland wees as ons oorspronklike vyand – koue en selfsugtige Engeland. Deur ons diepe geloof in God, is die Boere ons broers ”(16 Oktober 1899, no. 8490). == Krygsgevangenes in Suid-Afrika en oorsee == {{Hoofartikel|Boerekrygsgevangenes}} [[Lêer:Green Point - Cape Town - Boer War - Transit Camp.jpg|duimnael|Kamp Nr. 1, ’n kamp vir Boerekrygsgevangenes in [[Groenpunt]], [[Kaapstad]]. Die kamp het later 'n oorplasingskamp geword en gevangenes is hiervandaan oorgeplaas na krygsgevangekampe in ander dele van die [[Britse Ryk]].]] Die eerste noemenswaardige groep [[Boerekrygsgevangenes]] wat deur die [[Brittanje|Engelse]] gevange geneem is, was dié wat tydens die [[Slag van Elandslaagte]] op 21 Oktober 1899 gevang is. [[Brittanje]] het hierdie krygsgevangenes aanvanklik op troepeskepe in [[Simonsbaai]] aangehou totdat krygsgevangekampe in Kaapstad en Simonstad voltooi is. In totaal sou ses krygsgevangekampe in Suid-Afrika tydens die oorlog opgerig word.<ref name=":0">{{af}} Changuion, Louis (2022). ''Vasgevang! Die lewe van die Boere in die Suid-Afrikaanse krygsgevangenekampe gedurende die Anglo-Boereoorlog, 1899–1902''. Centurion, Suid-Afrika: Kraal Uitgewers. bl. 12.</ref> Die Engelse het gevoel dat daar 'n risiko in die aanhouding van teveel krygsgevangenes in Suid-Afrika was. Hulle het ook gevrees dat die krygsgevangenes deur die Boeremagte of simpatieke plaaslike inwoners bevry kon word. Hulle het dit reeds moeilik gevind om aan hulle eie troepe se behoeftes te voorsien, en wou nie die ekstra las dra deur addisionele voorrade vir die krygsgevangenes te stuur nie. Brittanje het dus besluit om die meerderheid van hulle oorsee te stuur. Ongeveer 31 krygsgevangekampe is met gevolg tydens die oorlog in Britse kolonies oorsee opgerig.<ref name=":0" /> Die eerste oorsese kampe buite [[Afrika]], is op [[Sint Helena]] geopen, wat uiteindelik byna 5000 krygsgevangenes ontvang het. Ongeveer 5000 krygsgevangenes is na [[Sri Lanka|Ceylon]] gestuur. Ander is na [[Bermuda]] en [[Indië]] gestuur. Geen bewyse bestaan dat Boere-krygsgevangenes na die Gemenebes van die Britse Ryk soos [[Australië]], [[Kanada]] of [[Nieu-Seeland]] gestuur is nie.<ref name="collint">{{en}} [http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm Die Anglo-Boereoorlog Filatelie Gemeenskap: Versamelingsbelange] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051210040529/http://www.boerwarsociety.org/Interests.cfm |date=10 Desember 2005 }}</ref> ==Die oorlog in die Afrikaanse letterkunde== Die Anglo-Boereoorlog (1899-1902) was 'n waterskeidingsmoment in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en het 'n diepgaande impak op die [[Afrikaanse letterkunde]] gehad. Die konflik het 'n ryk bron van tematiese materiaal vir skrywers gebied en 'n sterk invloed op die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse literêre stem uitgeoefen.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die direkte ervaringe van die oorlog, die politieke nasleep, en die verskuiwende sosiale landskap het aanleiding gegee tot 'n verskeidenheid van literêre werke, insluitend poësie, prosa en drama. Reeds tydens die Anglo-Boereoorlog het die stryd aanleiding gegee tot "heftigste verse oor die vryheidstryd".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Hierdie vroeë gedigte, dikwels ingegee deur die onmiddellike emosies en gebeure van die oorlog, het die patriotiese gevoelens van die Afrikaners uitgedruk en hul weerstand teen die Britse mag verwoord.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Na die oorlog het hierdie tendens voortgesit, en die poësie van die periode tot ongeveer 1911 is gekenmerk deur die tema van "'die storie van ons sterfte'".<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Digters van die Eerste Geslag na die Anglo-Boereoorlog, soos [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[Leipoldt]], het in hul vroeë bundels poësie van besondere formaat gelewer wat dikwels die impak en nagevolge van die oorlog weerspieël het.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad</ref> C. Louis Leipoldt het byvoorbeeld 'n kortverhaal wat tydens die Anglo-Boereoorlog afspeel, in Nederlands geskryf en dit aanvanklik in Holland laat publiseer.<ref>Koch, J. 2015. A history of South African literature/ Afrikaans literature. Van Schaik.</ref> Naas die poësie het die Anglo-Boereoorlog ook 'n golf van gedenkwaardighede en persoonlike verhale tot gevolg gehad.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Baie van hierdie werke is in 'n ietwat gebrekkige Nederlands gepubliseer. [[Gordon Tomlinson]] se ''Deur die smeltkroes'' (1917) is 'n voorbeeld van so 'n verslag van sy avonture tydens die oorlog in die omgewing van [[Swellendam]].<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Alhoewel hierdie werk lewendige tonele oproep, word dit gekritiseer vir sy stereotiepe natuurbeskrywings, oppervlakkige insig in die menslike psige en 'n te sterk pro-Afrikaanse en anti-imperialistiese standpunt.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Jare later het Tomlinson sy aandeel aan die taalstryd in ''Herinneringe van 'n jong Turk'' (1956) gebundel. [[John Daniel Kestell]] het ook die oorlogservaringe in ''Met de Boeren commandos'' (1903) en ''Through shot and flame'' (1903) geboekstaaf.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die Anglo-Boereoorlog het ook as agtergrond vir fiksiewerke gedien. [[D.F. Malherbe]] se roman ''Vergeet nie'' (1913) speel af teen die agtergrond van die oorlog, spesifiek die Kaapse Rebellie, en toon ooreenkomste met die geskiedenis van [[Gideon Scheepers]]. Hierdie verhaal word beskryf as sterk aansluitend by die ou historiese roman, alhoewel daar naas 'n opeenstapeling van spannende gebeurtenisse ook 'n poging is om die psige van die karakters te ondersoek. [[Joubert Reitz]] het ook avontuurverhale soos ''Die dolosgooier'' (1916), ''Beproewing'' (1918) en ''Wraak'' (1927) geskryf wat vol spanning was, alhoewel taalkundig en stilisties onbeholpe.<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Selfs in die [[jeugliteratuur]] het die Anglo-Boereoorlog 'n rol gespeel. [[C.M. van den Heever]] het 'n aantal spannende avontuurverhale vir die jeug geskryf wat teen die agtergrond van die vroeë jare van die Kimberleyse diamantvelde, die Witwatersrandse goudontdekkings, die Kaapse Oosgrens en veral die Anglo-Boereoorlog afspeel, soos ''Die ruiter in die nag'' (1936) en die vervolg daarop, ''Kaptein Gereke'' (1937).<ref name="Kannemeyer">Kannemeyer, J.C. 1984. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur'' 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.</ref> Die impak van die Anglo-Boereoorlog op die Afrikaanse letterkunde was veelvuldig en blywend. Dit het 'n generasie skrywers geïnspireer om die trauma, die heldhaftigheid, die verlies en die politieke gevolge van die konflik te verwoord. Die oorlog het nie net 'n belangrike tema gebied nie, maar het ook bygedra tot die ontwikkeling van 'n eie Afrikaanse identiteit en 'n bewustheid van 'n gedeelde geskiedenis, wat fundamenteel was vir die groei en volwassenheid van die Afrikaanse letterkunde. Die literatuur wat uit hierdie periode voortgespruit het, bied 'n waardevolle insig in 'n kritieke tydperk in die Suid-Afrikaanse geskiedenis en die belewenisse van die mense wat daardeur geraak is. == Sien ook == * [[Anglo-Zoeloeoorlog]] * [[Eerste Vryheidsoorlog]] * [[Skermutselinge van die Tweede Vryheidsoorlog]] * [[blokhuis]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * {{en}} Douglas Porch: ''Wars of Empire''. London: Cassell & Co., 2000 {{ISBN|0-304-35271-3}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Cartwright |first=A.P |year=1964 |title=The Dynamite Company |location=Cape Town|publisher=Purnell & Sons}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Davenport|last2=Saunders |year=2000 |title=South Africa: A Modern History|isbn=0-8020-2261-8 }} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Pakenham |first=Thomas |authorlink=Thomas Pakenham |year=1979 |title=The Boer War|location=New York|publisher=Random House|isbn=0-394-42742-4|url=http://books.google.com/?id=aoFzAAAAMAAJ}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Wessels |first=André |year=2000 |chapter=Afrikaners at War |editor-first=John |editor1-last=Gooch |title=The Boer War |location=London |publisher=Cass |isbn=}} * {{en}} {{Cite book|ref=harv |last=Steele |first=David |year=2000 |chapter=Salisbury and the Soldiers |editor-first=John |editor-last=Gooch |title=The Boer War: Direction, Experience and Image|location=London|publisher=Cass}} * {{af}} ''[[Kennis (ensiklopedie)|Kennis]]'', 1980, vol 4, bl. 672-675, {{ISBN|0 7981 0826 6}} * {{af}} Die stryd tussen Boer en Brit, Genl CR de Wet, 1959, Tafelberg Uitgewers. * Maree, Berna: 'n Boer maak 'n plan. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 34, nr. 8, September 1989. ISSN 0491-4783 * le Roux, Francette: [[Slagveldroete]] in Noord-Natal. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 35, nr. 4, Julie/Augustus 1990. ISSN 0491-4783 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Second Boer War|Tweede Vryheidsoorlog}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/event/South-African-War|title=South African War|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=7 November 2023}} * {{af}} [http://www.anglo-boer.co.za/ Anglo-Boereoorlog museum in Bloemfontein. Anglo-Boereoorlog Museum] * {{nl}} [http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 Boerenoorlog op Hemelbestormer.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100718021515/http://www.hemelbestormer.nl/phpBB3/viewforum.php?f=21 |date=18 Julie 2010 }} * {{nl}} [http://afrikaans.be/argief/geskiedenis/index.html Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog en ander Boereoorlog verwante inligting op Afrikaans.be]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.gutenberg.org/etext/16462 ''With the Boer Forces''], deur Howard C. Hillegas. 'n Boek geskryf deur 'n Britse joernalis wat tyd saam met die Boere tydens die oorlog deurgebring het. Beskikbaar gestel deur die [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Gutenberg projek]. {{Normdata}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog| ]] [[Kategorie:Britse Ryk]] 8li0g1f03wr6pmrbxdajm162iaqki89 Amandel 0 21452 2901633 2490613 2026-05-05T16:46:37Z Oesjaar 7467 /* Nota */ Verbeter 2901633 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Amandel |image = Prunus dulcis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-250.jpg |image2 = Ametllesjuliol.jpg |image2_caption = Amandelboom met rypwordende vrugte |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |genus = ''[[Prunus]]'' |subgenus = ''[[Prunus subg. Amygdalus|Amygdalus]]'' |species = '''''P. dulcis''''' |binomial = ''Prunus dulcis'' |binomial_authority = ([[Philip Miller|Mill.]]) D.A.Webb |}} [[Lêer:Sa almonds.jpg|duimnael|200px|links|Rou amandels]] '''Amandels''' is die [[Steenvrug|steenvrugte]] en [[Saad|sade]] van die amandelboom (''Prunus dulcis'') en is 'n gewilde [[neut]] wat gebruik word in die voorbereiding van [[voedsel]] of as versnappering. Amandels word ook as 'n bestanddeel in kosmetiese produkte gebruik. 'n Beraamde 80% van alle amandels is afkomstig van [[Kalifornië]]. [[Spanje]] het ook 'n groot amandelproduksie wat konsentreer op die soet Jordan- en Valencia-amandels. Amandels is 'n goeie bron van [[vitamien E]] en bevat ongeveer 70% mono-onversadigde [[vet|vetsuur]] en 30% versadigde vetsuur. Amandels bevat ook [[blousuur]] (waterstofsianied). Die bitterheid van 'n amandel is 'n teken van die hoeveelheid blousuur wat dit bevat: hoe bitterder die smaak, hoe giftiger is die amandel. Newe-effekte as gevolg van 'n oormatige inname van amandels (tussen 40 en 70 bitter amandels per persoon) sluit in: opwinding, [[hoofpyn]], duiseligheid, spiersametrekkings, asemhalingsprobleme en selfs 'n skielike dood. == Soorte == Daar bestaan beide soet en bitter amandels. Soet amandels kan net so geëet word en word gereeld tydens die voorbereiding van voedsel gebruik, hetsy as bestanddeel of garneersel. [[Meel|Amandelmeel]] en -[[pasta]], [[nougat]] en marsipein is gewilde amandelprodukte. Amandelolie en [[amandelmelk]] is ook verkrygbaar in sommige kulture. Amandelmelk is maklik om te verteer en word soms as 'n plaasvervanger vir [[Melk|koeimelk]] gebruik. Bitter amandels word hoofsaaklik gebruik vir die produsering van bitter amandelolie. === Nota === {{Commons|Prunus dulcis|Amandels}} :''Hierdie artikel is 'n gedeeltelike vertaling van die Nederlandse Wikipedia artikel [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Amandel&oldid=7734499 Amandel].'' {{Taksonbalk}} {{Normdata}} [[Kategorie:Neute en sade]] [[Kategorie:Veldkos]] [[Kategorie:Prunus]] n6tao9h5tmxtzalyl4p9ks1wi05q59z All Blacks 0 23862 2901576 2884495 2026-05-05T12:51:12Z Jcb 223 2901576 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Nieu-Seelandse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Black Ferns]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Nieu-Seeland | beeld = Allblacks.gif | unie = [[Nieu-Seeland Rugby]] (NZR) | bynaam = All Blacks | embleem = Varingblaar | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[Scott Barrett]] | afrigter = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Dave Rennie]] <small>(sedert 2026)</small> | patroon_la1 = _allbkacls2425h | patroon_b1 = _allbkacls2425h | patroon_ra1 = _allbkacls2425h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _3_white_stripes | linkerarm1 = 000000 | liggaam1 = 000000 | regterarm1 = 000000 | broek1 = 000000 | kouse1 = 000000 | patroon_la2 = _allbkacls2425a | patroon_b2 = _allbkacls2425a | patroon_ra2 = _allbkacls2425a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _3_white_stripes | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 000000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sam Whitelock]] (153)<ref name="Most tests">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mosttests.ASP?stats_ID=12 |title=All Blacks that have played 50 or more tests. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=8;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Dan Carter]] (1598)<ref name="Most test points">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mostptsinall.ASP?stats_ID=14 |title=All Black Test Match point scorers. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=8;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Doug Howlett]] (49)<ref name="Most test tries">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mosttriesintests.ASP?stats_ID=16 |title=Most tries in Test matches. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=8;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> | jongstespeler = [[Jonah Lomu]] 1994 (19 jaar, 45 dae) | eerste = {{AUSru}} 3–22 {{NZLru-r}}<br />([[Sydney]], [[Australië]]; 15 Augustus 1903) | grootwen = {{NZLru}} 145–17 {{JPNru-r}}<br />([[Bloemfontein]], [[Suid-Afrika]]; 4 Junie 1995) | grootverloor = {{NZLru}} 10–43 {{RSAru-r}}<br />([[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], Nieu-Seeland; 13 September 2025) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kampioen in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] en [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] | url = www.allblacks.com | unieurl = www.nzrugby.co.nz }} Die '''All Blacks''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Nieu-Seeland]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby is Nieu-Seeland se nasionale sport en die All Blacks is ’n gedugte mag in internasionale rugby met ’n wenrekord teen al die ander lande. Nieu-Seeland is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die [[Cookeilande]], [[Fidji]], [[Samoa]], [[Tonga]] en [[Wallis]] kan soortgelyke bewerings maak.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.teivovo.com/history/|title=Rugby History in Fiji|publisher=Teivovo|accessdate=14 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114224240/http://www.teivovo.com/history/|archive-date=14 November 2007|url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sy belangrikste internasionale verskyning het die All Blacks tydens die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi. In [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] was Nieu-Seeland saam met [[Australië]] die gasheer vir die eerste [[Rugbywêreldbeker]] wat die All Blacks gewen het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] het die All Blacks die eindstryd gehaal, maar is deur die gasheer in [[ekstra tyd]] met 15–12 verslaan. Die volgende verskyning in die eindstryd het die All Blacks tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] tuis gemaak, toe hulle [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] naelskraap met 8–7 verslaan het. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] het Nieu-Seeland as eerste span daarin geslaag om die [[Webb Ellis-beker]] te verdedig, toe hulle die [[Wallabies]] geklop het. Daarmee het die All Blacks die eerste nasionale rugbyspan geword om die trofee drie keer omhoog te hou, ’n prestasie wat later deur die [[Springbokke]] geëwenaar sou word. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]] het die All Blacks die eindstryd vir ’n vyfde keer gehaal, maar is deur die Springbokke naelskraap met 12–11 geklop. Die All Blacks speel jaarliks teen die Australiese Wallabies, die Suid-Afrikaanse Springbokke en die [[Argentinië|Argentynse]] [[Argentynse nasionale rugbyspan|Poemas]] in [[die Rugbykampioenskap]], voorheen die Drienasiesreeks, waartydens hulle ook om die [[Bledisloebeker]] teen Australië en die [[Vryheidsbeker]] teen Suid-Afrika meeding. Die All Blacks het die Drienasiesreeks en die Rugbykampioenskap reeds 20 keer in die toernooi se 27 jaar bestaan gewen en is die huidige Bledisloebeker- asook Vryheidsbekerhouer. Die span het vir die eerste keer in 1882 ’n internasionale wedstryd gespeel teen die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Walliese Waratahs]], en het hulle eerste toetswedstryd in 1903 gespeel: ’n oorwinning oor Australië. Dit is gevolg deur ’n toer na die [[Noordelike Halfrond]] in 1905 waartydens die span slegs teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Cardiff]] verloor het. Tydens hulle 1905-toer het die All Blacks slegs swart gedra, behalwe vir die silwervaring; die “All Black”-naam dateer uit dié tydperk. Die All Blacks het hulle eerste reeksoorwinning oor hul “aartsvyande Suid-Afrika” (die Springbokke) in Nieu-Seeland in 1956 behaal. ’n Dekade later het hulle hul langste segetog behaal deur sewentien toetse tussen 1965 en 1970 te wen. Die [[Britse en Ierse Leeus]] het hulle enigste reeksoorwinning oor die All Blacks in 1971 behaal, maar sewe jaar later sou die All Blacks hulle eerste [[Grand Slam (Rugby)|Grand Slam]] behaal (oorwinnings oor [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]], [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]], [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en Wallis tydens dieselfde toer). Die All Blacks sou nog drie ander keer ’n Grand Slam behaal (in 2005, 2008 en 2010). Die 1981-Springboktoer na Nieu-Seeland het grootskaalse burgerlike onrus veroorsaak as gevolg van proteste teen die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]sbeleid. Nieu-Seeland het in 1996 in post-apartheid Suid-Afrika vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeksoorwinning oor die Springbokke in Suid-Afrika te behaal. Die vroeë Nieu-Seelandse nasionale rugbydrag het bestaan uit ’n swart trui met ’n silwervaring en wit broeke. Rugby het ’n belangrike rol gespeel in die integrasie van die [[Maori's]] in die [[Verenigde Koninkryk|Brits]]-beïnvloede Nieu-Seelandse samelewing, aangesien die sport geskik was vir die fisieke vermoëns van die [[Inheemse volke|inheemse mense]] van Nieu-Seeland en hulle is spoedig as gelykwaardige spelers aanvaar. Om die teenstander te intimideer en hulleself te motiveer voer die All Blacks tradisioneel ’n [[haka]] (’n Maori-oorlogsdans) voor elke wedstryd uit. Tradisioneel word ''Te Rauparaha'' se ''Ka Mate haka'' uitgevoer, maar sedert 2005 word ''Kapa o Pango'', ’n aangepaste weergawe van die All Blacks se 1924-haka, ''Kia Whaka-ngawari'', soms ook gebruik. Hulle is tans (Oktober 2025) tweede op Wêreldrugby se wêreldranglys<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> en is in 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016 deur Wêreldrugby as “span van die jaar” aangewys. 20 voormalige All Blacks is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Nieu-Seeland Rugby}} [[Lêer:NZunions.png|duimnael|’n Kaart van die Nieu-Seelandse plaaslike beheerliggame en hul spanne]] Die beheerliggaam vir rugby in Nieu-Seeland is Nieu-Seeland Rugby (NZR), tot in 2013 Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie (NZRFU, van Engels ''New Zealand Rugby Football Union'') genoem. Die NZRFU is op 16 April 1892 gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzrugby.co.nz/about-nzr/our-history/ |title=Our History |publisher=[[Nieu-Seeland Rugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1949 is dit geaffilieer by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) die wêreldbeheerliggaam van rugby.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/new-zealand |title=New Zealand |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Nieu-Seelandse beheerliggaam in 2000 ’n stigtingslid van die Vereniging van Oseaniese Rugbyunies (''Federation of Oceania Rugby Unions'', FORU; nou [[Oseanië Rugby]]).<ref>{{en}} {{cite journal |author=Robert F. Dewey |title=Rugby Union Football, Pacific Islands |editor=John Nauright, Charles Parrish |work=Sports around the world: History, culture and practice |edition=1 |publisher=ABC-Clio |location=Santa Barbara |year=2012 |ISBN=978-1-59884-300-2 |pages=445–447}}</ref> Naas die amptelike nasionale span roep NZR ook ander keurspanne byeen. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die talentvolste spelers op skoolvlak word vir die skoolspan ''NZ Schools'' gekeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/schools/ |title=New Zealand Schools |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die volgende vlak op pad na die nasionale span All Blacks is die o/20-nasionale span wat aan die o/20-Rugbykampioenskap en die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/inaugural-rugby-championship-under-20-all-set-for-sunshine-coast-kick-off/ |title=Inaugural rugby championship under-20 all set for sunshine coast kick-off |publisher=[[Superrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/u20/ |title=New Zealand Under 20 |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Naas hierdie span vir ’n bepaalde ouderdomsgroep hou NZR ook toesig oor spanne wat volgens spesiale kriteria saamgestel word. Die ''Junior All Blacks'' is, ten spyte van hul naam, geen nasionale span vir jongmense nie, maar die tweede span vir opkomende (toekomstige) All Blacks. Tydens toere van ander spanne deur Nieu-Seeland speel die besoekers gewoonlik ook teen die Nieu-Seeland Māori. ’n Speler moet oor ’n [[Maori|Māori]]-afkoms beskik om vir hierdie span in aanmerking te kan kom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/maori-all-blacks/ |title=Māori All Blacks |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die span ''Heartland XV'' bestaan uit amateurspelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/heartland-xv/ |title=Heartland XV |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die ''All Blacks Sevens'' is die Nieu-Seelandse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/teams/all-blacks-sevens/ |title=All Blacks Sevens |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Op ’n nasionale vlak is klubs slegs in ’n plaaslike opsig belangrik. Die 26 plaaslike beheerliggame (17 op die [[Noordeiland]] en nege op die [[Suideiland]]), wat elkeen met ’n keurspan aan die professionele liga, die Mitre 10-beker, of die semi-professionele Heartland-kampioenskap deelneem, is belangriker. Bo die nasionale kampioenskap word jaarliks saam met spanne uit Australië en een elk uit beide [[Fidji]] en die [[Stille Oseaan]]-eilande (feitlik die [[Cookeilande]], Fidji, [[Samoa]] en [[Tonga]]) die internasionale [[Superrugby]]toernooi beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugbymag.co.za/super-rugby-set-twelve-2022/ |title=Reports: Agreement reached for 12-team Super Rugby from 2022 |publisher=www.sarugbymag.co.za |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Aangesien die seisoene min oorvleuel word talle spelers in al drie ligas ingespan. Volgens NZR se beginsels moet ’n speler vir ’n plaaslike span in die ITM-beker of Superrugby speel om in aanmerking vir die All Blacks te kan kom. Indien ’n speler in die buiteland speel, mag hy nie vir die All Blacks uitdraf nie. As gevolg van hierdie regulasie, wat ander vername rugbylande nie het nie, bly die beste spelers vir enkele jare in Nieu-Seeland en hulle kondig dan hul uittrede uit die nasionale span aan, om aansluitend in die finansieel sterkste rugbyligas ter wêreld (die Engelse Premierskap of die Franse Top 14) te gaan speel. == Geskiedenis == === Invoer van rugby na Nieu-Seeland === [[Lêer:New Zealand in NSW 1884.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse span wat in 1884 na Nieu-Suid-Wallis getoer het]] Rugbyvoetbal is deur Charles Monro in 1870 in Nieu-Seeland ingevoer.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=11}}</ref> Die seun van die destydse speaker van die Nieu-Seelandse huis van verteenwoordigers het die sport ontdek terwyl hy sy studies by Christ’s College Finchley, [[Engeland]], voltooi het.<ref name="Monro">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5387120.stm |title=All Black magic: New Zealand rugby |publisher=[[BBC]] |author=Sean Davies |date=27 September 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die eerste bekende wedstryd in Nieu-Seeland het op 14 Mei 1870 in [[Nelson, Nieu-Seeland|Nelson]] tussen die Nelsonklub en Nelson Kollege plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite book |author=Greg Ryan |title=Forerunners of the All Blacks |publisher=Canterbury University Press |location=Christchurch |year=1993 |isbn=0-908812-30-2 |pages=16}}</ref> Die eerste unie, die Canterbury Rugbyvoetbalunie, is in 1879 gestig.<ref name="CRFUFormed">{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=27}}</ref> In 1882 is Nieu-Seeland se eerste internasionale wedstryde gespeel toe die Australiese ''Southern Rugby Union'' (later die ''New South Wales Rugby Union'') die land besoek het. Die besoekers het twee keer teen [[Auckland]]se provinsiale klubs gespeel, twee keer teen Wellington en eenkeer teen Canterbury, Otago en West Coast, [[Noord-Eiland]], waarvan hulle vier wedstryde gewen en drie verloor het; hulle het nie teen ’n nasionale span gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=12}}</ref> Twee jaar later het die eerste Nieu-Seelandse span na oorsee getoer. Hulle het teen verskeie spanne uit Nieu-Suid-Wallis te staan gekom en al die wedstryde gewen.<ref name="NSWTour">{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=29}}</ref> Die eerste besoek deur ’n Britse span het in 1888 plaasgevind toe ’n privaat georganiseerde [[Britse en Ierse Leeus|Britse Eilande]]-span Australië en Nieu-Seeland besoek het; geen toetswedstryde is egter gespeel nie. Die spelers was meestal afkomstig uit Engeland en die Scottish Borders, alhoewel daar verteenwoordigers uit al die vier Tuisunies was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=29–30}}</ref> === ’n Internasionale kompetisie begin === [[Lêer:Original allblacks.jpg|duimnael|links|Die 1905-All Blacks, bekend as die ''Originals'']] [[Lêer:Lion rugby.jpg|duimnael|Die Nieu-Seelandse katjie oorwen die Engelse leeu (spotprent in ''Punch'')]] [[Lêer:Wales-v-New-Zealand-1905.jpg|duimnael|links|’n Lynstaan tydens die 1905-wedstryd teen Wallis – die enigste wat die All Blacks tydens die toer verloor het]] In 1888 en 1889 het die ''New Zealand Natives'', ’n deur privaatpersone geborgde, nieamptelike en amper slegs uit [[Maori|Māori]] bestaande span, die eerste keurspan uit ’n [[Britse Ryk|Britse kolonie]] geword om in die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] wedstryde te speel. In 1892 is die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie (NZRFU) gestig wat sewe unies, maar nie Canterbury, Otago en Southland nie, verteenwoordig het. Canterbury, Otago en Southland het beswaar aangeteken teen die vereiste dat NZRFU uitvoerende komiteelede in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] moes bly. Hulle het uiteindelik almal by die NZRFU aangesluit, al is die woonplekreël eers in 1986 verander.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=32}}</ref> Die eerste deur die NZRFU goedgekeurde amptelike Nieu-Seelandse span het in Julie 1893 deur Nieu-Suid-Wallis en Queensland getoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1021 |title=1893: in New South Wales and Queensland |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die span se eerste regte internasionale wedstryd was op 15 Augustus 1903 voor ’n skare van 30&nbsp;000 op die [[Sydney-krieketveld]], wat hulle met 22–3 teen die Australiërs gewen het.<ref name="firsttest">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1045 |title=Match Centre – All Blacks vs Australia |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1905 het die eerste amptelike verteenwoordigende Nieu-Seelandse span na [[Groot-Brittanje]], [[Ierland]], [[Frankryk]] en [[Kalifornië]] getoer. Tydens hierdie toer het die bynaam ''All Blacks'' ([[Afrikaans]]: “die geheel en al in swart geklee”) ontstaan, en na dié span is later as ''Original All Blacks'' (“Oorspronklike All Blacks”) verwys. Hulle het 35 wedstryde gespeel, waaronder vyf toetswedstryde. Die ''Originals'' se enigste nederlaag tydens die toer was ’n 0–3 teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] in [[Cardiff]]; in al die ander wedstryde het hulle slegs oorwinnings aangeteken.<ref name="OriginalsTourStats">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=11 |title=Match Centre – in the British Isles, France and North America |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Dié wedstryd is as gevolg van die omstredenheid aangaande ’n betwiste drie deur die All Black-speler Bob Deans in die volksgeskiedenis van beide lande opgeneem. Indien die drie nie toegelaat sou wees nie sou die wedstryd in ’n 3–3 gelykopuitslag geëindig het. Met hierdie toer het die Nieu-Seelanders hul posisie as een van die vorste nasionale rugbyspanne bewys. ’n Span wat die Britse Eilande verteenwoordig het, wat as die ''Anglo-Welsh'' bekend gestaan het aangesien dit slegs uit Engelse en Walliese spelers bestaan het, het Nieu-Seeland in 1908 besoek en is met 2–0 deur die All Blacks verslaan, nadat die derde wedstryd in ’n gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=56}}</ref> Behalwe vir ’n tweemaandse toer in 1913 na die westelike [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Brits-Columbië]] het die All Blacks tot ná die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] slegs teen Australië en verskeie provinsiale spanne te staan gekom. Tussen 1915 en 1919 het geen toetswedstryde plaasgevind nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=61}}</ref> === Ontstaan van ’n legende === [[Lêer:1924 invincibles all blacks.jpg|duimnael|''The Invincibles'' All Blacks wat in 1924–25 na die Britse Eilande en Frankryk getoer het]] [[Lêer:Allblacks haka 1932.jpg|duimnael|Die All Blacks op die hoogtepunt van hul haka voor ’n toets teen Australië in 1932]] [[Lêer:NoMaorisNoTour.jpg|duimnael|Aankondiging van ’n protesvergadering deur die Nieu-Seelandse “Burgerlike All Blacks Toervereniging” (1959)]] Ná die einde van die oorlog het ’n keurspan van die Nieu-Seelandse Weermag in Engeland aan die King’s-beker deelgeneem. Hulle het die trofee ingepalm en tydens die volgende jare die kerngroep van die All Blacks gevorm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-ruby-world-cup/origins-of-international-rugby |title=Origins of international rugby |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=2 Oktober 2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die Suid-Afrikaanse toer na Australasië in 1921 het die wedywering tussen die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die Nieu-Seelandse All Blacks wat tot op hede voortduur ’n aanvang geneem. Albei spanne is reeds as die beste spanne wêreldwyd beskou, maar het nog nie een toetswedstryd teen mekaar gespeel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=16}}</ref> Die strawwe toer het helaas gelykop geëindig, nadat die drie wedstryde in ’n oorwinning, ’n gelykop en ’n nederlaag geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=20–21}}</ref><ref name="1921Springboks">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=19 |title=Match Centre – South Africa and New South Wales in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het daarna in 1928 na Suid-Afrika gereis vir ’n reeks wat weereens gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=234–235}}</ref> Ná ’n onderbreking van amper twintig jaar het die NZRFU in 1924 weer ’n toer na Europa gereël, wat naas 28 wedstryde teen klubs en provinsiale spanne ook vier toetswedstryde ingesluit het. Die 1924-All Black-besoekers aan die [[Verenigde Koninkryk]] is die bynaam ''The Invincibles'' (“die onoorwinlike”) gegee, aangesien hulle al hulle wedstryde gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=22 |title=Match Centre – in Australia, the British Isles, France and Canada |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die span is egter van ’n kans op ’n volle Grand Slam (oorwinnings oor al die vier Britse spanne tydens dieselfde toer) ontneem nadat [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] geweier het om te speel, aangesien die toer deur die [[Engelse Rugbyvoetbalunie]] gereël is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=42}}</ref> Die eerste werklik-verteenwoordigende Britse Eilande-span, saamgestel uit spelers van al die vier Tuisunies (vandag bekend as die [[Britse en Ierse Leeus]]) het Nieu-Seeland in 1930 besoek. Alhoewel die Leeus die eerste toetswedstryd gewen het, het die tuisspan herstel en die toetsreeks met 3–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=132–134}}</ref> Nieu-Seeland het die Verenigde Koninkryk vir ’n reeks van 30 wedstryde in 1935–36 weer besoek, waarvan hulle slegs drie wedstryde, insluitend twee toetswedstryde, verloor het.<ref name="1935AllBlackTour">{{en}} {{cite web| url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=33 |title=Match Centre – in the British Isles and Canada |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In een van die nederlae het Prins Alexander Obolensky twee skitterende drieë gedruk om Engeland met 13–0 te laat wen, waarmee hulle hul eerste oorwinning oor die All Blacks aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/7813726.stm |title=Statue for rugby's Russian prince |publisher=[[BBC]] |date=9 Januarie 2009 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1937 het Suid-Afrika ’n reeksoorwinning oor die All Blacks in Nieu-Seeland behaal. Die All Blacks het die eerste toetswedstryd gewen, maar die Springbokke het in die twee oorblywende toetswedstryde geseëvier. Vervolgens is die 1937-Springbokke as die beste span beskryf, wat “Nieu-Seeland ooit verlaat het”.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=192}}</ref><ref name="56Springboks">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |title=THE 1956 SPRINGBOK TOUR |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=5 Junie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120605005815/http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |archive-date=5 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Naoorlogse tydperk === In 1949 het die Nieu-Seelandse beheerliggaam saam met sy [[Rugby Australia|Australiese]] en [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrikaanse]] eweknieë volle lede geword van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) wat voorheen slegs uit verteenwoordigers van [[Engelse Rugbyvoetbalunie|Engeland]], [[Ierse Rugbyvoetbalunie|Ierland]], [[Skotse Rugbyunie|Skotland]] en [[Walliese Rugbyunie|Wallis]] bestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/timeline1940s.htm |title=Historical Rugby Milestones 1940s |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks sou eers in dieselfde jaar, ná die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]], weer teen Suid-Afrika speel toe hulle die land met Fred Allen as kaptein besoek het. ’n Berugte All Blacks-rekord is tydens dié besoek opgestel — die All Blacks se nederlaag in twee toetswedstryde op een dag. Gelyktydig het die Wallabies ’n toer na Nieu-Seeland onderneem, omdat die Māorispelers as gevolg van die Apartheidpolitik nie vir die wedstryde teen die Springbokke gekies is nie en saam met reserwespelers ’n tweede span gevorm het. Vervolgens het die Springbokke slegs teen ''Pākehā'' (Nieu-Seelanders met ’n Europese afkoms) gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |year=2005 |isbn=1-877252-18-2 |pages=128}}</ref> Die beperking vir nieblanke spelers was tot die 1970-toer in werking, toe vier spelers met ’n Māori- en ’n Samoaanse herkoms as “eerblankes” na Suid-Afrika kon gaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3 |pages=164–165}}</ref> Op die middag van 3 September (Nieu-Seelandse tyd) is die All Blacks onder kaptein J. B. (Johnny) Smith in Wellington deur Australië met 11–6 verslaan.<ref name=AustLoss>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1362 |title=All Blacks vs Australia |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Dieselfde middag in Suid-Afrika (Suid-Afrikaanse tyd) het die All Blacks onder kaptein Ron Elvidge (Allen was beseer) met 3–9 teen die Springbokke in [[Durban]] verloor.<ref name=SALoss>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1363 |title=Match Centre – All Blacks vs South Africa |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks in Nieu-Seeland het ook hulle tweede toets met 16–9 verloor, wat dit vir Australië moontlik gemaak het om die Bledisloebeker vir die eerste keer te wen. Alhoewel elke wedstryd ’n taai stryd was het die All Blacks die reeks met 0–4 verloor het, tot op hede ’n negatiewe rekord vir die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=207}}</ref> Sedertdien staan die jaar 1949 vir die All Blacks as “verskriklike jaar” bekend, aangesien hulle hul ses toetswedstryde dié jaar verloor het. Die NZRFU het vervolgens daarop besluit om hul kragte saam te snoer en voortaan geen tweede span gelyktydig te laat speel nie.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=217–218}}</ref> Die twee reeksnederlae teen Suid-Afrika het beteken dat die Springbokke se 1956-besoek aan Nieu-Seeland met groot afwagting ingewag is. Die All Blacks se kaptein was Bob Duff en die [[afrigter]] Bob Stuart. Die 3–1-reeksoorwinning was die eerste oor die Springbokke en ook die Springbokke se eerste reeksnederlaag teen enige teenstander.<ref>{{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1 |pages=52–53}}</ref><ref name="1956stats">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=46 |title=Match Centre – South Africa in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="1956Springboks">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |title=THE 1956 SPRINGBOK TOUR |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=5 Junie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120605005815/http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=152 |archive-date=5 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié reeks het die All Blacks Don Clarke en Kevin Skinner vir die laaste twee toetswedstryde benoem om die oorwinning te help verseker.<ref name="1956Springboks" /> Skinner is ingesluit om die Springbokstutte “uit te sorteer” terwyl Don Clark weens sy doelskopvermoeë vervolgens bekend sou staan as “The Boot”.<ref name="SkinnerProfile">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/Profile.asp?ABID=798 |title=Kevin Skinner |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="TheBoot">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzhalloffame.co.nz/New-Zealand-Sports-Hall-of-Fame-Inductees/C/Don-Clarke |title=Don Clarke (1933–2002) |publisher=New Zealand Hall of Fame |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks se 3–1 reeksoorwinning oor die Leeus in 1959 het ’n dominante tydperk van All Black-rugby ingelui.<ref>{{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=Londen |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4 |pages=267–272}}</ref> Dit is opgevolg deur ’n 1963–64-toer na die Verenigde Koninkryk, gelei deur Wilson Whineray, wat baie naby aan ’n Grand Slam gekom het maar daarvan ontneem is deur ’n puntelose gelykopuitslag teen Skotland.<ref name="GrandSlamAttempts">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10357266 |title=Beach beckons as All Blacks celebrate history |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=27 November 2005 |accessdate=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930014500/http://www.nzherald.co.nz/event/story.cfm?c_id=1500971&ObjectID=10357266 |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die enigste nederlaag op die toer was teen Newport RFC wat die All Blacks op 30 Oktober 1963 met 3–0 by Rodney Parade, Newport, geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.historyofnewport.co.uk/games/games.php?id=000018 |title=New Zealand, 30 October 1963 |work=History of Newport |publisher=Newport RFC |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Later sou die 1967-span drie toetswedstryde wen, maar hulle kon nie teen Ierland speel nie as gevolg van ’n [[bek-en-klouseer]]-bedreiging, waarvolgens die All Blacks die Grand Slam nie meer kon aanteken nie.<ref name="GrandSlamAttempts" /> Die toer het deel gevorm van die All Blacks se langste segetog tussen 1965 en 1970 waartydens hulle 17 toetsoorwinnings behaal het;<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=269}}</ref> dié rekord is in 1998 deur die Springbokke geëwenaar en in 2010 deur Litaue verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10640778 |title=Lithuania sets rugby record |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=25 April 2010 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Alhoewel die 1966-Leeus tydens hulle Nieu-Seelandse toer met 4–0 verslaan is, is die geluk vyf jaar later omgekeer toe die 1971-Leeus, onder die kapteinskap van die Wallieser John Dawes, die All Blacks in ’n toetsreeks met 2–1 (met een gelykop) verslaan het wat tot op hede steeds die Leeus se enigste reeksoorwinning oor Nieu-Seeland is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=65 |title=Match Centre – British Isles in New Zealand |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1972/73 het die All Blacks ’n Europatoer van 32 wedstryde aangepak. Die 1972/3-besoekers aan die Britse Eilande het as gevolg van ’n gelykopuitslag teen Ierland net-net nie daarin geslaag om ’n Grand Slam te behaal nie.<ref name="GrandSlamAttempts" /> Die toer is ook noemenswaardig vir die huistoe stuur van die stut Keith Murdoch wat na bewering tydens feesvieringe ná die oorwinning oor Wallis betrokke was by ’n kroeggeveg in ’n [[Cardiff]]hotel.<ref name="MurdochHome">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/all-blacks/news/article.cfm?c_id=116&objectid=10348988 |title=Disgraced All Black 'heroic' in dignified silence |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Robert Lowe |date=7 Oktober 2005 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1978 het Graham Mourie die All Blacks aangevoer tydens hulle eerste Grand Slam wat met ’n 13–12-oorwinning oor Wallis beklink is. Die wedstryd het tot groot omstredenheid gelei nadat die All Blacks gewen het as gevolg van ’n strafskop laat in die wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10541667 |title=Rugby's 10 worst refereeing howlers |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Steve Deane |date=7 November 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die slot Andy Haden het in ’n poging om die strafskop te bekom uit die lynstaan geduik; die strafskop wat deur die skeidsregter Roger Quittenton toegeken het was egter teen Wallis se slot Geoff Wheel wat van die skouer van Frank Oliver afgespring het.<ref name="HadenDive">{{en}} {{cite web |url=http://www.tiscali.co.uk/news/newswire.php/news/reuters/2005/11/24/sport/mouriehasmixedemotionsoverhadendive.html |title=Mourie has mixed emotions over Haden dive |publisher=tiscali.co.uk |date=24 November 2005 |author=John Mehaffey |accessdate=12 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012004557/http://tiscali.co.uk/news/newswire.php/news/reuters/2005/11/24/sport/mouriehasmixedemotionsoverhadendive.html |archive-date=12 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks se enigste nederlaag tydens die toer was die berugte 0–12-nederlaag teen die Ierse provinsie [[Munster Rugby|Munster]] op Thomond Park.<ref name="MunsterLoss">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,678170,00.html |title=The 10 greatest shocks in sport's history |publisher=[[The Guardian]] |author=Oliver Irish |date=7 April 2002 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die nederlaag het bekendheid verwerf deur die toneelstuk “Alone it Stands” deur John Breen.<ref name="AsitStands">{{en}} {{cite web |url=http://nbr.co.nz/smythe/2005/04/alone-it-stands-at-court-theatre.html |title=Alone It Stands – at Court Theatre |publisher=nbr.co.nz/smythe |author=John Smythe |date=1 April 2004 |accessdate=17 Augustus 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050817144751/http://nbr.co.nz/smythe/2005/04/alone-it-stands-at-court-theatre.html |archive-date=17 Augustus 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://culturevulture.net/theater/alone-it-stands-john-breen/ |title=Alone It Stands – John Breen |publisher=Culture Vulture |date=6 Junie 2001 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Omstrede toere === [[Lêer:AllblacksItalia1980.jpg|duimnael|Die All Blacks teen Italië in 1980]] [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-entry-to-ground.jpg|duimnael|[[Polisie]] buite [[Edenparkstadion|Edenpark]] voor ’n All Blacks-wedstryd tydens die Springbok-toer in 1981]] [[Lêer:Argentina vs all blacks reid running.jpg|duimnael|Die All Blacks speel teen Argentinië tydens hul 1985-toer]] Uit ’n sportiewe oogpunt was die uit 24 wedstryde bestaande All Blacks se 1976-toer na Suid-Afrika minder suksesvol: Die All Blacks het drie wedstryde teen provinsiale spanne en ook drie van hul vier toetswedstryde teen die Springbokke verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=74 |title=Match Centre – in South Africa |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Dié toer na Suid-Afrika het veral tot politieke opslae gelei. Weens die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid het baie Māori geweier om in Suid-Afrika te speel. Vanaf die begin van die 1960’s is met openbare proteste en politieke druk probeer om die NZRFU te oortuig, om óf hoegenaamd geen Māori te keur nie óf toere na Suid-Afrika nie te onderneem nie. Terwyl die eerste minister Norman Kirk in 1973 ’n toer van die All Blacks na Suid-Afrika verbied het, het sy opvolger Robert Muldoon in 1976 egter sy toestemming vir ’n toer van die All Blacks na Suid-Afrika gegee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10392040 |title=It's time to close the final chapter |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=19 Julie 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nadat die span ondanks skerp proteste na Suid-Afrika vertrek het, het ’n aantal Afrikalande die uitsluiting van Nieu-Seeland van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] geëis. Die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] het egter nie gereageer nie aangesien rugby destyds nie ’n Olimpiese sportsoort was nie. Vervolgens het 28 oorwegend Afrikalande die Olimpiese Spele in [[Montreal]] geboikot.<ref>{{en}} {{cite book |author=Volker Kluge |title=Olympische Sommerspiele – Die Chronik III |publisher=Sportverlag |location=Berlyn |year=2000 |isbn=3-328-00741-5 |pages=450–451}}</ref> Die All Blacks kon weereens nie daarin slaag om ’n toetsreeks in Suid-Afrika te wen nie en sou dit eers in 1996, ná die einde van [[Apartheid]], reggekry. Die 1976-toer het bygedra tot die Gleneagles-ooreenkoms wat deur die Staatshoofde van die [[Britse Statebond]] in 1977 goedgekeur is en enige sportiewe verbintenis met Suid-Afrika verbied het.<ref name="Gleneagles">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die 1981-Springbokrugbytoer na Nieu-Seeland het gelei tot betogings teen Suid-Afrika se apartheidsbeleid<ref name="1981wairarapa">{{en}} {{cite web |url=http://wairarapa.co.nz/times-age/weekly/2001/springboks_tour.html |title=Dark days of thunder – when a free nation confronted apartheid in sport |publisher=wairarapa.co.nz |author=Sharpe Marty |date=25 Augustus 2001 |accessdate=17 Februarie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060217223452/http://wairarapa.co.nz/times-age/weekly/2001/springboks_tour.html |archive-date=17 Februarie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> op ’n skaal wat sedert die 1951-waterfrontdispuut nie in Nieu-Seeland gesien is nie.<ref name="CountryDivided">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/springbok-tour |title=A country divided |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |accessdate=24 Oktober 2012 |author=Steve Watters |archive-url=https://www.webcitation.org/6Ber9dKmf?url=http://www.nzhistory.net.nz/culture/1981-springbok-tour |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die NZRU het die Springbokke na Nieu-Seeland uitgenooi omdat die [[Robert Muldoon|Muldoon]]-regering geweier het om politiek en sport te meng.<ref name="Gleneagles" /> Reeds voor die begin van die toer is dié besluit skerp gekritiseer. Baie het dit as ondersteuning van ’n blanke oorheersing in Suid-Afrika beskou, terwyl ander na die gespanne verhoudings met die Māori tuis verwys het. Vanaf einde Julie tot middel September het die deur die NZRFU uitgenooide Suid-Afrikaners 17 wedstryde in Nieu-Seeland, waaronder drie toetswedstryde teen die All Blacks, gespeel. Alhoewel die All Blacks die toetsreeks gewen het, is twee van die toer se provinsiale wedstryde gekanselleer. Die wedstryde het groot skare gelok, maar die hele toer is gekenmerk deur geweld en betogings. In [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] het 350 betogers die versperrings verwyder, die speelveld ingestorm en ’n kansellasie van die wedstryd afgedwing.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/video/game-cancelled-in-hamilton |title=Game cancelled in Hamilton, 1981 Springbok tour |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=4 Julie 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In [[Timaru]] moes ook ’n wedstryd afgelas word en Wellington het herhaaldelike straatgevegte gesien. Gedurende die laaste wedstryd in [[Auckland]] is uit ’n laag vlieënde vliegtuig meelsakke, pamflette en ’n plakkaat wat [[Steve Biko]] gehuldig het op die speelveld in [[Edenparkstadion|Edenpark]] neergegooi.<ref name="Tour Diary">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/tour-diary |title='A war played out twice a week' |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |author=Steve Watters |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die toer het die land onrus deurgemaak en die toer het ’n beduidende impak op die Nieu-Seelandse samelewing gehad.<ref name="1981wairarapa" /><ref name="Tour Diary" /><ref name="TurningPoint">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10390269 |title=Protests a turning point in the history of New Zealand |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Ruth Hill |date=8 Julie 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 1985 het, te midde van ondersteuning en teenkanting in die land, voorbereidings vir ’n beplande All Black-toer na Suid-Afrika plaasgevind. ’n Toerspan is gekies en sou oor vyf dae na Suid-Afrika vertrek toe die hooggeregshof in Nieu-Seeland op 21 Junie 1985 ’n interdik toegestaan het om die toer te stop. Die regters het beslis dat die toer nie in die grondwetlike belang van die Nieu-Seelandse Rugbyvoetbalunie ten einde van die bevordering van die spel was nie.<ref name="TurningPoint" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.austlii.edu.au/nz/journals/VUWLRev/1999/32.html |title=Fictions in the thought of Sir John Salmond |publisher=Victoria University of Wellington Law Review |date=1999 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland se eerste minister, David Lange, het verklaar dat die span nie as verteenwoordigers van die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] kon toer nie maar dat spelers as “indiwidue” kon gaan. Spelers het ’n private toer gereël, maar dié is ook afgelas en ’n toer na Argentinië is pleks van die toer na Suid-Afrika gereël. Beide in Suid-Afrika en Nieu-Seeland was daar mense wat steeds ’n toer van Nieu-Seeland na Suid-Afrika sou ondersteun het. ’n Toer deur ’n span wat as die Kavaliers bekend gestaan het, het in 1986 plaasgevind deur ’n span wat 28 van die 30 spelers wat vir die 1985-All Blacks-toer gekies is, ingesluit het. Baie spelers, wat nie by die verbod gehou het nie, het in 1986 ’n rebelletoer na Suid-Afrika onderneem wat nie deur die NZRU goedgekeur is nie. Die span, genaamd die Nieu-Seeland Kavaliers, het egter baie van die All Blacks uit die tydperk ingesluit.<ref name="CavaliersABs">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&IDID=289 |title=Bernie Fraser |publisher=New Zealand Rugby Museum |author=Bob Luxford |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BerCy1qE?url=http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="CABlazey">{{en}} {{cite web |url=http://www.dnzb.govt.nz/dnzb/default.asp?Find_Quick.asp?PersonEssay=5B31 |title=Blazey, Cecil Albert 1909–1998 |publisher=Dictionary of New Zealand Biography |author=Julia Millen |date=7 April 2006 |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BerF93Rm?url=http://www.teara.govt.nz/en/biographies/5b31/1 |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die spelers wat aan die toer deelgeneem het is deur die NZRU verban ná hulle terugkeer na Nieu-Seeland.<ref name="RugbyTime">{{en}} {{cite web |url=http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.chronology |title=Rugby Chronology |publisher=[[Engelse Rugbyvoetbalunie|Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807065328/http://www.rfu.com/microsites/museum/index.cfm?fuseaction=faqs.chronology |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="tour1985">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=Cavaliers rugby tour, 1986 |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=12 Junie 2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die Kavaliers het twaalf wedstryde in Suid-Afrika gespeel, insluitend vier wat as “toetswedstryde” bestempel is. Die Springbokke het die eerste, derde en vierde toetswedstryde gewen en die rebelle kon nie die droom om die Springbokke in Suid-Afrika te klop verwesenlik nie. Die Geel Bladsye het die toer met R2,5 miljoen geborg wat beskryf is as die grootste rugbyborgskap in Suid-Afrika tot op daardie stadium. Gerugte het die rondte gedoen dat die spelers betaal is, op ’n stadium toe rugby nog streng ’n amateursport was.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/asp/container_pages/normal_menu/rmArticle.asp?IDID=154 |title=The 1986 Cavaliers Tour |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=26 Augustus 2007}} {{dooie skakel}}</ref> Die hoofinpak van die Kavalierstoer in Nieu-Seeland was ontwrigting van die All Blacks se voorbereiding op die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]]. Die rebelle is baie lig gestraf en is slegs vir twee toetswedstryde geskors. Lede van die Kavaliers het maklik gemeng met hul tydelike plaasvervangers, die sogenaamde ‘Baby Blacks’. Die Kavaliers se beproewing op die Suid-Afrikaanse Hoëveld het waarskynlik bygedra tot die All Blacks se oorwinning tydens die eerste wêreldbeker. Meer as die helfte van die span wat Frankryk in die eindstryd geklop het, was voormalige Kavaliers.<ref name="nzhistory">{{en}} {{cite web |url=http://www.nzhistory.net.nz/media/photo/cavaliers-rugby-tour-1985 |title=The 'Cavaliers' and the 1987 rugby world cup |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="tour1985" /> Eers in 1992, ná die apartheidsera, het weer toetswedstryde tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika plaasgevind. === Vroeë wêreldbekertoernooie === [[Lêer:Webb Ellis Cup.jpg|duimnael|upright|Die [[Webb Ellis-beker]] is op die spel tydens rugbywêreldbekertoernooie]] Die Nieu-Seelandse en Australiese rugbyunies was toonaangewend by die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi, waarvolgens beide Nieu-Seeland en Australië die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het aan hul status as algehele gunstelinge voldoen. Ná drie maklike oorwinnings tydens die groepfase oor [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] en [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] het hulle Skotland in die kwarteindstryd en Wallis in die halfeindstryd verslaan. In die eindstryd op [[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]] het hulle [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] met 29–9 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het slegs 52 punte afgestaan en 43 drieë aangeteken.<ref name="1987RWC">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/toursbreak.asp?level1=All_Black_Tests&Level2=ABC&IDID=103 |title=World Cup in New Zealand and Australia |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BerL29Xf?url=http://www.rugbymuseum.co.nz/toursbreak.asp?level1=All_Black_Tests |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="ruwc">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/rwc.asp |title=Match Centre – All Blacks at the Rugby World Cup |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks se meerderwaardigheid was ook tydens die 1988-toer na Australië duidelik, toe hulle onoorwonne gebly het (twaalf oorwinnings en een gelykop).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/tourbreak.asp?IDID=107 |title=Match Centre – in Australia |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die jaar 1989 het nog beter verloop, toe die All Blacks al hul 19 wedstryde gewen het (waaronder sewe toetswedstryde). In Augustus 1990 is hulle vir die eerste keer in vier jaar deur die Wallabies verslaan. Voor die [[Rugbywêreldbeker 1991]] was die All Blacks ’n verouderde span wat deur Alex Wyllie en John Hart saam afgerig is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=227}}</ref> Hulle het gesukkel tydens die groepwedstryde teen Engeland, die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|VSA]] en Italië, maar het daarin geslaag om hulle kwarteindstryd teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] te wen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=228}}</ref> Hulle is daarna deur die latere kampioen Australië met 16–6 in die halfeindstryd op Lansdowne Road in Dublin geklop. Hulle het Skotland tydens die klein finale om die derde plek verslaan.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Kort ná die toernooi het baie spelers en die afrigter, Wyllie, wat ’n 86%-wentempo in 29 toetse behaal het, uitgetree.<ref name="Palenski290">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=290}}</ref> Die aansienlik jonger span het aanvanklik nie op die gewone hoë vlak gespeel nie en in 1994 twee tuiswedstryde agtereenvolgens teen Frankryk verloor. Laurie Mains het Wyllie in 1992 vervang en opdrag gekry om die span op die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in Suid-Afrika voor te berei. Die All Blacks was weereens die gunstelinge om die toernooi te wen.<ref name="1995Favourites">{{en}} {{cite web |url=http://worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |title=All set for World Cup semis |publisher=worldcupweb.com |date=14 November 2003 |accessdate=11 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061111001951/http://www.worldcupweb.com/WCrugby/donews.asp?ID=1634 |archive-date=11 November 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle status as gunstelinge is bevestig toe hulle Ierland en Wallis tydens die groepfase verslaan het. [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] is met 145–17 verslaan, tot vandag toe hul hoogste oorwinning. Hulle het voortgegaan, toe ’n jong [[Jonah Lomu]] vier drieë teen Engeland gedruk het in die All Blacks se 45–29 halfeindstrydoorwinning.<ref name="Jonah">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&IDID=506 |title=Jonah Tali Lomu |publisher=New Zealand Rugby Museum |author=Lindsay Knight |accessdate=14 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314224022/http://www.rugbymuseum.co.nz/ABProfilee.asp?level1=All_Blacks&Level2=ABC&IDID=506 |archive-date=14 Maart 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks sou egter op die ou einde in die eindstryd teen die gasheer in hulle eerste wêreldbekertoernooi in ekstra tyd verloor toe die Spingboklosskakel [[Joel Stransky]] die beker met ’n skepskop beklink het.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks is skynbaar deur ’n onheilspellende voedselvergiftiging van die vorige dag geteister. Tot vandag toe bestaan samesweringsteorië, waarvolgens Suid-Afrikaanse Rugbyamptenare of ’n kelnerin genaamd “Suzie” ’n stof in die All Blacks se ete sou gemeng het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1251765,00.html |title=OSM's sporting plaque |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/rugby-players-food-may-have-been-spiked-1353245.html |title=Rugby players' food may have been spiked |publisher=[[The Independent]] |date=20 November 1996 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |title=Suzie never existed |publisher=Rugby Heaven |accessdate=4 Desember 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031204033730/http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2003/08/11/1060588317125.html |archive-date=4 Desember 2003 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="FoodPoisoning">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/news/springboks_poisoned_at_1995_cup:_luyt,12170.html |title=Springboks poisoned at 1995 Cup: Luyt |publisher=[[Rugby Australia]] |date=30 Oktober 2003 |accessdate=27 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827222052/http://rugby.com.au/news/springboks_poisoned_at_1995_cup:_luyt,12170.html |archive-date=27 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="StranskyBoot">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/history/2960348.stm |title=1995: Party time for SA |publisher=[[BBC]] |date=24 September 2003 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Begin van die professionele tydperk === [[Lêer:France All Blacks 16-11-2002.jpg|duimnael|Frankryk huisves die All Blacks op die [[Stade de France]], [[Saint-Denis]], 2002]] Om die toenemende oorskakeling van goeie spelers na finansieel gevestigde [[rugby league]]-spanne teen te werk het die Internasionale Rugbyvoetbalraad in Augustus 1995 besluit om van rugby ’n professionele sport te maak. In dieselfde jaar het die beheerliggame van Suid-Afrika, Nieu-Seeland en Australië die konsortium SANZAR gestig om televisie-uitsaairegte vir twee nuwe kompetisies te verkoop, die internasionale kompetisie Super 12 (nou [[Superrugby]]) en die Drienasiesreeks van die nasionale spanne (nou [[Die Rugbykampioenskap]]).<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=7}}</ref> Aangesien die nuwe toernooie min plek vir maandelange oorsese toere gelaat het, het hierdie tradisie uit die amateurtydperk vinnig tot ’n einde gekom (met uitsondering van die vierjaarlikse Leeustoere). Die eerste Drienasiesreeks is in [[1996-Drienasiesreeks|1996]] gehou met die All Blacks wat al vier toetswedstryde gewen het om die trofee in te palm.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=170}}</ref> Die [[1996-Drienasiesreeks|1996-Drienasieswedstryd]] in Suid-Afrika tussen die All Blacks en die Springbokke was ook die eerste wedstryd in ’n historiese reeks. Onder die nuwe afrigter, John Hart, en hul kaptein Sean Fitzpatrick het die All Blacks vir die eerste keer daarin geslaag om ’n reeksoorwinning in Suid-Afrika te behaal.<ref name="PalenskiSA1996">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=206}}</ref> Fitzpatrick het die reeksoorwinning hoër geag as Nieu-Seeland se 1987-wêreldbekeroorwinning, waaraan hy ook deelgeneem het.<ref name="PalenskiSA1996" /> Die volgende twee seisoene het gemengde resultate vir die All Blacks gelewer: hulle het tydens die [[1997-Drienasiesreeks]] al hul wedstryde gewen en die titel suksesvol verdedig, maar in [[1998-Drienasiesreeks|1998]] sou hulle al hul vier toetse van die reeks verloor.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=185}}</ref> Dit sou ook die eerste keer sedert 1949 wees dat hulle vier keer aanmekaar verloor het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=199}}</ref> Op 28 Augustus 1999 het hulle hul ergste toetsnederlaag tot in 2023, toe hulle met 7–28 teen Australië in [[Sydney]] verloor het.<ref name="palenski233">{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=233}}</ref> Die All Blacks het tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]] een maand later herstel en hulle groep gedomineer, deur onder andere Engeland met 30–16 op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] te verslaan; hulle het ook [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en Italië heeltemal oorheers. In die kwarteindstryd het hulle Skotland met 30–18 geklop om in die halfeindstryd teen Frankryk op Twickenham te staan te kom. Die All Blacks het teen halftyd met 17–10 voorgeloop,<ref name="palenski233" /> maar in die tweede helfte het Frankryk skitterende rugby gespeel waarvoor die All Blacks geen antwoord gehad het nie en Frankryk het uiteindelik met 43–31 gewen.<ref name="palenski233" /> In die klein finale om die derde plek is die All Blacks deur die Springbokke verslaan.<ref name="ruwc" /><ref name="palenski233" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hart het daarna as afrigter bedank en is deur twee mede-afrigters, Wayne Smith en Tony Gilbert, vervang. Onder Smith en Gilbert het die All Blacks tweede gekom tydens die [[2000-Drienasiesreeks|2000]]- en [[2001-Drienasiesreeks|2001]]-Drienasiestoernooie. Albei afrigters is op 3 Oktober 2001 deur John Mitchell vervang, wat die All Blacks afgerig en gelei het tot Drienasiesoorwinnings in [[2002-Drienasiesreeks|2002]] en [[2003-Drienasiesreeks|2003]] en die behou van die Bledisloebeker (wat sedert 1998 deur Australië gewen is) in 2003. Nadat hulle die 2003-Drienasiesreeks gewen het, het hulle die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië as een van die gunstelinge afgeskop en weereens hulle groep gedomineer met oorwinnings oor Italië, Kanada en Tonga voor hulle een van die strafste wedstryde van die toernooi teen Wallis gewen het.<ref name="WalesNZ2003">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/team_pages/wales/3234965.stm |title=Charvis bowed but proud |publisher=[[BBC]] |date=2 November 2003 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hulle het dié keer ook daarin geslaag om Suid-Afrika in ’n wêreldbekerwedstryd te klop (met 29–9), maar die All Blacks is met 22–10 deur die verdedigende kampioen Australië in die halfeindstryd in Sydney verslaan. Nieu-Seeland het die klein finale om die derde plek teen Frankryk gewen.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Mitchell is daarna deur die NZRU afgedank en met Graham Henry vervang. === Onder Graham Henry === [[Lêer:2005 Tri Nations Series - All Blacks vs Wallabies.jpg|duimnael|[[2005-Drienasiesreeks]] – Die All Blacks teen die Wallabies]] [[Lêer:Match NZ-Tonga.JPG|duimnael|Nieu-Seeland teen Tonga tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:All Blacks parade 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Nieu-Seeland nadat hulle in 2011 as die wêreldkampioen gekroon is]] Henry se ampstermyn het begin met ’n dubbele oorwinning oor die wêreldkampioen Engeland in 2004. Die twee wedstryde se gesamentlike totaal was 72–15, met die All Blacks wat Engeland daarvan weerhou het om enige drieë te druk.<ref name="ABGame1102">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2102 |title=Match Centre – All Blacks vs England |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name="ABGame1103">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2103 |publisher=All Blacks |title=All Blacks vs England |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ondanks die positiewe begin van Henry se ampstermyn was die [[2004-Drienasiesreeks]] ’n gemengde sukses met twee oorwinnings en twee nederlae. Die kompetisie was taaier as ooit tevore en die uitslag moes deur bonuspunte beslis word wat die All Blacks laaste geplaas het.<ref>Bonuspunte kon op twee manier verdien word: deur vier of meer drieë in ’n wedstryd te druk en deur met sewe punte of minder te verloor.</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2 |pages=289}}</ref> Die 2004-seisoen het op ’n hoë noot geëindig met die All Blacks wat in Europa gewen het, insluitend ’n 45–6-rekordoorwinning oor Frankryk.<ref name="ABGame1112">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2112 |title=Match Centre – All Blacks vs France |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2005 was die Britse en Ierse Leeus op toer in Nieu-Seeland. Die All Blacks het die toetsreeks met 3–0 beklink, die [[2005-Drienasiesreeks]] gewen en die eerste Grand Slam sedert 1978 teen die spanne van die Britse Eilande aangeteken. Die All Blacks is deur die Internasionale Rugbyraad as “span van die jaar”, Graham Henry as “afrigter van die jaar” en [[Dan Carter]] as “speler van die jaar” aangewys.<ref name="World Rugby Awards" /> Die All Blacks se wenstreep het in die volgende jaar aangehou: In [[2006-Drienasiesreeks|2006]] het hulle die Drienasiesreeks weer verower deur die eerste vyf wedstryde te wen (drie teen Australië en twee teen Suid-Afrika). Hulle het egter hulle laaste wedstryd in die reeks teen Suid-Afrika verloor. Nieu-Seeland het sy einde-van-die-jaar-toer onoorwonne voltooi met rekordoorwinnings oor Engeland, Frankryk en Wallis. Weens hul uitstekende prestasies is die All Blacks in 2006 weer aangewys as die IRR se “span van die jaar” en die flank [[Richie McCaw]] as “speler van die jaar”.<ref name="World Rugby Awards" /> Daarbenewens is hulle as Laureus se “span van die jaar” en die vleuel [[Jonah Lomu]] as “terugkoms van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2006 |title=Laureus World Sports Awards 2006 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2007 is die All Blacks weer as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2007 |title=Laureus World Sports Awards 2007 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks se eerste [[2007-Drienasiesreeks|Drienasiestoets van 2007]] was teen die Springbokke in Durban waar hulle twee drieë in die laaste tien minute gedruk het om die wedstryd met 26–21 te wen. Die volgende week het die Wallabies die All Blacks teen alle verwagtinge op die [[Melbourne-krieketveld]] in [[Melbourne]] verslaan (met 20–15): die All Blacks se eerste nederlaag teen die Wallabies sedert 2004. Australië se nederlaag teen die Springbokke in Suid-Afrika en die All Blacks se 26–12-oorwinning oor Australië in die finale wedstryd in Auckland het egter meegebring dat die All Blacks ook die 2007-Drienasiesreeks en die Bledisloebeker gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/21/1184560103146.html |title=Kick in the guts for Wallabies |publisher=rugby heaven |accessdate=7 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807124957/http://www.rugbyheaven.smh.com.au/articles/2007/07/21/1184560103146.html |archive-date=7 Augustus 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul oorwinning tydens die 2007-Drienasiesreeks het Nieu-Seeland die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk weer as gunstelinge betree en die verwagtinge met twee oorwinnings oor Frankryk tydens opwarmingswedstryde bewys. Die All Blacks het die toetse gewen: 42–11 op Edenpark en 61–10 op die [[Westpacstadion]]. In ’n derde wedstryd teen Kanada is die All Blacks effens gevlei deur ’n wentelling van 64–13 wat nie Kanada se aanslag ten volle reflekteer het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.abc.net.au/sport/content/200706/s1953312.htm |title=Slick All Blacks belt Canada |publisher=Australian Broadcasting Corporation |date=16 Junie 2007 |accessdate=17 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070917054254/http://www.abc.net.au/sport/content/200706/s1953312.htm |archive-date=17 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks het ná oorwinnings oor Skotland, Italië, [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] (elkeen met meer as 40 punte) hul groep gewen. Hulle is egter deur die nominale gasheer Frankryk in die kwarteindstryd in Cardiff met 20–18 geklop, gelykstaande aan hul ergste toernooi-uitslag.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ná die nederlaag teen Frankryk is die afrigter Graham Henry ten spyte van kritiek heraangestel, alhoewel die destydse [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusader]]-afrigter Robbie Deans ’n sterk aanspraakmaker was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10480740 |title=Reconditioning a mistake – Henry |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=7 Desember 2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die 2008-seisoen het met drie middeljaartoetse teen Ierland en Engeland afgeskop, en Nieu-Seeland het al daardie toetswedstryde gewen.<ref name="2008results">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/match_results.html?id=2008;team=8;type=year |title=Rugby Union {{!}} 2008 {{!}} New Zealand {{!}} Match results |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het in sy eerste [[2008-Drienasiesreeks|Drienasieswedstryd]] Suid-Afrika met 19–8 in Wellington verslaan, maar is een week later op [[Carisbrook]] in Dunedin deur die Springbokke met 28–30 geklop, wat ’n reeks van 30 oorwinnings tuis beëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/07/13/sports/13iht-RUGBY.1.14449484.html |title=Springboks end home streak of All Blacks |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Julie 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbydump.com/news/springboks-end-all-black-home-winning-streak-in-dunedin/ |title=Springboks end All Black home winning streak in Dunedin |publisher=Rugby Dump |date=12 Julie 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het sy volgende Drienasieswedstryd op 26 Julie teen Australië in Sydney met 34–19 verloor, maar ’n week later het die All Blacks die Wallabies tuis met 39–10 geklop.<ref name="2008results" /> Hulle het toe Suid-Afrika met 19–0 op [[Nuwelandstadion]] verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2008/aug/17/newzealandrugbyunionteam.southafricarugbyteam |title=All Blacks manage crisis |publisher=[[The Guardian]] |author=Michael Aylwin |date=16 Augustus 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het sy laaste wedstryd op 13 September teen Australië op Suncorpstadion in [[Brisbane]] met 28–24 gewen en dus die Bledisloebeker en die Drienasiesitel behou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espnscrum.com/tri-nations-2008/rugby/match/25714.html |title=Australia v New Zealand |publisher=ESPNscrum |accessdate=8 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008203415/http://www.espnscrum.com/tri-nations-2008/rugby/match/25714.html |archive-date=8 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks het die 2009-seisoen met ’n 22–27-nederlaag teen Frankryk op Carisbrook afgeskop, maar het een week later wraak geneem en Frankryk in Wellington met 14–10 verslaan. Volgens punteverskil het Frankryk die Dave Gallaher-trofee vir die eerste keer ingepalm. ’n Week later het die All Blacks Italië met 27–6 in [[Christchurch]] verslaan. Hulle het die [[2009-Drienasiesreeks]] agter Suid-Afrika, wat slegs een wedstryd verloor het, as naaswenner geëindig, en die All Blacks het die reeks met ’n 33–6-oorwinning oor Australië in Wellington afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.greenandgoldrugby.com/a-bledisloe-stat-attack/ |title=Statistics and records for Australia Wallabies vs New Zealand All Blacks |publisher=greenandgoldrugby.com |date=15 Julie 2009 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2010 het die All Blacks die [[2010-Drienasiesreeks|Drienasiesreeks]] ná drie agtereenvolgende oorwinnings oor Suid-Afrika vir die tiende keer ingepalm,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=103851&league=244293 |title=Gritty All Blacks are worthy champions |publisher=ESPNscrum |author=Huw Baines |date=21 Augustus 2010 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> en hulle het ook die Bledisloebeker ná agtereenvolgende oorwinnings oor Australië gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://edition.cnn.com/2010/SPORT/10/30/rugby.australia.newzealand/index.html |title=Wallabies beat All Blacks with last-minute kick |publisher=[[CNN]] |author=Dean Irvine |date=30 Oktober 2010 |accessdate=23 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823201813/http://edition.cnn.com/2010/SPORT/10/30/rugby.australia.newzealand/index.html |archive-date=23 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ’n Onoorwonne wenstreep, wat in 2009 begin het, het 15 wedstryde bereik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/scrum/rugby/records/team/most_consecutive_wins.html?id=1;type=class |title=Rugby Union {{!}} Test matches {{!}} Most consecutive wins |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Gevolglik is die All Blacks in 2011 weer as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2011 |title=Laureus World Sports Awards 2011 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ondanks ’n tweede plek tydens die [[2011-Drienasiesreeks]], nadat hulle deur Australië in Brisbane geklop is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/aug/27/australia-win-tri-nations |title=Australia clinch Tri Nations with victory over New Zealand |publisher=The Guardian |author=Mike Averis |date=27 Augustus 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> het die All Blacks as eerste span op die wêreldranglys die [[Rugbywêreldbeker 2011]] op eie bodem as gunstelinge betree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/aug/27/rugby-world-cup-preview |title=Rugby World Cup 2011 preview |publisher=[[The Guardian]] |author=Mike Averis |date=27 Augustus 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het die groepfase met Tonga, Japan, Frankryk en Kanada onoorwonne beëindig, en ná oorwinnings oor Argentinië (met 33–10) en toe Australië (met 20–6), het hulle in die eindstryd op 23 Oktober 2011 op Edenpark in Auckland teen Frankryk te staan gekom. Nieu-Seeland het een drie gedruk en een strafdoel aangeteken en sodoende net-net met 8–7 gewen, waardeur die All Blacks hul tweede beker ná 1987 ingepalm het.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/oct/23/rugby-world-cup-richie-mccaw-new-zealand-france?intcmp=239 |title=Richie McCaw's New Zealand beat France in final |publisher=[[The Guardian]] |author=Eddie Butler |date=23 Oktober 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Henry het ná die wêreldbekertoernooi as afrigter bedank en is deur sy adjunk [[Steve Hansen]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/8960338/New-Zealand-Rugby-Union-appoints-Steve-Hansen-as-new-All-Blacks-coach.html |title=New Zealand Rugby Union appoints Steve Hansen as new All Blacks coach |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Gavin Mairs |date=17 Desember 2011 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarop het nog ’n nominasie as Laureus se “span van die jaar” gevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2012 |title=Laureus World Sports Awards 2012 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2012 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Onder Steve Hansen === [[Lêer:Crowds along Lambton Quay watching the 2015 RWC All Blacks victory parade (Codie Taylor, Julian Savea, TJ Perenara).jpg|duimnael|Nieu-Seeland nadat hulle in 2015 as die wêreldkampioen gekroon is]] [[Lêer:British and Irish Lions scrum.jpg|duimnael|Losskrum tussen die Leeus en die All Blacks in 2017]] [[Lêer:New Zealand national rugby 20191101a11.jpg|duimnael|Klein finale om die derde plek tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] tussen die All Blacks en Wallis]] Argentinië het in 2012 by die Drienasiesreeks aangesluit wat tot die Rugbykampioenskap herdoop is. Die All Blacks het in die eerste toernooi al hul ses wedstryde gewen en die titel ingepalm. Hulle het deur die jaar heen onoorwonne gebly en is eers in die laaste wedstryd op Twickenham deur Engeland geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/20534229 |title=England 38-21 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2012 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2013 het Nieu-Seeland Frankryk vir ’n reeks van drie wedstryde gehuisves – hul eerste ontmoeting sedert die 2011-eindstryd. Die All Blacks het al drie wedstryde gewen en die [[2013-Rugbykampioenskapreeks]] onoorwonne afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/rugby-union/24412501 |title=New Zealand beat South Africa for title |publisher=[[BBC]] |date=5 Oktober 2013 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In November 2013 het Nieu-Seeland die eerste rugbyland van die professionele tydperk geword wat ’n 100%-wenrekord in ’n kalenderjaar kon behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/25037059 |title=New Zealand deny Ireland to win 24-22 and seal perfect year |publisher=[[BBC]] |date=24 November 2013 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarna is hulle weer as Laureus se “span van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2014 |title=Laureus World Sports Awards 2014 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2014 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2014-Rugbykampioenskapreeks]] het die All Blacks in hul wegwedstryde gelykop teen Australië gespeel en teen Suid-Afrika verloor, maar hulle het die ander vier wedstryde van die toernooi gewen. Tydens die verkorte [[2015-Rugbykampioenskapreeks]] het die All Blacks teen Australië verloor en as naaswenner geëindig. Hulle het egter ’n beduidende terugvegoorwinning in die tweede Bledisloetoets behaal en toe die trofee behou. Die All Blacks het die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland as verdedigende kampioen betree en tydens die groepfase na oorwinnings oor Argentinië, Namibië, Tonga en Georgië weereens onoorwonne gebly. In die kwarteindstryd het hulle die gevreesde teenstander Frankryk met 62–13 verslaan, tot dusver die hoogste oorwinning tydens die uitklopfase. Die All Blacks het Suid-Afrika naelskraap met 20–18 in die halfeindstryd en Australië met 34–17 in die eindstryd geklop om sodoende die eerste land geword wat die titel verdedig en ook vir ’n derde keer ingepalm het.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/31/new-zealand-australia-rugby-world-cup-final-match-report |title=New Zealand retain Rugby World Cup with ruthless display against Australia |publisher=[[The Guardian]] |date=31 Oktober 2015 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Daarna het die losskakel [[Dan Carter]] Laureus se toekenning as “terugkoms van die jaar” gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2016 |title=Laureus World Sports Awards 2016 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks, onder die nuwe kaptein en nommer 8, Kieran Read, en adjunkkaptein en heelagter Ben Smith, het ook tydens die [[2016-Rugbykampioenskapreeks]] onoorwonne gebly en by elke wedstryd die bonuspunt behaal. Beide Smith en die vleuel Israel Dagg was met vyf drieë elk die beste driedrukkers van dié toernooi, terwyl die eerste vyf-agtste [[Beauden Barrett]] met 81 die meeste punte tydens die toernooi aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/News/30192/all-blacks-2016-year-in-review |title=All Blacks 2016: Year in Review |publisher=All Blacks |accessdate=1 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601204028/https://www.allblacks.com/News/30192/all-blacks-2016-year-in-review |archive-date=1 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[2016 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die All Blacks hul eerste wedstryd in 111 jaar se wedywering teen Ierland verloor en is met 29–40 op [[Soldier Field]] in [[Chicago]] geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/37886601 |title=Autumn internationals: Ireland 40–29 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=5 November 2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland het vir dié nederlaag wraak geneem en in die terugspel een week later Ierland in Dublin met 21–9 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/86655461/all-blacks-score-three-tries-to-beat-ireland-219-in-dublin-and-avenge-loss-in-chicago |title=All Blacks shake off Chicago shock to defeat Ireland in Dublin |publisher=Stuff |date=20 November 2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2017 het die [[Britse en Ierse Leeus]] vir die tweede keer van die professionele tydperk na Nieu-Seeland getoer. Die reeks het in ’n gelykop geëindig, nadat die All Blacks en die Leeus ’n 1–1–1 aangeteken het. Die All Blacks het die eerste toets met 30–15 gewen, die Leeus die tweede met 24–21, en die laaste toets was ’n 15–15-gelykop. Net soos die 2005-toer was hierdie Leeus-toer met omstredenheid geteister, soos die Leeus se taktiek (onder die Nieu-Seelandse afrigter Warren Gatland),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.standard.co.uk/sport/rugby/it-s-onedimensional-and-boring-for-critics-to-keep-moaning-about-warrenball-a3558391.html |title=It’s one-dimensional and boring for critics to keep moaning about Warrenball |publisher=Evening Standard |date=6 Junie 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> die toon van plaaslike mediadekking,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2016/nov/02/warren-gatland-new-zealand-herald-clown-lions-coach-all-blacks-criticism |title=Warren Gatland mocked as clown by New Zealand media after anti-fan remarks |publisher=[[The Guardian]] |date=2 November 2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> die rooikaart teen Sonny Bill Williams in die tweede toets<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby/rugby-union/lionstour/british-and-irish-lions-2017-sonny-bill-williams-red-card-tackle-video-defining-moment-rugbys-greatest-series-a7818371.html |title=British and Irish Lions 2017: Sonny Bill Williams' red card a defining moment in 'rugby's greatest series' |publisher=The Independent |author=Jack de Menezes |date=1 Julie 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> asook die speelbeheer van die Franse skeidsregters Romain Poite en Jérôme Garcès<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/jul/08/all-blacks-lions-third-test-auckland-new-zealand-reaction |title=New Zealand media attack referee Romain Poite’s late penalty U-turn |publisher=8 Julie 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> is al debatteerbaar. Die gelykop van die toetsreeks, saam met die nederlaag teen Ierland die vorige jaar het volgens sommige persberigte daarop gedui dat die span swakker word en die [[Noordelike Halfrond]] nader beweeg.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.allblacks.com/News/31076/rugby-power-swings-back-to-the-north-woodward |title=Rugby power swings back to the north – Woodward |publisher=All Blacks |accessdate=1 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601205536/http://www.allblacks.com/News/31076/rugby-power-swings-back-to-the-north-woodward |archive-date=1 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Huleadle het egter die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] onoorwonne gewen en ook die Bledisloebeker ingepalm, nadat die All Black Australië twee keer geklop het. In Oktober het Nieu-Seeland in die laaste Bledisloetoets op Suncorpstadion in Brisbane ’n verrassende 23–18-nederlaag teen Australia gely. Tydens die [[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die All Blacks met die [[Britse Barbarians]] 32–21, Frankryk 38–18, Skotland 22–17 en Wallis 33–18 afgereken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/Fixtures/2017 |title=Fixtures 2017 |publisher=All Blacks |accessdate=7 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207093745/https://www.allblacks.com/Fixtures/2017 |archive-date=7 Februarie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met die afskop van die 2018-seisoen het die All Black tydens die Franse toer die reeks 3–0 beklink, en hul eerste wedstryde van die [[2018-Rugbykampioenskapreeks]] teen Australië 38–13 en 40–12 gewen om sodoende die Bledisloebeker te behou. ’n Ander maklike 46–24-oorwinning oor Argentinië het gevolg, maar die All Blacks is vervolgens deur die Springbokke vir die eerste keer sedert 2009 tuis in Wellington in ’n taai wedstryd met 34–36 geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/45532702 |title=Rugby Championship 2018: South Africa earn thrilling 36–34 win over New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=15 September 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> voordat hulle weer met Argentinië 35–17 afgereken het. In die terugwedstryd teen Suid-Afrika in Pretoria het die All Blacks vir die grootste deel van die wedstryd gesukkel, maar laat in die tweede helfte teruggekom om die wedstryd met 32–30 te beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newshub.co.nz/home/sport/2018/10/rugby-championship-all-blacks-survive-springboks-scare.html |title=Rugby Championship: All Blacks survive Springboks scare |publisher=Newshub |date=7 Oktober 2018 |accessdate=30 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630104834/https://www.newshub.co.nz/home/sport/2018/10/rugby-championship-all-blacks-survive-springboks-scare.html |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hulle sou later nog ’n verpletterende 37–20-oorwinning oor Australië in [[Jokohama]] aanteken en sodoende ’n suiwer Bledisloereeks verseker.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.com.au/sport/rugby/live-bledisloe-cup-game-three-australia-vs-new-zealand/news-story/6e6a65540f10db153e5147d41ecbd8b7 |title=New Zealand secures Bledisloe Cup clean sweep against Australia |publisher=NewsComAu |date=27 Oktober 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> ’n Ontwikkelingspan het aangebly om [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] met 31–69 te klop, terwyl die eerste span vir die [[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] na Europa getoer het. Dit sou ’n taai reeks vir die All Blacks word, waartydens hulle Engeland net-net met een punt (15–16) in ’n strawwe wedstryd oorwin het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/10/england-new-zealand-autumn-international-series-report |title=England denied by All Blacks and late decision in Twickenham thriller |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=10 November 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> gevolg deur die tweede nederlaag ooit teen Ierland met 16–9 onder ’n kookpotatmosfeer op [[Aviva-stadion]] in Dublin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/nov/17/ireland-new-zealand-autumn-international-match-report |title=Jacob Stockdale scores only try as Ireland earn historic win over All Blacks |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=17 November 2018 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die All Blacks het toe 66–3 met Italië afgereken en sodoende hul reeks met een oorwinning beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/Fixtures/2018 |title=Fixtures 2018 |publisher=All Blacks |accessdate=6 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206070742/https://www.allblacks.com/Fixtures/2018 |archive-date=6 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aan die begin van die 2019-seisoen het die All Blacks slegs die derde plek van die [[2019-Rugbykampioenskapreeks|Rugbykampioenskapreeks]] behaal; die eerste keer sedert dié toernooi van stapel gestuur is – die laaste keer wat Nieu-Seeland die derde plek (en destyds laaste plek) gemaak het, was tydens die [[2004-Drienasiesreeks]]. In die kampioenskap het die All Blacks vir die eerste keer sedert 1994 teen die Springbokke gelykop geëindig, gevolg deur ’n rekordnederlaag teen die Wallabies met 26–47. Ondanks die telling het Nieu-Seeland die Bledisloebeker verdedig, nadat hulle in die terugwedstryd met Australië 36–0 afgereken het. Die All Blacks se eerste wedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan teen die Springbokke is met spanning verwag en Nieu-Seeland het met 23–13 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/all-blacks-turn-kicking-pressure-back-on-springboks-for-win/ |title=All Blacks turn kicking pressure back on Springboks for win |publisher=All Blacks |author=Lynn McConnell |date=21 September 2019 |accessdate=22 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230922053708/https://www.allblacks.com/news/all-blacks-turn-kicking-pressure-back-on-springboks-for-win/ |archive-date=22 September 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het Nieu-Seeland Kanada en Namibië verslaan. Hul laaste groepwedstryd teen Italië is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12275294 |title=Rugby World Cup clash between All Blacks and Italy cancelled |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=10 Oktober 2019 |accessdate=30 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230023508/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12275294 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná hul oorwinning tydens die kwarteindstryd teen Ierland is hulle in die halfeindstryd deur Engeland met 19–7 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/rugby-world-cup/rwc-2019-japan/115611398/all-blacks-v-england-new-zealands-threepeat-hopes-over-after-crushing-loss-to-england |title=All Blacks v England: New Zealand's three-peat hopes over after heavy loss to England |publisher=stuff.co.nz |author=Richard Knowler |date=26 Oktober 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hulle het daarmee die kans op ’n titeldriekuns misgeloop en as troosprys in die klein finale om die derde plek teen Wallis te staan gekom. Dit was vir beide die Nieu-Seelandse afrigter [[Steve Hansen]] en die Walliese afrigter [[Warren Gatland]] die laaste wedstryd in hul onderskeidelike poste, en hul spanne wou albei met ’n goeie wedstryd groet. Die All Blacks het daarin geslaag en met 40–17 gewen.<ref name="ruwc" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/50232481 |title=Rugby World Cup 2019 bronze match: Wales 17-40 New Zealand |publisher=[[BBC]] |date=1 November 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/117137284/a-tribute-to-steve-hansen-one-of-the-greatest-coaches-in-rugby-history |title=A tribute to Steve Hansen: One of the greatest coaches in rugby history |publisher=Stuff |date=4 November 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Steve Hansen is in Desember 2019 deur Ian Foster opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/all-blacks/118113331/all-blacks-name-ian-foster-next-head-coach-live |title=Ian Foster named next All Blacks coach – coverage of the announcement and reaction as Scott Robertson loses out |publisher=Stuff |date=11 Desember 2019 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Onder Ian Foster === [[Lêer:2023 Rugby World Cup – France vs New Zealand – 2.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die Rugbywêreldbeker 2023 tussen die gasheer Frankryk en Nieu-Seeland]] Die Springbokke het vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] nie aan die [[2020-Drienasiesreeks]] deelgeneem nie en die All Blacks het dié toernooi ná twee oorwinnings en nederlae elk beklink, waaronder die eerste nederlaag teen die Poemas ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2020/nov/14/nz-all-blacks-vs-argentina-live-scores-tri-nations-rugby-union-new-zealand-game-match-sydney-bankwest-stadium-score-kickoff-news-teams-latest |title=New Zealand All Blacks 15–25 Argentina: Rugby Tri-Nations – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Jonathan Howcroft |date=14 November 2020 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In die tweede ontmoeting met Argentinië het Nieu-Seeland wraak geneem en vir die eerste keer enige Argentynse punte verhoed. Tydens die [[2021-Rugbykampioenskapreeks]] het Nieu-Seeland sy titel ná vyf oorwinnings en een nederlaag verdedig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/58689678 |title=Rugby Championship – New Zealand 19–17 South Africa: All Blacks seal title with late penalty |publisher=[[BBC]] |date=25 September 2021 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die [[2021 eindjaarrugbytoetsreeks]] het vir Nieu-Seeland met oorwinnings oor die Verenigde State, Wallis en Italië begin, maar daarop het nederlae teen Ierland en Frankryk gevolg, waarmee die Franse die Dave Gallaher-trofee vir ’n tweede keer ingepalm het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/59363034 |title=France 40–25 New Zealand: Hosts beat All Blacks for first time since 2009 |publisher=[[BBC]] |date=20 November 2021 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2022 midjaarrugbytoetsreeks is Nieu-Seeland vir die eerste keer deur Ierland in ’n tuisreeks met 1–2 verslaan. Dit was ook Ierland se eerste oorwinnings in Nieu-Seeland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2022/jul/16/new-zealand-ireland-third-test-rugby-union-match-report |title=Ireland stun All Blacks again to make history with series triumph |publisher=[[The Guardian]] |author=Lee Calvert |date=16 Julie 2022 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die [[2022-Rugbykampioenskapreeks]] kon die All Blacks slegs met een bonuspunt meer as die Springbokke beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/trc-rd-6-pumas-make-springboks-work-hard-for-victory/ |title=Pumas Make Springboks Work Hard for Victory |publisher=[[Superrugby]] |date=25 September 2022 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die verkorte [[2023-Rugbykampioenskapreeks]] het die All Blacks ná oorwinnings in al hul drie wedstryde hul algehele 20ste titel in dié toernooi se geskiedenis ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/66348302 |title=Australia 7–38 New Zealand: All Blacks hammer Wallabies to win Rugby Championship |publisher=[[BBC]] |date=29 Julie 2023 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In hul laaste opwarmingswedstryd voor die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk het Nieu-Seeland teen hul aartsvyand Suid-Afrika op Twickenham met 7–35 hul destyds ergste nederlaag gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |title=All Blacks suffer record defeat to Springboks at Twickenham – as it happened |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=25 Augustus 2023 |accessdate=26 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230826032944/https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-springboks-live-updates-at-twickenham/ISFKUMXIWRD7ZGW4MIS4HCWATU/ |archive-date=26 Augustus 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die All Blacks was vir die hooftoernooi tradisioneel een van die gunstelinge op die titel. In die openingswedstryd het die All Blacks teen die medegunsteling en gasheer Frankryk hul grootste nederlaag ooit in ’n toernooi en hul eerste in die groepfase gely (met 13–27). Die All Blacks kon egter herstel en die groepfase met maklike oorwinnings oor Namibië (met 71–3), Italië (met 96–17) en Uruguay (met 73–0) afsluit. In die kwarteindstryd het hulle met Ierland nog ’n gunsteling ontmoet en kon ’n naelskraapse 28–24-oorwinning behaal. In die halfeindstryd het die All Blacks Argentinië met 44–6 oorrompel en die eerste span geword wat vyf eindstryde gehaal het. Hier het hulle die aartsvyand Suid-Afrika ontmoet, waarby een span vir die eerste keer die vierde wêreldbekertitel kon inpalm. In een van die nouste eindstryde ooit het Nieu-Seeland met 11–12 verloor, waartydens die kaptein [[Sam Cane]] die eerste speler geword het wat ’n rooikaart in ’n eindstryd ontvang het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/888879/new-zealand-rugby-world-cup-2023-review |title=New Zealand: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=29 Oktober 2023 |accessdate=31 Oktober 2023}}</ref> === Onder Scott Robertson === Vroeg in 2024 het die voormalige All Black [[Scott Robertson]] as hoofafrigter oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzrugby.co.nz/news-and-events/latest-news/scott-robertson-appointed-all-blacks-head-coach-from-2024 |title=Scott Robertson appointed All Blacks Head Coach from 2024 |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=21 Maart 2024 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2024-Rugbykampioenskapreeks]] moes die All Blacks die titel aan die aartsvyand die Springbokke oorhandig nadat die Suid-Afrikaners vir die eerste keer sedert 1949 hul vierde agtereenvolgende oorwinning oor die Nieu-Seelanders kon behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/ce81zgvqqmgo |title=What have we learned from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=29 September 2024 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] is Nieu-Seeland se ergste nederlaag teen die aartsvyand Suid-Afrika met 10–43 oortref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/all-blacks-v-south-africa-new-zealand-out-to-regain-freedom-cup-at-wellingtons-sky-stadium/JMY2764YCRGOPAEWVLIAZCRRMI |title=All Blacks v South Africa recap: Springboks hand All Blacks record defeat in Wellington |publisher=[[The New Zealand Herald]] |authors=Benjamin Plummer, Alex Powell, Christopher Reive |date=13 September 2025 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die Springbokke het ook met die toernooititel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/articles/c2375g123zgo |title=What did we learn from the Rugby Championship? |publisher=[[BBC]] |author=Alastair Telfer |date=5 Oktober 2025 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In Januarie 2026 het Robertson as hoofafrigter bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby/all-blacks/all-blacks-coach-scott-robertson-set-to-be-axed-reports/E5C3QKLUDNA7XFK4YMXOE7AW6Q/ |title=All Blacks coach Scott Robertson departs his role |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=15 Januarie 2026 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Twee maande later is die voormalige All Black [[Dave Rennie]] as sy opvolger benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/new-zealand-rugby-appoints-dave-rennie-as-all-blacks-head-coach |title=New Zealand Rugby appoints Dave Rennie as All Blacks Head Coach |publisher=All Blacks |date=4 Maart 2026 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> == Die bynaam „All Blacks“ == Billy Wallace, die laaste oorblywende speler van die 1905/06-''Original All Blacks'', het in 1955 in ’n onderhoud vertel, dat ’n joernalis van die koerant ''Daily Mail'' na afloop van die wedstryd teen Hartlepool na die Nieu-Seelandse span as „all backs“ verwys het. Dié joernalis het die gewoonlik swaar en groot voorspelers bedoel, wat in teenstelling met hul teenstanders vinnig en rats was en die bal net só goed soos die agterspelers bemeester het, asof hulle almal sou speel soos die agterspan (''as if they were all backs'', “asof almal agterspelers was”). Wallace het verder beweer, dat weens ’n tikfout in ’n artikel voor die komende speel teen Somerset almal na die span slegs as “All Blacks” verwys het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=16–17}}</ref> Wallace se verduideliking word vandag algemeen verwerp, aangesien vir die tydperk van 1905/06 geen Engelse koerant beskikbaar is wat die term “All Backs” gebruik nie. Die term “All Backs” word wel in ’n verslag deur die plaaslike koerant ''Northern Daily Mail'' ná die wedstryd teen Hartlepool gebruik, wat vervolgens deur die ''Daily Mail'' se nasionale uitgawe oorgeneem is. Die outeur van dié artikel is J. A. Buttery, die ''Daily Mail'' se rugbyverslaggewer tydens die Nieu-Seelandse toer, wat met die bynaam na die geheel-en-al swart gekleede span (met uitsondering van die silwervaring) verwys het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/article-all-blacks-the-name/ |title=“All Blacks” – The Name. |publisher=New Zealand Rugby Museum |accessdate=4 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180204171307/http://rugbymuseum.co.nz/article-all-blacks-the-name/ |archive-date=4 Februarie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == All Black-trui == [[Lêer:All Blacks 1905.JPG|duimnael|links|Die 1905-''Originals'' se trui]] [[Lêer:All blacks jersey whitebackg.jpg|duimnael|Die [[Adidas]]-trui tussen Julie 1999 en Augustus 2011]] [[Lêer:NZ All Blacks Mens XV's Shirt.jpg|duimnael|Die 2012-trui, geborg deur AIG]] Die huidige Nieu-Seelandse trui is heeltemal swart (na dié trui word soms as die “swartste” trui ooit verwys), met uitsondering van die borg se kenteken en die NZRU se silwervaring op die embleem. Die 1884-Nieu-Seeland-toer na Australië was die eerste oorsese rugbytoer vir Nieu-Seeland en het heeltemal ander truie as vandag s’n gesien. Destyds het die span ’n donkerblou hemp met ’n goue varing op die linkerkant van die trui aangetrek.<ref>{{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X |pages=28}}</ref><ref name=blue>{{en}} {{cite web |url=http://rugbymuseum.co.nz/a-history-of-nz-rugby-in-four-jerseys/ |title=A history of New Zealand rugby in four jerseys |author=Malcolom Woods |publisher=New Zealand Rugby Museum |date=September 2011 |accessdate=30 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930025244/http://rugbymuseum.co.nz/a-history-of-nz-rugby-in-four-jerseys/ |archive-date=30 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name=early>{{en}} {{cite web |url=https://www.massey.ac.nz/massey/about-massey/news/article.cfm?mnarticle_uuid=1B1C2AFC-A0D1-F2F9-1B0B-EC682E8B332C |title=Early All Blacks jerseys recreated |publisher=Massey Universiteit |accessdate=5 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205045155/http://www.massey.ac.nz/massey/about-massey/news/article.cfm?mnarticle_uuid=1B1C2AFC-A0D1-F2F9-1B0B-EC682E8B332C |archive-date=5 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1893 het die NZRU op hul jaarlikse algemene vergadering bepaal dat die trui uit ’n swart hemp met ’n silwervaring op en wit poefbroeke sal bestaan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=17}}</ref> Historiese prente toon egter dat wit broeke gedurende die vroeë jare gedra is. Iewers tussen 1897 en 1901 is die trui verander; die span wat in 1901 teen Nieu-Suid-Wallis te staan gekom het, het ’n swart hemp sonder kraag en ’n silwervaring gedra.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/1966/all-blacks/page-3 |title=The “All Black” Uniform |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Sedert 2000 vertoon Nieu-Seeland tydens hul eindjaarrugbytoetsreekse in Frankryk ’n geborduurde herinneringspapawer op hul truimou.<ref>{{en}} {{cite journal |journal=The Press (Christchurch) |title=ABs Remember |date=11 November 2006 |page=F1}}</ref> Die papawer het die ANZAC-soldate wat aan die strande van [[Gallipoli]] gesneuwel het geëer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://media.newzealand.com/en/story-ideas/new-zealand-france-strong-links/ |title=New Zealand & France – strong links |publisher=www.newzealand.com |accessdate=24 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190124115200/https://media.newzealand.com/en/story-ideas/new-zealand-france-strong-links/ |archive-date=24 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Kaptein Richie McCaw het gesê “Ons wil die oorsese diens van Nieu-Seelanders gedenk. Dit is ’n belangrike deel van ons geskiedenis as ’n land en as ’n span.”<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iol.co.za/index.php?sf=117&set_id=6&click_id=18&art_id=qw116167788450S163 |title=All Blacks to honour fallen soldiers |work=[[IOL]] |publisher=[[Sekunjalo Independent Media]] |date=24 Oktober 2006 |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024025916/http://www.iol.co.za/sport/all-blacks-to-honour-fallen-soldiers-1.564093 |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die Rugbywêreldbeker 2011 het die All Blacks ’n geborduurde Webb Ellis-beker op die mou van hul trui met die jaar “1987” onderaan in herinnering aan hul eerste wêreldtitel vertoon. Elkeen van die vier spanne wat voorheen die toernooi gewen het, het dieselfde detail op hul truie getoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/News/16938/the-new-all-blacks-jersey-a-tribute-to-history- |title=The new All Blacks jersey – a tribute to history |publisher=All Blacks |date=30 Julie 2011 |accessdate=29 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029130037/https://www.allblacks.com/News/16938/the-new-all-blacks-jersey-a-tribute-to-history- |archive-date=29 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Adidas betaal aan die NZRFU $200&nbsp;miljoen oor nege jaar, met die verwagting dat Nieu-Seeland omtrent 75% van hul wedstryde sal wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.unlimited.co.nz/unlimited.nsf/0/13565E280545E3FACC256DA30017EA5A?OpenDocument&Highlight=2,team,new,zealand,and,teamwork |title=God defend the All Black brand |publisher=Fairfax New Zealand |work=Unlimited Magazine |author=Russell Brown |date=22 September 2003 |accessdate=11 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011212110/http://unlimited.co.nz/unlimited.nsf/0/13565E280545E3FACC256DA30017EA5A?OpenDocument&Highlight=2%2Cteam%2Cnew%2Czealand%2Cand%2Cteamwork |archive-date=11 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nike het in 1996 ook aansoek gedoen om die All Blacks te borg, maar het eerder die gholfspeler[[Tiger Woods]] geborg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,1609776,00.html |title=Member of the Club |publisher=[[Time (tydskrif)]] |author=Alice Park |location=Fort Worth |date=12 April 2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die wegtrui was tradisioneel wit met swart broeke. Nadat die All Blacks vir ’n aantal jare in ’n alternatiewe uitrusting met ’n grys trui en swart broek uitgedraf het, het die NZRU in Mei 2009 teruggekeer na die tradisionele wit truie met swart broeke. Vir hul wedstryd teen die Springbokke op 30 Julie 2011 in Wellington het die All Blacks se trui ’n wit kraag in eerbetoon vir die span wat die 1987-wêreldbeker gewen het getoon. Net selde speel die All Blacks hul wegwedstryde nie in swart nie, veral as hulle teen spanne te staan kom wat tradisioneel ook in donker kleure speel (byvoorbeeld die Skotte se donkerblou). In 2006 is die wit trui met ’n grys een vervang, maar drie jaar later was dit weer die gewone wit trui. In 2012 het die NZRU ’n omstrede stap geneem en die Amerikaanse versekerings- en finansiëledienstemaatskappy, AIG, toegelaat om hulself op die sentrale bodeel van die All Black-trui te adverteer. In ruil daarvoor sou die NZRU ’n geheime, direkte finansiële borgskap met ’n waarde van sowat $80&nbsp;miljoen oor vyf jaar bekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.odt.co.nz/sport/rugby/rugby-all-blacks-aig-deal-worth-80m |title=All Blacks' AIG deal worth $80m |publisher=Otago Daily Times |date=4 November 2012 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nadat AIG besluit het om nie sy borgooreenkoms met die span te verleng nie, is aangekondig dat die Altrad Group vanaf 2022 die All Blacks se nuwe hoofborg sou wees met ’n sesjaarooreenkoms ter waarde van meer as $120&nbsp;miljoen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-french-billionaire-mohed-altrad-reveals-hidden-detail-in-massive-all-blacks-sponsorship-deal/TN4ZPRCLR7JMQD5T2P5DZAONLM/ |title=Rugby: French billionaire Mohed Altrad reveals hidden detail in massive All Blacks sponsorship deal |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=30 Augustus 2021 |accessdate=28 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928174608/https://www.nzherald.co.nz/sport/rugby-french-billionaire-mohed-altrad-reveals-hidden-detail-in-massive-all-blacks-sponsorship-deal/TN4ZPRCLR7JMQD5T2P5DZAONLM/ |archive-date=28 September 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Steinlager was die eerste borg wat, tussen 1994 en 1999, op die All Blacks se trui verskyn het, op die linkerbors van die trui (oorkant die silwervaring); voordat Adidas in 1999 as verskaffer oorgeneem het. Adidas tree sedert die [[1999-Drienasiesreeks]] as Nieu-Seeland se truivervaardiger op, nadat hulle by Canterbury oorgeneem het, wat sedert 1924 die truie vervaardig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nz.canterbury.com/canterbury-1924-i46 |title=Canterbury 1924 |publisher=nz.canterbury.com |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Ná die vrystelling van ’n spesiale trui vir die komende drie toetse teen die [[Britse en Ierse Leeus]] is in Junie 2017 aangekondig dat die vennootskap tussen die All Blacks en Adidas tot minstens 2023 uitgebrei is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/331970/adidas-and-all-blacks-unveil-new-jersey |title=Adidas and All Blacks unveil new jersey |publisher=Radio New Zealand |date=31 Mei 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> == Tuisstadions == [[Lêer:Eden Park.jpg|duimnael|links|[[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]]]] {{Location map+ |Nieu-Seeland |caption=Kaart van Nieu-Seeland se huidige tuistadions |places= {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Edenparkstadion|Edenpark]] |position=right |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-36 |lat_min=-52 |lat_sec=-30 |lon_deg=174 |lon_min=44 |lon_sec=41 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label={{nowrap|[[North Harbour-stadion|North Harbour]]}} |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-36 |lat_min=-43 |lat_sec=-37 |lon_deg=174 |lon_min=42 |lon_sec=6 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Waikatostadion|Waikato]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-37 |lat_min=-46 |lat_sec=-52 |lon_deg=175 |lon_min=16 |lon_sec=6 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Westpacstadion|Westpac]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-41 |lat_min=-16 |lat_sec=-23 |lon_deg=174 |lon_min=47 |lon_sec=9 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label={{nowrap|[[Forsyth Barr-stadion|Forsyth Barr]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-45 |lat_min=-52 |lat_sec=-9 |lon_deg=170 |lon_min=31 |lon_sec=28 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label={{nowrap|[[Rugby League Park]]}} |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-43.5437 |lon_deg=172.6041 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Yarrowstadion|Yarrow]] |position=left |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-39 |lat_min=-4 |lat_sec=-13 |lon_deg=174 |lon_min=3 |lon_sec=54 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[McLeanpark]] |position=bottom |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-39 |lat_min=-30 |lat_sec=-7 |lon_deg=176 |lon_min=54 |lon_sec=46 }} {{Location map~ |Nieu-Seeland |label=[[Trafalgarpark]] |position=top |mark=Red pog.svg |marksize=5 |lat_deg=-41 |lat_min=-16 |lat_sec=-1 |lon_deg=173 |lon_min=16 |lon_sec=59 }} }} Net soos ander vername rugbylande soos Argentinië, Australië, Frankryk en Suid-Afrika beskik Nieu-Seeland oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die All Blacks gebruik vir hul tuiswedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Nieu-Seeland in. Veral [[Edenparkstadion|Edenpark]] in [[Auckland]], [[Westpacstadion]] in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] und die [[Waikatostadion]] in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]] word gereeld vir toetswedstryde gebruik. Voor die oprigting van die Westpacstadion in 1999 was Wellington se toetsstadion [[Athletic Park]]. Athletic Park het die eerste All Blacks-toets in Nieu-Seeland teen Groot-Brittanje in 1904 gehuisves.<ref name="2ndTest">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1047 |title=Match Centre – All Blacks vs British & Irish Lions |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Hul eerste tuistoets buite die hoofsentra Auckland, Christchurch, Dunedin en Wellington is in 1996 op [[McLeanpark]] in [[Napier, Nieu-Seeland|Napier]] gespeel.<ref name="296thTest">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=2004 |title=Match Centre – All Blacks vs Samoa |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Edenpark het albei eindstryde van die rugbywêreldbekertoernooie in 1987 en 2011 aangebied. Beide Edenpark en [[Lancasterpark]] is met die oog op die Rugbywêreldbeker 2011 opgeknap en hulle kapasiteite is verhoog. Die Nieu-Seelandse regering het alternatiewelik vir die uitbreiding van Edenpark die oprigting van ’n nasionale stadion by die ou hawe van Auckland voorgestel. Dié voorstel het is egter deur die owerhede in Auckland en die streek verwerp en is einde November 2006 laat vaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10412665 |title=It's Eden Park says disappointed Mallard |publisher=[[The New Zealand Herald]] |date=27 November 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Destyds het die NZRU Carisbrook nie langer as ’n geskikte toetsstadion beskou nie, en ’n [[Forsyth Barr-stadion|bedekte sportstadion]] is as vervanging voorgestel.<ref name="CarisbrookReplacement">{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/view/page/411317/811408 |title=Proposed stadium a NZ first |publisher=TVNZ |date=10 Augustus 2006 |accessdate=14 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914055955/http://tvnz.co.nz/view/page/411317/811408 |archive-date=14 September 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die stad [[Dunedin]] het die nuwe stadion in Maart 2008 goedgekeur,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://tvnz.co.nz/view/page/1320238/1642915 |title=Dunedin council to help fund stadium |publisher=TVNZ |date=17 Maart 2008 |accessdate=24 Oktober 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/6BeuvOBVD?url=http://tvnz.co.nz/view/page/1320238/1642915 |archive-date=24 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die verkryging van grond het van Augustus tot Oktober daardie jaar plaasgevind,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.odt.co.nz/news/dunedin/council-starts-buying-stadium-land |title=Council starts buying stadium land |publisher=Otago Daily Times |author=David Loughrey |date=29 Augustus 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> en die nuwe stadion is in Augustus 2011 ingewy, net betyds vir die Rugbywêreldbeker. Lancasterpark is tydens die Christchurch-aardbewing in Februarie 2011 ernstig beskadig, met krake in sommige staanplekke en die speeloppervlak is deur oorvloedig erg beskadig, maar ook die infrastruktuur en strate rondom dié stadion. As gevolg van die groot skade is al die wedstryde, wat in Christchurch beplan was, na ander plekke verskuif. Toetsrugby het in 2012 na Christchurch se [[Rugby League Park]] teruggekeer. Alhoewel die staanplekke op daardie stadion ernstig beskadig is, sodat hulle afgebreek moes word, was die skade aan die infrastruktuur heelwat minder as by Lancasterpark, en die speeloppervlak het die aardbewing relatief onbeskadig oorleef. Die stadion is herbou met ’n permanente sitplekkapasiteit van 17&nbsp;000, met tydelike sitplekke vir ’n bykomende 9&nbsp;000 toeskouers. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker 2011}} [[Lêer:Rugby World Cup 2011 New Zealand.jpg|duimnael|Speelstede in Nieu-Seeland tydens die Rugbywêreldbeker 2011]] Die eerste Rugbywêreldbeker 1987 is saam deur Australië en Nieu-Seeland aangebied. Van die wedstryde was soos volg opgedeel: Vyf wedstryde van Groep 2, asook al die wedstryde van beide Groep 3 (wat die All Blacks ingesluit het) en Groep 4 is dwarsdeur Nieu-Seeland aangebied. Daarbenewens is een kwarteindstryd elk in Auckland en Christchurch, asook die klein finale om die derde plek in Rotorua en die eindstryd tussen die All Blacks en Frankryk in Auckland aangebied. Nieu-Seeland het altesaam 21 wedstryde gehuisves, met die oorblywende elf wedstryde wat in Australië gespeel is. Van Nieu-Seeland se ander stadions tydens dié toernooi was: Athletic Park in Wellington, Lancasterpark in Christchurch, [[Carisbrook]] in [[Dunedin]], [[McLeanpark]] in [[Napier]], [[Waikatostadion]] in [[Hamilton, Nieu-Seeland|Hamilton]], [[Rugby Park-stadion|Rugby Park]] in [[Invercargill]] en [[Arena Manawatu|Showgrounds-ovaal]] in [[Palmerston North]]. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] sou oorspronklik oor deur beide Australië en Nieu-Seeland aangebied word, maar ná ’n dispuut tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/1861398.stm |title=New Zealand loses Cup status |publisher=[[BBC]] |date=8 Maart 2002 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Nieu-Seeland sou oorspronklik 23 van die 48 wedstryde huisves, maar is van hul gasheerregte ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1937084.stm |title=NZ loses Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=18 April 2002 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die Rugbywêreldbeker 2011 is dwarsdeur Nieu-Seeland aangebied. Die 48 wedstryde is in 13 stadions gehuisves, met [[Edenparkstadion|Edenpark]] in Auckland wat die openingswedstryd, die halfeindrondte, die klein finale om die derde plek en die eindstryd tussen die All Blacks en Frankryk aangebied het. Van Nieu-Seeland se ander stadions tydens dié toernooi was: [[Westpacstadion|Westpac]] in Wellington, [[Forsyth Barr-stadion|Otago]] in [[Dunedin]], [[North Harbour-stadion|North Harbour]] in Auckland, Waikatostadion in Hamilton, [[Rotorua Internasionale Stadion|Rotorua Int’l Stadion]] in [[Rotorua]], [[Yarrowstadion]] in [[Nieu-Plymouth]], [[Trafalgarpark]] in [[Nelson, Nieu-Seeland|Nelson]], Rugby Park in Invercargill, [[Okarapark]] in [[Whangarei]], McLeanpark in Napier en Showgrounds-ovaal in Palmerston North. == Haka == {{Hoofartikel|Haka}} [[Lêer:New Zealand Haka vs Portugal 15-09-2007.jpg|duimnael|links|Haka voor ’n wedstryd teen Portugal in Lyon, Frankryk, tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] [[Lêer:New zealand haka 1917.jpg|duimnael|’n Haka in 1917, Parys]] [[Lêer:Maori allblacks paris.jpg|duimnael|Die Maori-All Blacks se haka in 1926, Parys]] [[Lêer:haka 2006.jpg|duimnael|Die All Blacks besig om die Haka uit te voer voor ’n wedstryd teen Frankryk in 2006]] [[Lêer:Haka.jpg|duimnael|’n 2009-haka]] [[Lêer:Ka mate.jpg|duimnael|Frankryk beantwoord die haka tydens die 2007-kwarteindstryd met ’n nabystaan – en sal die wedstryd later wen]] [[Lêer:2015 Rugby World Cup New Zealand vs Argentina (21391939030).jpg|duimnael|Haka tydens die Rugbywêreldbeker 2015 teen Argentinië]] Die All Blacks voer ’n haka (’n [[Maori|Māori]]-oorlogsdans) voor elke toetswedstryd uit wat as ’n motivering vir hulleself en ’n intimidasie van hul teenstanders dien. Die haka word soms as ’n uitnodiging vir ’n geveg beskryf. Die haka word met Nieu-Seeland geassosieer sedert ’n toer van Nieu-Suid-Wallis in 1888/89.<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3 |pages=17}}</ref> Die Nieu-Seelandse “Native”-span (die span wat in Brittanje, Australië en Nieu-Seeland getoer het in 1888 en 1889) het die ''Ake Ake Kia Kaha'' gebruik en die 1903-span in Australië het ’n spottende haka, ''Tupoto koe, Kangaru!'' gebruik. Die 1905-All Blacks het die tradisie begin om die ''Ka Mate'' te gebruik en teen 1914 was dit goed gevestig in Nieu-Seelandse rugby. Die 1924-All Blacks het ’n spesiaal gekomponeerde haka, ''Kia Whaka-ngawari'', gebruik, maar later het die All Blacks weer teruggeval op die ''Ka Mate''.<ref>{{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3 |pages=24}}</ref><ref name="1924Haka">{{en}} {{cite web |url=https://teara.govt.nz/en/1966/haka/page-3 |title=All Blacks' Haka |publisher=Te Ara – the Encyclopedia of New Zealand |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die haka is tot in 1986 veral buite Nieu-Seeland opgevoer, maar sedert die [[Rugbywêreldbeker 1987]] ook op eie bodem. Dit moes egter geoefen word om 'n ritmiese akkuraatheid en intensiteit wat voorheen ontbreek het, te bereik. Die spelers Wayne Shelford en Hika Reid het hierin ’n sleutelrol gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/the-haka/ |title=The Haka |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2005, voor die Drienasiestoets tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika op Carisbrook in [[Dunedin]], het die All Blacks ’n ander haka, ''Kapa o Pango'', uitgevoer. ''Kapa o Pango'' was ’n haka wat spesiaal deur Derek Lardelli ontwikkel is en “...ontwerp is om die multi-kulturele aard van kontemporêre Nieu-Seeland te reflekteer — in besonder die invloed van [[Polinesië|Polinesiese]] kulture”.<ref name="KapaoPango">{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10342926 |title=New haka the cutting edge of sport |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Jon Stokes |date=29 Augustus 2005 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> ''Kapa o Pango'' is bedoel om gebruik te word by spesiale geleenthede en nie om die ''Ka Mate'' te vervang nie.<ref name="NotReplaceHaka">{{en}} {{cite web |url=http://xtramsn.co.nz/rugby/0,,12428-4704719,00.html |title=ABs Reveal New Haka |publisher=xtramsn.co.nz |author=Marc Hinton |date=27 Augustus 2005 |accessdate=29 Junie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060629234113/http://xtramsn.co.nz/rugby/0,,12428-4704719,00.html |archive-date=29 Junie 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ''Kapa o Pango'' eindig met ’n “keel-afsny”-aksie wat ’n bron van omstredenheid was en gelei het tot aantygings dat ''Kapa o Pango'' geweld aanmoedig wat die verkeerde boodskap aan All Blacks-ondersteuners sou stuur.<ref name="HakaControvery">{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/newzealand/2364899/Cut-throat-haka-does-All-Blacks-no-favours.html |title=Cut-throat haka does All Blacks no favours |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Mick Cleary |date=5 September 2005 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref name=two>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/haka-furore-adds-spice-to-bledisloe-duel-20060728-gdo27b.html |title=Haka furore adds spice to Bledisloe duel |publisher=theage.com.au |date=28 Julie 2006 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Volgens die “Kapo o Pango”-komponis, Derek Lardelli, stel die gebaar die “trek van lewenskragtige energie in die longe en hart in” voor.<ref name="GestureMeaning">{{en}} {{cite web |url=http://www.planet-rugby.com/News/story_52333.shtml |title=Kapa O Pango gets green light |publisher=Planet Rugby |date=8 Julie 2006 |accessdate=7 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607091559/http://www.planet-rugby.com/News/story_52333.shtml |archive-date=7 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Indien die All Blacks in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] speel, word uit respek teenoor Te Rauparaha altyd die Ka Mate uitgevoer. By ander speelplekke besluit die kaptein en die haka se leier gedurende die dae voor die wedstryd op die haka wat wat die beste pas by die bui van die spel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/27583628/understanding-all-blacks-supreme-success |title=Understanding the All Blacks' supreme success |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In November 2006, by die [[Millennium-stadion]] in [[Cardiff]], het die All Blacks die haka in hulle kleedkamers voor die wedstryd uitgevoer, in plaas van net voor die afskop. Die Walliese Rugbyunie wou gehad het dat die Walliese volkslied gesing moes word ná die uitvoering van die haka. Die All Blacks wou nie instem tot die versoek nie en het daarom die haka in hulle kleedkamers uitgevoer.<ref name="NoHaka">{{en}} {{cite web |url=http://icwales.icnetwork.co.uk/0500rugbyunion/0200news/tm_method=full%26objectid=18166940%26siteid=50082-name_page.html |title=So just who is to blame for no Millennium haka? |publisher=icwales.co.uk |date=27 November 2006 |accessdate=18 Desember 2006}}</ref> Ander nasionale spanne uit [[Eilandstaat|eilandstate]] in die [[Stille Oseaan]]-gebied voer soortgelyke oorlogsdanse voor internasionale wedstryde uit; dit sluit in [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] se weergawe van die haka, Tonga se ''Sipi Tau'' en Fidji se ''cibi''. Suid-Afrika se Springbokke het ook al oorweg om ’n [[Zoeloes|Zoeloe]]-oorlogsdans as deel van die voorwedstrydverrigtinge in te voer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6902661.stm |title=Springboks aim to unveil own haka |publisher=[[BBC]] |date=17 Julie 2007 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die “Ka Mate”-haka begin algemeen met ’n stel van vyf voorbereidingsinstruksies wat deur die leier geskree word, voordat die hele span by hom aansluit:<ref>{{en}} {{cite web |url=http://haka.co.nz/haka/ |title=Haka |date=30 November 2015 |accessdate=22 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022020138/http://haka.co.nz/haka/ |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |title=Haka! The Dance of a Noble People |date=17 Junie 1993 |publisher=Raupo Publishing (NZ) Ltd}}</ref> {| border="0" cellpadding="4" cellspacing="2" style="margin-left:3em" |+'''"Ka Mate"''' |- |'''Leier''': |''Taringa whakarongo!'' | |Ore op! |- | |''Kia rite! Kia rite! Kia mau! '' | |Maak reg...! Staan in een ry...! Staan vas! |- |'''Span''': |''Hī!'' | |Ja! |- |'''Leier''': |''Ringa ringa pakia!'' | | Klap die hande teen die dye! |- | |''Waewae takahia kia kino nei hoki!'' | |Stamp met die voete so hard as wat jy kan! |- |'''Span''': |''Kia kino nei hoki!'' | |So hard as wat ons kan! |- |'''Leier''': |''Ka mate, ka mate'' | |Ek sterf! Ek sterf! |- |'''Span''': |''Ka ora' Ka ora' | |Ek lewe! Ek lewe! |- |'''Leier''': |''Ka mate, ka mate'' | |Ek sterf! Ek sterf! |- |'''Span''': |''Ka ora' Ka ora' | |Ek lewe! Ek lewe! |- |'''Almal''': |''Tēnei te tangata pūhuruhuru'' | |Hier staan die harige man... |- | | ''Nāna ne I tiki mai whakawhiti te rā'' | |...wat die son roep en dit op ons laat skyn! |- | |''A Upane! Ka Upane!'' | |Ry nou! Ry nou! |- | |''A Upane Kaupane" | |Neem die eerste stap! |- | |''Whiti te rā,!'' | |Laat die sonskyn in! |- | |''Hī!'' | |Maak klaar! |} == Toetswedstryde == [[Lêer:New Zealand IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Nieu-Seeland se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys vanaf 10 Oktober 2003 tot op hede]] Die All Blacks het teen elke teenstander ’n positiewe wenrekord. Nieu-Seeland het 505 van sy 657 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 76,86%. Daarmee is die All Blacks die suksesvolste nasionale rugbyspan wêreldwyd. Drie nasionale spanne, wat deur Wêreldrugby as ’n vlak-een-span geag word, het nog nooit teen die All Blacks ’n oorwinning aangeteken nie ([[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]]). Die slegste wenrekord het die All Blacks teen die Suid-Afrikaanse Springbokke (58,18%). Sedert die bekendstelling van Wêreldrugby se ranglys in Oktober 2003 was Nieu-Seeland oorwegend in die eerste plek. Nieu-Seeland se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Oktober 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=8;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – New Zealand |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/ |title=Match Centre – All Blacks test match Record since first test match |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 41 || 36 || 4 || 1 || 87,80 |- | {{AUSru}} || 181 || 128 || 45 || 8 || 70,72 |- | {{BILru}} || 41 || 30 || 7 || 4 || 73,17 |- | {{ENGru}} || 46 || 36 || 8 || 2 || 78,26 |- | {{FIJru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 67 || 51 || 15 || 1 || 76,12 |- | {{GEOru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 38 || 32 || 5 || 1 || 84,21 |- | {{ITAru}} || 17 || 17 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CANru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | [[Lêer:Flag of rugby Pacific Islanders.svg|24px|raam]] Pasifiese Eilanders || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SAMru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SCOru}} || 32 || 30 || 0 || 2 || 93,75 |- | {{RSAru}} || 110 || 64 || 42 || 4 || 58,18 |- | {{TGAru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 37 || 34 || 3 || 0 || 91,89 |- class="sortbottom" ! Algeheel || 657 !! 505 !! 129 !! 23 !! 76,86 |} Wedstryde teen verskeie saamgestelde spanne tydens oorsese toere van die amateurtydperk en die deur [[Nieu-Seeland Rugby]] nieerkende wedstryde teen die Nieu-Suid-Walliese Waratahs (1920–1928) is nie in die lys nie. Wedstryde teen die [[Britse Barbarians]] word deur Nieu-Seeland Rugby ook nie as sulks erken nie. == Wedywering met ander nasionale spanne == === Noordelike Halfrond === Net soos die ander rugbylande van die Suidelike Halfrond handhaaf Nieu-Seeland ’n wedywering met die nasionale spanne van die Noordelike Halfrond. Net só het Nieu-Seeland tydens twee van sy eindstrydverskynings teen Frankryk te staan gekom (in 1987 en 2011), wat hulle albei kon wen. Sedert 2000 ding Nieu-Seeland en Frankryk mee om die [[Dave Gallaher-trofee]] en sedert 2008 ding Nieu-Seeland en Engeland mee om die [[Hillary-skild]].<ref name="Part One">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part One |publisher=ESPNscrum |date=29 Oktober 2008 |accessdate=13 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513190107/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84191.html |archive-date=13 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="Part Two">{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/84879.html |title=The Scrum.com trophy guide – Part Two |publisher=ESPNscrum |date=5 November 2008 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> In 2005 en 2017 was teen die Britse en Ierse Leeus die New Zealand Lions Series-trofee op die spel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/story/_/id/15380001/lions-trophy-unveiled |title=Lions trophy unveiled |publisher=ESPNscrum |date=29 Mei 2005 |accessdate=2 Augustus 2025}}</ref> Dié trofee is in 2021 met die Lions Series-trofee vervang, wat aan die wenner van elke vierjaarlikse Leeus-reeks oorhandig word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/en/news/lions-and-springboks-to-play-for-new-tour-trophy-created-by-thomas-lyte |title=Lions and Springboks to play for new Tour trophy created by Thomas Lyte |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=4 Mei 2021 |accessdate=2 Augustus 2025}}</ref> === Suid-Afrika === [[Lêer:1981-springbok-tour-auckland-1.jpg|duimnael|Die All Blacks se 1981-toetswedstryd teen die Springbokke in Auckland moes agter doringdraad plaasvind en is deur betogings begelei]] Sedert die eerste ontmoeting in 1921 op Nieu-Seelandse bodem handhaaf die Springbokke en die All Blacks, wat albei as die beste nasionale rugbyspanne wêreldwyd beskou word, ’n intensiewe wedywering. Reeds destyds is albei spanne as die bestes beskou, wat deur die gelykopuitslag van die eerste toetsreeks bevestig is. Die tweede toetsreeks tydens die teenbesoek van 1928 in Suid-Afrika het ook in ’n gelykopuitslag geëindig. In 1937 het die Springbokke daarin geslaag om in Nieu-Seeland ’n toetsreeks teen die All Blacks te wen. In 1949 het die Springbokke die tuisreeks teen die All Blacks met ’n negatiewe rekord vir die Nieu-Seelanders, wat vandag nog bestaan, gewen. In 1956 het die All Blacks egter die tuisreeks teen die Springbokke gewen. In 1960 was die Springbokke weer tydens die tuisreeks teen die All Blacks suksesvol; dié toer word egter vir politieke rusies as vir sportiewe suksesse onthou. Daarna is die wedersydse toetsreekse veral deur die Suid-Afrikaanse apartheidsbeleid en die gepaardgaande twis oor die All Blacks se Māorispelers gekenmerk. Tot in die 1980’s is onderlinge toere onderneem, maar hulle het veral politieke weerstand van anti-apartheidsaktiviste ontlok en is vervolgens deur proteste van ander lande begelei. Die Nieu-Seelandse regering se vashou aan die 1976-toer na Suid-Afrika en die Internasionale Olimpiese Komitee se weiering (rugby was destyds nie ’n Olimpiese sportsoort nie) om Nieu-Seeland ná proteste deur Afrikalande van die [[Olimpiese Somerspele 1976]] te skors het tot die boikot van dié Olimpiese Spele deur 30 oorwegend Afrikalande gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/olympics-summer/african-nations-boycott-costly-montreal-games-1.770807 |title=African nations boycott costly Montreal Games |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=7 Augustus 2009 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Eers ná die einde van die apartheidsbewind in Suid-Afrika het die onderlinge wedywering genormaliseer. Tot vandag toe het die Springbokke slegs teen die All Blacks ’n negatiewe wenrekord.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.investec.com/en_za/sponsorships/rugby/all-blacks-vs-springboks-the-greatest-sports-rivalry.html |title=Springboks vs the All Blacks – The Great Rivalry |publisher=Investec |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |title=A Rivalry in Numbers: All Blacks vs South Africa |publisher=All Blacks |date=23 Julie 2019 |accessdate=4 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004192056/https://www.allblacks.com/news/a-rivalry-in-numbers-all-blacks-vs-south-africa |archive-date=4 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wedywering sluit intussen ook die rugbywêreldbekertoernooie in, aangesien die Springbokke die Webb Ellis-beker reeds vier keer omhoog kon hou en die All Blacks drie keer. In 2023 het die Springbokke die eerste span geword wat die toernooi vir ’n vierde keer kon wen (by altesaam tien rugbywêreldbekertoernooie). Albei spanne het tot dusver tydens ses rugbywêreldbekertoernooie ontmoet, waarvan die All Blacks en die Springbokke drie wedstryde elk kon wen. Die Springbokke se belangrikste oorwinnings was die 1995-eindstryd, toe hulle met 15–12 in ekstra tyd gewen het, en die 2023-eindstryd, wat hulle met 12–11 kon wen. Sedert 1996 ontmoet albei spanne tydens die jaarlikse Drienasiesreeks, sedert 2012 die Rugbykampioenskap. Tydens die [[2017-Rugbykampioenskapreeks]] moes die Springbokke hul (tot dusver) ergste nederlaag verduur: 0–57 teen die All Blacks.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://super.rugby/therugbychampionship/news/rampant-all-blacks-blow-springboks-away/ |title=Rampant All Blacks blow Springboks away |publisher=Super Rugby |date=17 Augustus 2017 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]] het die Springbokke op hul beurt die All Blacks hul ergste nederlaag ooit toegedien: 10–43. As gevolg van die Springbokke se geskiedenis as ’n suiwer “wit” span het baie Suid-Afrikaners, wat destyds onder die rassistiese diskriminasie gely het, die All Blacks pleks van die Springbokke ondersteun, ook oor generasies heen. Dit het sy oorsprong in apartheid, toe anti-apartheidsaktiviste by elke geleentheid die teenstaander van die Springbokke as ’n soort weerstand teen apartheid en sy simbole ondersteun het. Ná die einde van apartheid is hierdie gedrag deur ander Suid-Afrikaners egter as “onpatrioties” en “verraaiend” bestempel. Sedert die oorwinnings van ’n span toenemend saamgestel uit “swart”, “wit” en “bruin” spelers (sedert die Rugbywêreldbeker 1995), asook herstrukturering in die bestuurspan kon al hoe meer Suid-Afrikaners van alle etniese agtergronde hulself met die nasionale rugbyspan identifiseer, en om hierdie rede het die ondersteuning vir die All Blacks of ander spanne gekwyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/cape-crusaders-why-some-south-africans-still-support-the-kiwis-not-the-springboks-87207 |title=Cape Crusaders: why some South Africans (still) support the Kiwis, not the Springboks |publisher=The Conversation |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Australië === [[Lêer:Australia nz first 1903.jpg|duimnael|Die eerste toetswedstryd tussen Australië en Nieu-Seeland op 15 Augustus 1903 in Sydney]] Soos in ander sportsoorte (veral [[krieket]], [[rugby league]], [[netbal]] en op die [[Statebondspele]]) handhaaf Nieu-Seeland tradisioneel goeie wedywering met sy buurland Australië,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com.au/more-sports/mad-tuesday-11-things-you-never-wanted-to-know-about-the-trans-tasman-sporting-rivalry/news-story/ae6dd16e7f4cec90ec146c176f497ebf |title=Mad Tuesday: 11 things you never wanted to know about the Trans Tasman sporting rivalry |publisher=Fox Sports |author=Trevor Marshallsea |date=3 Mei 2016 |accessdate=15 November 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/oct/29/the-encounters-that-have-underpinned-trans-tasman-sporting-rivalry |title=The encounters that have underpinned trans-Tasman sporting rivalry |publisher=[[The Guardian]] |author=Russell Jackson |date=28 Oktober 2015 |accessdate=15 November 2021}}</ref> waarna dikwels as “wedywering onder sibbes” (''sibling rivalry'') verwys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/australia-vs-new-zealand-an-intense-sibling-rivalry-where-nothing-else-matters-than-win-502235 |title=Australia vs New Zealand, an intense sibling rivalry where nothing else matters than 'win' |publisher=Cricket Country |author=Suvajit Mustafi |date=28 Maart 2015 |accessdate=15 November 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/67529059/top-ten-nzaustralia-clashes |title=Top ten NZ/Australia clashes |publisher=Stuff |author=Rosanna Price, Henry Cooke |date=27 Maart 2015 |accessdate=15 November 2021}}</ref> Die eerste toetswedstryd tussen albei spanne is tydens die Nieu-Seelandse besoek aan Australië in 1903 gespeel. Sedert 1932 ding albei spanne mee om die Bledisloebeker, een van die oudste trofeë in internasionale rugby. Van die 181 toetswedstryde tot dusver het Nieu-Seeland 128 gewen, Australië 45, met agt gelykopuitslae. Gedurende wêreldbekertoernooie het albei spanne tot dusver vier keer ontmoet (in 1991, 2003, 2011 en 2015), waarvan albei spanne twee wedstryde elk gewen het. Albei lande het al belangrike rugbytoernooie soos die [[Rugbywêreldbeker 1987]] saam aangebied. Die [[Rugbywêreldbeker 2003]] is oorspronklik ook aan albei rugbylande toegewys, maar ná ’n kontraktuele dispuut oor grondtekenregte tussen die [[Nieu-Seeland Rugby|Nieu-Seelandse Rugbyunie]] en die IRR is Australië as alleenlike gasheer aangewys. Daarbenewens het hulle in die eindstryd van die Rugbywêreldbeker 2015 ontmoet, wat die All Blacks gewen het. == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Richie McCaw and the Webb Ellis cup after the Rugby World Cup final 2011.jpg|duimnael|upright|Nieu-Seeland het in 1987, 2011 en 2015 die [[Webb Ellis-beker]] omhoog gehou]] Alhoewel die All Blacks altyd een van die groot gunstelinge is om die vierjaarlikse [[rugbywêreldbeker]]toernooi te wen, het hulle die [[Webb Ellis-beker]] slegs drie keer ingepalm: tydens die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Nieu-Seeland en Australië, tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] tuis en tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland. Daarmee het die All Blacks die eerste nasionale rugbyspan geword wat die titel verdedig het. In [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] het hulle die halfeindstryd teen die Wallabies verloor en in [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] die eindstryd teen die Springbokke. Hul tweede ergste uitslag was in [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] die vierde plek. In [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] het hulle weereens die halfeindstryd teen Australië verloor. Hul ergste toernooiverloop was tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], toe hulle reeds in die kwarteindstryd deur Frankryk uitgeskakel is. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || '''Kampioen''' |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Tweede plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Vierde plek |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Derde plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Kwarteindrondte |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || '''Kampioen''' |- style="background:#F7F6A8;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || '''Kampioen''' |- style="background:#FFDAB9;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Derde plek |- style="background:#DCE5E5;" | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Tweede plek |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Drienasies/Rugbykampioenskap === [[Lêer:Bledisloe Cup on display in Sydney 2014.jpg|duimnael|upright|Tydens die Rugbykampioenskap ding onder andere Australië en Nieu-Seeland om die [[Bledisloebeker]] mee]] Nieu-Seeland se enigste jaarlikse toernooi is die Rugbykampioenskap (voorheen die Drienasies), waar hulle teen drie ander lande van die Suidelike Halfrond speel: Australië en Suid-Afrika sedert 1996; Argentinië het in 2012 by dié toernooi aangesluit. Nieu-Seeland se rekord van 20 toernooikampioenskappe (1996, 1997, 1999, 2002, 2003, 2005–2008, 2010, 2012–2014, 2016–2018 en 2020–2023) en 99 wedstrydoorwinnings is verreweg meer as die rekords van die ander spanne. As deel van die Rugbykampioenskap ding die All Blacks ook met die Wallabies om die [[Bledisloebeker]] (sedert 1932) en met die Springbokke om die [[Vryheidsbeker]] (sedert 2004) mee.<ref name="Part Two" /> {{Drie-Nasiesrekord}} {{Die Rugbykampioenskap-rekord}} <small>Punte word soos volg toegeken: 4 punte vir ’n oorwinning, 2 punte vir ’n gelykopuitslag, 0 punte vir ’n nederlaag (saam met moontlike bonuspunte), 1 bonuspunt vir ten minste drie drieë meer as die opponent, 1 bonuspunt vir ’n nederlaag met minder as sewe punte.</small> === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het die All Blacks maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het oorsese spanne na Nieu-Seeland getoer. Die All Blacks het al vier keer ’n Grand Slam behaal, d.w.s. ’n oorwinning oor die vier Tuisnasies Engeland, Ierland, Skotland en Wallis tydens dieselfde toer (die Grand Slam-toere was in 1978, 2005, 2008 en 2010). Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat (’n uitsondering is die [[Britse en Ierse Leeus]] se vierjaarlikse toere). Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Nieu-Seeland en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die All Blacks na Europa. Een van die mees tradisionele trofee in internasionale rugby is die Bledisloebeker. Australië en Nieu-Seeland ding sedert 1932 om dié beker mee, sedert 1996 tydens die Drienasiesreeks en sedert 2012 as deel van die Rugbykampioenskap. Tydens dié toernooi ding Nieu-Seeland sedert 2004 ook met Suid-Afrika om die [[Vryheidsbeker]] mee. Sedert 2000 ding Nieu-Seeland en Frankryk mee om die [[Dave Gallaher-trofee]] (genoem na [[David Gallaher|David „Dave“ Gallaher]], die kaptein van die ''Original All Blacks'' van 1905/06, wie tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] in Frankryk gesneuwel het) en hulle moes dié trofee in 2009 en 2021 oorhandig. Sedert 2008 ding Nieu-Seeland en Engeland mee om die [[Hillary-skild]] (genoem na die in 2008 oorlede [[Edmund Hillary]]) wat die All Blacks slegs in 2012 moes oorhandig.<ref name="Part One" /><ref name="Part Two" /> In 2005 en 2017 het die All Blacks teen die Britse en Ierse Leeus om die New Zealand Lions Series-trofee meegeding, wat in 2021 met die Lions Series-trofee vervang is. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die All Blacks-span gevorm tydens die [[2025-Rugbykampioenskapreeks]]:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.allblacks.com/news/all-blacks-squad-for-the-lipovitan-d-rugby-championship |title=All Blacks Squad for the Lipovitan-D Rugby Championship |publisher=[[Nieu-Seeland Rugby]] |date=4 Augustus 2025 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub / Provinsie !! Toetswedstryde |- | [[Noah Hotham]] || [[Skrumskakel]] || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Cortez Ratima]] || Skrumskakel || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}14 |- | [[Cam Roigard]] || Skrumskakel || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Counties Manukau || style="text-align:center" | {{0}}12 |- | [[Beauden Barrett]] || [[Losskakel]] || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Taranaki || style="text-align:center" | 136 |- | [[Damian McKenzie]] || Losskakel || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}64 |- | [[Jordie Barrett]] || [[Senter]] || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}71 |- | [[Anton Lienert-Brown]] || Senter || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}85 |- | [[Billy Proctor]] || Senter || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}4 |- | [[Timoci Tavatavanawai]] || Senter || [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Quinn Tupaea]] || Senter || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}16 |- | [[Caleb Clarke]] || [[Vleuel]] || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Auckland || style="text-align:center" | {{0}}29 |- | [[Rieko Ioane]] || Vleuel || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Auckland || style="text-align:center" | {{0}}83 |- | [[Emoni Narawa]] || Vleuel || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Bay of Plenty || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Sevu Reece]] || Vleuel || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Bay of Plenty || style="text-align:center" | {{0}}34 |- | [[Will Jordan (rugbyspeler)|Will Jordan]] || [[Heelagter]] || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0}}44 |- | [[Ruben Love]] || Heelagter || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |} | | valign="top" | {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub / Provinsie !! Toetswedstryde |- | [[Brodie McAlister]] || [[Haker]] || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0|00}}1 |- | [[Codie Taylor]] || Haker || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0}}98 |- | [[Samisoni Taukeiʻaho]] || Haker || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}33 |- | [[Ethan de Groot]] || [[Stut]] || [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] / Southland || style="text-align:center" | {{0}}32 |- | [[Tyrel Lomax]] || Stut || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Tasman || style="text-align:center" | {{0}}45 |- | [[Fletcher Newell]] || Stut || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0}}25 |- | [[Ollie Norris]] || Stut || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0|00}}2 |- | [[Pasilio Tosi]] || Stut || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Bay of Plenty || style="text-align:center" | {{0|00}}9 |- | [[Tamaiti Williams]] || Stut || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Canterbury || style="text-align:center" | {{0}}18 |- | [[Scott Barrett]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Crusaders (Superrugbyspan)|Crusaders]] / Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}81 |- | [[Fabian Holland]] || Slot || [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] / Otago || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Patrick Tuipulotu]] || Slot || [[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] / Auckland || style="text-align:center" | {{0}}53 |- | [[Tupou Vaaʻi]] || Slot || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Taranaki || style="text-align:center" | {{0}}40 |- | [[Samipeni Finau]] || [[Losvoorspeler]] || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}11 |- | [[Luke Jacobson]] || Losvoorspeler || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Waikato || style="text-align:center" | {{0}}24 |- | [[Du’Plessis Kirifi]] || Losvoorspeler || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Peter Lakai]] || Losvoorspeler || [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0|00}}3 |- | [[Simon Parker]] || Losvoorspeler || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / Northland || style="text-align:center" | {{0|00}}0 |- | [[Ardie Savea]] || Losvoorspeler || [[Moana Pasifika]] / Wellington || style="text-align:center" | {{0}}97 |- | [[Wallace Sititi]] || Losvoorspeler || [[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]] / North Harbour || style="text-align:center" | {{0}}10 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dave Gallaher 1905c.jpg|duimnael|upright|Dave Gallaher (1905)]] [[Lêer:Colin Meads.jpg|duimnael|upright|Colin Meads (1956)]] [[Lêer:Jonah Lomu (cropped).jpg|duimnael|upright|Jonah Lomu (2004)]] 20 voormalige Nieu-Seelandse spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Fred Allen (rugbyspeler)|Fred Allen]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Dan Carter]] || [[Losskakel]], [[Senter]] || 2023 |- | [[Don Clarke]] || [[Heelagter]] || 2014 |- | [[Grant Fox]] || [[Losskakel]] || 2014 |- | [[Sean Fitzpatrick]] || [[Haker]] || 2014 |- | [[David Gallaher]] || [[Losvoorspeler]] || 2010 |- | [[Michael Jones (rugbyspeler)|Michael Jones]] || [[Losvoorspeler]], [[Agsteman]] || 2014 |- | [[David Kirk]] || [[Skrumskakel]] || 2011 |- | [[Ian Kirkpatrick (Nieu-Seelandse rugbyspeler)|Ian Kirkpatrick]] || [[Losvoorspeler]] || 2014 |- | [[John Kirwan]] || [[Vleuel]] || 2014 |- | [[Chris Laidlaw]] || [[Skrumskakel]] || 2024 |- | [[Brian Lochore]] || [[Agsteman]], [[Slot (rugby)|Slot]] || 2011 |- | [[Jonah Lomu]] || [[Vleuel]] || 2011 |- | [[Richie McCaw]] || [[Losvoorspeler]] || 2019 |- | [[Colin Meads]] || [[Slot (rugby)|Slot]], [[Agsteman]] || 2014 |- | [[Graham Mourie]] || [[Losvoorspeler]] || 2014 |- | [[George Nepia]] || [[Heelagter]] || 2014 |- | [[Joe Warbrick]] || [[Heelagter]] || 2008 |- | [[Wilson Whineray]] || [[Stut]] || 2007 |- | [[Bryan Williams]] || [[Vleuel]], [[Senter]], [[Heelagter]] || 2018 |} Daarbenewens is die wêreldkampioenafrigter [[Graham Henry]] en die span ''New Zealand Natives'' ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706696 |title=Graham Henry – World Rugby – Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/59180 |title=1888 New Zealand Team – World Rugby – Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> 14 spelers is tweeledige wêreldkampioene: [[Dan Carter]], [[Ben Franks]], [[Owen Franks]], [[Jerome Kaino]], [[Richie McCaw]], [[Keven Mealamu]], [[Ma’a Nonu]], [[Kieran Read]], [[Colin Slade]], [[Conrad Smith]], [[Victor Vito (rugbyspeler)|Victor Vito]], [[Sam Whitelock]], [[Sonny Bill Williams]] en [[Tony Woodcock (rugbyspeler)|Tony Woodcock]] (almal in 2011 en in 2015). [[Wêreldrugby]] het vyf spelers as speler van die jaar benoem: [[Dan Carter]] (in 2005, 2012 en 2015), [[Richie McCaw]] (in 2006, 2009 en 2010), [[Kieran Read]] (in 2013), [[Brodie Retallick]] (in 2014), [[Beauden Barrett]] (in 2016 en 2017) en [[Ardie Savea]] (in 2023).<ref name="World Rugby Awards">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/awards/past-winners/ |title=World Rugby Awards Past Winners |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Kieran Read 2011.jpg|duimnael|upright|Kieran Read (2011)]] [[Lêer:Richie McCaw ONZ (cropped).jpg|duimnael|upright|Richie McCaw (2016)]] [[Lêer:Dan Carter ONZM (cropped).jpg|duimnael|upright|Dan Carter (2019)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van die All Blacks se spelers.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/statlist.asp |title=All Blacks se statistieke |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. Die verskil tussen die aantal wedstryde en die aantal toetswedstryde is ’n gevolg van die All Blacks se groot aantal wedstryde teen plaaslike spanne en keurspanne tydens oorsese toere in die amateurtydperk. <small>(Korrek teen Oktober 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref name="Most tests" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=8;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Sam Whitelock]] || 2010–2023 || 153 |- | {{0}}2 || [[Richie McCaw]] || 2001–2015 || 148 |- | {{0}}3 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || 141 |- | {{0}}4 || [[Keven Mealamu]] || 2002–2015 || 132 |- | {{0}}5 || [[Kieran Read]] || 2008–2019 || 127 |- | {{0}}6 || [[Aaron Smith]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}7 || [[Tony Woodcock]] || 2002–2015 || 118 |- | {{0}}8 || [[Dan Carter]] || 2003–2015 || 112 |- | {{0}}9 || [[Brodie Retallick]] || 2012–2023 || 109 |- | 10 || [[Owen Franks]] || 2009–2019 || 108 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste wedstryde<ref name="Most matches">{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/mostgames.ASP?stats_ID=11 |title=All Blacks that have played 75 or more matches. |publisher=All Blacks |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Wedstryde |- | {{0}}1 || [[Sam Whitelock]] || 2010–2023 || 153 |- | {{0}}2 || [[Richie McCaw]] || 2001–2015 || 149 |- | {{0}}3 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || 142 |- |rowspan="2"| {{0}}4 || [[Colin Meads]] || 1957–1971 |rowspan="2"| 133 |- | [[Keven Mealamu]] || 2002–2015 |- |rowspan="2"| {{0}}6 || [[Sean Fitzpatrick]] || 1986–1997 |rowspan="2"| 128 |- | [[Kieran Read]] || 2008–2019 |- | {{0}}8 || [[Aaron Smith]] || 2012–2023 || 125 |- | {{0}}9 || [[Tony Woodcock]] || 2002–2015 || 118 |- | 10 || [[Andy Haden]] || 1972–1985 || 117 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref name="Most test points" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=8;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Dan Carter]] || 2003–2015 || 1598 |- | {{0}}2 || [[Andrew Mehrtens]] || 1995–2004 || {{0}}967 |- | {{0}}3 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || {{0}}813 |- | {{0}}4 || [[Grant Fox]] || 1985–1993 || {{0}}645 |- | {{0}}5 || [[Richie Mo’unga]] || 2017–2023 || {{0}}466 |- | {{0}}6 || [[Damian McKenzie]] * || 2016–2025 || {{0}}353 |- | {{0}}7 || [[Aaron Cruden]] || 2010–2017 || {{0}}322 |- | {{0}}8 || [[Jordie Barrett]] * || 2017–2025 || {{0}}306 |- | {{0}}9 || [[Carlos Spencer]] || 1997–2004 || {{0}}291 |- | 10 || [[Doug Howlett]] || 2000–2007 || {{0}}245 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref name="Most test tries" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=8;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Doug Howlett]] || 2000–2007 || 49 |- |rowspan="3"| {{0}}2 || [[Julian Savea]] || 2012–2017 |rowspan="3"| 46 |- | [[Christian Cullen]] || 1996–2002 |- | [[Joe Rokocoko]] || 2003–2010 |- | {{0}}5 || [[Beauden Barrett]] * || 2012–2025 || 45 |- | {{0}}6 || [[Jeff Wilson]] || 1993–2001 || 44 |- | {{0}}7 || [[Will Jordan (rugbyspeler)|Will Jordan]] * || 2020–2025 || 43 |- | {{0}}8 || [[Ben Smith]] || 2012–2019 || 39 |- | {{0}}9 || [[Rieko Ioane]] * || 2016–2025 || 38 |- | 10 || [[Jonah Lomu]] || 1995–2002 || 37 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Wayne Smith CNZM (cropped).jpg|duimnael|upright|Wayne Smith (2012)]] [[Lêer:Graham Henry knight 2012.jpg|duimnael|upright|Graham Henry (2012)]] [[Lêer:Steve Hansen 2012.jpg|duimnael|upright|Steve Hansen (2020)]] Aangesien die definisie en rol van afrigters tot die Suid-Afrikaanse toer in 1949 baie uiteenlopend was, bevat die volgende tabel slegs afrigters wat sedertdien benoem is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8 |pages=290}}</ref> Sedert die begin af was al die All Blacks se afrigters Nieu-Seelanders. {| class="wikitable" ! Naam ! Tydperk ! Wedstryde ! Oorwinnings ! Gelykop ! Nederlae ! % Gewen |- | Alex McDonald | 1949 | 4 | 0 | 0 | 4 | 0 |- | Tom Morrison | 1950, 1955–56 | 12 | 8 | 1 | 3 | 66,7 |- | Len Clode | 1951 | 3 | 3 | 0 | 0 | 100 |- | Arthur Marslin | 1953–1954 | 5 | 3 | 0 | 2 | 60 |- | Dick Everest | 1957 | 2 | 2 | 0 | 0 | 100 |- | Jack Sullivan | 1958–1960 | 11 | 6 | 1 | 4 | 54,5 |- | Neil McPhail | 1961–1965 | 20 | 16 | 2 | 2 | 80 |- | Ron Bush | 1962 | 2 | 2 | 0 | 0 | 100 |- | Fred Allen | 1966–1968 | 14 | 14 | 0 | 0 | 100 |- | Ivan Vodanovich | 1969–1971 | 10 | 4 | 1 | 5 | 40 |- | Bob Duff | 1972–1973 | 8 | 6 | 1 | 1 | 75 |- | John Stewart | 1974–1976 | 11 | 6 | 1 | 4 | 54,5 |- | Jack Gleeson | 1977–1978 | 13 | 10 | 0 | 3 | 76,9 |- | Eric Watson | 1979–1980 | 9 | 5 | 0 | 4 | 55,5 |- | Peter Burke | 1981–1982 | 11 | 9 | 0 | 2 | 81,8 |- | Bryce Rope | 1983–1984 | 12 | 9 | 1 | 2 | 75 |- | Sir Brian Lochore | 1985–1987 | 18 | 14 | 1 | 3 | 77,7 |- | Alex Wyllie | 1988–1991 | 29 | 25 | 1 | 3 | 86,2 |- | Laurie Mains | 1992–1995 | 34 | 23 | 1 | 10 | 67,6 |- | John Hart | 1996–1999 | 41 | 31 | 1 | 9 | 75,6 |- | Wayne Smith | 2000–2001 | 17 | 12 | 0 | 5 | 70,5 |- | John Mitchell | 2002–2003 | 28 | 23 | 1 | 4 | 82,1 |- | Graham Henry | 2004–2011 | 103 | 88 | 0 | 15 | 85,4 |- | Steve Hansen | 2012–2019 | 107 | 93 | 4 | 10 | 86,9 |- | Ian Foster | 2020–2023 | 46 | 32 | 2 | 12 | 69,5 |- | Scott Robertson | 2024–2026 | 27 | 20 | 0 | 7 | 74,1 |- | Dave Rennie | sedert 2026 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |} == Toekennings == Die Italiaanse sporttydskrif ''Gazzetta dello Sport'' het die All Blacks in 2005 as “wêreldspan van die jaar” aangewys. Die Internasionale Rugbyraad, sedert 2014 Wêreldrugby, het die All Blacks elf keer as “span van die jaar” benoem (in 2005, 2006, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015 en 2016).<ref name="World Rugby Awards" /> Die All Blacks het ook die Laureus Wêreldsporttoekennings as “span van die jaar” ontvang (in 2016).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2016 |title=Laureus World Sports Awards 2016 |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2016 |accessdate=9 Maart 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan]] * [[Black Ferns]], Nieu-Seeland se nasionale vrouerugbyspan == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Winston McCarthy |title=Haka! The All Blacks Story |publisher=Pelham Books |location=London |year=1968 |isbn=978-0-7207-0206-4}} * {{de}} {{cite book |author=James Kerr |title=Das Geheimnis der All Blacks |publisher=Copress Verlag |location=Grünwald |year=2021 |isbn=978-3-7679-1230-4}} * {{en}} {{cite book |author=Terry McLean |title=New Zealand Rugby Legends |publisher=MOA Publications |location=Auckland |year=1987 |isbn=0-908570-15-5}} * {{en}} {{cite book |author=Greg Ryan |title=Forerunners of the All Blacks |publisher=Canterbury University Press |location=Christchurch |year=1993 |isbn=0-908812-30-2}} * {{en}} {{cite book |author=Grant Harding, David Williams |title=The Toughest of Them All: New Zealand and South Africa, the Struggle for Rugby Supremacy |publisher=Penguin Books |location=Auckland/New York |year=2000 |isbn=0-14-029577-1}} * {{en}} {{cite book |author=Ron Palenski |title=Century in Black: 100 Years of All Black Test Rugby |publisher=Hodder Moa Beckett Publishers |location=Auckland |year=2003 |isbn=1-86958-937-8}} * {{en}} {{cite book |author=Phil Gifford |title=The Passion: The Stories Behind 125 years of Canterbury Rugby |publisher=Wilson Scott Publishing |location=Christchurch |year=2004 |isbn=0-9582535-1-X}} * {{en}} {{cite book |author=Bob Howitt |title=SANZAR Saga: Ten Years of Super 12 and Tri-Nations Rugby |publisher=HarperCollins Publishers |location=New York |year=2005 |isbn=1-86950-566-2}} * {{en}} {{cite book |author=Max Howell |title=Born to Lead: Wallaby Test Captains |publisher=Celebrity Books |location=North Harbour |year=2005 |isbn=1-877252-18-2}} * {{fr}} {{cite book |author=Ian Borthwick |title=France/All Blacks: 100 ans de rencontres |publisher=Au vent des îles |location=Papeete |year=2006 |isbn=2-915654-07-7}} * {{en}} {{cite book |author=Malcolm Mulholland |title=Beneath the Maori Moon: An Illustrated History of Maori Rugby |publisher=Huia Publishers |location=Wellington |year=2009 |isbn=978-1-86969-305-3}} * {{en}} {{cite book |author=Sean Fagan |title=The First Lions of Rugby |publisher=Slattery Media Group |location=Richmond |year=2013 |isbn=978-0-9875002-7-4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|New Zealand national rugby union team|All Blacks}} * {{en}} [http://www.allblacks.com/ Amptelike webwerf van die All Blacks] * {{en}} [https://www.nzrugby.co.nz/ Amptelike webwerf van Nieu-Seeland Rugby] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/oceania/new-zealand Nieu-Seeland by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/new-zealand/ Nieu-Seeland op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Die Rugbykampioenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse rugbyspanne]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Oseanië]] cxf9f1a63ek9ekrhone3tllcy4cnbqu Radio Sonder Grense 0 23987 2901806 2895144 2026-05-06T10:28:02Z Aliwal2012 39067 +godsdiens +RSG-app 2901806 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Radiostasie | naam = Radio Sonder Grense | kenteken = | kentekengrootte = 200px | onderskrif = | gestig = 1937 | gesluit = | formaat = Openbare diens (volledige spektrum); FM, internetstroom; satelliet-oudiokanaal; RSG-app (nuut) | eienaar = [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] | frekwensie = 100–104 FM<ref>{{cite web |url=https://www.radio-south-africa.co.za/rsg |title=RSG live |website=Radio South Africa |access-date=30 September 2025}}</ref> | slagspreuk = Dis die Een<ref>{{cite web |url=https://radiosa.org/rsg/ |title=RSG 100–104 FM |website=radiosa.org |access-date=30 September 2025}}</ref> | land = {{vlagland|Suid-Afrika}} | taal = [[Afrikaans]] | uitsaaiarea = Suid-Afrika (landswyd via herhalers) | hoofkantore = Radio Park, Auckland Park, Johannesburg<ref>{{cite web |url=https://radiosa.org/rsg/ |title=RSG 100–104 FM – Kontak |website=radiosa.org |access-date=30 September 2025}}</ref> | vorige name = Afrikaanse Diens; Radio Suid-Afrika; Afrikaans Stereo<ref>{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/official-launch-sabc |title=The official launch of the SABC |website=South African History Online |date=2011 |access-date=30 September 2025}}</ref> | susterkanale = [[SAfm]]; [[Radio 2000]]; [[Ukhozi FM]]; [[Umhlobo Wenene FM]]; [[Lesedi FM]]; ens. (SABC-portefeulje) | webtuiste = [http://www.rsg.co.za/ www.rsg.co.za] | aanlynUitsending = [https://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html Luister aanlyn] (ook DStv oudiokanaal 813)<ref>{{cite web |url=https://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html |title=RSG – Listen Live |website=SABC Digital Player |access-date=30 September 2025 |archive-date=14 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514030251/http://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://mybroadband.co.za/news/broadcasting/164628-dstv-radio-and-audio-channels-moving-all-the-details.html |title=DStv radio and audio channels moving – all the details |work=MyBroadband |date=11 Mei 2016 |access-date=30 September 2025}}</ref> }} '''Radio Sonder Grense''' (algemeen '''RSG''') is die [[Afrikaans]]e openbare diens-[[radiostasie]] van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK) met landswye verspreiding. RSG saai hoofsaaklik oor FM uit via [[Sentech]] se seinverspreidingsnetwerk, en is ook aanlyn en per satelliet beskikbaar.<ref>{{cite web |url=https://www.sentech.co.za/radio-fm/ |title=Radio FM |website=Sentech |date=2024 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html |title=RSG – Listen Live |website=SABC Digital Player |access-date=30 September 2025 |archive-date=14 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514030251/http://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html |url-status=dead }}</ref> Die stasie bedien hoofsaaklik Afrikaanssprekers as moedertaal- en tweedetaalgebruikers en bied ’n volledige spektrum van nuus, aktualiteit, sport, lewenstyl, godsdiens, opvoeding, kuns en musiek aan.<ref>{{cite web |url=https://www.radio-south-africa.co.za/rsg |title=RSG live |website=Radio South Africa |access-date=30 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == Die SAUK is in 1936 as openbare uitsaaier gestig. Uitsendings het die eerste jaar slegs in Engels op die sogenaamde “A-program” geskied; in 1937 is ’n Afrikaanse radiodiens bygevoeg, bekend as die “B-diens” of ''Afrikaanse Diens''. Daarmee het parallelle dienste in albei destydse amptelike tale tot stand gekom.<ref>{{cite web |url=https://www.safm.co.za/sabc/home/safm/aboutus |title=About SAfm |publisher=SAfm (SABC) |quote=It was first known as the "A Programme", becoming the English Service when the Afrikaans Service came into being a year later. |access-date=30 September 2025 |archive-date=11 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111161802/http://www.safm.co.za/sabc/home/safm/aboutus |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/official-launch-sabc |title=The official launch of the SABC |website=South African History Online |date=2011 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kids.britannica.com/students/article/South-African-Broadcasting-Corporation/609422 |title=South African Broadcasting Corporation (Students) |website=Britannica Kids |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://esat.sun.ac.za/index.php/South_African_Broadcasting_Corporation |title=South African Broadcasting Corporation |website=ESAT (US Stellenbosch) |date=19 Junie 2025 |access-date=30 September 2025}}</ref> Die Afrikaanse radiodiens het vir dekades as ''Afrikaanse Diens'' voortbestaan. In 1986 is die SAUK se radiobedrywighede herstruktureer en die Afrikaanse nasionale diens is hernoem tot '''Radio Suid-Afrika'''. In die vroeë 1990’s is die handelsnaam '''Afrikaans Stereo''' gebruik, en ná die SABC se radiorestrukturering van 1996 is die huidige naam '''Radio Sonder Grense''' amptelik aanvaar (afgelei van die destydse slagspreuk “Radio sonder grense”).<ref>{{cite web |url=https://sahistory.org.za/dated-event/official-launch-sabc |title=The official launch of the SABC |website=South African History Online |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://onlineradiobox.com/za/rsg/ |title=RSG 100–104 MHz – station profile |website=onlineradiobox.com |access-date=30 September 2025}}</ref> == Programmering == RSG is ’n vol-spektrum openbare diensstasie met sterk klem op nuus en aktualiteit, maar ook radioteater, dokumentêre programme, wetenskap en vermaak. Gereelde of bekende programme sluit in: * ''Monitor'' (oggendnuus en aktualiteit), ''Spektrum'' (middag-aktualiteit) en ''Praat Saam'' (interaktiewe aktualiteitsgesprekke);<ref>{{cite web |url=https://www.rsg.co.za/rsg/omny/monitor-9-junie-2025/ |title=Monitor (9 Junie 2025) |website=RSG |date=9 Junie 2025 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rsg.co.za/rsg/omny/spektrum-27-mei-2025/ |title=Spektrum (27 Mei 2025) |website=RSG |date=27 Mei 2025 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rsg.co.za/rsg/omny/praat-saam-19-julie-2021/ |title=Praat Saam (19 Julie 2021) |website=RSG |date=19 Julie 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref> * ''RSG Geldsake met Moneyweb'', ''Rand en Sent'', ''RSG Dokumentêr'', ''Radioteater'' en ''Reis sonder Grense'';<ref>{{cite web |url=https://www.rsg.co.za/rsg/page_id344/3553/ |title=Jongste potgooie – programlys |website=RSG |access-date=30 September 2025}}</ref> * ''Sterre en Planete'' (ruimte- en sterrekunde).<ref>{{cite web |url=https://www.rsg.co.za/rsg/page_id344/111/?resep-program=1361646 |title=Sterre en Planete – potgooie |website=RSG |date=2025 |access-date=30 September 2025}}</ref> RSG neem ook gereeld by kunstefeeste deel en vervaardig lewendige uitsendings vanaf byeenkomste soos die Toyota US Woordfees.<ref>{{cite web |url=https://www.rsg.co.za/rsg/rsg_foto/praat-saam-by-woordfees-2/ |title=Praat Saam by Woordfees |website=RSG |access-date=30 September 2025}}</ref> === Radiodrama en skryfkompetisie === Die stasie huisves ’n langlopende Afrikaanse radiodrama-skryfkompetisie wat nuwe skrywers ontwikkel en die radioteater-genre bevorder. Dit word in vennootskap met die [[ATKV]] aangebied; in 2023 was dit reeds die 27ste keer, en in 2025 die 29ste keer, met aansienlike prysgeld en opleidingsgeleenthede.<ref>{{cite web |url=https://www.sabc.co.za/sabc/rsg-radio-drama-skryf-kompetisie-2023/ |title=RSG radiodrama-skryfkompetisie 2023 |website=SABC |date=31 Augustus 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://atkv.org.za/nuus/posts/skryf-in-vir-die-29ste-radiodramaskryfkompetisie/ |title=Skryf in vir die 29ste Radiodramaskryfkompetisie |website=ATKV |date=19 Maart 2025 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://afrikaans.com/2022/05/09/blitsnuus-rsg-sanlam-radiodrama-skryfkompetisie/ |title=Blitsnuus: RSG Sanlam Radiodrama-skryfkompetisie |website=Afrikaans.com |date=9 Mei 2022 |access-date=30 September 2025}}</ref> == Bereik en verspreiding == RSG is landswyd op FM beskikbaar (tipies 100–104 MHz, met streeksvariasies), en word deur Sentech se landwye sendernetwerk versprei.<ref>{{cite web |url=https://www.radio-south-africa.co.za/rsg |title=RSG live |website=Radio South Africa |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sentech.co.za/radio-fm/ |title=Radio FM |website=Sentech |access-date=30 September 2025}}</ref> Daarbenewens is dit beskikbaar as ’n aanlyn stroom op die SABC se digitale speler en op satellietplatforms soos DStv (oudiokanaal 813).<ref>{{cite web |url=https://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html |title=RSG – Listen Live |website=SABC Digital Player |access-date=30 September 2025 |archive-date=14 Mei 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514030251/http://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.tvsa.co.za/user/blogs/viewblogpost.aspx?blogpostid=32537 |title=Full list of DStv audio and radio channel numbers (2016) |work=TVSA |date=11 Mei 2016 |access-date=30 September 2025}}</ref> == Luistersyfers == Volgens die bedryf se metings (BRC RAMS) handhaaf RSG ’n bestendige aandeel in die nasionale radiomark, met ’n groot Afrikaanse gehoor oor stedelike en landelike gebiede heen.<ref>{{cite web |url=https://amf.org.za/wp-content/uploads/2024/10/BRC-Modelling-Update-to-Industry_19-March-2024.pdf |title=BRC RAMS AMPLIFY™ – Modelling Update to Industry (19 March 2024) |publisher=Broadcast Research Council of South Africa |date=19 Maart 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> == Hoofkwartier == RSG funksioneer uit die SABC se Radio Park-kompleks in Auckland Park, Johannesburg, waar die korporasie se hoofateljees en kantore geleë is.<ref>{{cite web |url=https://radiosa.org/rsg/ |title=RSG – Kontakbesonderhede |website=radiosa.org |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kids.britannica.com/students/article/South-African-Broadcasting-Corporation/609422 |title=South African Broadcasting Corporation (Students) |website=Britannica Kids |access-date=30 September 2025}}</ref> == Slagspreuk == Die stasie se bekende slagspreuk is '''“Dis die Een.”'''<ref>{{cite web |url=https://radiosa.org/rsg/ |title=RSG 100–104 FM – Slogan |website=radiosa.org |access-date=30 September 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.rsg.co.za/ Amptelike webwerf] * [https://web.sabc.co.za/digital/player/1.0/rsg/index.html Luister aanlyn (SABC-speler)] {{Normdata}} [[Kategorie:Afrikaanse radiostasies]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse radiostasies]] 281cpkwdtfghmofyrci11lt3p9w465c Gebruikerbespreking:Naudefj 3 24919 2901583 2886544 2026-05-05T14:38:34Z Dumbassman 62009 /* Skryfwedstryd */ nuwe afdeling 2901583 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2013|2013]] | argief2 = [[/argief2014|2014]] | argief3 = [[/argief2015|2015]] | argief4 = [[/argief2016|2016]] | argief5 = [[/argief2017|2017]] | argief6 = [[/argief2018|2018]] | argief7 = [[/argief2020|2020]] }} == Onaktiewe periode == Ek is lank reeds nie meer hier betrokke nie. Verwyder asb. die blad. Wil jou eerder nooi om weer betrokke te raak, want jou bydraes van die verlede word waardeer. Dis algemeen om 'n vakansie te neem van wikipedia. Jy sit net 'n sjabloon op wat aantoon dat jy vir 'n tyd onaktief sal wees, en wanneer jy weer die energie en tyd het skakel jy weer in. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:19, 24 Oktober 2010 (UTC) : Ek waardeer die uitnodiging. Ongelukkig is die webruimte nie groot genoeg vir my en een van julle sogenaamde "administrateurs" nie. Sterkte vorentoe. :: Solank jy net weet daar is niks wat jou keer om terug te keer nie. Wikipedia kan 'n lekker stokperdjie wees en dis jammer as dit vir iemand versuur is.&nbsp;—&nbsp;[[Gebruiker:Adriaan|Adriaan]] ([[Gebruikerbespreking:Adriaan|Bespreking]]&nbsp;•&nbsp;[[Spesiaal:Contributions/Adriaan|Bydraes]]) 22:17, 1 November 2010 (UTC) == Gewasverbouing == {{ping|Naudefj}}, enige kans dat jy met 'n bot ''gewasverbouing'' met ''[[Gewas (landbou)|gewasverbouing]]'' kan vervang? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:11, 7 Julie 2023 (UTC) :{{ping|Naudefj}}, dankie, vir die ekstras ook! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] == Stem asb! == Hallo Frank! Lanklaas gesels hier? Sal jy asb so gaaf wees om te lees en dan te stem by [[Wikipedia:Geselshoekie#Irriterende IP-adresse]]. Op die oomblik is dit skaakmat: 4 stemme vir en 4 teen. Dankie en groete, --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 22:15, 4 Augustus 2023 (UTC) : Gedoen, hoewel my opinie seker nie gewild sal wees nie. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 07:54, 6 Augustus 2023 (UTC) ::Dankie Frank, ek waardeer jou terugvoer! [[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:14, 6 Augustus 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=af medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/af&oldid=25416242 --> == [[Wêreldspektrum]] == Goeie dag Frank! Is daar enige kans dat jy met jou bot alle artikels waarin die woord ''Wêreldspektrum'' voorkom in 'n Kategorie:Wêreldspektrum kan plaas asb? Sommige van die artikels is tans glad in geen kategorie nie, sommige dubbel en moet versmelt word en 'n groot gros moet deurgewerk word. Maroela Media se mense, wat dit gelaai het, was nie juis bekommer oor kwaliteit nie. Daar is ongeveer 1 500 artikels. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:53, 8 Augustus 2023 (UTC) : Jong, ek weet nie regtig hoe mens sulke artikels sal kan uitken nie. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 16:13, 12 Januarie 2024 (UTC) == ‎Stem asb vir Kandidaatartikels! == Hallo Naudefj! Sal jy so gaaf wees om vir nominasies te stem by [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]]? Dit sal meer gewig gee aan die nuwe nominasies. [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:00, 3 Januarie 2024 (UTC) : Ek maak so. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 16:13, 12 Januarie 2024 (UTC) == Nuwe voorstelle vir voorbladartikels == Hallo Naudefj! Daar is 'n klomp nuwe voorstelle by [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]]. Sien jy kans om vir die een of ander te stem? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 18 April 2024 (UTC) : Gedoen. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 15:59, 8 Mei 2024 (UTC) ::Goeienaand Frank, ::Daar is weer 'n talle nuwe voorstelle by [[Wikipedia:Kandidaatartikels vir voorblad]]. Ek nooi jou om jou stem uit te bring. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 15 Augustus 2024 (UTC) == Dankie! == Dankie, elke bietjie help! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:55, 8 Mei 2024 (UTC) == Neste == Dag meneer die Mentor! Enige kans dat jy met een van jou speeldinge neste na [[neste]] verander? Daar is net te veel om met die hand te doen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:53, 2 Oktober 2024 (UTC) : Ek help graag, maar ek vermoed ons moet eers "Neste" na "Nes" hernoem. Dan maak ons die skakel <nowiki>[[nes]]te</nowiki>, of nie? Ek dink [[Wikipedia:Titelriglyne#Enkelvoud_en_meervoud]] verduidelik die situasie. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 06:16, 3 Oktober 2024 (UTC) :: Gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:50, 3 Oktober 2024 (UTC) :::Hallo Frank, bly jy werk hier vandag! Daar het 'n foutjie met skakel na [[nes]] by [[Waterdikkop]] ingesluip. Sal jy dit terugrol asb? Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:06, 3 Oktober 2024 (UTC) :::: Gedoen, dankie. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 14:08, 3 Oktober 2024 (UTC) :Dankie Frank! Daar is nou reeds 255 skakels na nes! Gisteraand was daar nul! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:20, 3 Oktober 2024 (UTC) ::Sjoe! En ons sluit die aand af met 363! Is dit nou klaar? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 3 Oktober 2024 (UTC) ::: Ja, ek is min of meer klaar, so dinge kan nou weer na normaal terugkeer. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 06:28, 4 Oktober 2024 (UTC) == Bestuiwing en jou bot! == Ek vertrou dit gaan goed! As jy 'n kans kry, kan jy en jou bot dalk bestuiwing na [[bestuiwing]] verander? Groete van jou protegé! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:51, 17 Desember 2024 (UTC) * {{uitgevoer}}. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 19:23, 17 Desember 2024 (UTC) ** Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:07, 17 Desember 2024 (UTC) == Carl Meissner == Die laaste guns vir 2024: kan jy Meisn. in al die takso/spesiebokse verander na [[Carl Meissner|Meisn.]]? Dit sal my [[Proteaceae]] opdaterings projek 'n groot hupstoot gee! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:04, 18 Desember 2024 (UTC) * {{uitgevoer}}. Van môre af is ek amptelik op vakansie. Sien julle in 2025! Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 15:38, 18 Desember 2024 (UTC) ** Dankie! Geniet jou vakansie! Nou het Carl Meissner 136 skakels! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:39, 18 Desember 2024 (UTC) **:Groete en dankie Frank! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 18 Desember 2024 (UTC) == Wentelbaan == {{ping|Naudefj}}, beste wense vir 2025! Mag dit so goed gaan dat dit ongemaklik word! Ek kan bevestig dat Carl Meissner nou 231 skakels het! Kan jy vir my dieselfde doen met wentelbaan? Daar gaan baie meers skakels wees as by Carl Meissner! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:00, 10 Januarie 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Welkom in 2025! == Welkom in 2025... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:32, 23 April 2025 (UTC) :En meer belangrik: is jy hier om te bly? Ons benodig jou help dringend! As jy gewoon wil skryf kan jy met jou alfabetiese reeks volgens die HAT Taal-en-feitegids. Ons benodig elke helpende hand, veral jy van die ou garde wat alles ken is goud werd. Asb. tog! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 24 April 2025 (UTC) :: Dankie, die jaar is amper verby, en nee, ek is nie "terug" nie! Ek sien nou die dag een van my wysigings is teruggerol, en toe amper woordeliks teruggesit, toe dag ek, ek het nie sulke kleinlikheid in my lewe nodig nie. Julle doen goeie werk en ek beny julle vir dit. Miskien eendag weer. Groete. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 06:30, 25 April 2025 (UTC) ::: Frank, dit net goed om te weet jy lewe! Ek het dié week 2 dae in ICU deurgebring met hartklop van 166! Alles nou weer onder beheer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 25 April 2025 (UTC) ::::Goeienaand Frank, frustrasie is maar deel van ons alledaagse lewe hier. [[Gebruikerbespreking:Jcwf#Fietsryrewolusie|Jcwf]] het ons gefrustreerd verlaat, Lefcentreright is ook minder aktief as voorheen. Hoe gereeld was ek al gefrustreerd en wou die Afrikaanse Wikipedia verlaat? Elke gebruik van 'n Databoks pleks van 'n inligtingskas maak my kwaad. Maar nou sit ek hier en hersien ons artikels wat vinniger verouder as die gras groei. Ek is ook op die Duitse Wikipedia aktief, maar dit is slegs 'n projek vir my verstand/kop (moedertaal), terwyl die Afrikaanse Wikipedia die projek van my hart is. Ek mis die ou garde rondom jy, Voyageur (wat waarskynlik oorlede is), Puvircho (wat selde aktief is), Hansjoseph (wat waarskynlik ook nie meer met ons is nie), Laurens (wat sedert 15 jaar inaktief is), Anrie (wat ná haar swangerskap in 2010 ook ophou skryf het), RAM (ook sedert 2014 stillerig), Morne (hy skryf elke dag op Facebook) en BenBezuidenhout (hy is besig vanlyn). Op die Duitse Wikipedia sit ek tans in die [[:de:Wikipedia:Schreibwettbewerb|skryfwedstryd se beoordelaarspaneel]] (vir die vierde keer), terwyl die Afrikaanse Wikipedia laas in [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010|2010]] 'n voltooide skryfwedstryd gehad het (al die destyds betrokke gebruikers is inaktief). Ek bekommer my om Afrikaans, jou moedertaal. Ons kan net ons deel doen met kwaliteit, terwyl rekanaarvertaalde inhoud toeneem. Elke bietjie tel. (Ai, nou skryf ek myself in 'n slegte bui, jammer! Ek gaan maar terug artikels toe.) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:20, 25 April 2025 (UTC) == 2026 == Naand Frank. Ek vertrou dit gaan goed. Ek sal maar altyd aan jou dink as my mentor! Jy was laasjaar maar twee keer hier aktief as ek reg onthou, nogal 'n jammerte. My vraag, jy beklee die titel Burokraat, is dit nog belangrik vir jou? Ons moet begin dink aan die toekoms en begin beplan, ons mees aktiewe gebruikers is ongelukkig aan die verkeerde kant van 60. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:07, 19 Maart 2026 (UTC) : Hallo Oesjaar. Ek was darem laas jaar meer as twee keer hier, en nog aan die goeie kant van 60! Ek is egter nie op die oomblik aktief op Wikipedia nie. Burokraatskap was nog nooit vir my belangrik nie. As dit julle enigsins sal baat, kan julle dit terugtrek. Dit sal my nie verhoed om nog so af en toe by te dra, en wie weet, eendag weer aktief deel te neem nie. Groete en sterkte met alles. [[Gebruiker:Naudefj|Frank]] ([[Gebruikerbespreking:Naudefj|kontak]]) 20:20, 19 Maart 2026 (UTC) ::Frank, dit is goed om van jou te hoor! Jy (en jou bot ook) is altyd welkom om enige bydraes te maak. Ek sal dit met die gemeenskap bespreek. Ek stap aan na 65! Ek sal jou graag eendag wil ontmoet vir 'n koppie koffie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Skryfwedstryd == Hallo. Hoop jy dink daaraan om aan die [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026|Skryfwedstryd]] deel te neem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:38, 5 Mei 2026 (UTC) 06ry4xbuf58b5qrvqp8pjj62vm2sjrb Keiserlike Seël van Japan 0 28160 2901659 2437203 2026-05-05T18:00:37Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901659 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Imperial Seal of Japan.svg|duimnael|Keiserlike Seël van Japan]] [[Lêer:Imperial Seal of Japan.jpg|duimnael|Boeg van die slagskip Mikasa]] Die {{nihongo|'''Keiserlike seël van Japan'''|菊花紋章|Kikka Monshō of Kikuka Monshō|amptelik; 菊の御紋 ''Kiku no Gomon'', beide letterlik "Adellike Simbool van krisant" of "Keiserlike Seël van Krisant"}}) word gebruik deur lede van die [[Japan]]nese Keiserlike familie. Onder die [[Meijigrondwet]] van 1889 word niemand behalwe die [[Keiser van Japan]] toegelaat om die Keiserlike Seël te gebruik nie. Elke lid van die Keiserlike familie gebruik dus 'n effens aangepaste weergawe daarvan. [[Sjintoïsme|Sjintoheiligdomme]] vertoon óf die seël óf gebruik dele daarvan in hulle eie embleme. Die simbool is 'n geel of oranje [[krisant]] met swart of rooi buitelyne en agtergrond. 'n Sentrale skyf word omring deur 'n voorste stel van 16 blomblare. 'n Agterste stel van 16 blomblare is half-gespreid in verhouding met voorste stel en is slegs sigbaar aan die rante van die blom. 'n Voorbeeld van die krisant se gebruik kom voor in die wapen van die Orde van die Krisant. 'n Krisant wat in 'n nieadellike se ''mon'' of tradisionele heraldiese wapen verskyn sou 17 blomblare hê. Ander lede van die Keiserlike familie gebruik 'n weergawe met 14 blomblare, terwyl 'n vorm met 16 enkel-blomblare vir die lede van die [[Kokkai]] (parlementslede) se borsbeelde, ordes, paspoorte, ens. gebruik word. Die Keiserlike Seël word ook op die vlae van die keiserlike familie gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cc.matsuyama-u.ac.jp/~tamura/kousitugiseirei.htm |title=Keiserlike Ordinansie (1926 Taisho 15 Hoofstuk 7) |publisher=Matsuyama-universiteit |accessdate=9 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809075435/http://www.cc.matsuyama-u.ac.jp/~tamura/kousitugiseirei.htm |archive-date=9 Augustus 2007 |url-status=dead}}</ref> == Sien ook == * [[Kimi ga Yo]] * [[Vlag van Japan]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Imperial crest of Japan|Keiserlike Seël van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese monargie]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Japan]] [[Kategorie:Nasionale wapens|Japan]] 6f9gf0s2wno81rehgumzq4pkaw73rd9 Keiser van Japan 0 28478 2901660 2833220 2026-05-05T18:00:40Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901660 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Flag of the Japanese Emperor.svg|duimnael|Standaard van die Keiser van Japan]] [[Lêer:Imperial Seal of Japan.svg|duimnael|Die [[Keiserlike Seël van Japan]]]] Die {{nihongo|'''Keiser'''|天皇|Tennō|letterlik "hemelse vors",<ref>Die [[etimologie]] is onbekend en menings daaroor verskil, 1. apotheosize Polaris (antieke Chinese mities, sien [[:ja:天皇大帝]]), 2. Keiser Gaozong van Tang se benaming 3. variasies van "天王 (letterlik hemelse koning)" (sien [[:ja:天皇#「天皇」の由来|天皇]])</ref>}} van [[Japan]] is die land se [[Monargie|monarg]]. Hy is die hoof van die Japannese Keiserlike Familie. Volgens Japan se huidige grondwet is die Keiser die "simbool van die staat en die eenheid van die volk," en dien as seremoniële hoof in die [[grondwetlike monargie]]. Die huidige keiser is Sy Keiserlike Majesteit die [[Naruhito|Keiser Naruhito]], wat die Krisanttroon bestyg het toe sy vader [[Akihito|Keiser Akihito]] in 2019 abdikeer het. Hy is die 126ste keiser volgens Japan se tradisionele opvolgingsorde.<ref>{{en}} {{cite book |last1=Nussbaum|first1=Louis-Frédéric |year=2002 |title=Traditional order of Tennō |publisher=Japan encyclopedia |pages=962–963}}</ref> Die rol van die keiser van Japan het histories gewissel van dié van 'n opperrang geestelike met grootliks simboliese magte en dié van 'n werklike keiserlike heerser. 'n Onderliggende keiserlike kultus (die idee van Arahitogami) beskou die keiser as van goddelike afstamming. Tot 1945 was die Japannese monarge altyd amptelik militêre aanvoerders. Anders as in die geval van [[weste]]rse monarge het hulle die funksie nie in praktyk uitgevoer nie. Japannese keisers is byna altyd tot 'n mindere of meerdere mate deur ander politieke magte beheer. Sedert die middel van die 19de eeu het die Keiserlike Paleis as "Kyūjō" (宮城) bekendgestaan. Later is dit hernoem na ''Kōkyo'' (皇居) en was geleë op die voormalige terrein van die [[Edo-kasteel]] in die hartjie van [[Tokio]]. Vroeëre keisers het vir byna elf eeue in [[Kioto]] gewoon. == Keisers van Japan == Vervolgens die vyf keisers van Japan se moderne tydperk sedert die stigting van die moderne [[Japannese Keiserryk]] in 1867. {|class="wikitable" style="text-align:center" ! scope="col" width="3%" | No. ! scope="col" width="48" | Portret ! scope="col" width="17%" | Persoonlike naam ! scope="col" width="11%" | Bewind ! scope="col" width="29%" | [[Postuum|Posthume]] naam ! scope="col" width="33%" | Notas |- | 122 |[[Lêer:Meiji tenno1.jpg|60px]] | Mutsuhito | 1867–1912 |'''[[Meiji|Keiser Meiji]]''' | Eerste Keiser van die [[Japannese Keiserryk]] |- | 123 | [[Lêer:Emperor Taishō.jpg|60px]] | Yoshihito | 1912–1926 | '''[[Yoshihito|Keiser Taishō]]''' | Kroonprins Hirohito het 1921–1926 as ''Sesshō'' (Prinsregent) gedien |- | 124 | [[Lêer:Hirohito in dress uniform.jpg|60px]] | Hirohito | 1926–1989 | '''[[Hirohito|Keiser Shōwa]]''' | Dien 1921–1926 as ''Sesshō'' (Prinsregent).<br />Laaste Keiser van die Japannese Keiserryk |- | 125 | [[Lêer:Emperor Akihito (2016).jpg|60px]] | Akihito | 1989–2019 | <small>'''''[[Akihito|Keiser Heisei]]'''''</small> | Abdikeer op 30 April 2019. Word in Japannees ''Jōkō'' ("die groot Keiser") genoem, en "keiser emeritus Akihito" in Afrikaans. |- | 126 | [[Lêer:Crown Prince Naruhito (2018).jpg|60px]] | Naruhito | 2019–''hede'' | <small>'''''[[Naruhito|Keiser Reiwa]]'''''</small> | Ingehuldig op 1 Mei 2019. Word ''Kinjō Tennō'' ("die regerende Keiser") of ''Tennō Heika'' ("Sy Majesteit die Keiser") in Japannees genoem, en "Keiser Naruhito" in Afrikaans.<ref>{{en}} {{cite web |title=Japan's emperor thanks country, prays for peace before abdication |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Japan-s-Reiwa-era/Japan-s-emperor-thanks-country-prays-for-peace-before-abdication |publisher=Nikkei Asian Review |date=30 April 2019 |accessdate=27 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511172939/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Japan-s-Reiwa-era/Japan-s-emperor-thanks-country-prays-for-peace-before-abdication |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{en}} Asakawa, Kan'ichi (1903). [https://books.google.com/books?id=K1MuAAAAYAAJ&dq=The+Early+Institutional+Life+of+Japan.&source=gbs_navlinks_s ''The Early Institutional Life of Japan'']. Tokyo: Shueisha. {{OCLC|4427686}}; [https://openlibrary.org/books/OL6961540M/early_institutional_life_of_Japan ''see'' online, multi-formatted, full-text book at openlibrary.org] * {{en}} Screech, Timon (2006). ''Secret Memoirs of the Shoguns: Isaac Titsingh and Japan, 1779–1822.'' London: RoutledgeCurzon. {{ISBN|0-7007-1720-X}}; {{ISBN|978-0-7007-1720-0}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Emperors of Japan|Keiser van Japan}} * {{en}} {{ja}} [http://www.kunaicho.go.jp/ Amptelike webwerf van die Keiserlike Huis van Japan] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/tenno|title=Tennō|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 April 2020}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese keisers| ]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Japan]] r9xzp4k7y8kf1c0liwchd00xnyi7m85 Gebruikerbespreking:Puvircho 3 36297 2901585 2891520 2026-05-05T14:39:54Z Dumbassman 62009 /* Skryfwedstryd */ nuwe afdeling 2901585 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|2 | argief1 = [[/Argief1|Deel 1]] | argief2 = [[/Argief2|Deel 2]] }} == [[Vlag van Sirië]] == Goeienaand Puvircho, sien jy kans om die [[vlag van Sirië]] ná die politieke veranderinge op datum te bring? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:00, 21 Februarie 2025 (UTC) :Baie dankie Puvircho! Danksy jou werk is dit nou selfs 'n geskikte voorbladkandidaat. Ek hoop maar regtig jy kry tyd om na jou mooi vlagreeks terug te keer, ons het hier ook iets mooi broodnodig soos vlae. Ek wag veral vir vlae soos dié van [[Vlag van Swede|Swede]] en [[Vlag van Ysland|Ysland]], maar ook van rugbylande soos [[Vlag van Italië|Italië]], [[Vlag van Portugal|Portugal]], [[Vlag van Roemenië|Roemenië]] en [[Vlag van Spanje|Spanje]]. Ek sal ook enige tyd help, sien bv. [[Vlag van Griekeland]]. Is daar enige kans, asb.? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 31 Maart 2025 (UTC) == Rugby == Goeienaand Puvircho, ek hoop regtig dit gaan goed daar aan jou kant! Naas al die mooi vlagartikels het jy ook baie oor rugbytoernooie soos [[Superrugby]] en die [[Verenigde Rugbykampioenskap]] bygedra. By albei toernooie is die laaste seisoenartikel in 2020 geskep. Sien jy kans om weer rugby-artikels te skryf? Soos by vlae sal ek help waar ek kan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 10 Mei 2025 (UTC) == [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan]] == {{Gebruikervoorblad|Brasiliaanse nasionale rugbyspan}} :Geluk Puvircho! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:52, 9 September 2025 (UTC) == Vlagartikels in 2026 == 'n Voorspoedige nuwe jaar 2026 Puvircho! Ek vertrou dit gaan goed aan jou kant! Sien jy kans om in hierdie jaar die mooi reeks oor Europese vlae voort te sit? Van hulle sal mooi voorbladartikels wees (ek gaan help waar ek kan). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:31, 11 Januarie 2026 (UTC) == [[Vlag van Italië]] == Goeienaand Puvircho, hoe gaan dit daar aan jou kant? Sien jy kans om dié vlagartikel te voltooi? Ek dink maar dit sal mooi pas by al die onlangse Italiaanse sportnuus (in krieket hul deelname aan die [[T20I-wêreldbeker 2026]], in rugby hul eerste oorwinning oor Engeland ooit, in sokker mis hulle hul derde agtereenvolgende [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi, in Februarie en Maart die suksesvolle huisvesting van beide die [[Olimpiese Winterspele 2026]] en die [[Paralimpiese Winterspele 2026]]). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 7 April 2026 (UTC) == Skryfwedstryd == Hallo. Hoop jy dink daaraan om aan die [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026|Skryfwedstryd]] deel te neem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:39, 5 Mei 2026 (UTC) tekd0sp53vnvn91w4o7v36vaqupxu2l Matt Damon 0 39835 2901828 2863439 2026-05-06T10:59:01Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Keur van filmografie */ 2901828 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Matt Damon | Beeld = MattDamonBU.jpg | Beeldbeskrywing = 'n Promosiefoto van Matt Damon. | Beeldonderskrif = Damon op promosie vir ''The Bourne Ultimatum''. September 2007. | Geboortenaam = Matthew Paige Damon | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1970|10|8}} | Geboorteplek = [[Cambridge]], [[Massachusetts|MA]] ([[VSA]]) | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, draaiboekskrywer, vervaardiger | Noemenswaardige rolprente = [[Saving Private Ryan]], [[The Bourne Identity]] | Webwerf = | imdb = 0000354 | Toekennings = [[Oscar]] & Golden Globe vir [[Good Will Hunting]] }} '''Matt Damon''' (* [[8 Oktober]] [[1970]]-) is 'n [[Amerikaanse]] [[akteur]], [[skrywer]] en [[filantroop]] wie se loopbaan afgeskop het met die sukses van die rolprent ''Good Will Hunting'', van 'n draaiboek wat hy saam met sy vriend [[Ben Affleck]] geskryf het. Vir hierdie werk het die paar die [[Academy Award|Academy-prys]] vir die skryf van 'n oorspronklike draaiboek en die [[Golden Globe]]-prys vir die beste draaiboek ontvang. Damon het ook talle nominasies vir beste akteur vir sy hoofvertolking vir hierdie rolprent ingehark.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Damon het voortgegaan om in rolprente soos ''[[Saving Private Ryan]]'', ''The Talented Mr. Ripley'', die ''Ocean's''-trilogie, die ''Bourne''-reeks, ''Syriana'', ''The Good Shepherd'' en ''[[The Departed]]'' te speel. Hy het verskeie toekenningsnominasies vir sy rolprentverskynings ontvang en is in 2007 met 'n ster op die [[Hollywood Walk of Fame]] vereer. Damon is een van die top vyf-en-dertig hoogs besoldigde akteurs in die aangetekende menslike geskiedenis. Hy is in 2007 deur ''People''-tydskrif die titel ''Sexiest Man Alive'' (Afrikaans: ''aantreklikste lewende man'') toegeken. Damon is aktief betrokke by liefdadigheidsorganisasies, insluitende by die ONE-veldtog en die H2O Afrika-stigting. Damon het twee dogters, Isabella en Gia, by sy vrou Luciana Bozán Barroso, asook 'n stiefdogter, Alexia, van Barroso se vorige huwelik. == Vroeër lewe == [[Lêer:Matt Damon TIFF 2015.jpg|duimnael|links|Matt Damon in 2015.]] Matthew Paige Damon is op [[8 Oktober]] [[1970]] in [[Cambridge]] in [[Massachusetts]] gebore. Hy is die seun van Kent Telfer Damon, 'n aandelemakelaar en Nancy Carlsson-Paige, 'n professor aan die Universiteit van Lesley.<ref name="KentReal">{{cite news |last=Luscombe |first=Belinda |publisher=[[Time (tydskrif)|Time]] |title=Matt Damon Acts Out |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,36294-1,00.html |date=19 Desember 1999 |access-date=9 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724210813/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,36294-1,00.html |archive-date=24 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref name="LiveCambridge">{{cite news |last=Givens |first=Ron |last2=McPhee |first2=Michele |publisher=Daily News (New York) |title=Two Hollywood Prizefighters 'Hunting' for Stardom Pays Off for Matt Damon |url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1998/03/22/1998-03-22_two_hollywood_prizefighters_.html |date=22 Maart 1998 |access-date=8 April 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090921162214/http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1998/03/22/1998-03-22_two_hollywood_prizefighters_.html |archive-date=21 September 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Sy vader is van Skotse en Engelse afkoms, terwyl sy moeder van Finse en Sweedse voorvaders is. Sy broer, Kyle, is 'n begaafde beeldhouer en kunstenaar in eie reg.<ref name="LiveCambridge" /><ref name="Animation">{{cite news|last=Ball|first=Ryan|publisher=Animation Magazine|title=Matt Damon Animated for Arthur|url=http://www.animationmagazine.net/article/7229|accessdate=9 Januarie 2014}}</ref> Hy en sy gesin het na Newton getrek en vir twee jaar daar gewoon. Nadat sy ouers geskei is, het Damon en sy broer saam met hul ma na Cambridge teruggekeer, waar hulle 'n huis met ses gesinne gedeel het. Damon het naby die akteur Ben Affleck opgegroei, met wie hy sedert sy kinderjare bevriend is. {{clear}} == Keur van filmografie == {{columnslist|colwidth=22em| * 1996: ''Courage Under Fire'' * 1997: ''The Rainmaker'' * 1997: ''[[Good Will Hunting]]'' * 1998: ''[[Saving Private Ryan]]'' * 1999: ''The Talented Mr. Ripley'' * 2001: ''Ocean's Eleven'' * 2002: ''The Bourne Identity'' * 2004: ''The Bourne Supremacy'' * 2004: ''Ocean's Twelve'' * 2005: ''Syriana'' * 2005: ''The Brothers Grimm'' * 2006: ''The Departed'' * 2007: ''The Bourne Ultimatum'' * 2007: ''Ocean's Thirteen'' * 2009: ''Invictus'' * 2009: ''The Informant!'' * 2010: ''True Grit'' * 2010: ''Hereafter'' * 2011: ''The Adjustment Bureau'' * 2011: ''Contagion'' * 2011: ''We Bought a Zoo'' * 2013: ''Behind the Candelabra'' * 2013: ''Elysium'' * 2014: ''Interstellar'' * 2015: ''The Martian'' * 2016: ''Jason Bourne'' * 2017: ''[[Downsizing]]'' * 2019: ''Ford v. Ferrari'' ( 2026: ''[[The Odyssey]]'' }} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.imdb.com/name/nm0000354/ Internet-rolprentdatabasis-profiel] {{en}} * {{Commonskat-inlyn|Matt Damon}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Damon, Matt}} [[Kategorie:Amerikaanse akteurs|Damon, Matt]] [[Kategorie:Geboortes in 1970|Damon, Matt]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Amerikaanse filantrope]] rglpa37udetswycq775i1b9q3v4eovk Namibiese nasionale rugbyspan 0 40707 2901687 2892502 2026-05-05T20:03:11Z Sobaka 328 /* Apartheidstydperk */ skakel 2901687 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Namibië | beeld = Logo Namibia Rugby.svg | unie = [[Namibiese Rugbyunie]] (NRU) | bynaam = ''Welwitschias'' | embleem = die [[visarend]] | stadion = [[Hage Geingob Rugbystadion]], [[Windhoek]] | kapasiteit = 10&nbsp;000 | kaptein = [[Prince ǃGaoseb]] | afrigter = {{vlagikoon|Namibië}} [[Jacques Burger]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/namibia-names-jacques-burger-new-rugby-coach-2024-11-06 |title=Namibia names Jacques Burger as new rugby coach |publisher=[[Reuters]] |date=6 November 2024 |accessdate=19 November 2025}}</ref> <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _namibia19h | patroon_b1 = _namibia19h | patroon_ra1 = _namibia19h | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000CD | liggaam1 = 0000CD | regterarm1 = 0000CD | broek1 = ffffff | kouse1 = 0000CD | patroon_la2 = _namibia19a | patroon_b2 = _namibia19a | patroon_ra2 = _namibia19a | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = ffffff | liggaam2 = ffffff | regterarm2 = ffffff | broek2 = 0000CD | kouse2 = ffffff | statistiek = Statistiek | toetse = [[Eugene Jantjies]] (70)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=82;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]] (430)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=82;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> | meestedrieë = [[JC Greyling]] (29)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=82;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> | eerste = {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} '''Suidwes-Afrika''' 0–9 {{BILru-r}}<br />([[Windhoek]], [[Namibië]]; 5 Julie 1955)<br />{{NAMru}} 33–18 {{ZIMru-r}}<br />(Windhoek, Namibië; 21 Maart 1990) | grootwen = {{NAMru}} 118–0 {{TUNru-r}}<br />(Windhoek, Namibië; 23 Junie 2018) | grootverloor = {{AUSru}} 142–0 {{NAMru-r}}<br />([[Adelaide (Suid-Australië)|Adelaide]], [[Australië]]; 25 Oktober 2003) | Wêreldbekerverskynings = 7/11 | jaar = 1999 | beste = Vierde in groep in [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] | url = | unieurl = www.nru.com.na }} Die '''Namibiese nasionale rugbyspan''' is die nasionale [[rugby]]span wat [[Namibië]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Namibië geadministreer deur die [[Namibiese Rugbyunie]] (NRU) wat in 1990 gestig is. Hulle dra die bynaam ''Welwitschias'', genoem na die [[Welwitschia]]. Namibië word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Die Namibiese rugbyspan is tans (November 2025) 27ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die span word as die naasbeste [[Afrika]]rugbyspan ná die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] beskou. Rugby in Namibië dateer uit die Suid-Afrikaanse besetting van die destydse [[Suidwes-Afrika]] en word sedertdien sterk deur dié suidelike buurland beïnvloed. Van 1954 af het die Suidwes-Afrikaanse keurspan deelgeneem aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] en sedert 1955 het hulle in die hoofstad [[Windhoek]] ook nasionale spanne verwelkom, wat Suid-Afrika besoek het. In 1990 het hulle kort ná die Republiek van Namibië se onafhanklikwording in 1990 in hul eerste toetswedstryd gespeel. Namibië het tot dusver vir sewe van die elf [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer, maar hulle is elke keer in die eerste rondte uitgeskakel. Hulle het tydens die Afrikabeker nege titels ingepalm, drie keer as naaswenner en een keer in die derde plek geëindig. Die Namibiese span speel tradisioneel in donkerblou truie met wit broeke en helderblou sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Namibiese Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Namibië is die Namibiese Rugbyunie (NRU). Die Namibiese Rugbyunie is in 1990 as opvolger van die plaaslike beheerliggaam Suidwes-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie gestig en het in dieselfde jaar ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/namibia |title=Namibia |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Daarbenewens het die Namibiese Rugbyunie in 1990 by die vier jaar vroeër gestigte kontinentale beheerliggaam [[Rugby Afrika]] aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Sedert Augustus 2018 word rugby as een van Namibië se nasionale sportsoorte erken.<ref>{{en}} ''Cabinet approves categorisation of sports codes.'' Namibia Press Agency, 2 Augustus 2018.</ref> Die hoogste rugbyliga in Namibië is die Rugbypremierliga (RPL) met agt spanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fnbrugby.my.na/index.html |title=FNB Rugby |publisher=[[Rugbypremierliga]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Sedertdien is die meeste spelers van die Namibiese nasionale span uit dié liga afkomstig, van die ander spelers is veral in Suid-Afrika en [[Frankryk]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Namibiese Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Nes ander rugbylande beskik Namibië oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=19 November 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.my.na/leagueHonoursAndTimeline/504182378/-1.html |title=Honours and Timeline |publisher=[[Namibiese Rugbyunie]] |accessdate=9 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221009180009/https://rugby.my.na/leagueHonoursAndTimeline/504182378/-1.html |archive-date=9 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === In die kolonie [[Duits-Suidwes-Afrika]] was rugby heeltemal onbekend. Ná die Duitse beskermingsmag se oorgawe in Julie 1915 het die [[Unie van Suid-Afrika]] beheer oorgeneem, van 1919 af as ’n [[Volkebond]]mandaat. Nog tydens die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] het in 1916 in die hoofstad [[Windhoek]] nege Suid-Afrikaners byeengekom om ’n plaaslike beheerliggaam te stig, die “Damaraland Rugbyvoetbalunie”. In dieselfde jaar is die eerste klub gestig en die eerste bekende wedstryd gereël, wat vanweë die tekort aan rugbyballe met ’n [[sokker]]bal gespeel moes word. Die eerste bekende rugbyveld was geleë tussen die treinstasie en die ''Kaiserstraße'' (nou die ''Independence Avenue'').<ref name="hist">{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/history.html |title=History |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die plaaslike beheerliggaam was ondergeskik aan die [[Suid-Afrikaanse Rugbyraad]], die huidige [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] se voorloper.<ref name="Bath71">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=71}}</ref> In 1925, 1929 en 1951 het ’n deur die Damaraland Rugbyvoetbalunie saamgestelde span deur die eintlike Suid-Afrika getoer. In 1938 het die [[Universiteit van Kaapstad]] se ''Ikeys'' die eerste Suid-Afrikaanse span geword wat na Windhoek gereis het. In 1952 is die plaaslike beheerliggaam in Suidwes-Afrikaanse Rugbyvoetbalunie (SWARVU) hernoem en het in dieselfde jaar nog ’n toer na Suid-Afrika gereël. Destyds was daar in die hele Suidwes-Afrika geen egte rugbyveld met ’n grasperk nie. Dit het in 1954 verander, toe Windhoek se stadsraad ’n ooreenstemmende area beskikbaar gestel het. Ook in 1954 het SWARVU se keurspan aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]]toernooi begin deelneem. Hierdie integrasie in die nasionale speelprogram het daartoe gelei dat Suidwes-Afrika nou ook vir buitelandse spanne as ’n teenstander interessant geword het. Die eerste “toetswedstryd” is op 5 Julie 1955 gespeel, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] tydens hul 1955-toer na Suid-Afrika vir 24 wedstryde ook Windhoek besoek het.<ref name="hist" /> Die vier Britse Tuislande se keurspan het voor ’n gehoor van sowat 5&nbsp;000 met 9–0 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/uploads/3/8/9/1/38913143/829871_orig.png |title=South West Africa 0 – British Isles 9 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Daarna het gereelde toere nie net deur die Leeus plaasgevind nie, maar ook deur [[Wallabies|Australië]], [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]], [[All Blacks|Nieu-Seeland]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Rhodesië]]. Die noemenswaardigste uitslae was twee gelykopwedstryde: ’n 14–14 teen die Australiërs op 27 Julie 1961 en ’n 13–13 teen die Franse op 7 Junie 1975.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/uploads/3/8/9/1/38913143/9312353_orig.png |title=South West Africa 14 – Australia 14 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/1975.html |title=South West Africa 13 – France 13 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === Apartheidstydperk === Ná Suid-Afrika se Republiekwording in 1961 het dit die destydse Suidwes-Afrika as ’n integrale deel van sy staatsgebied begin beskou. Vervolgens het die [[Verenigde Nasies]] Suid-Afrika van sy mandaat ontneem, wat die regering egter geïgnoreer het. Met die ''[[de facto]]''-anneksasie is die [[Rassisme|rassistiese]] [[apartheid]]swette, waarvolgens die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe in “blanke” en “nieblanke” (onder die wetgewing gedefinieer as “[[Swart mense|swart]]”, “[[Bruin mense|bruin]]” of “[[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]]”) geskei is, ook in Suidwes-Afrika geïmplementeer. Daardeur is “nieblankes” van amper al die sport uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite journal |title=International Boycott of Apartheid Sport |author=Abdul Minty|author-link=Abdul Minty|journal=United Nations Unit on Apartheid |date=April 1971}}</ref> ’n Jaar vroeër het die Volksbevrydingsleër van Namibië, ’n gewapende tak van die [[SWAPO]], die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]] begin. Suidwes-Afrikaanse rebelle het die boikot van die apartheidsregime verwelkom en protesbewegings in ander lande ondersteun. Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld geïsoleer. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit al die internasionale sport uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Aangesien Namibië destyds as ’t ware as vyfde Suid-Afrikaanse provinsie bestuur is, is die plaaslike rugby ook geraak. Van 1977 af het Suidwes-Afrika geen internasionale span meer gehuisves nie. Die SWARVU kon slegs twee keurspanne na [[Suid-Amerika]]anse lande stuur. Die eerste het in 1983 na [[Chili]] en [[Uruguay]] gegaan (’n nederlaag en oorwinning elk), die tweede in 1988 na Chili en [[Paraguay]] (twee oorwinnings).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/1983.html |title=1983 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://namrugby.weebly.com/1988.html |title=1988 |publisher=Namibia Rugby – 1916 to present |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Destyds het Suidwes-Afrika in die Curriebeker oorwegend aan die tweede of derde afdeling deelgeneem. In 1987 het hulle met ’n 24–12-oorwinning oor [[Luiperds|Wes-Transvaal]] in die eindstryd die eerste afdeling gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/102?Stagione=1987 |title=Currie Cup Division B 1987 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Aan die einde van die daaropvolgende 1988-seisoen het Suidwes-Afrika na [[Blou Bulle|Noord-Transvaal]] en die [[Westelike Provinsie]] in die derde plek geëindig, hul beste prestasie ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/101?Stagione=1988 |title=Currie Cup Division A 1988 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Ná die einde van die 1989-seisoen, wat Suidwes-Afrika in die sesde plek afgesluit het, het die SWARVU sy span uit die toernooi onttrek. Hulle het die onsekerheid omtrent die komende Namibiese onafhanklikheid aangevoer.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/102?Stagione=1987 |title=SWA uit Raadskompetisies |publisher=[[Die Burger]] |date=8 Desember 1989 |accessdate=15 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015171202/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/12/08/32/1.html |archive-date=15 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ná onafhanklikheidwording === Met die inwerkingtreding van die grondwet het die Republiek van Namibië op 21 Maart 1990 ’n onafhanklike land geword. Op dieselfde dag het die nuwe nasionale beheerliggaam Namibiese Rugbyunie (NRU) die SWARVU opgevolg en dadelik by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref name="Bath71" /> Ook op die onafhanklikheidsdag is in Windhoek die eerste toetswedstryd aangebied, wat die Namibiërs teen Zimbabwe met 33–18 gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/match/22226.html |title=Namibia (24) 33 – 18 (6) Zimbabwe (FT) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> Dit was egter te laat om aan die kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 1991]] deel te neem. Die beheerliggaam het egter daarin geslaag om ’n aantal noemenswaardige teenstanders na Namibië te nooi, aangesien die span, wat in die seisoen tevore aan die Suid-Afrikaanse kampioenskap deelgeneem het, nog grootliks bestaan het. In Junie 1990 het [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] Namibië besoek en twee naelskraapse oorwinnings aangeteken. Die Namibiërs se eerste wegwedstryd in Mei 1991 teen [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] het in ’n 34–12-oorwinning geëindig. In Junie 1991 het [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] in voorbereiding op die Rugbywêreldbeker 1991 ook Namibië besoek, waarby die gasheer albei toetswedstryde kon wen. Aangesien die Italianers as baie sterker geag is, was dit ’n verrassende uitslag.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1990–91 |publisher=Queen Anne Press |location=Royal Tunbridge Wells |year=1991 |isbn=0-356-19162-1}}</ref> Die Namibiërs het ’n maand later ’n groter verrassing behaal, toe hulle [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] in twee toetswedstryde verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/rugby/my-namibia-nightmare-28062638.html |title=My Namibia nightmare |publisher=Belfast Telegraph |author=Gavin Mairs |date=4 Julie 2008 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In Junie 1993 het Namibië weer Wallis verwelkom, maar ná die uittrede van ’n aantal sleutelspelers uit die Curriebekertydperk of hul oproep deur finansieel sterk Engelse [[Rugby League]]-spanne was die Namibiese nasionale span vir Europese spanne nie meer interessant genoeg nie of moes teen minder belangrike teenstanders speel. Van Julie 1993 af het die Namibiërs vir die eerste keer aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelgeneem. Met maklike oorwinnings oor Arabië, [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] en Zimbabwe het hulle die eerste rondte in [[Nairobi]] in die eerste plek afgesluit. Tydens die tweede rondte, wat in Julie 1994 in [[Casablanca]] aangebied is, het hulle Zimbabwe weer verslaan, maar hulle het teen die [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] naelskraap met 12–13 verloor en teen die gasheer Marokko met 16–16 gelykop gespeel. Hulle het in die tweede plek geëindig en sodoende die [[Rugbywêreldbeker 1995]] misgeloop.<ref name="Bath72">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=72}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=279}}</ref> In 1996 het hulle nie in ’n enkele toetswedstryd gespeel nie, in 1997 slegs in twee (waaronder ’n tuiswedstryd teen die deur Afrika toerende [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tongaanse span]]). In April 1998 het Namibië in die derde rondte van die rugbywêreldbekerkwalifisering begin. Op ’n 17–20-wegnederlaag teen Tunisië het ’n 32–26-tuisoorwinning oor Zimbabwe gevolg. Al die drie betrokke spanne het aan die einde ’n nederlaag en ’n oorwinning elk aangeteken, met Zimbabwe in die eerste plek en Namibië in die tweede plek wat weens hul beter punteverskil die vierde rondte gehaal het, terwyl Tunisië uitgeskakel is. In September 1998 het Namibië met oorwinnings oor Ivoorkus, Marokko en Zimbabwe in die Marokkaanse hoofstad [[Rabat]] vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Dit het egter aanvanklik gelyk of hul deelname aan die rugbywêreldbekertoernooi in gedrang was, aangesien die Namibiese regering se sportkommissie die nasionale span se deelname aan die opwarmingstoernooi in Suid-Afrika verbied en gedreig het om sy geskiktheid vir die rugbywêreldbekertoernooi te herroep. Dit het gevolg op kritiek deur “nieblanke” rugbyklubs, waarvolgens die NRU rassistiese neigings getoon het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-england-bucks-the-global-growth-trend-1090385.html |title=Rugby Union: England bucks the global growth trend |publisher=[[The Independent]] |author=Chris Hewett |date=29 April 1999 |accessdate=16 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116220007/https://www.independent.co.uk/sport/rugby-union-england-bucks-the-global-growth-trend-1090385.html |archive-date=16 November 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná ’n versekering deur die beheerliggaam kon die nasionale span eindelik deelneem aan die Rugbywêreldbeker 1999, wat deur die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is. Hulle het egter teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] (met 18–67), Frankryk (met 13–47) en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] (met 11–72) swak verloor. Die enigste troosprys tydens die toernooi was ’n vroeë [[Drie (sport)|drie]] teen Frankryk, waardeur die wedstryd tot in die 27ste minuut gelykop was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === In die nuwe millennium === In 2000 het die Namibiërs aan die eerste Afrikabekertoernooi deelgeneem. Hulle het Zimbabwe twee keer verslaan, maar ook twee keer teen die Suid-Afrikaanse amateurs swak verloor. Die eerste rondte se suidelike groep het hulle in die tweede plek afgesluit en sodoende die eindstryd misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2000 |title=2000 African Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2001 het op ’n soortgelyke manier verloop: Namibië het albei wedstryde teen die Suid-Afrikaanse amateurs swak verloor, terwyl hulle teen Zimbabwe ’n oorwinning aangeteken en ’n nederlaag gely het. Hulle het in die suidelike groep weer in die tweede plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2001 |title=2001 African Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2002 het gelyktydig as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. Die Namibiërs het in die suidelike groep ’n tuisoorwinning oor Madagaskar en ’n wegoorwinning oor Zimbabwe aangeteken, waardeur hulle met hul eerste plek die eindstryd teen Tunisië gehaal het. Hulle het die tuiswedstryd in Windhoek met 26–19 gewen, terwyl die wegwedstryd in [[Tunis]] in ’n 17–24-nederlaag geëinig het. Die algehele telling was ’n 33–33-gelykop; aangesien hulle meer drieë gedruk het, het die Namibiërs hul eerste Afrikatitel ingepalm en ook vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]] gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2002 |title=2002 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> ’n Deel van die Afrikabeker 2003 het as voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi gedien. Die Namibiërs het in die eerste rondte Botswana en Kenia verslaan, waardeur hulle met hul eerste plek die halfeindrondte gehaal het. In die halfeindstryd het hulle Uganda met 82–13 verneder.<ref name="ac2003">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2003 |title=2003 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker is onderbreek deur die rugbywêreldbekertoernooi in Australië. Soos verwag was Namibië in die eerste rondte sonder enige kans en het sy wedstryde teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] (met 14–67), Ierland (met 7–64), Australië (met 0–142) en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] (met 7–37) swak verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Namibië het in voorbereiding op die wedstryd teen Roemenië in die wedstryd teen die gasheer ’n aantal sleutelspelers laat rus, wat tot ’n nederlaag van historiese dimensies gelei het. Terwyl Namibië die hoogste nederlaag van ’n span in die rugbywêreldbekergeskiedenis gely het, het die Australiërs nuwe rekords rakende punteverskil en gedrukte drieë behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2003-10-25/wallabies-142-namibia-0/1499838 |title=Wallabies 142, Namibia 0 |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |author=Stuart Watt |date=25 Oktober 2003 |accessdate=19 November 2025}}</ref> [[Rudie van Vuuren]], wat met die [[Namibiese nasionale krieketspan]] aan die [[Krieketwêreldbeker 2003]] in Suid-Afrika deelgeneem het, het die eerste sportlui geword wat in dieselfde jaar in twee verskillende sportkodes aan wêreldbekertoernooie deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1383621,00.html |title=The ten greatest sporting all-rounders |publisher=[[The Guardian]] |author=Alex Gibbons |date=9 Januarie 2005 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Vier maande later het Namibië in Februarie 2004 in die eindstryd van die Afrikabeker gespeel, maar in Casablanca teen Marokko met 7–27 verloor.<ref name="ac2003" /> Hulle kon nog in dieselfde jaar tydens die Afrikabeker 2004 wraak neem. Ná oorwinnings oor Zambië en Kenia in die eerste rondte het die Namibiërs in die halfeindstryd Zimbabwe verslaan. In die eindstryd in Windhoek het hulle weer teen Marokko te staan gekom, met 39–22 geseëvier en hul tweede Afrikatitel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2004 |title=2004 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2005 het egter teleurstellend verloop. Ná twee oorwinnings oor Ivoorkus en Madagaskar in die eerste rondte het die Namibiërs die halfeindstryd teen Marokko met 0–49 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2005 |title=2005 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2006 het gelyktydig as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien. In die eerste rondte het Namibië albei tuiswedstryde teen Tunisië en Kenia gewen, maar in albei wegwedstryde teen dié twee spanne nederlae gely. Al die drie spanne was aan die einde van die toernooi gelyk op punte, maar Namibië het weens sy beter punteverskil die eerste plek bespreek en die halfeindrondte gehaal. Ná ’n 27–9-wegoorwinning oor Marokko het hulle vir die derde agtereenvolgende keer vir ’n rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. In die eindstryd het hulle teen die Suid-Afrikaanse amateurs te staan gekom en met 27–29 naelskraap verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2006 |title=2006 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === Krisisse en sporadiese suksesse === Die Afrikabeker 2007 het teleurstellend verloop: Die Namibiërs het Zambië verneder, maar hulle het teen Uganda met 19–20 verloor en hulle is sodoende met hul tweede plek reeds in die eerste rondte uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2007 |title=2007 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tussen die twee wedstryde het hulle vir die eerste keer aan die Nasiesbeker deelgeneem. Tydens dié toernooi, wat in [[Boekarest]] aangebied is, het die Namibiërs al die drie wedstryde teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]], die Argentynse reserwespan en die gasheer Roemenië verloor, waarvolgens hulle in die laaste plek geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2007 |title=2007 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Voor die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk was Namibië onder al die deelnemende spanne die laagste geplaas op Wêreldrugby se ranglys en die span sou glo sonder enige kans in die eerste wedstryd teen Ierland gewees het. Hulle het egter daarin geslaag om twee drieë te druk en met 17–32 hul nouste nederlaag ooit tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi gely. Daarna het hulle swak verloor teen Frankryk (met 10–87) en Argentinië (met 3–63). In die wedstryd teen Georgië, waar hulle volgens hul eie verwagtinge die beste kans op ’n oorwinning gehad het, is Namibië met 0–30 verslaan en sodoende weer sonder enige oorwinning uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> [[Lêer:Samoa vs Namibia 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Namibië teen Samoa tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] Ná altesaam nege agtereenvolgende nederlae (tot op hede ’n negatiewe rekord) was Namibië tydens die Afrikabeker 2008/09 weer suksesvol. In die eerste rondte het hulle sowel Senegal as Zimbabwe verslaan. Die daaropvolgende uitklopfase was tweeledig. In die halfeindrondtewegwedstryd teen Ivoorkus het hulle met 13–13 gelykop gespeel, terwyl Namibië tuis met 54–14 geseëvier het. In die eindstryd het hulle teen Tunisië te staan gekom, wat hulle weg met 18–13 geklop het. Die terugwedstryd in Windhoek het die Namibiërs met 22–10 gewen en sodoende hul derde Afrikatitel ingepalm en vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2008%2F09 |title=2008–09 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Ná drie jaar se afwesigheid is die nasionale span vir die Nasiesbeker 2010 in Boekarest genooi. Die Namibiërs het in dié toernooi se verrassing ontpop, nadat hulle die gasheer Roemenië met 21–17 en die titelverdediger, die Skotse reserwes, met 23–20 geklop het. Die toernooi het in die derde wedstryd teen Georgië neergekom, wat die Namibiërs met 21–16 gewen het. Gemeet aan die betrokke spanne se sterkte is hierdie prestasie die belangrikste tot nou toe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2010 |title=2010 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15297024/namibia-clinch-nations-cup-crown |title=Namibia clinch Nations Cup crown |publisher=ESPNscrum |date=20 Junie 2010 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Hul titelverdediging tydens die Nasiesbeker 2011 het misluk. Namibië het Portugal verslaan, maar hulle het teen Roemenië verloor en ook teen Georgië ’n nederlaag gely, waarvolgens hulle in die vierde plek geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2011 |title=2011 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Soos verwag kon die Namibiërs tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland nie presteer nie. Hulle kon teen Fidji vir ’n tyd lank goed treed hou, maar hulle het eindelik met 25–49 verloor. Die wedstryd teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] het op ’n soortgelyke manier verloop en hulle is met 49–12 verslaan. In die wedstryde teen die buurland [[Springbokke|Suid-Afrika]] (met 0–87) en Wallis (met 7–81) was hulle sonder enige kans. Met hierdie uitslae was Namibië die laaste onder die 20 deelnemende spanne. Troosprys was dat [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]] (wat slegs drie maande vroeër debuteer het) Namibië se beste puntemaker tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Buitendien is die spankaptein [[Jacques Burger]] deur die IRR se ''Rugby News Service'' as een van dié toernooi se vyf beste spelers aangewys: Hy was “heeltyd ’n helder skynende lig in sy span”, aangesien hy ook met steeds groeiende punte vir die teenstander voortgegaan het met duikslae en die bal in skrums verower het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyworldcup.com/home/news/newsid%3D2060306.html |title=Top five players of RWC 2011 |publisher=rugbyworldcup.com |date=24 Oktober 2011 |accessdate=12 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112163158/http://www.rugbyworldcup.com/home/news/newsid=2060306.html |archive-date=12 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die Namibiërs in 2010 en 2011 nie aan die Afrikabeker deelgeneem het nie, is hulle na die tweede afdeling afgegradeer. Tydens die 2012-toernooi het hulle in die Malgassiese hoofstad [[Antananarivo]] op die regstreekse opgradering gemik. Hulle het in die halfeindstryd Senegal naelskraap met 20–18 geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/68?Stagione=2012 |title=2012 Africa Cup – Division 1B |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> maar die eindstryd voor ’n gehoor van meer as 35&nbsp;000 teen die gasheer Madagaskar het nie na wense verloop nie. Ná afloop van die gewone spel was die telling ’n 43–43-gelykop, kort voor die [[ekstra tyd]] het Namibië met 54–50 voorgeloop. Maar in die laaste minuut het die Malgasse ná ’n verdoelde drie met 57–54 geseëvier en die Namibiërs in die puntrykste wedstryd in hul geskiedenis van hul opgradering ontneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/97267/archive-read/Madagascar-beat-Namibia-57-54 |title=Madagascar beat Namibia 57–54 |publisher=[[The Namibian]] |date=9 Julie 2012 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2013 het Namibië ’n nuwe probeerslag onderneem. Hulle het die halfeindstryd teen Senegal met 35–12 gewen, in die eindstryd Tunisië met 45–13 verslaan en sodoende ná vier jaar weer die hoogste afdeling gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/68?Stagione=2013 |title=2013 Africa Cup – Division 1B |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> === Wenreeks by Afrikabekertoernooie === [[Lêer:Namibia NT 2015 RWC New Zealand.jpg|duimnael|Namibië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] [[Lêer:Hage-geingob-stadium inside2018.jpg|duimnael|Namibië teen Kenia tydens die Afrikabeker 2018 op die Hage Geingob Rugbystadion in [[Windhoek]]]] [[Lêer:2019RWC Italy v Namibia 3.jpg|duimnael|Die Namibiese span teen Italië tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]]]] [[Lêer:2023 Rugby World Cup – New Zealand vs Namibia – 2.jpg|duimnael|Wedstryd teen Nieu-Seeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2023]]]] Die Afrikabeker 2014 se eerste afdeling is in Antananarivo aangebied. Die Namibiërs is in die eerste wedstryd deur Kenia verslaan, maar hulle kon Zimbabwe en Madagaskar klop. Drie spanne was aan die einde van die toernooi gelyk op punte, maar Namibië het die beter punteverskil gehad en sodoende vir die vierde keer die vastelandse toernooi beklink. Met dié prestasie het hulle vir hul vyfde rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2014 |title=2014 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die [[2014 eindjaarrugbytoetsreeks]] het die Namibiërs [[Europa]] vir vier wedstryde besoek, maar hulle kon slegs teen [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] ’n oorwinning aanteken. Met drie nederlae teen Roemenië, [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] en die Argentynse reserwes het hulle die Nasiesbeker 2015 in Boekarest in die laaste plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2015 |title=2015 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2015 het hulle Tunisië, Kenia en Zimbabwe oorheers, waarvolgens hulle met die vyfde vastelandse titel weggestap het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2015 |title=2015 Africa Cup |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tot dusver was talle afrigtingsveranderings ’n bepalende kenmerk van die nasionale span, waarvolgens die span se langtermynontwikkeling gekniehalter is. In November 2014 het die NRU die voormalige Walliese nasionale speler [[Phil Davies]] aangestel. Hy was eers as tegniese adviseer betrokke en het kort voor die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland as hoofafrigter oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/78758 |title=Phil Davies: A man with a long-term plan for Namibian rugby |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=3 Julie 2015 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens dié toernooi het die Namibiërs teen die latere wêreldkampioen Nieu-Seeland (met 14–58), Tonga (met 21–35), Georgië (met 16–17) en Argentinië (met 19–64) verloor. Die nederlaag teen die Georgiërs was hul destyds nouste ontkoming tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi. Hoewel hulle weer in die laaste plek geëindig het, het die Namibiërs ’n defensiewe bonuspunt behaal (vir ’n nederlaag met minder as sewe punte).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Nasiesbeker 2016 in Boekarest het hulle ’n 8–20-nederlaag teen Roemenië gely, maar hulle kon Spanje met 34–32 verslaan (hul eerste oorwinning oor dié span ooit). In die wedstryd om die derde plek het die Namibiërs die Italiaanse reserwes met 38–26 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2016 |title=2016 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2016 kon die Namibiërs hul titel suksesvol verdedig. Hulle het daarin geslaag met ’n naelskraapse wegoorwinning oor Uganda en twee maklike tuisoorwinnings oor Kenia en Zimbabwe.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2016 |title=2016 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Nasiesbeker 2017, wat vir die eerste keer in [[Montevideo]] aangebied is, het die Namibiërs onderpresteer. Hulle het teen Spanje naelskraap verloor (met 13–15), die Italiaanse reserwes verslaan en is hulle ook deur [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] geklop (met 31–10).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2017 |title=2017 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2017 het Namibië aan sy gunstelingstatus voldoen, toe hulle die ander deelnemende spanne Tunisië, Senegal, Zimbabwe en Kenia deels verneder en die toernooi vir die sewende keer beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2017 |title=2017 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2018, wat gelyktydig as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien het, het vir die Namibiërs op ’n soortgelyke manier verloop. Hulle het dié toernooi met vyf oorwinnings oor Uganda, Tunisië, Marokko, Zimbabwe en Kenia, hul altesaam agtste vastelandse titel en hul sesde kwalifisering vir ’n rugbywêreldbekertoernooi afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2018 |title=2018 Africa Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Nasiesbeker 2019 het vir die Namibiërs teleurstellend verloop. Hulle het die gasheer [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] naelskraap verslaan, maar teen Rusland en die Argentynse reserwes verloor, waarvolgens hulle in die laaste plek geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/9?Stagione=2019 |title=2019 Nations Cup |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 2019]] in [[Japan]] het [[Eugene Jantjies]] die eerste Namibiese speler ooit geword wat vir die vierde keer aan ’n rugbywêreldbekertoernooi deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/ng-interactive/2019/sep/12/rugby-world-cup-2019-namibia-team-guide |title=Namibia Team Guide |publisher=[[The Guardian]] |author=David van der Sandt |date=12 September 2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> In die groepfase het sy span teen Italië (met 22–47), die latere wêreldkampioen Suid-Afrika (met 3–57) en Nieu-Seeland (met 9–71) verloor. Hulle het teen Italië daarin geslaag om drie drieë te druk. Die vierde wedstryd teen Kanada is nes twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=RWC 2019 pools |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] kon in 2020 geen wedstryd aangebied word nie. Nadat Davies bedank het, is hy in Maart 2020 deur Johan Diergaardt as nuwe hoofafrigter opgevolg. Hy sou dié pos oorspronklik tot in 2023 beklee,<ref>{{en}} ''NRU reappoints Diergaardt as head coach.'' Namibia Press Agency, 5 Maart 2020.</ref> maar hy het op 9 Desember sy onmiddellike bedanking aangekondig. Hy het aangevoer, dat die beheerliggaam nie aan sy verpligtinge uit die verdrag voldoen het nie en nie die spelers se welstand in ag geneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/97422/read/Diergaardt-quits-Welwitschias |title=Diergaardt quits Welwitschias |publisher=[[The Namibian]] |date=16 Desember 2020 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Sedert Junie 2021 dien die voormalige Suid-Afrikaanse hoofafrigter, [[Allister Coetzee]], as nuwe Namibiese hoofafrigter. Onder hom het die Namibiërs, nadat hulle in 2019 nie aan die toernooi deelgeneem het nie en dit daarna twee keer vanweë die wêreldwye pandemie nie plaasgevind het nie, wel deelgeneem aan die Afrikabeker 2021/22, wat by uitsteek oor twee jaar gestrek het. Die eerste rondte, wat in Julie 2021 in [[Abidjan]] aangebied is, het met ’n verrassende nederlaag teen die gasheer Ivoorkus afgeskop. Danksy ’n maklike oorwinning oor Madagaskar het die Namibiërs nogtans in die eerste plek geëindig en die uitklopfase gehaal. Om epidemiologiese redes is die uitklopfase in Julie 2022 in die Franse stede [[Marseille]] en [[Aix-en-Provence]] beslis. In die kwarteindstryd het Namibië Burkina Faso maklik verslaan, in die halfeindstryd Zimbabwe en in die eindstryd Kenia. Met hul negende vastelandse titel het die span vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk gekwalifiseer, hul sewende rugbywêreldbekerdeelname.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/731445/qualifier-africa-one-rugby-world-cup-france-2023 |title=Namibia win Rugby Africa Cup to secure place at Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=10 Julie 2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die groepfase in Frankryk het die Namibiërs deels swak nederlae teen Italië (met 8–52), Nieu-Seeland (met 3–71), Frankryk (met 0–96) en Uruguay (met 26–36) gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/873985/namibia |title=Namibia: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=6 Oktober 2023 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2024 het die Namibiërs in die halfeindstryd ’n verrassende swak nederlaag gely teen die latere Afrikakampioen Zimbabwe (met 10–32), waarmee hul wenreeks by dié toernooi beëindig is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/27971/ |title=Zimbabwe Storm into Final After beating Old Rivals Namibia for the First Time in 23 Years at the 2024 Rugby Africa Cup |publisher=[[Rugby Afrika]] |author=Herbert Mensah |date=24 Julie 2024 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die Afrikabeker 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die Namibiërs het wél die eindstryd gehaal, maar hulle het naelskraap teen die Zimbabwiërs (met 28–30) vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/26/namibia-book-spot-in-rugby-world-cup-2027-repechage |title=Namibia Book Spot in Rugby World Cup 2027 Repechage |publisher=Americas Rugby News |date=26 Julie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Daarna het hulle die uitspeelwedstryd teen die Asiatiese naaswenner die Verenigde Arabiese Emirate maklik gewen en die internasionale uitspeelrondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/26/namibia-book-spot-in-rugby-world-cup-2027-repechage |title=Namibia Book Spot in Rugby World Cup 2027 Repechage |publisher=Americas Rugby News |date=26 Julie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Hier is die span egter deur beide Samoa en [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] geklop, waarop ’n oorwinning oor [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]] gevolg het. Vervolgens het Namibië vir die eerste keer sedert 1999 ’n rugbywêreldbekertoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/11/13/rugby-world-cup-2027-to-be-the-first-in-over-30-years-without-namibia |title=Rugby World Cup 2027 to be the first in over 30 years without Namibia |publisher=Americas Rugby News |author=Paul Tait |date=13 November 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Welwitschia.jpg|duimnael|’n Welwitschia, naamgewer van die nasionale span]] Namibië speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met wit en rooi kleuraksente, wit broeke en blou sokkies. Hul alternatiewe trui is wit met blou kleuraksente, blou broeke en wit sokkies. Die Namibiese nasionale span se huidige truiverskaffer is die Nieu-Seelandse sporttoerustingvervaardiger [[Canterbury of New Zealand]] en die truiborg is die Namibiese brouery [[Namibia Breweries]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/6220923/archive-read/Namibia-Breweries-renews-rugby-sponsorship |title=Namibia Breweries renews rugby sponsorship |publisher=[[The Namibian]] |date=1 Junie 2022 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Namibiese Rugbyunie]] se kenteken toon ’n [[visarend]], [[Wapen van Namibië|Namibië se wapendier]]. Die nasionale span se bynaam is ''Welwitschias'', ontleen aan die [[Welwitschia|gelyknamige nasionale plant]] van Namibië. == Tuisstadion == [[Lêer:Hage-geingob-stadium outside2018.jpg|duimnael|Die [[Hage Geingob Rugbystadion]] in [[Windhoek]], die nasionale span se tuisstadion]] Die Namibiese nasionale span se tuisstadion is die [[Hage Geingob Rugbystadion]] (tot in 2018 Suidwesstadion genoem).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://namibiadailynews.info/hage-geingob-stadium-gets-facelift/ |title=Hage Geingob stadium gets facelift |publisher=Namibia Daily News |author=Musa Zimunya |date=27 April 2018 |accessdate=19 November 2025}}</ref> Dit is in die hoofstad [[Windhoek]] geleë, na staatspresident [[Hage Geingob]] genoem en beskik oor ’n kapasiteit van 10&nbsp;000. Hier is amper al die tuiswedstryde aangebied. == Toetswedstryde == [[Lêer:Namibia IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Namibië se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Namibië het 103 van sy 181 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 56,91%. Namibië se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen November 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=82;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Namibia |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ALGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ARGru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{AUSru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BELru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BRAru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BOTru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BFAru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{GERru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FIJru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{FRAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{GEOru}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 20,00 |- | {{HKGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRLru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{ITAru}} || 6 || 2 || 4 || 0 || 33,33 |- | {{CIVru}} || 6 || 3 || 2 || 1 || 50,00 |- | {{CANru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | {{KENru}} || 14 || 12 || 2 || 0 || 85,71 |- | {{MADru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{MARru}} || 8 || 5 || 2 || 1 || 62,50 |- | {{NZLru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 9 || 6 || 3 || 0 || 66,67 |- | {{ROMru}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{RUSru}} || 7 || 2 || 5 || 0 || 28,57 |- | {{SAMru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{SENru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ESPru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{TUNru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,72 |- | {{UGAru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{URUru}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{UAEru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{ZAMru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZIMru}} || 34 || 30 || 4 || 0 || 88,24 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''181''' || '''103''' || '''76''' || '''2''' || '''56,91''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:New Zealand vs Namibia 2015 RWC (1).jpg|duimnael|Wêreldbekerdeelname 2015 (teen Nieu-Seeland)]] Die Namibiese nasionale span het tot dusver aan sewe van die elf [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem. Hulle was by elke rugbywêreldbekertoernooi die span in die laagste plek op Wêreldrugby se ranglys, het nie ’n wedstryd gewen nie en by elke toernooi in die laaste plek geëindig. Hulle het hul beste prestasie in 2015 behaal, toe Namibië vir die eerste keer teen halftyd voorgeloop (met 6–0 teen Georgië) en amper ’n oorwinning aangeteken het (met die finale telling teen Georgië met 16–17). Buitendien het die span vir die eerste keer ’n bonuspunt behaal en in die derde laagste plek geëindig (voor Uruguay en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]). Tydens die 2023-toernooi het Namibië teen Uruguay teen halftyd met 20–12 voorgeloop, maar met 26–36 verloor. Namibië is tydens die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering uitgeskakel en het daarmee vir die eerste keer sedert 1999 versuim om vir ’n hooftoernooi te kwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Geen deelname |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikabeker === Namibië neem sedert 2000 aan die jaarlikse Afrikabeker deel en is met nege titeloorwinnings rekordwenner. * Titeloorwinnings (9): 2002, 2004, 2008/09, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2021/22 === Nasiesbeker === Sedert 2007 het Namibië aan sewe Nasiesbekertoernooie deelgeneem. Tydens dié toernooi ontmoet nasionale spanne van die tweede vlak en reserwespanne van die eerste vlak. Tot dusver het Namibië een toernooi gewen. * Titeloorwinnings (1): 2010 === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat onafhanklikheidwording het Namibië gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Namibië en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Namibiërs na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Namibië nie vir enige trofee teen sy opponente nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Namibiese span gevorm tydens die Afrikabeker 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://economist.com.na/98735/sport/squad-for-crucial-rugby-africa-cup-named |title=Squad for crucial Rugby Africa Cup named |publisher=[[Namibia Economist]] |date=2 Julie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[AJ Kearns]] || [[Skrumskakel]] || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Jacques Theron]] || Skrumskakel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Tiaan Swanepoel]] || [[Losskakel]] || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[André van den Berg]] || Losskakel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Danco Burger]] || [[Senter]] || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Le Roux Malan]] || Senter || [[New England Free Jacks]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Alcino Izaacs]] || [[Vleuel]] || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Jurgen Meyer]] || Vleuel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Danie van der Merwe]] || Vleuel || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Jay-Cee Nel]] || [[Heelagter]] || [[Pumas]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Cliven Loubser]] || Heelagter || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | 29 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Armand Combrinck]] || [[Haker]] || [[Universiteit Stellenbosch|Maties]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Torsten van Jaarsveld]] || Haker || [[Aviron Bayonnais|Bayonne]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Louis van der Westhuizen]] || Haker || [[Cheetahs (Verenigde Rugbykampioenskap)|Cheetahs]] || style="text-align:center" | 37 |- | [[Otja Auala]] || [[Stut]] || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Jason Benade]] || Stut || [[Universiteit van Namibië]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Aranos Coetzee]] || Stut || [[Cheetahs (Verenigde Rugbykampioenskap)|Cheetahs]] || style="text-align:center" | 38 |- | [[Sidney Halupé]] || Stut || [[Universiteit van die Witwatersrand|Wits]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Haitembu Shikufa]] || Stut || [[Noordwes-Universiteit|Pukke]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Adriaan Ludick]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[USA Limoges|Limoges]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Oliver Kurz]] || Slot || [[Risshō-universiteit]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tiaan de Klerk]] || Slot || [[Pumas]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Johan Retief]] || Slot || [[Krasny Jar Krasnojarsk|Krasnojarsk]] || style="text-align:center" | 31 |- | [[Adriaan Booysen]] || [[Losvoorspeler]] || [[Wanderers, Namibië|Wanderers]] || style="text-align:center" | 24 |- | [[Wian Conradie]] || Losvoorspeler || [[New England Free Jacks]] || style="text-align:center" | 34 |- | [[Prince ǃGaoseb]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[CSA Steaua Bukarest]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Richard Hardwick]] || Losvoorspeler || [[FC Grenoble|Grenoble]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Max Katjijeko]] || Losvoorspeler || [[CSA Steaua Bukarest]] || style="text-align:center" | 31 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Namibiese speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. Van die internasionaal bekendste en suksesvolste spelers is die langjarige kaptein [[Jacques Burger]], asook [[Eugene Jantjies]] en [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]]. Daarbenewens is dit ’n algemene verskynsel dat in Namibië gebore spelers vir [[Springbokke|Suid-Afrika]] uitdraf. Die bekendste voorbeeld is [[Percy Montgomery]], wat in 2007 wêreldkampioen geword het. Daar is egter ook Suid-Afrikaners wat vir Namibië speel. === Spelerstatistieke === [[Lêer:Jacques Burger 2010.jpg|duimnael|upright|Jacques Burger (2010)]] [[Lêer:Chrysander Botha 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Chrysander Botha (2015)]] [[Lêer:JC Greyling 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|JC Greyling (2015)]] [[Lêer:Eugene Jantjies 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Eugene Jantjies (2015)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Namibië se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen November 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=82;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Eugene Jantjies]] || 2006–2019 || 70 |- | {{0}}2 || [[P. J. van Lill]] || 2006–2023 || 63 |- | {{0}}3 || [[Chrysander Botha]] || 2008–2018 || 55 |- | {{0}}4 || [[Tinus du Plessis]] || 2006–2016 || 52 |- | {{0}}5 || [[Darryl de la Harpe]] || 2010–2019 || 50 |- | {{0}}6 || [[Johnny Redelinghuys]] || 2006–2015 || 49 |- | {{0}}7 || [[JC Greyling]] || 2014–2023 || 46 |- | {{0}}8 || [[Johann Tromp]] || 2012–2021 || 46 |- | {{0}}9 || [[Rohan Kitshoff]] || 2010–2019 || 45 |- | 10 || [[Casper Viviers]] || 2010–2023 || 42 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=82;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Gerhard Mans]] || 1990–1994 || 26 |- | {{0}}2 || [[Johan Deysel]] || 2018–2023 || 19 |- | {{0}}3 || [[Jacques Burger]] || 2007–2015 || 17 |- | {{0}}4 || [[P. J. van Lill]] || 2012–2021 || 14 |- | {{0}}5 || [[Corne Powell]] || 2002–2007 || 13 |- | {{0}}6 || [[Rohan Kitshoff]] || 2014–2017 || 12 |- | {{0}}7 || [[Kees Lensing]] || 2006–2009 || 12 |- | {{0}}8 || [[Quinn Hough]] || 1997–1999 || 11 |- | {{0}}9 || [[Jacques Nieuwenhuis]] || 2008–2011 || {{0}}6 |- | 10 || [[Sean Furter]] || 2003–2004 || {{0}}4 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=82;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Theuns Kotzé (rugbyspeler)|Theuns Kotzé]] || 2011–2017 || 430 |- | {{0}}2 || [[Jaco Coetzee]] || 1990–1995 || 335 |- | {{0}}3 || [[Cliven Loubser]] * || 2017–2025 || 218 |- | {{0}}4 || [[Chrysander Botha]] || 2008–2018 || 209 |- | {{0}}5 || [[Mot Schreuder]] || 2002–2007 || 158 |- | {{0}}6 || [[JC Greyling]] || 2014–2023 || 145 |- | {{0}}7 || [[Rudie van Vuuren]] || 1997–2003 || 120 |- | {{0}}8 || [[Gerhard Mans]] || 1990–1994 || 114 |- | {{0}}9 || [[Rohan Kitshoff]] || 2010–2019 || 110 |- | 10 || [[Eden Meyer]] || 1991–1996 || 102 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=82;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[JC Greyling]] || 2014–2023 || 29 |- | {{0}}2 || [[Chrysander Botha]] || 2008–2018 || 28 |- | {{0}}3 || [[Gerhard Mans]] || 1990–1994 || 26 |- | {{0}}4 || [[Rohan Kitshoff]] || 2010–2019 || 22 |- | {{0}}5 || [[Eden Meyer]] || 1991–1996 || 22 |- | {{0}}6 || [[Johann Tromp]] || 2012–2021 || 21 |- | {{0}}7 || [[Wian Conradie]] * || 2015–2025 || 14 |- | {{0}}8 || [[Melrick Afrika]] || 2003–2007 || 12 |- | {{0}}9 || [[Johan Deysel]] || 2013–2023 || 12 |- | 10 || [[Louis van der Westhuizen]] * || 2013–2025 || 12 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Allister Coetzee.png|duimnael|upright|Allister Coetzee (2018)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Namibiese nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Rudy Joubert]] || 1999 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Sarel Losper]] || 2000 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Henry Pretorius]] || 2000–2001 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[David Waterston]] || 2002–2003 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Danie Vermeulen]] || 2004–2005 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Christo Alexander]] || 2005 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Johan Venter]] || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Hakkies Husselman]] || 2007 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[John Williams]] || 2008–2009 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Johan Diergaardt]] || 2009–2011 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Danie Vermeulen]] || 2012–2015 |- | {{vlagikoon|Wallis}} [[Phil Davies]] || 2015–2019 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Johan Diergaardt]] || 2020 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Allister Coetzee]] || 2021–2024 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Chrysander Botha]] (tussentyds) || 2024 |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Jacques Burger]] || 2024–2025<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.observer24.com.na/botha-quits-as-welwitschias-head-coach/ |title=Botha quits as Welwitschias head coach |publisher=[[Windhoek Observer]] |author=Erasmus Shalihaxwe |date=14 Junie 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> |- | {{vlagikoon|Namibië}} [[Jacques Burger]] || sedert 2024 (direkteur)<br />sedert 2025 (afrigter) |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Pieter Rossouw]] || sedert 2025 (tegniese direkteur)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://neweralive.na/rossouw-joins-nru |title=Rossouw joins NRU |publisher=[[New Era]] |author=Limba Mupetami |date=9 Oktober 2025 |accessdate=19 November 2025}}</ref> |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Namibiese nasionale krieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Namibia national rugby union team|Namibiese nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://nru.com.na/ Amptelike webwerf van die Namibiese Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/namibia Namibië by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.namibianrugby.com/ ''The Namibian Rugby''] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] [[Kategorie:Rugby in Namibië]] rn13c0epg2xnetv5ktb5if7n7pjrjub 2025 0 47429 2901786 2864238 2026-05-06T09:46:52Z Oesjaar 7467 /* Januarie tot Maart */ verbeter 2901786 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Flag of Palestine.svg|teks=Verskeie belangrike Westerse lande erken die [[Staat Palestina]] volgens [[internasionale reg]].}} Die '''jaar 2025''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Woensdag]] begin het. Dis was die 25ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Pole]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Hongarye]] oor. * 1 Januarie – [[Bulgarye]] en [[Roemenië]] word volle lede van die [[Schengen-ooreenkoms]]. * [[6 Januarie]] – [[Indonesië]] sluit by [[BRICS]] aan. * [[7 Januarie]] – [[Suid-Kaliforniese veldbrande van Januarie 2025|Brande]] ontvlam in die [[Los Angeles]]-metropolitaanse gebied en omliggende gebiede in Suid-Kalifornië. * [[29 Januarie]] – PSA Airlines-vlug 5342, 'n Bombardier CRJ700-reeks vliegtuig, en 'n [[Amerikaanse Leër]] Sikorsky H-60 Black Hawk-helikopter [[Lugbotsing bo die Potomacrivier in 2025|bots in die lug oor die Potomacrivier]] naby [[Washington, D.C.]] Al 67 mense aan boord (64 in die vliegtuig, 3 in die helikopter) sterf tydens die ongeluk. * [[19 Februarie]]–[[9 Maart]] – Die [[Kampioenetrofee 2025|negende Kampioenetrofee]] word in [[Pakistan]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[17 Februarie]] – [[Delta Connection vlug-4819]] het omgeslaan toe dit op die [[Toronto Pearson Internasionale Lughawe]] land. * [[23 Februarie]] – ’n Vervroegte [[Duitse federale verkiesing van 2025|Federale verkiesing]] is in [[Duitsland]] gehou om die 630 lede van die 21ste [[Bundestag]] te verkies. * [[2 Maart]] − Firefly Aerospace land hul eerste [[Blue Ghost-maanlander]] suksesvol op die [[Maan]]. * [[6 Maart]] – As deel van die [[Intuitive Machines-2]] (IM-2) maansending land die Athena-maanlander op die [[Maan]] se oppervlak. * [[15 Maart]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] begin om [[Amerikaanse aanvalle op Jemen in Maart 2025|grootskaalse lug- en vlootaanvalle]] teen [[Houthi-beweging|Houthi]]-teikens in [[Jemen]] te loods. * [[5 April]] – [[Hands Off-protes]], 'n reeks betogings vind regoor die Verenigde State plaas wat die grootste eendaagse, landwye vertoning van openbare weerstand teen die tweede administrasie van president [[Donald Trump]] is. * [[14 April]] – Blue Origin lanseer die [[Blue Origin NS-31]] op 'n suborbitale ruimtevlugsending met 'n bemanning van ses vroue. * [[7 Mei]] – [[Indië–Pakistan konflik van 2025|Indië loods missielaanvalle op Pakistan]] en in Pakistan-beheerde [[Kasjmir]] in weerwraak op 'n terreurvoorval in Indies-beheerde Kasjmir. * [[8 Mei]] – [[Pous Leo XIV]] volg [[Pous Franciskus]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1 Junie]] – Die Veiligheidsdiens van [[Oekraïne]] (SBU) [[Oekraïense aanvalle op Russiese lugmagbasisse in Junie 2025|loods 'n oorgrensoperasie teen lugmagbasisse]] in Rusland, wat die grootste operasie sy soort tot nog toe om militêre infrastruktuur diep binne Russiese gebied te teiken. * [[14 Junie]] – [[Proteas|Suid-Afrika]] verslaan [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] met vyf paaltjies in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|derde Wêreldtoetskampioenskap]] op [[Lord’s]] in [[Londen]]. * [[1 Julie]] – [[Denemarke]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Pole oor. * [[7 Julie]] – Erin Patterson word skuldig bevind aan drie aanklagte van [[moord]] en een aanklag van poging tot moord in Morwell, [[Victoria (Australië)|Victoria]], [[Australië]], wat internasionaal as die [[Australiese sampioenmoorde van 2023]] bekend sou staan. * [[22 Augustus]]–[[27 September]] – Die [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|10de Vrouerugbywêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur die [[Engelse nasionale vrouerugbyspan|gasvroue]] gewen. * [[9 September]] – Die [[Israeliese Verdedigingsmagte]] (IDF) voer [[Israeli aanval op Katar in 2025|lugaanvalle]] uit wat die leierskap van [[Hamas]] in [[Katar]] geteiken het. * [[21 September]] – [[Australië]], [[Kanada]], [[Portugal]] en die [[Verenigde Koninkryk]] erken die [[Staat Palestina]] as 'n [[Onafhanklikheid|onafhanklike]] [[land]] volgens [[internasionale reg]]. * [[28 September]] – Die [[Huajiang-brug]] in die [[Guizhou|Guizhou-provinsie]], [[Volksrepubliek China|China]], word geopen. Dit is die wêreld se hoogste brug. * [[30 September]]–[[2 November]] – Die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|13de Vrouekrieketwêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale vrouekrieketspan|Indië]] gewen. * [[19 Oktober]] – Diewe, vermom as werkers, [[Louvre-rooftog van 2025|steel]] nege stukke van die Franse Kroonjuwele uit die Galerie d'Apollon van die [[Louvre]] in [[Parys]], [[Frankryk]]. * [[26 Oktober]] – [[Oos-Timor]] word die elfde lidland van [[ASEAN]]. * [[29 Oktober]] – [[Tanzaniese algemene verkiesing van 2025|Algemene verkiesings]] word in [[Tanzanië]] gehou om die President, lede van die Nasionale Vergadering en wyksraadslede te verkies verkiesing. Dit word gekenmerk deur verkiesingsgeweld te midde van bewerings van onreëlmatighede en arrestasies van opposisieleiers. * 29 Oktober – Verkiesing van die [[Nederland]]se [[Tweede Kamer van die Stategeneraal]]. * [[14 Desember]] – Vyftien mense word doodgeskiet deur ‘n pa en seun in, wat as ‘n [[Antisemitisme|antisemities]] [[Bondi Beach-aanval van 2025|massaskietery deur terroriste]] beskou word in [[Bondi Beach]], [[Sydney]], [[Australië]]. * [[25 Desember]] – Amerikaanse president [[Donald Trump]] magtig [[Amerikaanse aanvalle in Nigerië gedurende 2025|aanvalle]] teen [[Islamitiese Staat]]-militante in noordwes-[[Nigerië]]. == Sterftes == === Januarie tot Maart === * [[3 Januarie]] – [[Richard Louis]], [[Naelloop|naelloopatleet]] van [[Barbados]] (* [[1964]]). * [[3 Januarie]] – [[Mauro Morandi]], [[hermiet]] op die [[Italië|Italiaanse]] [[eiland]] Budelli van 1989 tot 2021 (* [[1939]]). * [[7 Januarie]] – [[Jean-Marie Le Pen]], Franse intelligensiehoof en politikus (* [[1928]]). * [[13 Januarie]] – [[Niël Barnard]], hoof van [[Suid-Afrika]] se [[Nasionale Intelligensiediens]] (NID) (* [[1949]]). * 13 Januarie – [[Oliviero Toscani]], Italiaanse fotograaf en artistieke direkteur (* [[1942]]). * [[15 Januarie]] – [[David Lynch]], Amerikaanse regisseur (* [[1946]]). * [[16 Januarie]] – [[Joan Plowright]], [[Engeland|Engelse]] aktrise (* [[1929]]). * [[20 Januarie]] – [[Edward George Hudson Oliver]], Suid-Afrikaanse [[plantkundige]] en skrywer(* [[1938]]). * [[29 Januarie]] – [[Salwan Momika]], Irakse aanhitser tot godsdienshaat teen [[Islam]] (* [[1986]]). * [[30 Januarie]] – [[Marianne Faithfull]], Engelse sangeres en aktrise (* 1946). * [[1 Februarie]] – [[Horst Köhler]], Duitse president (* [[1943]]). * 1 Februarie – [[Johan Oberholzer]], Suid-Afrikaanse sanger, liedjieskrywer en komponis (* [[1982]]/[[1983]]). * [[4 Februarie]] – [[Douw Steyn]], Suid-Afrikaanse miljardêr-sakeman (* [[1952]]). * 4 Februarie – [[Aga Khan IV]], 49ste Imam van die Isma'ilisme (* [[1936]]). * [[7 Februarie]] – [[Bruce French (akteur)|Bruce French]], Amerikaanse akteur (* [[1945]]). * [[8 Februarie]] – [[Sam Nujoma]], [[Namibiese]] politikus en eerste [[President van Namibië]] (1990–2005) (* 1929). * [[13 Februarie]] – [[John Lawlor (akteur)|John Lawlor]], Amerikaanse akteur, assistentregisseur en kinematograaf (* [[1941]]). * [[14 Februarie]] – [[Alice Hirson]], Amerikaanse aktrise (* 1929). * [[16 Februarie]] – [[Yolanda Montes]], Amerikaanse aktrise bekend as "Tongolele" (* [[1932]]). * [[24 Februarie]] – [[Roberta Flack]], Amerikaanse sangeres (* [[1937]]). * [[26 Februarie]] – [[Gene Hackman]], Amerikaanse akteur (* [[1930]]). * [[27 Februarie]] – [[Boris Spasski]], Russiese skaakspeler (* 1937). * [[5 Maart]] – [[Pamela Bach]], Amerikaanse aktrise en rolprentvervaardiger (* [[1963]]). * [[6 Maart]] – [[Crystal Donna Roberts]], Suid-Afrikaanse aktrise (* 1984). * [[8 Maart]] – [[Athol Fugard]], Suid-Afrikaanse dramaturg, akteur en regisseur (* 1932). * 8 Maart – [[Ella Zeller]], Roemeense [[tafeltennis]]speler (* [[1933]]). * [[9 Maart]] – [[Simon Fisher-Becker]], Engelse akteur (* [[1961]]). * [[15 Maart]] – [[Schalkie van Wyk]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1940]]). * [[21 Maart]] – [[George Foreman]], Amerikaanse [[Boks|bokser]] (* 1949). * [[25 Maart]] – [[Denis Arndt]], Amerikaanse akteur, skrywer, en vervaardiger (* [[1939]]). * [[27 Maart]] – [[Johann de Lange]], Afrikaanse digter (* [[1959]]). * [[29 Maart]] – [[Richard Chamberlain]], Amerikaanse akteur (* [[1934]]). === April tot Augustus === * [[1 April]] – [[Val Kilmer]], Amerikaanse akteur (* 1959). * [[6 April]] – [[Jay North]], Amerikaanse akteur (* [[1951]]). * [[21 April]] – [[Pous Franciscus]] (gebore as Jorge Mario Bergoglio), 266ste [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* 1936). * [[27 April]] – [[Pieter Naudé]], [[Afrikaans]]e sanger (* [[1968]]). * 27 April – [[Cora Sue Collins]], Amerikaanse aktrise (* [[1927]]). * [[30 April]] – [[P.J. Bosman]], Afrikaanse digter en skrywer (* 1933). * [[15 Mei]] – [[Cornal Hendricks]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler (* [[1988]]). * [[16 Mei]] – [[Jan Terlouw]], Nederlandse politikus, diplomaat, fisikus en skrywer van die jeugroman, Koning van Katoren (* [[1931]]). * [[22 Mei]] – [[Pippa Scott]], Amerikaanse aktrise, vervaardiger en regisseuse (* 1934). * [[27 Mei]] – [[Presley Chweneyagae]], Suid-Afrikaanse akteur (* [[1984]]). * [[30 Mei]] – [[Loretta Swit]], Amerikaanse aktrise (* 1937). * [[9 Junie]] – [[Frederick Forsyth]], Engelse [[roman]][[skrywer]] en [[joernalis]] (* [[1938]]). * [[10 Junie]] – [[André Walters]], radio-omroeper, TV-persoonlikheid en skakelbeampte (* [[1940]]). * [[17 Junie]] – [[Alfred Brendel]], [[Oostenryk]]se pianis (* 1931). * [[24 Junie]] – [[C. Johan Bakkes]], Suid-Afrikaanse skrywer, rekenmeester en toergids (* [[1956]]). * [[1 Julie]] – [[Jimmy Swaggart]], Amerikaanse Pinkster-televangelis en gospelmusiekkunstenaar (* [[1935]]). * [[2 Julie]] – [[Julian McMahon]], Australiese akteur en vervaardiger (* 1968). * [[3 Julie]] – [[David Mabuza]], ANC-politikus en agtste [[adjunkpresident van Suid-Afrika]] (* [[1960]]). * [[13 Julie]] – [[Muhammadu Buhari]], tweemalige President van [[Nigerië]] (* 1942). * [[16 Julie]] – [[Connie Francis]], Amerikaanse aktrise (* [[1937]]). * [[18 Julie]] – [[Kenneth Washington]], Amerikaanse akteur (* [[1935]]). * [[21 Julie]] – [[Des van Jaarsveldt]], [[Suid-Afrika]] se sewe-en-twintigste [[Springbokkaptein]] (* [[1929]]). * [[22 Julie]] – [[Ozzy Osbourne]], Engelse sanger (* [[1948]]). * [[30 Julie]] – [[Pirow Bekker]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1935]]). * [[3 Augustus]] – [[Loni Anderson]], [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise (* [[1946]]). * [[7 Augustus]] – [[Jim Lovell]], Amerikaanse [[ruimtevaarder]] en bevelvoerder van [[Apollo 13]] (* [[1928]]). * [[27 Augustus]] – [[Tshidi Madia]], Suid-Afrikaanse politieke joernalis (* [[1983]]). * [[30 Augustus]] – [[Neil de Beer]], Suid-Afrikaanse politikus en kommentator (* [[1968]]).<ref name="biznews-20241027">{{cite web |url=https://www.biznews.com/interviews/de-beer-steenhuisen-anc-gayton-cr |titel=De Beer: Corruption “hostages”, “Chameleon” Steenhuisen on the ANC Smartie Box – and Gayton as CR’s “apple-bearer….” |trans-title=De Beer: korrupsie-"gyselaars", "Verkleurmannetjie" Steenhuisen oor ANC-Smartie-boks - en Gayton as CR se "appeldraer..." |webwerf=[[BizNews]] |datum=27 Oktober 2024 |format=Onderhoudtranskripsie |naam=Chris |van=Steyn}}</ref> === September tot Desember === * [[4 September]] – [[Giorgio Armani]], Italiaanse ontwerper (* [[1934]]). * [[10 September]] – [[Charlie Kirk]], Amerikaanse aktivis (* [[1993]]). * [[11 September]] – [[Bevin Fortuin]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler (* [[1979]]). * 11 September – [[Deon Fourie (generaal)|Deon Fourie]], Suid-Afrikaanse offisier, akademikus, militêre historikus en heraldis (* [[1932]]). * [[12 September]] – [[Jan Boland Coetzee]], Suid-Afrikaanse rugbyspeler en wynmaker (* [[1945]]). * [[14 September]] – [[Maxi Schoeman]], professor in [[politieke wetenskap]] aan die [[Universiteit van Pretoria]] (* [[1954]]). * [[15 September]] – [[Marilyn Knowlden]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[16 September]] – [[Robert Redford]], Amerikaanse akteur (* [[1936]]). * [[29 September]] – [[Nathi Mthethwa]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus en kabinetsminister (* [[1967]]). * [[1 Oktober]] – [[Jane Goodall]], Britse dierkundige en [[sjimpansee]]kenner (* 1934). * [[3 Oktober]] – [[Patricia Routledge]], Engelse aktrise (* [[1929]]). * [[11 Oktober]] – [[Diane Keaton]], Amerikaanse aktrise (* [[1946]]). * [[12 Oktober]] – [[Martin Watt]], Suid-Afrikaanse komponis (* [[1970]]). * [[17 Oktober]] – [[Tomiichi Murayama]], Japannese politikus (* [[1924]]). * [[22 Oktober]] – [[David Ball]], Britse vervaardiger en elektroniese [[musikant]] (* [[1959]]). * [[3 November]] – [[Dick Cheney]], Amerikaanse politikus en die 46ste [[Visepresident van die Verenigde State]] (* [[1941]]). * [[6 November]] – [[Pauline Collins]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[23 November]] – [[Adriaan Snyman]], Suid-Afrikaanse skrywer (* [[1938]]). * [[30 November]] – [[Evelyn Dalberg]], Suid-Afrikaanse operasangeres (* [[1939]]). * [[5 Desember]] – [[Frank Gehry]], Kanadees-Amerikaanse argitek (* 1929). * [[14 Desember]] – [[Rob Reiner]], Amerikaanse akteur en regisseur (* [[1947]]). * [[16 Desember]] – [[DJ Warras|Warrick Stock]], Suid-Afrikaanse platejoggie (DJ), radio- en televisie-aanbieder, podsendingmaker en entrepreneur (* [[1985]]). * [[17 Desember]] – [[Hans van Manen]], Nederlandse balletdanser en choreograaf (* [[1932]]). * [[19 Desember]] – [[James Ransone]], Amerikaanse akteur (* [[1979]]). * [[22 Desember]] – [[Chris Rea]], [[Engelse]] [[rockmusiek|rock]]- en [[blues]] sanger-liedjieskrywer en kitaarspeler (* [[1951]]). * [[28 Desember]] – [[Brigitte Bardot]], Franse aktrise, fotomodel, sangeres en aktivis vir diereregte (* [[1934]]). == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:2025| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] o3idwnit1lhh2x73lim8fcdyx8s88ax Jonás Gutiérrez 0 48632 2901615 2443096 2026-05-05T15:30:22Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901615 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Jonás Gutiérrez | image = [[Lêer:Jonasgutierrezthumbsup.jpg|220px]] | image_size = 220px | caption = Jonás Gutiérrez in 2011 | fullname = Jonás Manuel Gutiérrez<ref name="Barclays Premier League: notification of shirt numbers">{{cite web|title=Barclays Premier League: notification of shirt numbers|url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf|publisher=Premier League|format=PDF|page=14|accessdate=17 September 2014|archive-date=19 Augustus 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085139/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{Geboortedatum en ouderdom|1983|7|5|df=y}} | birth_place = [[Sáenz Peña, Buenos Aires|Sáenz Peña]], [[Argentinië]] | height = 1,84&nbsp;m<ref>{{cite web |url=http://www.nufc.co.uk/page/Teams/PlayerProfile/0,,10278~38404,00.html |title=Newcastle United Jonas Gutierrez |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2013 |publisher=Newcastle United |access-date=9 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180921230217/https://www.nufc.co.uk/page/teams/playerprofile/0,,10278~38404,00.html |archive-date=21 September 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] | clubnumber = 18 | youthyears1 = 1999–2001 |youthclubs1 = [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] | years1 = 2001–2005 |clubs1 = [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] |caps1 = 99 |goals1 = 2 | years2 = 2005–2008 |clubs2 = [[RCD Mallorca|Mallorca]] |caps2 = 96 |goals2 = 5 | years3 = 2008– |clubs3 = [[Newcastle United F.C.|Newcastle United]] |caps3 = 180 |goals3 = 10 | years4 = 2014 |clubs4 = → [[Norwich City F.C.|Norwich City]] (leen) |caps4 = 4 |goals4 = 0 | nationalyears1 = 2007– |nationalteam1 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] |nationalcaps1 = 22 |nationalgoals1 = 1 | pcupdate = 21 Maart 2015 | ntupdate = 29 Februarie 2012 }} '''Jonás Manuel Gutiérrez''' (* [[5 Julie]] [[1983]] in Sáenz Peña, [[Argentinië]]), is 'n voormalige Argentynse [[sokker]]speler. Hy het by die klub [[Newcastle United FC|Newcastle United]] gespeel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.jonasgutierrez.com/ Jonás Gutiérrez se webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Gutierrez, Jonas}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] 73mp1awc5hmi7254zsgrslaw4dj3146 2901616 2901615 2026-05-05T15:34:22Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901616 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Infobox football biography | name = Jonás Gutiérrez | image = [[Lêer:Jonasgutierrezthumbsup.jpg|240px]] | upright = | caption = Gutiérrez in 2011 | full_name = Jonás Manuel Gutiérrez<ref name="Barclays Premier League: notification of shirt numbers">{{cite web|title=Barclays Premier League: notification of shirt numbers |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf |publisher=Premier League |page=14 |access-date=17 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085139/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf |archive-date=19 August 2014 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1983|7|5|df=y}}<ref>{{cite web |title=FIFA World Cup South Africa 2010 List of Players |url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |website=FIFA |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110055019/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |archive-date=10 January 2019 |url-status=dead |page=2}}</ref> | birth_place = |Sáenz Peña, [[Argentinië]] | height = 1,84 m<ref>{{cite web |url= http://www.nufc.co.uk/page/Teams/PlayerProfile/0,,10278~38404,00.html |title= Newcastle United Jonas Gutierrez |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= 2013 |publisher= Newcastle United |access-date= 9 January 2015|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428060208/https://www.nufc.co.uk/page/teams/playerprofile/0,,10278~38404,00.html/ |archive-date=28 April 2015 }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = 1999–2001 |youthclubs1 = [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] | years1 = 2001–2005 |clubs1 = [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] |caps1 = 99 |goals1 = 2 | years2 = 2005–2008 |clubs2 = [[RCD Mallorca|Mallorca]] |caps2 = 96 |goals2 = 5 | years3 = 2008–2015 |clubs3 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] |caps3 = 187 |goals3 = 11<!--Update table below when updating --><!-- LEAGUE GAMES ONLY - When you update this parameter, please update the club-update parameter! --> | years4 = 2014 |clubs4 = → [[Norwich City FC|Norwich City]] (loan) |caps4 = 4 |goals4 = 0 | years5 = 2015–2016 |clubs5 = [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |caps5 = 15 |goals5 = 0 | years6 = 2016–2017 |clubs6 = [[Defensa y Justicia]] |caps6= 18 |goals6 = 0 | years7 = 2017–2018 |clubs7 = [[Club Atlético Independiente|Independiente]] |caps7= 20 |goals7 = 0 | years8 = 2018–2019 |clubs8 = [[Defensa y Justicia]] |caps8= 2 |goals8 = 0 | years9 = 2019–2021 |clubs9 = [[Club Atlético Banfield|Banfield]] |caps9= 14 |goals9 = 0 | years10 = 2021 |clubs10= [[Club Almagro|Almagro]] |caps10 = 6 |goals10 = 0 | totalcaps = 461 | totalgoals = 18 | nationalyears1 = 2007–2011 |nationalteam1 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] |nationalcaps1 = 22 |nationalgoals1 = 1 | club-update = | nationalteam-update = }} '''Jonás Manuel Gutiérrez''' (* [[5 Julie]] [[1983]] in Sáenz Peña, [[Argentinië]]), is 'n voormalige Argentynse [[sokker]]speler. Hy het by die klub [[Newcastle United FC|Newcastle United]] gespeel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.jonasgutierrez.com/ Jonás Gutiérrez se webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Gutierrez, Jonas}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] b1bz54tbvhy4o1p45tvflt2iaaowkry 2901617 2901616 2026-05-05T15:35:09Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901617 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Infobox football biography | name = Jonás Gutiérrez | image = [[Lêer:Jonasgutierrezthumbsup.jpg|240px]] | upright = | caption = Gutiérrez in 2011 | full_name = Jonás Manuel Gutiérrez<ref name="Barclays Premier League: notification of shirt numbers">{{cite web|title=Barclays Premier League: notification of shirt numbers |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf |publisher=Premier League |page=14 |access-date=17 September 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085139/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Barclays-Premier-League-Squad-Numbers-2014-15.pdf |archive-date=19 August 2014 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1983|7|5|df=y}}<ref>{{cite web |title=FIFA World Cup South Africa 2010 List of Players |url=https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |website=FIFA |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110055019/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf |archive-date=10 January 2019 |url-status=dead |page=2}}</ref> | birth_place = |Sáenz Peña, [[Argentinië]] | height = 1,84 m<ref>{{cite web |url= http://www.nufc.co.uk/page/Teams/PlayerProfile/0,,10278~38404,00.html |title= Newcastle United Jonas Gutierrez |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= 2013 |publisher= Newcastle United |access-date= 9 January 2015|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428060208/https://www.nufc.co.uk/page/teams/playerprofile/0,,10278~38404,00.html/ |archive-date=28 April 2015 }}</ref> | position = Middelveldspeler | currentclub = | youthyears1 = 1999–2001 |youthclubs1 = [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] | years1 = 2001–2005 |clubs1 = [[Club Atlético Vélez Sársfield|Vélez Sársfield]] |caps1 = 99 |goals1 = 2 | years2 = 2005–2008 |clubs2 = [[RCD Mallorca|Mallorca]] |caps2 = 96 |goals2 = 5 | years3 = 2008–2015 |clubs3 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] |caps3 = 187 |goals3 = 11<!--Update table below when updating --><!-- LEAGUE GAMES ONLY - When you update this parameter, please update the club-update parameter! --> | years4 = 2014 |clubs4 = → [[Norwich City FC|Norwich City]] (loan) |caps4 = 4 |goals4 = 0 | years5 = 2015–2016 |clubs5 = [[Deportivo de La Coruña|Deportivo La Coruña]] |caps5 = 15 |goals5 = 0 | years6 = 2016–2017 |clubs6 = [[Defensa y Justicia]] |caps6= 18 |goals6 = 0 | years7 = 2017–2018 |clubs7 = [[Club Atlético Independiente|Independiente]] |caps7= 20 |goals7 = 0 | years8 = 2018–2019 |clubs8 = [[Defensa y Justicia]] |caps8= 2 |goals8 = 0 | years9 = 2019–2021 |clubs9 = [[Club Atlético Banfield|Banfield]] |caps9= 14 |goals9 = 0 | years10 = 2021 |clubs10= [[Club Almagro|Almagro]] |caps10 = 6 |goals10 = 0 | totalcaps = 461 | totalgoals = 18 | nationalyears1 = 2007–2011 |nationalteam1 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] |nationalcaps1 = 22 |nationalgoals1 = 1 | club-update = | nationalteam-update = }} '''Jonás Manuel Gutiérrez''' (* [[5 Julie]] [[1983]] in Sáenz Peña, [[Argentinië]]), is 'n voormalige Argentynse [[sokker]]speler. Hy het by die klub [[Newcastle United FC|Newcastle United]] gespeel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.jonasgutierrez.com/ Jonás Gutiérrez se webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{DEFAULTSORT:Gutierrez, Jonas}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] ezrkfv1n4d6njbrzac4swwqpmjnov3f Benjamin Netanyahu 0 49646 2901728 2734342 2026-05-06T02:10:27Z ~2026-27382-57 207260 2901728 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Benjamin Netanyahu <br /> בנימין נתניהו {{he}} | beeld = TUKANG COLI | beeldonderskrif = Netanyahu in 2020 | orde = 9de [[Eerste minister van Israel]] | termynaanvang = 29 Desember 2022 | termyneinde = | president = [[Isaac Herzog]] | vise = | voorganger = [[Yair Lapid]] | opvolger = | orde2 = | termynaanvang2 = 31 Maart 2009 | termyneinde2 = 13 Junie 2021 | president2 = [[Shimon Peres]]<br />[[Reuven Rivlin]] | vise2 = | voorganger2 = [[Ehud Olmert]] | opvolger2 = [[Naftali Bennett]] | orde3 = | termynaanvang3 = 18 Junie 1996 | termyneinde3 = 6 Julie 1999 | president3 = [[Ezer Weizman]] | vise3 = | voorganger3 = [[Shimon Peres]] | opvolger3 = [[Ehud Barak]] | orde4 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang4 = 14 Mei 2015 | termyneinde4 = 17 Februarie 2019 | eersteminister4 = Benjamin Netanyahu | vise4 = | voorganger4 = [[Avigdor Lieberman]] | opvolger4 = [[Yisrael Katz]] | orde5 = | termynaanvang5 = 18 Maart 2013 | termyneinde5 = 11 November 2013 | eersteminister5 = Benjamin Netanyahu | vise5 = | voorganger5 = [[Avigdor Lieberman]] | opvolger5 = Avigdor Lieberman | orde6 = | termynaanvang6 = 6 November 2002 | termyneinde6 = 27 Februarie 2003 | eersteminister6 = [[Ariel Sharon]] | vise6 = | voorganger6 = [[Shimon Peres]] | opvolger6 = [[Silvan Shalom]] | orde7 = | termynaanvang7 = 6 Januarie 1998 | termyneinde7 = 13 Oktober 1998 | eersteminister7 = Benjamin Netanyahu | vise7 = | voorganger7 = [[David Levy]] | opvolger7 = [[Ariel Sharon]] | orde8 = Minister van Finansies | termynaanvang8 = 27 Februarie 2003 | termyneinde8 = 9 Augustus 2005 | eersteminister8 = [[Ariel Sharon]] | vise8 = | voorganger8 = [[Silvan Shalom]] | opvolger8 = [[Ehud Olmert]] | orde9 = Minister van Verdediging | termynaanvang9 = 17 Desember 2018 | termyneinde9 = 12 November 2019 | eersteminister9 = Benjamin Netanyahu | vise9 = | voorganger9 = [[Avigdor Lieberman]] | opvolger9 = [[Naftali Bennett]] | orde10 = Leier van die Opposisie | termynaanvang10 = 13 Junie 2021 | termyneinde10 = 29 Desember 2022 | eersteminister10 = [[Naftali Bennett]] / [[Yair Lapid]] | vise10 = | voorganger10 = Yair Lapid | opvolger10 = Yair Lapid | orde11 = | termynaanvang11 = 28 Maart 2006 | termyneinde11 = 31 Maart 2009 | eersteminister11 = [[Ehud Olmert]] | vise11 = | voorganger11 = [[Amir Peretz]] | opvolger11 = [[Tzipi Livni]] | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1949 | geboortemaand = 10 | geboortedag = 21 | geboorteplek = [[Tel Aviv]], [[Israel]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Likoed]] | eggenoot = Miriam Weizmann (1972-1978)<br />Fleur Cates (1981-1984)<br />Sara Ben-Artzi (sedert 1991) | kinders = 3 | alma_mater = [[Massachusetts Institute of Technology]],<br/ > [[Harvard-universiteit]] | religie = Sekulêre [[Judaïsme]] | handtekening = Benjamin Netanyahu signature.svg | militer = Militêre Diens | lojaliteit = {{vlagland|Israel}} | tak = [[Lêer:Flag of the Israel Defense Forces.svg|22px]] Israeliese verdedigingsmagte | diensjare = 1967–1973 | rang = Kaptein | eenheid = [[Sayeret Matkal]] | oorloe = [[Uitputtingsoorlog]]<br />[[Jom Kippoeroorlog]] | toekennings = |image=HGrH2BqbMAEyBi2.jpg|name=Tukang Coli}} '''Benjamin (Bibi) Netanyahu''' ([[Hebreeus]]: בנימין נתניהו ; gebore 21 Oktober 1949 in [[Tel Aviv]]) is 'n [[Israel]]se politikus wat aan die [[Regs (politiek)|regs]]-[[liberalisme|liberale]] politieke party [[Likoed]] behoort. Hy was tussen 1996 en 1999 en weer van 2009 tot 2021 die [[Eerste minister van Israel]] gewees. Op 29 Desember 2022 is Netanyahu vir die derde keer as Eerste minister van Israel ingehuldig ([[Netanyahu VI-kabinet]]). == Agtergrond == Netanyahu is gebore as die seun van Tzila Segal en Benzion Netanyahu. Sy oupa aan vaderskant was rabbi Nathan Mileikowsky, wie uit die huidige [[Pole]] na die [[Britse mandaat van Palestina]] in 1920 emigreer en die familienaam na Netanyahu verander. Benjamin, die middelste van drie kinders, het die laerskool Henrietta Szold in Jerusalem bygewoon en twee periodes (1956-1958 en 1963-1967) saam met sy ouers en broers in die VSA deurgebring, deels omdat sy vader begin glo het dat Israel se regering te linksgesind geword het. Hulle het daar in Cheltenham Township in [[Pennsilvanië|Pennsylvania]] gewoon. Daar het hy sy skoolloopbaan suksesvol by die Cheltenham Highschool voltooi, waar hy aktief was in 'n debatklub. Netanyahu praat vlot Engels. Sy vader was professor in Joodse geskiedenis aan die Hebreeuse Universiteit van Jerusalem, emeritus professor aan die Cornell Universiteit in Ithaca, New York, en mede redakteur van die ''Encyclopedia Hebraïca''. Sy boek, ''The Beginning of the Inquisition in Spain from the 15th century'', wat sy seun in 2014 aan [[Pous Franciskus|pous Francis]] gegee het, het geleidelik meer erkenning gekry. Die sentrale tema van die boek handel oor die Marranos, Jode wat oorgegaan het na die Katolieke geloof, maar steeds met rassistiese behandeling en diskriminasie van die Spanjaarde te make gehad het, ondanks hul bekering. Sy pa was ook 'n adviseur vir Ze'ev Jabotinski. Hy het sy seun Benjamin skerp gekritiseer toe dit gelyk het of hy met die Oslo-akkoorde vrede met die Palestyne sou bereik. Vader Netanyahu was daarvan oortuig dat die Jode altyd moet veg vir hul bestaan en vir die land Israel en dat die Arabiere nie vertrou kon word nie. Hy was ten gunste van die Groot Israelgedagte en was sterk gekant teen Resolusie 181 van die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies van 1947. Sy vader, wat in 2012 oorlede is, het 'n groot invloed op sy seun Benjamin gehad. Eintlik was sy eerste seun Yoni sy gunsteling en moes Benjamin homself altyd bewys. Sy broer Yoni Netanyahu is op die nag van 3-4 Julie 1976 in [[Uganda]] doodgeskiet tydens Operasie Entebbe, 'n bevrydingsaksie deur die Israeliese leër om gyselaars op die Internasionale [[Entebbe Internasionale Lughawe|Lughawe Entebbe]] te bevry. Soos Yoni en sy ander broer Iddo, dien Benjamin Netanyahu van 1967 tot 1972 as offisier in die Makkal-kommando van die Israeliese weermag. [[Ehud Barak]], wat die hoofbevelvoerder was en later Netanyahu se politieke mededinger geword het, was sy bevelvoerder. Netanyahu was deel van die operasie wat die kaping van Sabena Flight 571 beëindig, hy raak self hiermee beseer. Hy moes self sy studies onderbreek om sy land te verdedig met die voormelde bevel in die [[Jom Kippoeroorlog|Yom Kippur-oorlog van 1973]]. Hy studeer argitektuur aan die Massachusetts Institute of Technology tot 1975 en bestuur aan die MIT Sloan School of Management tot 1977. Uiteindelik studeer hy [[politieke wetenskap]] aan [[Harvard-universiteit|Harvard]]. Hy het by die konsultasiebureau van die Boston Consulting Group gewerk. Hy het nou beplan om politiek toe te gaan. Hy het begin om lesings in die openbaar aan te bied saam met Lilyan Wilder, wat ook [[Oprah Winfrey]] en [[George W. Bush]] onder haar studente gehad het. Hy het opgetree as 'n terrorisme-kenner in Amerikaanse TV onderhoude. [[Ronald Reagan|President Ronald Reagan]] was entoesiasties oor sy boek ''Terrorism, How the West Can Win''. Nadat hy van 1982 tot 1984 'n adjunkagent van die Israeliese ambassade in Washington was, was hy van 1984 tot 1988 Israel se ambassadeur by die [[Verenigde Nasies]] in New York. In 1988 word hy verkies tot parlementslid in Israel.<ref>https://www.haaretz.com/1.5218191. [https://web.archive.org/web/20220525013343/https://www.haaretz.com/1.5218191 Gearchiveerd] op 25 mei 2022.</ref><ref name="europanu">[https://www.europa-nu.nl/id/vi5gk8k60lx7/b_bibi_netanyahu?v=1&ctx=vi5gk8k60lx7 B. (Bibi) Netanyahu - Europa Nu]. [https://web.archive.org/web/20230602202608/https://www.europa-nu.nl/id/vi5gk8k60lx7/b_bibi_netanyahu?v=1&ctx=vi5gk8k60lx7 Gearchiveerd] op 2 juni 2023.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190410080326/https://www.vpro.nl/programmas/2doc/kijk/2doc-overzicht/2019/king-bibi-netanyahu.html "Splijtzwam Bibi"], Maarten van Bracht, VPRO-gids nr.13 van 2019; ter inleiding op 2Doc: King Bibi Netanyahu, blz. 28-29</ref> == Lewensloop == Tussen 17 Mei 2020 en 13 Junie 2021 was hy die [[Eerste Minister]] van die regs-sentrale-religieuse [[Netanyahu-Gantz-kabinet]]. Van 14 Mei 2015 tot 17 Mei 2020 was hy die Eerste Minister van die regs-religieuse [[Netanyahu IV-kabinet]]. Van 18 Maart 2013 tot 14 Mei 2015 was hy die Eerste Minister van die regs-sentrale [[Netanyahu III-kabinet]]. Van 31 Maart 2009 tot 18 Maart 2013 was hy die Eerste Minister van die regs-(links)-religieuse [[Netanyahu II-kabinet]]. Hy was vanaf 1996 tot 1999 ook premier gewees, van die regse Netanyahu I-kabinet. Van 1988 tot 1999 was hy 'n lid van die [[Knesset]]. Sedert 2003 is hy weer 'n lid van die Knesset. Netanyahu het verskeie ministersposte beklee. Hy was in 1998, van 2002 tot 2003, in 2013 en van 2015 tot 2019 minister van Buitelandse Sake, van 2003 tot 2005 minister van Finansies en van 2018 tot 2019 minister van Verdediging. Netanyahu was van 1967 tot 1972 'n offisier in die [[Sayeret Matkal|Matkal-kommando]] van die Israeliese Lëer. Hy het argitektuur en bestuur aan die Massachusetts Institute of Technology en politieke wetenskap (geen diploma) aan die [[Harvard-universiteit]] studeer. Netanyahu het by die Boston Consulting Group gewerk en was van 1984 tot 1988 die Israelse ambassadeur by die [[Verenigde Nasies]]. == Familie == Benjamin Netanyahu is vir die derde keer getroud en het drie kinders. Hy woon in [[Jerusalem]] en is 'n aanhanger van die [[Judaïsme]]. Hy is die broer van die Israelse oorlogsheld [[Jonatan Netanyahu]], wat in 1976 tydens [[Operasie Entebbe]] gesterf het. == Werke == Netanyahu het verskeie boeke geskryf, veral oor die bestryding van [[terrorisme]]. * 1978: ''Yoni's Letters'' (red.) * 1980: ''Terror: Challenge and Reaction'' (red.) * 1986: ''Terrorism: How the West Can Win'' (red.) * 1991: ''International Terrorism: Challenge and Response'' (red.) * 1993: ''A Place Among the Nations: Israel and the World'' * 1995: ''Fighting Terrorism: How Democracies Can Defeat Domestic and International Terrorism'' == Sien ook == * [[Netanyahu I-kabinet]] * [[Netanyahu II-kabinet]] * [[Netanyahu III-kabinet]] * [[Netanyahu IV-kabinet]] * [[Netanyahu-Gantz-kabinet]] * [[Netanyahu VI-kabinet]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Benyamin Netanyahu}} * {{en}} [http://www.netanyahu.org.il/en/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://m.knesset.gov.il/en/mk/pages/MKPersonalDetails.aspx?mkid=90 Benjamin Netanyahu], webwerf van die [[Knesset]] {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Eerste Minister van Israel]]|voor=[[Shimon Peres]]|na=[[Ehud Barak]]|jare=1996-1999}} {{eindboks}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=Eerste Minister van Israel|voor=[[Ehud Olmert]]|na=[[Naftali Bennett]]|jare=2009-2021}} {{eindboks}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=Eerste Minister van Israel|voor=[[Yair Lapid]]|na=...|jare=2022-hede}} {{eindboks}} {{Eerste ministers van Israel}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Netanyahu, Benjamin}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Israelse adjunk-ministers]] [[Kategorie:Israelse diplomate]] [[Kategorie:Israelse Jode]] [[Kategorie:Israelse militariste]] [[Kategorie:Israelse ministers]] [[Kategorie:Israelse opposisieleiers]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Israel]] [[Kategorie:Lede van die Knesset]] [[Kategorie:Ambassadeurs]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Ministers van Arbeid]] [[Kategorie:Ministers van Behuising]] [[Kategorie:Ministers van Binnelandse Sake]] [[Kategorie:Ministers van Buitelandse Sake]] [[Kategorie:Ministers van Ekonomie]] [[Kategorie:Ministers van Finansies]] [[Kategorie:Ministers van Gesondheid]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Ministers van Kommunikasie]] [[Kategorie:Ministers van Onderwys]] [[Kategorie:Ministers van Religie]] [[Kategorie:Ministers van Sosiale Sake]] [[Kategorie:Ministers van Verdediging]] khhfzrlexsxmdkx7qqv5oaglrwn6frr 2901773 2901728 2026-05-06T09:00:06Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-27382-57|~2026-27382-57]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Ziv|Ziv]] 2734342 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Benjamin Netanyahu <br /> בנימין נתניהו {{he}} | beeld = Benyamin Netanyahu, January 2020.jpg | beeldonderskrif = Netanyahu in 2020 | orde = 9de [[Eerste minister van Israel]] | termynaanvang = 29 Desember 2022 | termyneinde = | president = [[Isaac Herzog]] | vise = | voorganger = [[Yair Lapid]] | opvolger = | orde2 = | termynaanvang2 = 31 Maart 2009 | termyneinde2 = 13 Junie 2021 | president2 = [[Shimon Peres]]<br />[[Reuven Rivlin]] | vise2 = | voorganger2 = [[Ehud Olmert]] | opvolger2 = [[Naftali Bennett]] | orde3 = | termynaanvang3 = 18 Junie 1996 | termyneinde3 = 6 Julie 1999 | president3 = [[Ezer Weizman]] | vise3 = | voorganger3 = [[Shimon Peres]] | opvolger3 = [[Ehud Barak]] | orde4 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang4 = 14 Mei 2015 | termyneinde4 = 17 Februarie 2019 | eersteminister4 = Benjamin Netanyahu | vise4 = | voorganger4 = [[Avigdor Lieberman]] | opvolger4 = [[Yisrael Katz]] | orde5 = | termynaanvang5 = 18 Maart 2013 | termyneinde5 = 11 November 2013 | eersteminister5 = Benjamin Netanyahu | vise5 = | voorganger5 = [[Avigdor Lieberman]] | opvolger5 = Avigdor Lieberman | orde6 = | termynaanvang6 = 6 November 2002 | termyneinde6 = 27 Februarie 2003 | eersteminister6 = [[Ariel Sharon]] | vise6 = | voorganger6 = [[Shimon Peres]] | opvolger6 = [[Silvan Shalom]] | orde7 = | termynaanvang7 = 6 Januarie 1998 | termyneinde7 = 13 Oktober 1998 | eersteminister7 = Benjamin Netanyahu | vise7 = | voorganger7 = [[David Levy]] | opvolger7 = [[Ariel Sharon]] | orde8 = Minister van Finansies | termynaanvang8 = 27 Februarie 2003 | termyneinde8 = 9 Augustus 2005 | eersteminister8 = [[Ariel Sharon]] | vise8 = | voorganger8 = [[Silvan Shalom]] | opvolger8 = [[Ehud Olmert]] | orde9 = Minister van Verdediging | termynaanvang9 = 17 Desember 2018 | termyneinde9 = 12 November 2019 | eersteminister9 = Benjamin Netanyahu | vise9 = | voorganger9 = [[Avigdor Lieberman]] | opvolger9 = [[Naftali Bennett]] | orde10 = Leier van die Opposisie | termynaanvang10 = 13 Junie 2021 | termyneinde10 = 29 Desember 2022 | eersteminister10 = [[Naftali Bennett]] / [[Yair Lapid]] | vise10 = | voorganger10 = Yair Lapid | opvolger10 = Yair Lapid | orde11 = | termynaanvang11 = 28 Maart 2006 | termyneinde11 = 31 Maart 2009 | eersteminister11 = [[Ehud Olmert]] | vise11 = | voorganger11 = [[Amir Peretz]] | opvolger11 = [[Tzipi Livni]] | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1949 | geboortemaand = 10 | geboortedag = 21 | geboorteplek = [[Tel Aviv]], [[Israel]] | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Likoed]] | eggenoot = Miriam Weizmann (1972-1978)<br />Fleur Cates (1981-1984)<br />Sara Ben-Artzi (sedert 1991) | kinders = 3 | alma_mater = [[Massachusetts Institute of Technology]],<br/ > [[Harvard-universiteit]] | religie = Sekulêre [[Judaïsme]] | handtekening = Benjamin Netanyahu signature.svg | militer = Militêre Diens | lojaliteit = {{vlagland|Israel}} | tak = [[Lêer:Flag of the Israel Defense Forces.svg|22px]] Israeliese verdedigingsmagte | diensjare = 1967–1973 | rang = Kaptein | eenheid = [[Sayeret Matkal]] | oorloe = [[Uitputtingsoorlog]]<br />[[Jom Kippoeroorlog]] | toekennings = }} '''Benjamin (Bibi) Netanyahu''' ([[Hebreeus]]: בנימין נתניהו ; gebore 21 Oktober 1949 in [[Tel Aviv]]) is 'n [[Israel]]se politikus wat aan die [[Regs (politiek)|regs]]-[[liberalisme|liberale]] politieke party [[Likoed]] behoort. Hy was tussen 1996 en 1999 en weer van 2009 tot 2021 die [[Eerste minister van Israel]] gewees. Op 29 Desember 2022 is Netanyahu vir die derde keer as Eerste minister van Israel ingehuldig ([[Netanyahu VI-kabinet]]). == Agtergrond == Netanyahu is gebore as die seun van Tzila Segal en Benzion Netanyahu. Sy oupa aan vaderskant was rabbi Nathan Mileikowsky, wie uit die huidige [[Pole]] na die [[Britse mandaat van Palestina]] in 1920 emigreer en die familienaam na Netanyahu verander. Benjamin, die middelste van drie kinders, het die laerskool Henrietta Szold in Jerusalem bygewoon en twee periodes (1956-1958 en 1963-1967) saam met sy ouers en broers in die VSA deurgebring, deels omdat sy vader begin glo het dat Israel se regering te linksgesind geword het. Hulle het daar in Cheltenham Township in [[Pennsilvanië|Pennsylvania]] gewoon. Daar het hy sy skoolloopbaan suksesvol by die Cheltenham Highschool voltooi, waar hy aktief was in 'n debatklub. Netanyahu praat vlot Engels. Sy vader was professor in Joodse geskiedenis aan die Hebreeuse Universiteit van Jerusalem, emeritus professor aan die Cornell Universiteit in Ithaca, New York, en mede redakteur van die ''Encyclopedia Hebraïca''. Sy boek, ''The Beginning of the Inquisition in Spain from the 15th century'', wat sy seun in 2014 aan [[Pous Franciskus|pous Francis]] gegee het, het geleidelik meer erkenning gekry. Die sentrale tema van die boek handel oor die Marranos, Jode wat oorgegaan het na die Katolieke geloof, maar steeds met rassistiese behandeling en diskriminasie van die Spanjaarde te make gehad het, ondanks hul bekering. Sy pa was ook 'n adviseur vir Ze'ev Jabotinski. Hy het sy seun Benjamin skerp gekritiseer toe dit gelyk het of hy met die Oslo-akkoorde vrede met die Palestyne sou bereik. Vader Netanyahu was daarvan oortuig dat die Jode altyd moet veg vir hul bestaan en vir die land Israel en dat die Arabiere nie vertrou kon word nie. Hy was ten gunste van die Groot Israelgedagte en was sterk gekant teen Resolusie 181 van die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies van 1947. Sy vader, wat in 2012 oorlede is, het 'n groot invloed op sy seun Benjamin gehad. Eintlik was sy eerste seun Yoni sy gunsteling en moes Benjamin homself altyd bewys. Sy broer Yoni Netanyahu is op die nag van 3-4 Julie 1976 in [[Uganda]] doodgeskiet tydens Operasie Entebbe, 'n bevrydingsaksie deur die Israeliese leër om gyselaars op die Internasionale [[Entebbe Internasionale Lughawe|Lughawe Entebbe]] te bevry. Soos Yoni en sy ander broer Iddo, dien Benjamin Netanyahu van 1967 tot 1972 as offisier in die Makkal-kommando van die Israeliese weermag. [[Ehud Barak]], wat die hoofbevelvoerder was en later Netanyahu se politieke mededinger geword het, was sy bevelvoerder. Netanyahu was deel van die operasie wat die kaping van Sabena Flight 571 beëindig, hy raak self hiermee beseer. Hy moes self sy studies onderbreek om sy land te verdedig met die voormelde bevel in die [[Jom Kippoeroorlog|Yom Kippur-oorlog van 1973]]. Hy studeer argitektuur aan die Massachusetts Institute of Technology tot 1975 en bestuur aan die MIT Sloan School of Management tot 1977. Uiteindelik studeer hy [[politieke wetenskap]] aan [[Harvard-universiteit|Harvard]]. Hy het by die konsultasiebureau van die Boston Consulting Group gewerk. Hy het nou beplan om politiek toe te gaan. Hy het begin om lesings in die openbaar aan te bied saam met Lilyan Wilder, wat ook [[Oprah Winfrey]] en [[George W. Bush]] onder haar studente gehad het. Hy het opgetree as 'n terrorisme-kenner in Amerikaanse TV onderhoude. [[Ronald Reagan|President Ronald Reagan]] was entoesiasties oor sy boek ''Terrorism, How the West Can Win''. Nadat hy van 1982 tot 1984 'n adjunkagent van die Israeliese ambassade in Washington was, was hy van 1984 tot 1988 Israel se ambassadeur by die [[Verenigde Nasies]] in New York. In 1988 word hy verkies tot parlementslid in Israel.<ref>https://www.haaretz.com/1.5218191. [https://web.archive.org/web/20220525013343/https://www.haaretz.com/1.5218191 Gearchiveerd] op 25 mei 2022.</ref><ref name="europanu">[https://www.europa-nu.nl/id/vi5gk8k60lx7/b_bibi_netanyahu?v=1&ctx=vi5gk8k60lx7 B. (Bibi) Netanyahu - Europa Nu]. [https://web.archive.org/web/20230602202608/https://www.europa-nu.nl/id/vi5gk8k60lx7/b_bibi_netanyahu?v=1&ctx=vi5gk8k60lx7 Gearchiveerd] op 2 juni 2023.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190410080326/https://www.vpro.nl/programmas/2doc/kijk/2doc-overzicht/2019/king-bibi-netanyahu.html "Splijtzwam Bibi"], Maarten van Bracht, VPRO-gids nr.13 van 2019; ter inleiding op 2Doc: King Bibi Netanyahu, blz. 28-29</ref> == Lewensloop == Tussen 17 Mei 2020 en 13 Junie 2021 was hy die [[Eerste Minister]] van die regs-sentrale-religieuse [[Netanyahu-Gantz-kabinet]]. Van 14 Mei 2015 tot 17 Mei 2020 was hy die Eerste Minister van die regs-religieuse [[Netanyahu IV-kabinet]]. Van 18 Maart 2013 tot 14 Mei 2015 was hy die Eerste Minister van die regs-sentrale [[Netanyahu III-kabinet]]. Van 31 Maart 2009 tot 18 Maart 2013 was hy die Eerste Minister van die regs-(links)-religieuse [[Netanyahu II-kabinet]]. Hy was vanaf 1996 tot 1999 ook premier gewees, van die regse Netanyahu I-kabinet. Van 1988 tot 1999 was hy 'n lid van die [[Knesset]]. Sedert 2003 is hy weer 'n lid van die Knesset. Netanyahu het verskeie ministersposte beklee. Hy was in 1998, van 2002 tot 2003, in 2013 en van 2015 tot 2019 minister van Buitelandse Sake, van 2003 tot 2005 minister van Finansies en van 2018 tot 2019 minister van Verdediging. Netanyahu was van 1967 tot 1972 'n offisier in die [[Sayeret Matkal|Matkal-kommando]] van die Israeliese Lëer. Hy het argitektuur en bestuur aan die Massachusetts Institute of Technology en politieke wetenskap (geen diploma) aan die [[Harvard-universiteit]] studeer. Netanyahu het by die Boston Consulting Group gewerk en was van 1984 tot 1988 die Israelse ambassadeur by die [[Verenigde Nasies]]. == Familie == Benjamin Netanyahu is vir die derde keer getroud en het drie kinders. Hy woon in [[Jerusalem]] en is 'n aanhanger van die [[Judaïsme]]. Hy is die broer van die Israelse oorlogsheld [[Jonatan Netanyahu]], wat in 1976 tydens [[Operasie Entebbe]] gesterf het. == Werke == Netanyahu het verskeie boeke geskryf, veral oor die bestryding van [[terrorisme]]. * 1978: ''Yoni's Letters'' (red.) * 1980: ''Terror: Challenge and Reaction'' (red.) * 1986: ''Terrorism: How the West Can Win'' (red.) * 1991: ''International Terrorism: Challenge and Response'' (red.) * 1993: ''A Place Among the Nations: Israel and the World'' * 1995: ''Fighting Terrorism: How Democracies Can Defeat Domestic and International Terrorism'' == Sien ook == * [[Netanyahu I-kabinet]] * [[Netanyahu II-kabinet]] * [[Netanyahu III-kabinet]] * [[Netanyahu IV-kabinet]] * [[Netanyahu-Gantz-kabinet]] * [[Netanyahu VI-kabinet]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Benyamin Netanyahu}} * {{en}} [http://www.netanyahu.org.il/en/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://m.knesset.gov.il/en/mk/pages/MKPersonalDetails.aspx?mkid=90 Benjamin Netanyahu], webwerf van die [[Knesset]] {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Eerste Minister van Israel]]|voor=[[Shimon Peres]]|na=[[Ehud Barak]]|jare=1996-1999}} {{eindboks}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=Eerste Minister van Israel|voor=[[Ehud Olmert]]|na=[[Naftali Bennett]]|jare=2009-2021}} {{eindboks}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=Eerste Minister van Israel|voor=[[Yair Lapid]]|na=...|jare=2022-hede}} {{eindboks}} {{Eerste ministers van Israel}} {{Huidige regeringshoofde}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Netanyahu, Benjamin}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Israelse adjunk-ministers]] [[Kategorie:Israelse diplomate]] [[Kategorie:Israelse Jode]] [[Kategorie:Israelse militariste]] [[Kategorie:Israelse ministers]] [[Kategorie:Israelse opposisieleiers]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Israel]] [[Kategorie:Lede van die Knesset]] [[Kategorie:Ambassadeurs]] [[Kategorie:Kapteins]] [[Kategorie:Ministers van Arbeid]] [[Kategorie:Ministers van Behuising]] [[Kategorie:Ministers van Binnelandse Sake]] [[Kategorie:Ministers van Buitelandse Sake]] [[Kategorie:Ministers van Ekonomie]] [[Kategorie:Ministers van Finansies]] [[Kategorie:Ministers van Gesondheid]] [[Kategorie:Ministers van Justisie]] [[Kategorie:Ministers van Kommunikasie]] [[Kategorie:Ministers van Onderwys]] [[Kategorie:Ministers van Religie]] [[Kategorie:Ministers van Sosiale Sake]] [[Kategorie:Ministers van Verdediging]] 8an057ojk5d869lb1l4txcntguklh98 Kareedouwpas 0 63173 2901821 2361166 2026-05-06T10:52:20Z AFM 21229 2901821 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Bergpas |naam = Kareedouwpas |beeld = |beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> |beeldonderskrif = |duimdrukkerkaart = Oos-Kaap |duimdrukkeretiketposisie = regs |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 33 |breedtegraad_m = 57 |breedtegraad_s = 48 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 24 |lengtegraad_m = 16 |lengtegraad_s = 0 |lengtegraad_OW = O |ligging = |helling = |hoogte = |lengte = |oppervlak = teer |ingenieur = |jaar begin = |jaar voltooi = |verbou = |bergreeks = |pad = }} '''Kareedouwpas''' (ook bekend as Spoorbek se Nek) is 'n [[bergpas]] wat geleë is op die [[R402 (Suid-Afrika)|R402]]-streekroete tussen [[Kareedouw]] en die [[N2]]-nasionale pad. Die pas is kort, 3.6 km lank met sewe draaie.<ref>https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/eastern-cape/item/189-kareedouw-pass.html</ref><ref>https://www.sa-venues.com/attractionsec/kareedouw-pass.php</ref> == Sien ook == * [[Lys van bergpasse in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Bergpasse van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Oos-Kaap]] p2b5dr3lijygfjqvox90oevfxdpux6k Nottingham Forest 0 63227 2901778 2894478 2026-05-06T09:16:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901778 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Nottingham MMB 15 City Ground.jpg|280px]]| klubnaam = Nottingham Forest| vollenaam = Nottingham Forest Football Club| stigting = {{start date and age|1865}}<ref>{{cite web|url=http://www.nottinghamforest.co.uk/club/history/history.aspx|title=History of NFFC|publisher=Nottingham Forest Football Club|access-date=25 August 2019|archive-date=5 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170305141905/http://www.nottinghamforest.co.uk/club/history/history.aspx|url-status=live}}</ref>| stadion = City Ground, [[Nottingham]] | kapasiteit = 31 042<ref>{{cite web |url=https://planningon-line.rushcliffe.gov.uk/online-applications/files/2246486A92DFB101165A399E6050C74E/pdf/25_02123_FUL--1998238.pdf |title=Design and Access Statement |page=21 |date=December 2025 |access-date=January 14, 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | voorsitter = Nicholas Randall KC| afrigter ={{vlagikoon|Portugal}} [[Vítor Pereira]] | liga = [[Premier League]] | | patroon_la1 = _nottingham2526h | patroon_b1 = _nottingham2526h | patroon_ra1 = _nottingham2526h | patroon_sh1 = _nottingham2526h | patroon_so1 = _arsenal2526hl | linkerarm1 = FF0000 | lyf1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _nottingham2526a | patroon_b2 = _nottingham2526a | patroon_ra2 = _nottingham2526a | patroon_sh2 = _nottingham2526a | patroon_so2 = _nottingham2526al | linkerarm2 = f8f8f8 | liggaam2 = f8f8f8 | regterarm2 = f8f8f8 | broek2 = f8f8f8 | kouse2 = f8f8f8 |eienaar={{vlagikoon|Griekeland}} Evangelos Marinakis|bynaam=Forest<br/>The Garibaldis<br/>The Reds<br/>The Tricky Trees}} '''Nottingham Forest FC''' is 'n [[Engeland|Engelse]] [[sokker]]span in [[Nottingham]] wat in die [[Football League Championship|Championship]] speel. Die klub, wat in 1865 gestig is, is tans een van die oudste klubs ter wêreld. ''The Tricky Trees'' speel hulle tuiswedstryde in die [[City Ground Stadion]], wat 'n kapasiteit van 30&nbsp;500 toeskouers het. ''Forest'' het een keer die [[Premier League|Engelse kampioenskap]] gewen, en twee keer die [[UEFA Champions League|Europese Beker]]. == Erelys == * '''Kampioen Engeland (1)''' : 1977/78 : (naaswenner (2): 1966/67, 1978/79) * '''FA Cup (2)''' : 1898, 1959 : (naaswenner (1): 1991) * '''League Cup (4)''' : 1978, 1979, 1989, 1990 : (naaswenner (2): 1980, 1992) * '''Charity Shield (1)''' : 1978 : (naaswenner (1): 1959) * '''Champions League (2)''' : 1979, 1980 * '''Europese Supercup (1)''' : 1979 : (naaswenner (1): 1980) * '''Wêreldbeker vir klubs''' : (naaswenner (1): 1980) == Bekende sokkerspelers en afrigters == === Spelers === * {{vlagikoon|GHA}} [[Junior Agogo]] * {{vlagikoon|NL}} [[Hans van Breukelen]] * {{vlagikoon|NL}} [[Pierre van Hooijdonk]] * {{vlagikoon|Ierland}} [[Roy Keane]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Stuart Pearce]] === Afrigters === * {{vlagikoon|ENG}} [[Brian Clough]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Steve McClaren]] * {{vlagikoon|ENG}} [[Stuart Pearce]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Premier League}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse sokkerklubs]] 2u49jljgaivtq1w9ssgdd8atzmk8qrd Verkrampte en verligte 0 64077 2901760 2899290 2026-05-06T08:31:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901760 wikitext text/x-wiki '''Verkrampte en verligte''' was benamings veral in die ou [[Suid-Afrika]] vir meesal wit mense en in die besonder [[Afrikaners]] met 'n politieke bewustheid wat óf konserwatief/behoudend <ref> {{en}} [http://www.thefreedictionary.com/verkramp The Free Dictionary. URL besoek op 14 Februarie 2014.] </ref> óf liberaal/progressief<ref> {{en}} [http://www.thefreedictionary.com/verlig The Free Dictionary. URL besoek op 14 Februarie.] </ref> was. Dit was [[Willem de Klerk]], latere redakteur van die dagblad ''[[Die Transvaler]]'', wat in 1966 vir die eerste keer dié benamings gebruik het.<ref> {{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/08/11/B1/7/willemdeklerk-artikel.html "Verligte rebel in die binnekring"], ''[[Beeld]]'', [[11 Augustus]] [[2009]].</ref> Hy was toe in die oog van die storm nadat hy met die benamings "verlig" en "verkramp" vorendag gekom het tydens 'n toespraak voor die [[SABRA]]-jeugkongres op [[Warmbad]]. Hy het albei soort Afrikaners bygekom en die gematigde voorgehou as die positiewe, ideale Afrikaner. Die toespraak het by die koerante uitgekom en De Klerk is as liberalis uitgeskel. In 1997 het hy verkramptheid as volg saamgevat: "Die wese van die destydse verkramptheid was: dat die verlede sover moontlik gekontinueer moet word; dat nuwe denke en nuwe spronge in politiek en kultuur teëgestaan moet word met 'n georkestreerde verdagmakery teen alles en almal wat kritiese probleme oopdink en ooppraat; en dat die enigste verweer teen die [[Totale Aanslag]] 'n vasbyt in verweerde en uitgediende tradisionele denke is." <ref> [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/06/6/11/3.html ''Verligtes en verkramptes steeds met ons''], [[Beeld]], 6 Junie 1997.</ref> ''Die Transvaler'' onder Carel Nöffke was een van die platforms vir sy verguising. In ''[[Die Vaderland]]'' het A.M. van Schoor in 'n hoofartikel 'n gek van De Klerk probeer maak deur hom as die "nuwe verlosser" voor te stel - die wyse man en redder wat deur sy nek praat en Afrikanerskap beledig. Hierna is hy oorval deur uitnodigings om toesprake te lewer en sodoende het die derde begrip - die ideale Afrikaner - heeltemal verdwyn weens die bohaai oor "verlig" en "verkramp". J.H.P. Serfontein bou in sy boek ''Die verkrampte aanslag'' (1970) De Klerk se begrippe verder uit. Diegene binne die [[Nasionale Party]], wat gekant was teen afsonderlike ontwikkeling (en 'n "baasskap"-rassebeleid aangehang het), en ook gekant was teen 'n Suid-Afrikanisme met noue samewerking met die Engelssprekende, maar ook anderskleurige en anderstalige landgenote (en daarteenoor etnosentries Afrikaneridenteitsbewus en isolasionisties is), veranderde sportbeleid en uitruil van swart diplomate, word deur die skrywer (asook die destydse Nasionale Pers-koerante) beskou as ''verkramp''.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 15</ref> Die sogenaamde verkrampte [[Albert Hertzog|Hertzog]]-groepie, wat verskeie frontorganisasies gestig het om, volgens Serfontein, van binne die N.P.-Party die mag en beeld van Eerste Minister [[John Vorster]] te ondermyn en self die party te beïnvloed, sou later gedwing word om van die N.P. weg te skeur om die [[Herstigte Nasionale Party]] te vorm. Maar waar daar onder die Nasionale Party verkramptes was (maar tog beweeglikheid), beskou Serfontein die [[Verenigde Party]] en [[Progressiewe Party]] asook die Engelse media geheel en al as gestolde monolitiese granietblokke.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 243</ref> Nie alleen is daar geen "broedertwis" onder die Engelse koerante te bespeur wat op dinamiese gesonde oop gesprek dui nie, maar eerder wel op verstarde denke ("die totaalindruk is dié van ongeïnteresseerdheid, vaalheid, eenvormigheid, en 'n feitlik dodelike voorafbepaalbaarheid van wat die Engelse pers se standpunt oor 'n bepaalde saak gaan wees [anti-nasionalisties]"),<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 243</ref> maar ook die Verenigde Party se 19de-eeuse beleid van leierskap ("blanke leierskap oor 'n onverdeelde Suid-Afrika"<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 247</ref>) stem op 'n druppel water ooreen met die verkrampte Herstigte Nasionale Party se "baasskap"-model.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 249</ref> 'n Jaarlange poging in 1966 deur 'n spesiale komitee binne die [[Verenigde Party]] om 'n vernuwende rassebeleid op te trek, is eenvoudig deur die leiding van sir [[De Villiers Graaff]] geveto.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 250</ref> Ook die Progressiewe Party het met die skrywe van ''Die verkrampte aanslag'' (23 Februarie 1970)<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 236</ref> sedert sy stigtingsjaar in 1959 absoluut geen beleidsverandering aangebring nie. Serfontein beskuldig ook die opposisie (met vernaamlik Engelssprekende kiesers) dat, as feitlik geen belangstelling in Afrikanernasionalisme of -politiek in die hede getoon word nie (laat staan nog sy taal), diegene skynbaar nog minder sal weet wat Swart Nasionalisme behels (of hoe om dit met hul Westminster-gees te temper) wat aan die opmars is.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 254</ref> Serfontein vergelyk in sy slotwoorde die verskil tussen ''verkramp'' en ''verlig'' met die Jodedom:<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 268</ref> {{cquote| Die ghetto-Jood was eeue lank vasgevang in 'n mentaliteit van isolasie, verdediging, vrees, 'n weiering om uitdagings te aanvaar, 'n ontvlugting van die werklikheid - 'n gevangene van "tradisionele" opvattings en taktiek wat nie durf verander nie. Daardie ghetto-Jode is nie alleen geminag nie, maar hul negativisme en vreesbevangenheid het indirek tot hul eie ondergang in Europa bygedra, hoewel daar aan hul inherente moed nie getwyfel kan word nie. Daarteenoor is daar die kibboets-Jood van die dertigerjare van hierdie eeu en daarna. Ook hy word beleër en bedreig. Maar nie vir hom die negatiewe strategie en verstarde benadering van isolasie, vrees en verdediging nie. Nee, die kibboets-Jood het vir die eerste maal die bewondering van die wêreld vir die Jodedom afgedwing. Die kibboets-mentaliteit van aanpassing, uitbeweeg, militêre verdediging met die geweer in die hand, gepaard met geestelike aggressiwiteit, onbevrees vir kontak met ander, van vreeslose selfondersoek, die inisiatief neem in plaas van in die gewaande veiligheid van isolasie verkeer, het die Jood, die moderne Israeliet, gemaak wat hy vandag is: gehaat, gevrees, uitgekryt, miskien 'n bron van irritasie vir die groot moondhede, maar beslis nie langer geminag nie. Hy dwing nou respek af. Die Afrikaner moet in die volgende dekade dieselfde keuse doen. Gaan die ghetto-mentaliteit met sy onderliggende minderwaardigheidskompleks, negatiewe verdediging en isolasionistiese uitkyk die oorhand kry? Dan is die Afrikaner gedoem en alle hoop vir 'n vreedsame oplossing van Suider-Afrika se probleme daarmee heen. Daarteenoor: wen die kibboets-mentaliteit van geestelike krag om onbevrees die wêreld aan te durf, van aanval, van die uitdaging te aanvaar wat die geskiedenis en omstandighede aan ons opgelê het om nieteenstaande geringe getalle ons leiersrol in Afrika en ons invloed op die kontinent te laat geld, van selfvertroue om sonder vrees vir die verlies van identiteit met anderstaliges en anderskleuriges saam te werk en aan hulle die leiding te gee - dan het die Afrikaner en die Suid-Afrikaner 'n kans om hul oorweldigende probleme te bowe te kom. }} De Klerk se broer, oudpres. [[F.W. de Klerk]], het "verligte" politiek tot by sy logiese uiteinde gevoer met die afskaffing van die mees striemende apartheidswette, die ontperking van verbode organisasies en die begin van onderhandelinge wat tot die koms van die demokrasie in Suid-Afrika gelei het. == Bronne == * {{af}} [[Hermann Giliomee|Giliomee, Hermann]] en Mbenga, Bernard (reds.). 2007. ''Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika''. Kaapstad: Tafelberg. * {{af}} Richard, Dirk. 1985. ''Moedswillig die uwe. Perspersoonlikhede in die Noorde''. Johannesburg: Perskor. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/06/6/11/3.html ''Verligtes en verkramptes steeds met ons''], [[Beeld]], [[6 Junie]] [[1997]] [[Kategorie:Politiek van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politieke terme]] 111r3weiz9tyo7xzmincqhofgw08mdn 2901851 2901760 2026-05-06T11:44:29Z HermanvanAswegen988 200973 2901851 wikitext text/x-wiki '''Verkrampte en verligte''' was benamings veral in die ou [[Suid-Afrika]] vir meesal [[blankes]] en in die besonder [[Afrikaners]] met 'n politieke bewustheid wat óf konserwatief/behoudend <ref> {{en}} [http://www.thefreedictionary.com/verkramp The Free Dictionary. URL besoek op 14 Februarie 2014.] </ref> óf liberaal/progressief<ref> {{en}} [http://www.thefreedictionary.com/verlig The Free Dictionary. URL besoek op 14 Februarie.] </ref> was. Dit was [[Willem de Klerk]], latere redakteur van die dagblad ''[[Die Transvaler]]'', wat in 1966 vir die eerste keer dié benamings gebruik het.<ref> {{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/08/11/B1/7/willemdeklerk-artikel.html "Verligte rebel in die binnekring"], ''[[Beeld]]'', [[11 Augustus]] [[2009]].</ref> Hy was toe in die oog van die storm nadat hy met die benamings "verlig" en "verkramp" vorendag gekom het tydens 'n toespraak voor die [[SABRA]]-jeugkongres op [[Warmbad]]. Hy het albei soort Afrikaners bygekom en die gematigde voorgehou as die positiewe, ideale Afrikaner. Die toespraak het by die koerante uitgekom en De Klerk is as liberalis uitgeskel. In 1997 het hy verkramptheid as volg saamgevat: "Die wese van die destydse verkramptheid was: dat die verlede sover moontlik gekontinueer moet word; dat nuwe denke en nuwe spronge in politiek en kultuur teëgestaan moet word met 'n georkestreerde verdagmakery teen alles en almal wat kritiese probleme oopdink en ooppraat; en dat die enigste verweer teen die [[Totale Aanslag]] 'n vasbyt in verweerde en uitgediende tradisionele denke is." <ref> [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/06/6/11/3.html ''Verligtes en verkramptes steeds met ons''], [[Beeld]], 6 Junie 1997.</ref> ''Die Transvaler'' onder Carel Nöffke was een van die platforms vir sy verguising. In ''[[Die Vaderland]]'' het A.M. van Schoor in 'n hoofartikel 'n gek van De Klerk probeer maak deur hom as die "nuwe verlosser" voor te stel - die wyse man en redder wat deur sy nek praat en Afrikanerskap beledig. Hierna is hy oorval deur uitnodigings om toesprake te lewer en sodoende het die derde begrip - die ideale Afrikaner - heeltemal verdwyn weens die bohaai oor "verlig" en "verkramp". J.H.P. Serfontein bou in sy boek ''Die verkrampte aanslag'' (1970) De Klerk se begrippe verder uit. Diegene binne die [[Nasionale Party]], wat gekant was teen afsonderlike ontwikkeling (en 'n "baasskap"-rassebeleid aangehang het), en ook gekant was teen 'n Suid-Afrikanisme met noue samewerking met die Engelssprekende, maar ook anderskleurige en anderstalige landgenote (en daarteenoor etnosentries Afrikaneridenteitsbewus en isolasionisties is), veranderde sportbeleid en uitruil van swart diplomate, word deur die skrywer (asook die destydse Nasionale Pers-koerante) beskou as ''verkramp''.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 15</ref> Die sogenaamde verkrampte [[Albert Hertzog|Hertzog]]-groepie, wat verskeie frontorganisasies gestig het om, volgens Serfontein, van binne die N.P.-Party die mag en beeld van Eerste Minister [[John Vorster]] te ondermyn en self die party te beïnvloed, sou later gedwing word om van die N.P. weg te skeur om die [[Herstigte Nasionale Party]] te vorm. Maar waar daar onder die Nasionale Party verkramptes was (maar tog beweeglikheid), beskou Serfontein die [[Verenigde Party]] en [[Progressiewe Party]] asook die Engelse media geheel en al as gestolde monolitiese granietblokke.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 243</ref> Nie alleen is daar geen "broedertwis" onder die Engelse koerante te bespeur wat op dinamiese gesonde oop gesprek dui nie, maar eerder wel op verstarde denke ("die totaalindruk is dié van ongeïnteresseerdheid, vaalheid, eenvormigheid, en 'n feitlik dodelike voorafbepaalbaarheid van wat die Engelse pers se standpunt oor 'n bepaalde saak gaan wees [anti-nasionalisties]"),<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 243</ref> maar ook die Verenigde Party se 19de-eeuse beleid van leierskap ("blanke leierskap oor 'n onverdeelde Suid-Afrika"<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 247</ref>) stem op 'n druppel water ooreen met die verkrampte Herstigte Nasionale Party se "baasskap"-model.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 249</ref> 'n Jaarlange poging in 1966 deur 'n spesiale komitee binne die [[Verenigde Party]] om 'n vernuwende rassebeleid op te trek, is eenvoudig deur die leiding van sir [[De Villiers Graaff]] geveto.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 250</ref> Ook die Progressiewe Party het met die skrywe van ''Die verkrampte aanslag'' (23 Februarie 1970)<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 236</ref> sedert sy stigtingsjaar in 1959 absoluut geen beleidsverandering aangebring nie. Serfontein beskuldig ook die opposisie (met vernaamlik Engelssprekende kiesers) dat, as feitlik geen belangstelling in Afrikanernasionalisme of -politiek in die hede getoon word nie (laat staan nog sy taal), diegene skynbaar nog minder sal weet wat Swart Nasionalisme behels (of hoe om dit met hul Westminster-gees te temper) wat aan die opmars is.<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 254</ref> Serfontein vergelyk in sy slotwoorde die verskil tussen ''verkramp'' en ''verlig'' met die Jodedom:<ref>Serfontein, J.H.P. 1970. ''Die verkrampte aanslag''. Kaapstad: Human & Rousseau, p. 268</ref> {{cquote| Die ghetto-Jood was eeue lank vasgevang in 'n mentaliteit van isolasie, verdediging, vrees, 'n weiering om uitdagings te aanvaar, 'n ontvlugting van die werklikheid - 'n gevangene van "tradisionele" opvattings en taktiek wat nie durf verander nie. Daardie ghetto-Jode is nie alleen geminag nie, maar hul negativisme en vreesbevangenheid het indirek tot hul eie ondergang in Europa bygedra, hoewel daar aan hul inherente moed nie getwyfel kan word nie. Daarteenoor is daar die kibboets-Jood van die dertigerjare van hierdie eeu en daarna. Ook hy word beleër en bedreig. Maar nie vir hom die negatiewe strategie en verstarde benadering van isolasie, vrees en verdediging nie. Nee, die kibboets-Jood het vir die eerste maal die bewondering van die wêreld vir die Jodedom afgedwing. Die kibboets-mentaliteit van aanpassing, uitbeweeg, militêre verdediging met die geweer in die hand, gepaard met geestelike aggressiwiteit, onbevrees vir kontak met ander, van vreeslose selfondersoek, die inisiatief neem in plaas van in die gewaande veiligheid van isolasie verkeer, het die Jood, die moderne Israeliet, gemaak wat hy vandag is: gehaat, gevrees, uitgekryt, miskien 'n bron van irritasie vir die groot moondhede, maar beslis nie langer geminag nie. Hy dwing nou respek af. Die Afrikaner moet in die volgende dekade dieselfde keuse doen. Gaan die ghetto-mentaliteit met sy onderliggende minderwaardigheidskompleks, negatiewe verdediging en isolasionistiese uitkyk die oorhand kry? Dan is die Afrikaner gedoem en alle hoop vir 'n vreedsame oplossing van Suider-Afrika se probleme daarmee heen. Daarteenoor: wen die kibboets-mentaliteit van geestelike krag om onbevrees die wêreld aan te durf, van aanval, van die uitdaging te aanvaar wat die geskiedenis en omstandighede aan ons opgelê het om nieteenstaande geringe getalle ons leiersrol in Afrika en ons invloed op die kontinent te laat geld, van selfvertroue om sonder vrees vir die verlies van identiteit met anderstaliges en anderskleuriges saam te werk en aan hulle die leiding te gee - dan het die Afrikaner en die Suid-Afrikaner 'n kans om hul oorweldigende probleme te bowe te kom. }} De Klerk se broer, oudpres. [[F.W. de Klerk]], het "verligte" politiek tot by sy logiese uiteinde gevoer met die afskaffing van die mees striemende apartheidswette, die ontperking van verbode organisasies en die begin van onderhandelinge wat tot die koms van die demokrasie in Suid-Afrika gelei het. == Bronne == * {{af}} [[Hermann Giliomee|Giliomee, Hermann]] en Mbenga, Bernard (reds.). 2007. ''Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika''. Kaapstad: Tafelberg. * {{af}} Richard, Dirk. 1985. ''Moedswillig die uwe. Perspersoonlikhede in die Noorde''. Johannesburg: Perskor. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakel == * [http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1997/06/6/11/3.html ''Verligtes en verkramptes steeds met ons''], [[Beeld]], [[6 Junie]] [[1997]] [[Kategorie:Politiek van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politieke terme]] puoiszb8es2jzy1f9g9kwd83dfztedy Boca Juniors 0 64385 2901604 2824237 2026-05-05T15:02:41Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901604 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Boca Juniors logo18.svg|130px]]| klubnaam = Boca Juniors| vollenaam = Club Atlético Boca Juniors| stigting = {{Start date and age|df=yes|1905|4|3}}| stadion = La Bombonera, [[Buenos Aires]] | kapasiteit = 57 200 | voorsitter = {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Román Riquelme]]| afrigter = {{vlagikoon|ARG}} Claudio Úbeda| liga = [[Argentynse Primera División|Primera División]] | | patroon_la1 = _boca2526H | patroon_b1 = _boca2526H | patroon_ra1 = _boca2526H | patroon_sh1 = _boca2526H | patroon_so1 = _boca2526Hl | linkerarm1 = 0f3d75 | liggaam1 = 0f3d75 | regterarm1 = 0f3d75 | broek1 = 0f3d75 | kouse1 = 0f3d75 | patroon_la2 = _boca2526A | patroon_b2 = _boca2526A | patroon_ra2 = _boca2526A | patroon_sh2 = _boca2526A | patroon_so2 = _boca2526Al | linkerarm2 = e7c675 | liggaam2 = e7c675 | regterarm2 = e7c675 | broek2 = 474850 | kouse2 = e7c675 ||bynaam=''Xeneize'' ([[Genua|Genuese]])<br />''Azul y Oro'' (Blou en Goud)}} [[Lêer:La 12 (Boca).jpg|duimnael|]] '''Boca Juniors''' is 'n [[Argentinië|Argentynse]] [[sokker]]span uit die wyk [[Boca Buenos Aires|Boca]] in [[Buenos Aires]]. Die span speel in die [[Argentynse Primera División|Primera División]] (die hoogste afdeling). ''Boca'' speel se tuiswedstryde in [[La Bombonera]], wat 'n kapasiteit vir 58 000 ondersteuners het. ''Boca'' is een van die gewildste spanne in Argentinië en het al 34 [[Argentynse Primera División|nasionale kampioenskappe]], 6 [[Copa Libertadores]] en 3 [[FIFA-Klubwêreldbeker|Wêreldbekers]] gewen. Die ondersteuners van die klub het sterk mededinging met die ondersteuners van [[River Plate]] (wat ook in Buenos Aires speel). Hierdie [[Derby (sport)|derby]] staan bekend as die [[Superclásico]]. == Erelys == * '''Kampioen van Argentinië (34)''' : 1919, 1920, 1923, 1924, 1926, 1930, 1931, 1934, 1935, 1940, 1943, 1944, 1954, 1962, 1964, 1965, 1969 Nacional, 1970 Nacional, 1976 Metropolitano, 1976 Nacional, 1981 Metropolitano, 1992 Apertura, 1998 Apertura, 1999 Clausura, 2000 Apertura, 2003 Apertura, 2005 Apertura, 2006 Clausura, 2008 Apertura, 2011 Apertura, 2015, 2016/17, 2017/18 , 2019/20 * '''Copa Libertadores (6)''' : 1977, 1978, 2000, 2001, 2003, 2007 : (naaswenner (5): 1963, 1979, 2004, 2012, 2018) * '''Copa Sudamericana (2)''' : 2004, 2005 * '''Recopa Sudamericana (4)''' : 1990, 2005, 2006, 2008 : (naaswenner (1): 2004) * '''Wêreldbeker vir Klubs (3)''' : 1977, 2000, 2003 : (naaswenner (2): 2001, 2007) == Bekende sokkerspelers == * {{vlagikoon|ARG}} [[Diego Maradona]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Roberto Mouzo]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Martín Palermo]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Román Riquelme]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Tévez]] {{Panorama|Panorama La Bombonera (Buenos Aires, Argentina) looking east.jpg|1120px|''La Bombonera''.}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Buenos Aires]] [[Kategorie:Sokker in Argentinië]] [[Kategorie:Argentynse sokkerklubs]] nbms5vkri6esr5anbizk1e02uf3zfvn 2901605 2901604 2026-05-05T15:06:54Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901605 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Boca Juniors logo18.svg|130px]]| klubnaam = Boca Juniors| vollenaam = Club Atlético Boca Juniors| stigting = {{Start date and age|df=yes|1905|4|3}}| stadion = La Bombonera, [[Buenos Aires]] | kapasiteit = 57 200 | afrigter = {{vlagikoon|ARG}} Claudio Úbeda| liga = [[Argentynse Primera División|Primera División]] | | patroon_la1 = _boca2526H | patroon_b1 = _boca2526H | patroon_ra1 = _boca2526H | patroon_sh1 = _boca2526H | patroon_so1 = _boca2526Hl | linkerarm1 = 0f3d75 | liggaam1 = 0f3d75 | regterarm1 = 0f3d75 | broek1 = 0f3d75 | kouse1 = 0f3d75 | patroon_la2 = _boca2526A | patroon_b2 = _boca2526A | patroon_ra2 = _boca2526A | patroon_sh2 = _boca2526A | patroon_so2 = _boca2526Al | linkerarm2 = e7c675 | liggaam2 = e7c675 | regterarm2 = e7c675 | broek2 = 474850 | kouse2 = e7c675 ||bynaam=''Xeneize'' ([[Genua|Genuese]])<br />''Azul y Oro'' (Blou en Goud)|president={{vlagikoon|ARG}} [[Juan Román Riquelme]]}} [[Lêer:La 12 (Boca).jpg|duimnael|]] '''Boca Juniors''' is 'n [[Argentinië|Argentynse]] [[sokker]]span uit die wyk [[Boca Buenos Aires|Boca]] in [[Buenos Aires]]. Die span speel in die [[Argentynse Primera División|Primera División]] (die hoogste afdeling). ''Boca'' speel se tuiswedstryde in [[La Bombonera]], wat 'n kapasiteit vir 58 000 ondersteuners het. ''Boca'' is een van die gewildste spanne in Argentinië en het al 34 [[Argentynse Primera División|nasionale kampioenskappe]], 6 [[Copa Libertadores]] en 3 [[FIFA-Klubwêreldbeker|Wêreldbekers]] gewen. Die ondersteuners van die klub het sterk mededinging met die ondersteuners van [[River Plate]] (wat ook in Buenos Aires speel). Hierdie [[Derby (sport)|derby]] staan bekend as die [[Superclásico]]. == Erelys == * '''Kampioen van Argentinië (34)''' : 1919, 1920, 1923, 1924, 1926, 1930, 1931, 1934, 1935, 1940, 1943, 1944, 1954, 1962, 1964, 1965, 1969 Nacional, 1970 Nacional, 1976 Metropolitano, 1976 Nacional, 1981 Metropolitano, 1992 Apertura, 1998 Apertura, 1999 Clausura, 2000 Apertura, 2003 Apertura, 2005 Apertura, 2006 Clausura, 2008 Apertura, 2011 Apertura, 2015, 2016/17, 2017/18 , 2019/20 * '''Copa Libertadores (6)''' : 1977, 1978, 2000, 2001, 2003, 2007 : (naaswenner (5): 1963, 1979, 2004, 2012, 2018) * '''Copa Sudamericana (2)''' : 2004, 2005 * '''Recopa Sudamericana (4)''' : 1990, 2005, 2006, 2008 : (naaswenner (1): 2004) * '''Wêreldbeker vir Klubs (3)''' : 1977, 2000, 2003 : (naaswenner (2): 2001, 2007) == Bekende sokkerspelers == * {{vlagikoon|ARG}} [[Diego Maradona]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Roberto Mouzo]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Martín Palermo]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Román Riquelme]] * {{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Tévez]] {{Panorama|Panorama La Bombonera (Buenos Aires, Argentina) looking east.jpg|1120px|''La Bombonera''.}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sport in Buenos Aires]] [[Kategorie:Sokker in Argentinië]] [[Kategorie:Argentynse sokkerklubs]] ivg1gavwn5o3c37lvbnrh9pfu7sqzx1 Proteas 0 66923 2901690 2899516 2026-05-05T20:09:11Z Sobaka 328 /* Naoorlogse jare */ skakel 2901690 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Suid-Afrikaanse nasionale manskrieketspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouekrieketspan, sien [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]], en vir die artikel oor die plant, sien [[Protea (genus)|Protea]].'' {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Suid-Afrika | beeld = Kenteken van die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan.svg | byskrif = Kenteken van die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan | bynaam = Proteas | konferensie = [[Krieket Suid-Afrika]] (KSA) | toetskaptein = [[Temba Bavuma]] | edi-kaptein = Temba Bavuma | t20i-kaptein = [[Aiden Markram]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Shukri Conrad]] | toetsstatusjaar = 1889 | ikr_status = Volle lid | ikr_aansluiting = 1909 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = 2de | beste_toetsrang = 1ste (1 Januarie 1969) | edi-rang = 5de | beste_edi-rang = 1ste (1 Mei 1996) | t20i-rang = 5de | beste_t20i-rang = 1ste (8 Augustus 2012) | eerste_toets = t {{Cr-EN}} op [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]], [[Gqeberha|Port Elizabeth]]; 12–13 Maart 1889 | mees_onlangse_toets = t {{Cr-IN}} op [[Assam-krieketverenigingstadion]], [[Guwahati]]; 22–26 November 2025 | aantal_toetse = 479 | aantal_toetse_vanjaar = 0 | toetsrekord = 191/162 (39,87%)<br />(0 gelykop, 126 onbeslis) | toetsrekord_vanjaar = 0/0 (0 gelykop, 0 onbeslis) | wtk_verskynings = 4/4 | wtk_eerste = [[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021|2019–2021]] | wtk_beste = '''Kampioen''' (in [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|2023–2025]]) | eerste_edi = t {{Cr-IN}} op [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]; 10 November 1991 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-IN}} op [[ACA-VDCA-krieketstadion]], [[Visakhapatnam]]; 6 Desember 2025 | aantal_edis = 698 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 421/250 (60,32%)<br />(6 gelykop, 21 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 9/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] | wb_beste = Halfeindrondte (in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]) | kt_verskynings = 9/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 1998|1998]] | kt_beste = '''Kampioen''' (in [[Kampioenetrofee 1998|1998]]) | eerste_t20i = t {{Cr-NZ}} op [[Wanderersstadion|Wanderers]], [[Johannesburg]]; 21 Oktober 2005 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-NZ}} op [[Eden Gardens]], [[Kolkata]]; 5 Maart 2026 | aantal_t20is = 225 | aantal_t20is_vanjaar = 11 | t20i-rekord = 122/98 (54,22%)<br />(2 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 8/2<br />(1 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 10/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Naaswenner (in [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]]) | h_patroon_la = | h_patroon_b = _collar | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = FFFFF0 | h_liggaam = FFFFF0 | h_regterarm = FFFFF0 | h_broek = FFFFF0 | a_patroon_la = _rsa_ct25 | a_patroon_b = _rsa_ct25 | a_patroon_ra = _rsa_ct25 | a_patroon_broek = _goldsides | a_linkerarm = 005443 | a_liggaam = 005443 | a_regterarm = 005443 | a_broek = 005443 | t_patroon_la = _rsa_t20_25 | t_patroon_b = _rsa_t20_25 | t_patroon_ra = _rsa_t20_25 | t_patroon_broek = _goldsides | t_linkerarm = F2C200 | t_liggaam = F2C200 | t_regterarm = F2C200 | t_broek = 005443 }} Die '''Proteas''' is die nasionale [[krieket]]span wat [[Suid-Afrika]] in [[toetskrieket|toets-]] en kitskrieket verteenwoordig. Dit word beheer en geadministreer deur [[Krieket Suid-Afrika]] (KSA) en is ’n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) met toets-, [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]- en [[Twintig20|T20I]]-status. Die Proteas is na die [[koningsprotea]], die nasionale blom van Suid-Afrika, genoem. Krieket is een van Suid-Afrika se nasionale sportsoorte en die Proteas behoort tot dié land se vernaamste nasionale spanne. Die Proteas is tans (Maart 2026) tweede op die IKR-toetsranglys, vyfde op die eendagranglys en vyfde op die Twintig20-wêreldranglys.<ref name="Toetsrang">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/test |title=Men's Test Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=4 Maart 2026 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=4 Maart 2026 |accessdate=6 Maart 2026 |archive-date=17 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217055817/https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=4 Maart 2026 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika is die derde oudste nasionale span in toetskrieket en het tydens die 1888/89-seisoen sy [[Eersterangse krieket|eersterangse]] en internasionale krieketdebuut gemaak, toe Suid-Afrika ’n toerende [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] gehuisves het. Aan die begin kon die span nóg teen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] nóg teen Engeland meeding, maar nadat hulle beide ervaring en kundigheid verkry het, kon die Proteas aan die begin van die 20ste eeu ’n mededingende span op die veld stuur. Die span het tot in die 1960’s gereeld teen Australië, Engeland en [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gespeel, maar nadat ’n onverbiddelike weerstand teen Suid-Afrika se [[apartheid]]sbeleid ontstaan het, is ’n internasionale verbanning deur die IKR aangekondig, nadat ander internasionale beheerliggame Suid-Afrika ook uitgesluit het. Vervolgens het Suid-Afrika nie aan die eerste vier [[krieketwêreldbeker]]toernooie (in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]], [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]]) deelgeneem nie. Toe die verbanning ingestel is, het Suid-Afrika oor ’n span met spelers soos [[Eddie Barlow]], [[Graeme Pollock]] en [[Mike Procter]] beskik wat destyds as die beste span ter wêreld beskou is. Die uitsluiting uit internasionale krieket was tot in 1991 in werking en ná hul hertoelating kon Suid-Afrika teen ander toetslande soos [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] speel. Die span vertoon sterk sedert hul hertoelating en het by tye die eerste plek op die onderskeidelike internasionale ranglyste beklee, maar het tot dusver minder sukses tydens internasionale toernooie behaal. Al is Suid-Afrika telkens een van die gunstelingspanne om beide die krieketwêreldbeker- en die [[T20I-wêreldbeker]]trofee te verower, het dié eer hulle nog nie te beurt geval nie. Hul beste prestasie tot dusver is die halfeindstryd, wat die Proteas tydens vyf krieketwêreldbekertoernooie gehaal het (in [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]]) en die eindstryd tydens die [[T20I-wêreldbeker 2024]], waar hulle naelskraap teen Indië verloor het. Die Proteas het die IKR se [[Kampioenetrofee]] tydens hul debuut en die goue medalje tydens die [[Statebondspele]] ingepalm (albei in 1998). In 2025 het die Proteas in die eindstryd van die [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025]] Australië met vyf paaltjies verslaan en sodoende hul tweede IKR-titel gewen. Van die noemenswaardige spelers sedert hertoelating is [[Allan Donald]], [[Makhaya Ntini]], [[Shaun Pollock]], [[Jacques Kallis]], [[Graeme Smith]], [[Kagiso Rabada]], [[AB de Villiers]], [[Dale Steyn]], [[Herschelle Gibbs]], [[Faf du Plessis]], [[Morné Morkel]], [[Imran Tahir]], [[David Miller]] en [[Hashim Amla]]. Nege voormalige Suid-Afrikaanse spelers is in die [[Internasionale Krieketraad]] se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Suid-Afrika}} [[Lêer:St Alban's College, krieket, Pretoria.jpg|duimnael|links|’n Krieketwedstryd by St Alban's College, [[Lynnwood Glen]], [[Pretoria]]]] Van die 1880’s af is krieket in Suid-Afrika deur beheerliggame bestuur en van die 1890’s af was daar aparte beheerliggame vir elkeen van die [[Demografie van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe]].<ref name="UCB">{{en}} {{cite web |url=https://static.espncricinfo.com/db/NATIONAL/RSA/ABOUT_THE_UCB/ |title=The United Cricket Board of South Africa |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Op 15 Junie 1909 het Suid-Afrika saam met [[Krieket Australië|Australië]] en [[Marylebone-krieketklub|Engeland]] die Imperiale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) gestig.<ref name="IKK">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/the-icc/history-of-icc/1909-1963 |title=1909–1963 – Imperial Cricket Conference |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika het in Junie 1991 met die samesmelting van die in 1976 gestigte Suid-Afrikaanse Krieketunie en die Suid-Afrikaanse Krieketraad ontstaan, waardeur die etniese verdeling in Suid-Afrikaanse krieket beëindig is. Krieket Suid-Afrika (KSA) is in 2002 gestig en het tot in 2008 langs die in 1991 gestigte Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika (VKR) bestaan. Van 2002 tot 2008 was die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika verantwoordelik vir amateurkrieket, terwyl Krieket Suid-Afrika toesig gehou het oor professionele krieket; in 2008 het die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika saamgesmelt met Krieket Suid-Afrika. Sedertdien is dit die beheerliggaam van krieket in Suid-Afrika en toesighouer van die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.co.za/about-csa/ |title=About CSA |publisher=[[Krieket Suid-Afrika]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Reeds in 1991 het Suid-Afrika weer ’n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) geword en Suid-Afrika mag dus toetskrieket speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-south-africa |title=Cricket South Africa |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Suid-Afrikaanse beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Krieket Suid-Afrika bestuur al die Suid-Afrika-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van toets-, EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is KSA verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Suid-Afrikaanse span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Suid-Afrika oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika A is die tweede nasionale span van Suid-Afrika en van hul wedstryde geniet [[Eersterangse krieket|eersterangse]] of A-lys-status. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van krieket === [[Lêer:Donald Currie (1825-1909), by Walter William Ouless.jpg|duimnael|links|upright|[[Donald Currie]], skenker van die Curriebeker in beide krieket en rugby]] Soos in ander dele van die wêreld het Britse kolonisasie die spel krieket na Suid-Afrika gebring, waar dit vinnig gewildheid verwerf het. Die eerste bekende krieketwedstryd in Suid-Afrika het in 1808 tussen twee diensspanne in Kaapstad vir ’n prys van duisend riksdaler plaasgevind.<ref name="auto">{{en}} {{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/79768-history-of-south-african-sport-vi-cricket |title=History of South African sport – Cricket |publisher=BleacherReport |date=9 November 2008 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die oudste krieketklub in Suid-Afrika is die Port Elizabeth Krieketklub wat in 1843 gestig is. Van 1862 af is ’n jaarlikse “Moederland teen Koloniaalgeborenes”-toernooi in Kaapstad aangebied. Teen die laat 1840’s het die spel van sy vroeë wortels aan die Kaap begin versprei, en ook belangstelling onder die [[Boere]] in hul [[Boererepubliek]]e [[Oranje-Vrystaat]] en [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaal]] geprikkel, hoewel hulle as nasate van die oorspronklike [[Nederlanders]] nie as ’n krieketspelende volk beskou is nie; [[Nederland]] self het eers ná die [[Napoleontiese Oorloë]] ’n krieketspelende land geword, te laat vir die ou [[Nederlandse Kaapkolonie]]. In 1876 het [[Gqeberha|Port Elizabeth]] die “Champion Bat” vir wedywering tussen Suid-Afrikaanse stede van stapel gestuur; die eerste toernooi is in Port Elizabeth gehuisves. [[King William’s Town]] se span het die toernooi in 1876 en ook in 1877 gewen.<ref name="auto" /> In 1888 het [[Donald Currie|Sir Donald Currie]] die eerste [[Engelse nasionale krieketspan|Engelse]] toer na Suid-Afrika befonds. Dit is deur majoor Robert Warton gereël en die Engelse span was onder kapteinskap van die toekomstige [[Hollywood]]-akteur [[C. Aubrey Smith]]. Dié toer het, terugwerkend, die aankoms van beide [[eersterangse krieket|eersterangse]] en [[toetskrieket]] in Suid-Afrika gekenmerk. Currie het die [[Sunfoilreeks|Curriebeker]] (oorspronklik bekend as die Kimberleybeker en nie te verwar met die [[Curriebeker]] in Suid-Afrikaanse rugby nie) geskenk wat die trofee sou word van ’n nasionale kampioenskap onder die Suid-Afrikaanse provinsiale spanne en vir die eerste keer in 1889/90 deur Transvaal ingepalm is.<ref name="auto" /> Kort ná die invoering van organiseerde krieket in Suid-Afrika is dié sport van die 1890’s af deur aparte beheerliggame vir elkeen van die [[Demografie van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe]] bestuur.<ref name="UCB" /> === Eerste toetse === [[Lêer:South Africa cricket team 1888-9.jpg|duimnael|Die eerste Suid-Afrikaanse span wat in 1889 ’n toetswedstryd gespeel het. Die nasionale span sou, soos die rugbyspan, mettertyd die Springbokke genoem word]] In 1889 het Suid-Afrika die derde toetsspelende land geword, nadat hulle onder kaptein Owen Robert Dunnell op [[St. Georgespark, Port Elizabeth]], hul eerste toets teen Engeland gespeel het.<ref name="ignorant">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-ignorant-internationals-436989 |title=The ignorant internationals |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=27 November 2009 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://coverdrive.co.za/2017/08/23/owen-dunnell-south-africas-first-skipper/ |title=Coverdrive: Owen Dunnell, South Africa's first skipper |accessdate=1 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180401075109/http://coverdrive.co.za/2017/08/23/owen-dunnell-south-africas-first-skipper/ |archive-date=1 April 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hierna is die tweede toets op [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]], Kaapstad, gespeel. Albei wedstryde het, soos al die ander wedstryde van die destydse “Suid-Afrika XI” teen toerspanne, nie amptelike toetsstatus geniet nie; Suid-Afrikaanse wedstryde het eers van 1909 af oor amptelik erkende toetsstatus beskik, nadat hulle op 15 Junie 1909 saam met [[Krieket Australië|Australië]] en [[Marylebone-krieketklub|Engeland]] op die [[Londen]]se [[Lord’s]] die Imperiale Krieketkonferensie (IKK; nou [[Internasionale Krieketraad]], IKR) gestig het, alhoewel die [[Unie van Suid-Afrika]] eers in 1910 gestig is.<ref name="IKK" /> Die besoekende Engelse span wat deur majoor Warton georganiseer is, het nie eens beweer dat hulle Engeland verteenwoordig nie; die wedstryde is as ‘Major Warton’s XI’ t ‘Suid-Afrika XI’ bemark. Die deelnemende spelers was ook nie bewus daarvan dat hulle internasionale krieket gespeel het nie en die Suid-Afrikaanse span is as van ’n swak gehalte beskou. Dié span is aangevoer deur C.A. Smith, ’n gesoute mediumsnelbouler van [[Sussex]], en vir twee spelers van die Major Warton’s XI, [[Basil Grieve]] en [[Charles Coventry]], het die twee toetse hul eersterangse loopbaan ingelui. Die ontluikende jong ‘Suid-Afrika XI’ was baie swak en het in albei wedstryde teen Engeland swaar nederlae gely; die Engelse draaier [[Johnny Briggs]] het 15 paaltjies vir 28 lopies in die tweede toets in Kaapstad geneem.<ref name="ignorant" /> Albert Rose-Innes het egter geskiedenis gemaak toe hy die eerste Suid-Afrikaanse bouler geword het om ’n vyf-paaltjie-oes in toetse, in Port Elizabeth, te neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/albert-rose-innes-46996 |title=Albert Rose-Innes |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika se eerste toetse is met tien nederlae die swakste onder al die huidige toetslande, met slegs ’n enkele gelykop in hul eerste elf toetse,<ref name="auto1">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/south-africa-beat-england-in-a-thriller-to-achieve-their-maiden-test-win-86197 |title=South Africa beat England in a thriller to achieve their maiden Test win |publisher=Cricket Country |date=8 Januarie 2016 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> hulle het eers in 1904 in ’n internasionale kwaliteitspan begin ontwikkel. Suid-Afrika het sy eerste toetsoorwinning oor Engeland op 4 Januarie 1906, ná 17 jaar, in [[Johannesburg]] behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stuart-wark-remembering-the-1906-wanderers-thriller-961529 |title=Remembering the 1906 Wanderers thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Stuart Wark |date=13 Januarie 2016 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die laagtepunt van hierdie onvrugbare vroeë periode vir die Suid-Afrikaanse span was ’n Engelse toer in 1895/96, waartydens Engeland met 3–0 skoonskip gemaak het; Suid-Afrika, bestaande uit ’n vergelykbare toetsspan, het die drie toetse onderskeidelik met 288 lopies, ’n beurt en 197 lopies en ’n beurt en 32 lopies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-in-south-africa-1895-96-154327 |title=England in South Africa, 1895–96 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1896 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die Engelse toerspan, wat deur Lord Hawke saamgestel is, het vier van die destyds beste krieketspelers ter wêreld ingesluit: Tom Hayward, C. B. Fry, George Lohmann en Sammy Woods. === Opkoms as ’n internasionale kwaliteitspan === [[Lêer:Reggie Schwarz c1905.jpg|duimnael|links|upright|[[Reggie Schwarz]] is die uitvinder van beide die draaibal en die “draaibalrewolusie” in Suid-Afrika en een van die wêreld se eerste beste draaibalboulers<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/reggie-schwarz-47168 |title=Reggie Schwarz |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] [[Lêer:Aubrey Faulkner c1920.jpg|duimnael|upright|[[Aubrey Faulkner]] word as die eerste beste veelsydige Suid-Afrikaner in internasionale krieket beskou. In ’n legendariese toetsloopbaan van 25 wedstryde tussen 1906 en 1924 het hy 1754 lopies teen ’n lopietempo van 40.79 aangeteken en 82 paaltjies teen ’n boultempo van 26.58 geneem<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/aubrey-faulkner-45039 |title=Aubrey Faulkner |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] [[Lêer:Herbie Taylor 1924-04-29.jpg|duimnael|links|upright|[[Herbie Taylor]] is die eerste Suid-Afrikaner wat die mylpaal van 2&nbsp;500 toetslopies teen ’n lopietempo van 40.77 behaal het<ref name="Herbie Taylor">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/herbie-taylor-47535 |title=Herbie Taylor |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] [[Lêer:Jimmy Sinclair c1905.jpg|duimnael|upright|[[Jimmy Sinclair]] het die rekord vir die hoogste lopietempo in die geskiedenis van [[toetskrieket]] aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/jimmy-sinclair-47195 |title=Jimmy Sinclair |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] In die vroeë 1900’s het die eerste Suid-Afrikaanse wêreldklasspan na vore getree, bestaande uit ’n aantal sterspelers wat in staat was om vir elke internasionale span vir wie hulle speel, ’n aanwins te wees. Benewens hul kolwers het die Suid-Afrikaners die wêreld se eerste boulaanval ontwikkel wat op draaiballe gespesialiseer was. Die beste van die Suid-Afrikaanse draaikwartet was Schwarz, wie, geïnspireer deur die Engelse draaibouler Bernard Bosanquet, as die uitvinder van die draaibal beskou word en destyds die mees verwoestende draaibouler geword het. Hy het die geheimenisse van die draaibal aandagtig aan die veelsydige Faulkner, die medium-snelbouler Vogler en die spesialiskolwer White vertel en saam het hierdie vier ’n kwartet gevorm wat Suid-Afrika na onbekende hoogtes in toetskrieket sou neem.<ref name="auto1" /> ’n Ander belangrike faktor in hierdie tydperk vir Suid-Afrika was die veelsydige prestasies van beide Faulkner en Llewellyn. Faulkner word as die eerste groot Suid-Afrikaanse veelsydige speler in die internasionale spel en deur sommiges as die wêreld se beste veelsydige speler in die tydperk voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/aubrey-faulkner-the-first-of-the-great-south-african-all-rounders-76039 |title=Aubrey Faulkner: The first of the great South African all-rounders |publisher=Cricket Country |date=17 Desember 2015 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die [[Australiese nasionale krieketspan]], destyds op die hoogtepunt van “die goue tydperk van Australiese krieket”,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-s-turning-points-the-golden-age-449057 |title=The golden age |publisher=ESPNcricinfo |author=David Frith |date=20 Februarie 2010 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> het in 1902/03 na Suid-Afrika getoer en ’n baie sterk span bestaande uit ’n aantal baie bekende spelers saamgeneem. Hoewel Suid-Afrika die toetsreeks van drie wedstryde met 0–2 verloor het, het hulle vir die eerste keer ’n nederlaag vermy, met die eerste toets in Johannesburg wat onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-australians-in-south-africa-1902-03-154041 |title=The Australians in South Africa, 1902–03 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1903 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Hulle het lof van die toerspan ontvang en veral die veelsydige Llewellyn het met sy uitstaande prestasies uitgeblink.<ref name="auto1" /> In 1904 is Suid-Afrika deur die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) vir ’n toer na Engeland genooi om ’n reeks eersterangse wedstryde te speel, dié span is nie as sterk genoeg beskou om amptelike toetswedstryde te speel nie. Hulle het tien van hul 22 wedstryde gewen, insluitende ’n naelbyter-gelykop teen [[Middlesex]], wat dié jaar die County-kampioenskap onder die beste vier afgesluit het, veral te danke aan aflewerings van Schwarz se draaiballe. Hy het sy prestasie teen ’n volledige Engelse span herhaal en Suid-Afrika het ’n verrassende oorwinning van 189 lopies behaal. Dié wedstryd is egter nie as ’n amptelike toets erken nie.<ref name="auto1" /> In 1905/06 het Engeland ’n wedersydse toer na Suid-Afrika onderneem, wat uit ’n amptelike vyf-toetsreeks bestaan het. Die besoekende Engelse span was ’n tweedevlakspan, en slegs [[Colin Blythe]], [[Schofield Haigh]] en [[Jack Crawford]] kon as gereelde spelers van die Engelse span beskou word. Suid-Afrika het die reeks nogtans nie as gunstelinge aangepak nie. Die geïnspireerde Suid-Afrika, aangevoer deur Sherwell en hul draaierkwartet, het egter in ’n verrassende uitslag in Johannesburg Engeland met een paaltjie verslaan en vervolgens hul eerste toetsoorwinning behaal. Schwarz, Vogler en Faulkner het die pad vir Suid-Afrika gebaan.<ref name="auto1" /> Aansluitend het Suid-Afrika Engeland met nege paaltjies in die tweede toets in Johannesburg verslaan, ’n oorwinning met 243 lopies in die derde toets op dieselfde plek en in die vyfde toets ’n oorwinning met ’n beurt en 16 lopies in Kaapstad aangeteken en sodoende die reeks teen Engeland met 4–1 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-m-c-c-s-team-in-south-africa-1905-06-150188 |title=The M. C. C.'s team in South Africa, 1905–06 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1906 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In die reeks het Schwarz 18 paaltjies teen 17,22 geneem en Faulkner 14 paaltjies teen 19,42. Vogler was minder suksesvol met nege paaltjies teen 22,33.<ref name="auto1" /> Die reeks word algemeen beskou as dié wat Suid-Afrika as ’n toonaangewende krieketmag onder die toetslande gevestig het. Die MKK het in 1907 hul belofte nagekom deur Suid-Afrika vir ’n toer met amptelike toetse na Engeland te nooi. Alhoewel dié reeks 1–0 ten gunste van Engeland met twee onbeslisuitslae afgesluit is,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-south-africans-in-england-1907-153749 |title=The South Africans in England, 1907 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1907 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> is die kwartet rondom Schwarz, Faulkner, Vogler en White vir hul uitsonderlike kwaliteit van draaiboulwerk geloof,<ref>{{en}} {{cite book |author=R. E. Foster |editor=Benny Green |title=Wisden Anthology 1900–1940 |publisher=Queen Anne Press |location=Londen |year=1980 |isbn=0-362-00513-3 |chapter=South African bowling, 1907 |pages=44–47}}</ref> beide Schwarz en Vogler is die volgende jaar as “''Wisden'' se krieketspelers van die jaar” aangewys – die eerste Suid-Afrikaners wat dié eer te beurt kon val.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/209422.html |title=Wisden's Five Cricketers of the Year |work=Wisden |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die Engelse 1909/10-toer na Suid-Afrika was die gasheer weereens die dominerende span en het die vyf-toetsreeks met 3–2 beklink, met oorwinnings in die eerste toets in Johannesburg met 19 lopies, in die tweede toets in [[Durban]] met 95 lopies en met vier paaltjies in die vierde toets in Kaapstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/m-c-c-team-in-south-africa-1909-10-154057 |title=M.C.C. Team in South Africa, 1909–10 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1910 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die Suid-Afrikaanse kaptein was [[Tip Snooke]]. Die Suid-Afrikaanse krieketspan het in 1910/11 vir die eerste keer na [[Australië]] getoer. Aangevoer deur die legendariese [[Clem Hill]] en die kolfbeurte van [[Victor Trumper]] het Australië die vyf-toetsreeks maklik met 4–1 beklink, hoewel Suid-Afrika sy eerste oorsese toets op 13 Januarie 1911 gewen en sy eerste toetsoorwinning oor Australië in die derde toets op die [[Adelaide-ovaal]] behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-south-africans-in-australia-1910-11-150202 |title=The South Africans in Australia, 1910–11 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1911 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Dié toer is gekenmerk deur die opkoms van [[Billy Zulch]] as ’n leidende kolwer in die Suid-Afrikaanse krieketspan; en ná ’n onverskrokke 150 lopies in die eerste toets op [[Sydney-krieketveld]] in ’n erge beurtnederlaag vir Suid-Afrika,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/southafrica/content/player/48109.html |title=Billy Zulch |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> het hy met 105 lopies Suid-Afrika se hoogste individuele telling in hul eerste oorsese toetsoorwinning in [[Adelaide, Australië|Adelaide]] aangeteken. Dié wedstryd was ook deur die veelsydige prestasies van [[Charlie Llewellyn]] en die uitstekende boulwerk van [[Reggie Schwarz]] gekenmerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-australia-1910-11-61827/australia-vs-south-africa-3rd-test-62508/full-scorecard |title=3rd Test, Adelaide, Jan 7 – 13 1911, South Africa tour of Australia |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het die drie toetslande Suid-Afrika, Engeland en Australië aan ’n driehoekige toernooi in Engeland deelgeneem. Die draaiboulers Schwarz en White het reeds hul hoogtepunte bereik en Vogler het reeds afgetree. Daarbenewens het onttrekkings van sleutelspelers soos Sherwell daartoe gelei dat Suid-Afrika nie meer die gunstelinge was nie. Suid-Afrika het die toernooi laaste afgesluit, maar die reeks was noemenswaardig weens die debuut van [[Herbie Taylor]] wat as een van die beste kolwers destyds beskou is. Die toernooi het die internasionale [[swanesang]] vir beide Schwarz en White ingelui. Die toernooi was ook op die hoogtepunt van die kort, maar gematigde suksesvolle toetsloopbaan van die medium-snelbouler [[Sid Pegler]], wie se opkoms met die agteruitgang van beide Schwarz en Vogler saamgeval het, wat daartoe gelei het dat hy vir ’n kort tydperk die topbouler van die Suid-Afrikaanse aanvallende boulwerk en ’n deurslaggewende sukses in die driehoekige toernooi was, voordat hy weens sy verpligtinge as ’n koloniale distrikskommissaris in [[Njassaland]] hom aan krieket moes onttrek – waarvolgens die groot potensiaal wat hy in die driehoekige toernooi getoon het en die verwagtinge dat hy in die volgende jare ’n steunpilaar in die Suid-Afrikaanse boulwerk sou wees, toe nie vervul is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/sid-pegler-46745 |title=Sid Pegler |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die ontsagwekkende kolwer Herbie Taylor is as kaptein van die Suid-Afrikaanse span teen die besoekende Engelse span in 1913/14 benoem; dié toetsreeks was Suid-Afrika se laaste internasionale krieketbetrokkenheid voor die Eerste Wêreldoorlog. Die algehele reeks was baie swak vir ’n Suid-Afrikaanse span besig met oorgang en hulle het versuim om die vorige prestasies van die spanne in 1905/06 en 1909/10 te herhaal, nadat hulle die vyf-toetsreeks met 0–4 teen ’n gedugte Engelse span onder die banier van die MKK verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-m-c-c-team-in-south-africa-1913-14-154063 |title=The M.C.C. Team in South Africa, 1913–14 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1914 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die reeks is egter noemenswaardig weens Herbie Taylor se buitengewone boulwerk, wat sy aankoms as ’n nuwe kolos in internasionale krieket ingelui het, nadat hy ’n merkwaardige 508 lopies met ’n gemiddelde lopietempo van 50.80 aangeteken het teen ’n uitstekende [[Sydney Barnes]], wat op sy beurt ’n rekord van 49 paaltjies tydens die reeks teen ’n boultempo van slegs 10.93 geneem het. Taylor se loopbaan sou oor 20 jaar en 42 toetse streek. Hy was die steunpilaar van die Suid-Afrikaanse kolfwerk en van sy debuut in 1912 tot sy aftrede in 1932 ook een van die leidende kolwers in die wêreld. Hy was ’n deskundige op Suid-Afrika se destyds algemene matkolfblaaie en het ses van sy sewe honderdtalle tuis aangeteken. Sy kolfwerk was ook deur ’n vinnige voetwerk en ’n uitsonderlike “terugspeel” gekenmerk.<ref name="Herbie Taylor" /> Die Groot Oorlog het tot die voorlopige onderbreking van al die internasionale krieket gelei. Die Curriebeker, wat voorheen slegs tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) en tydens Engelse toere in Suid-Afrika nie beslis is nie, is ook tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914–18) afgelas. === Tussenoorlogse jare === [[Lêer:Bruce Mitchell cricketer 1935.jpg|duimnael|links|upright|[[Bruce Mitchell]] het ’n destydse nasionale rekord van 3&nbsp;471 toetslopies aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/bruce-mitchell-46233 |title=Bruce Mitchell |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] [[Lêer:Dudley Nourse.jpg|duimnael|upright|[[Dudley Nourse]] het nog ’n destydse nasionale rekord van 2&nbsp;960 toetslopies in 34 toetse teen ’n lopietempo van 53.81 en nege honderdtalle aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/dudley-nourse-46589 |title=Dudley Nourse |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] [[Lêer:Eric Rowan 1935.jpg|duimnael|links|upright|[[Eric Rowan]] het altesaam 1&nbsp;965 eersterangse lopies en ses honderdtalle aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/eric-rowan-47005 |title=Eric Rowan |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] [[Lêer:Xen Balaskas c1935.jpg|duimnael|upright|Die veelsydige [[Xen Balaskas]] het 2&nbsp;696 eersterangse lopies teen ’n lopietempo van 28.68 aangeteken en 276 paaltjies teen 24.11 geneem<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/xen-balaskas-44040 |title=Xen Balaskas |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] Die krieketaktiwiteite in Suid-Afrika het met die ondertekening van die wapenstilstand op 11 November 1918 tot ’n normale vlak teruggekeer. Die naoorlogse Suid-Afrika het in 1919/20 teen ’n Australiese Koninklike Gewapende Magtespan gespeel wat met ’n aantal krieketspelers van ’n goeie kaliber kon spog. Die Suid-Afrikaanse span het albei wedstryde teen dié span verloor. Tydens die Australiese 1921/22-toer na Suid-Afrika het hulle in die eerste twee toetse in Durban en Johannesburg onbeslis gespeel, maar Australië het dié reeks met 1–0 ná ’n oorwinning van tien paaltjies in die derde toets in Kaapstad beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-australian-team-in-south-africa-1921-22-151682 |title=The Australian team in South Africa, 1921–22 |publisher=ESPNcricinfo |date=17 Mei 2007 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Herbie Taylor, wat die Suid-Afrikaners aangevoer het, het 200 lopies teen ’n lopietempo van 33.33 aangeteken. [[Claude Carter]] was Suid-Afrika se beste bouler en het 15 paaltjies teen ’n boultempo 21.93 geneem. Tydens die daaropvolgende 1922/23-seisoen het ’n Engelse span na Suid-Afrika getoer. Soos nege jaar tevore was Taylor op sy beste. In die eerste toets in Johannesburg het hy op nommer drie gekolf en in die tweede beurt ’n uitstekende 176 lopies aangeteken, die naasbeste telling in die wedstryd was 50 lopies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-south-africa-1922-23-61686/south-africa-vs-england-1st-test-62534/full-scorecard |title=South Africa v England, 1922/23, First Test, Scorecard |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Taylor se telling het 25 grenshoue ingesluit en was die meeste nog deur ’n Suid-Afrikaner teen Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;opposition=1;team=3;template=results;type=batting;view=innings |title=Statsguru – Test matches – Highest innings for South Africa against England |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika het die toets met 168 lopies gewen, dit was Taylor se eerste oorwinning beide as ’n kaptein en as ’n toetsspeler.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/47535.html?class=1;template=results;type=allround;view=results |title=Statsguru – HW Taylor – Test matches – Match results |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In die tweede toets het hy tellings van nege en 68 lopies aangeteken, waarna Engeland naelskraap met een paaltjie gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-south-africa-1922-23-61686/south-africa-vs-england-2nd-test-62535/full-scorecard |title=South Africa v England, 1922/23, Second Test, Scorecard |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In die derde toets in Durban is hy weer opgeskuif om die beurt te open, en hy het 91 lopies aangeteken en met [[Bob Catterall]] 110 lopies gedeel. Die derde dag se spel het uitgereën, wat die uitslag in ’n onvermydelike onbeslis laat eindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-south-africa-1922-23-61686/south-africa-vs-england-3rd-test-62536/full-scorecard |title=South Africa v England, 1922/23, Third Test, Scorecard |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die vierde toets was ook onbeslis, Taylor het elf lopies as nommer vier aangeteken en ná sy terugkeer in die tweede beurt het hy 101 lopies behaal. ''Wisden'' skryf: “Taylor, wat vrylik houe geslaan het toe die vrees vir ’n nederlaag verdwyn, het ’n meesterlike spel gespeel, maar hy het ook ’n bietjie geluk gehad”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/151696.html |title=England v South Africa, 1922–23, Fourth Test – Match Report |work=Wisden Cricketers' Almanack – online archive |publisher=John Wisden & Co. |year=1924 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Nadat die reeks steeds gelykop met 1–1 was, is die vyfde en laaste toets sonder tydbeperking gespeel om ’n reekswenner te verseker. Engeland se [[C.A.G. Russell]] het twee honderdtalle in die wedstryd aangeteken en vir Suid-Afrika is ’n teiken van 344 lopies in die vierde beurt gestel. Taylor, op nommer vier, het vir vier en ’n halfuur in ’n beurt van 102 lopies gekolf, maar min ondersteuning van sy spanmaats geniet en Suid-Afrika het met 109 lopies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-south-africa-1922-23-61686/south-africa-vs-england-5th-test-62538/full-scorecard |title=South Africa v England, 1922/23, Fifth Test, Scorecard |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Taylor het die reeks met 582 lopies teen ’n lopietempo van 64.66 afgesluit en was die voorste lopiemaker vir albei spanne, sy totaal was 278 lopies meer as die naasbeste Suid-Afrikaner.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=45;type=series |title=England in South Africa Test Series, 1922/23 – Most runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Sy algehele reekstelling was destyds ’n toetsrekord vir ’n kaptein en is later deur [[Donald Bradman]] in 1936 verbeter,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=runs;template=results;type=batting;view=series |title=Statsguru – Test matches – Most runs in a series by captain |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> sy drie honderdtalle in die reeks was ’n Suid-Afrikaanse rekord wat eers in 2003/04 deur [[Jacques Kallis]] verbeter is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=3;qualval1=hundreds;team=3;template=results;type=batting;view=series |title=Statsguru – Test matches – Three or more hundreds in a series by a South African |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die ''Wisden''-verslag oor die reeks skryf dat “H. W. Taylor ’n kolwer in sy eie klas was”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155202.html |title=England M. C. C. team in South Africa 1922–23 – Series Report |year=1924 |work=Wisden Cricketers' Almanack – online archive |publisher=John Wisden & Co. |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die reeks het Taylor se status as ’n topkolwer in internasionale krieket gevestig. Nadat Faulkner in 1924 sy uittrede bekend gemaak het, het die Suid-Afrikaners, wat met Taylor en Cattrell slegs oor twee kwaliteitspelers beskik het, in die 1920’s ’n onvrugbare tydperk betree. Maar met die koms van ’n nuwe generasie Suid-Afrikaanse krieketspelers in die 1930’s, des te meer in hul kolfwerk as in hul boulwerk, het weereens verseker dat Suid-Afrika oor ’n nasionale span van ’n topgehalte beskik het. Die span se destydse leidende kolwers was Mitchell, Nourse, Rowan, Melville en van der Bijl. Veral Nourse was bekend vir sy hand-oog-koördinasie en sy uitstekende veldwerk, een van vele wat Suid-Afrika oor die volgende dekades op die veld sou stuur; natuurlike vaardighede wat volgens oorlewering geïnspireer en ontwikkel is deur sy pa Dave se weiering om hom as ’n jongeling af te rig, het geëis dat hy die beginsels van die spel op sy eie moes leer. Hierdie Suid-Afrikaanse span was ook anders as vorige Suid-Afrikaanse spanne in een opsig: terwyl die vorige spanne geheel en al bestaan het uit spelers van [[Anglo-Afrikane|Britse oorsprong]], het hierdie span [[Afrikaners]] soos Van der Bijl en [[Grieke]] soos Balaskas ingesluit, laasgenoemde word algemeen as die beste Griekse krieketspeler nog beskou.<ref>{{en}} {{cite book |author=Simon Kuper |editor=John Stern |title=My Favourite Cricketer |publisher=A & C Black |location=Londen |year=2010 |isbn=978-1-4081-2340-9 |chapter=Graeme Pollock |pages=118–121}}</ref> Vanaf 3 tot 14 Maart 1939 is die bekende “tydlose toets” tussen Suid-Afrika en Engeland in [[Durban]] gespeel, wat ten spyte van sy duur onbeslis geëindig het. Die wedstryd kon nog voortduur, maar vir die Engelse span was dit belangrik om wel die vertrekkende skip, die ''Athlone Castle'', te haal wat op 17 Maart van Kaapstad na Europa sou vaar, omdat oorlog met Duitsland al hoe meer waarskynlik geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-tour-of-south-africa-1938-39-61688/south-africa-vs-england-5th-test-62657/match-report |title=Everlasting Test goes down to the wire |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Maart 1939 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Soos tydens die Eerste Wêreldoorlog is al die internasionale krieket tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] onderbreek. === Naoorlogse jare === [[Lêer:Alan Melville 1947-09-12.jpg|duimnael|links|upright|Die Suid-Afrikaanse kaptein Alan Melville in 1947]] [[Lêer:Cricket Nederland tegen Zuid-Afrika, Bestanddeelnr 904-7668.jpg|duimnael|’n Krieketwedstryd tussen [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] en Suid-Afrika op die VRA-krieketveld in Amstelveen op 16 September 1951]] In 1947 het Suid-Afrika sy eerste toer na Engeland ná die Tweede Wêreldoorlog onderneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africans-in-england-1947-152876 |title=South Africans in England, 1947 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1947 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Op [[Trent Bridge]] het [[Alan Melville]] saam met adjunkkaptein [[Dudley Nourse]] ’n toetsrekord om die derde paaltjie met 319 lopies behaal. Die volgende jaar is Nourse, ’n 38-jarige kaptein van [[Natal (provinsie)|Natal]], as kaptein van die Suid-Afrikaanse span vir die MKK se 1948-toetsreeks in Suid-Afrika benoem.<ref name=Times1948>{{en}} [[The Times]], 27 Oktober 1948, ''Cricket South Africa's Captain''</ref> As gevolg van Suid-Afrika se [[apartheid]]swette, waarmee die rasseskeiding in 1948 amptelik geword het, is “niewit” spelers (onder die wetgewing gedefinieer as “[[Swart mense|swart]]”, “[[Bruin mense|bruin]]” of “[[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]]”) uitgesluit om internasionaal vir Suid-Afrika te speel.<ref>{{en}} {{cite journal |title=International Boycott of Apartheid Sport |last1=Minty |first1=Abdul|author-link= Abdul Minty|journal=United Nations Unit on Apartheid |date=April 1971}}</ref> Die Imperiale Krieketkonferensie het tydens sy vergadering in Julie 1961 daarop besluit om die kwessie, of Suid-Afrika ná sy uittrede uit die [[Britse Statebond]] verder ’n lid van die krieketbeheerliggaam sou wes of nie, uit te stel. Die in dié tydperk gespeelde wedstryde van Suid-Afrika teen ander lidlande sou as “nieamptelike toetse” geag word en kon later as amptelike toetswedstryde erken word. Hierdie reeks nieamptelike toetswedstryde het aan die begin van 1962 met die besoek van [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] in Suid-Afrika begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-in-south-africa-1961-62-155249 |title=New Zealand in South Africa, 1961–62 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1962 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In die tussentyd het Australië op ’n beslissing van die Imperiale Krieketkonferensie aangedring, maar tydens die vergadering in Julie 1962 is daarop besluit, om die spesiale situasie vir Suid-Afrika nie te verander nie. Veral die feit dat twee [[Wit Suid-Afrikaners|wit]] krieketspelers, [[Neil Adcock]] en [[Roy McLean]], lede van die multietniese span ''Commonwealth XI'' was, was vir hierdie besluit instrumenteel. Albei sportlui het in 1962 aan verskeie wedstryde in tale lande deelgeneem, behalwe vir Suid-Afrika. Daarbenewens was die Suid-Afrikaanse “bruin” krieketspeler [[Basil D'Oliveira]] in Engeland as ’n professionele speler aktief.<ref name="Survey 1962, 220">{{en}} [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge]] (SAIRV): ''A Survey of Race Relation 1962''. Johannesburg 1963, bl. 220.</ref> Ondanks ’n verandering in die reëls in 1964, waarvolgens lande ook geassosieerde lede kon wees, het Suid-Afrika geen nuwe aansoek vir lidmaatskap ingedien nie.<ref name="icchistory">{{en}} {{cite web |url=http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/about_the_organisation/history.php |title=History of the International Cricket Council |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=6 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706011331/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/about_the_organisation/history.php |archive-date=6 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Suid-Afrikaanse Krieketraad vir Beheer, ’n instelling wat lede uit al die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe ingesluit het, het op internasionale erkenning en ’n uitsluiting van die uitsluitlik uit “wit” lede bestaande Suid-Afrikaanse Krieketassosiasie aangedring.<ref name="Survey 1962, 220" /> Gedurende Februarie en Maart 1964 het die Suid-Afrikaanse span na Australië en Nieu-Seeland getoer. Tydens dié toer het vakbonde en studente teen die apartheidsbeleid protes aangeteken. In [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] is die kolfblad voor die begin van die wedstryd beskadig. Die Suid-Afrikaanse spanbestuurder, [[Ken Viljoen]], was teleurgesteld weens die min toeskouers tydens die toer.<ref>SAIRV: ''A Survey of Race Relation 1964''. Johannesburg 1965, bl. 344.</ref> Suid-Afrika het in 1969/70 sy grootste sukses in die tydperk voor die boikot behaal met ’n oortuigende 4–0-oorwinning in die toetsreeks teen Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-in-south-africa-1966-67-153454 |title=Australia in South Africa, 1966–67 |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 1967 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In 1970 is Suid-Afrika weens sy apartheidsbeleid amptelik uit internasionale krieket geskors. Voor sy uitsluiting het slegs Engeland, Australië en Nieu-Seeland gereeld teen Suid-Afrika gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/series_results.html?class=1;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Test matches / Series results |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> terwyl ander krieketlande soos Indië en Wes-Indië Suid-Afrika reeds geboikot het. ’n Groot invloed hierin was die politiese affêre in 1968 rondom die “bruin” speler Basil D'Oliveira wat vir Engeland gespeel het (maar nooit vir Suid-Afrika sou speel nie), maar ook hewige weerstand teen die beplande Engelse toer in 1970 (wat eindelik gekanselleer is), gehad. Vervolgens was die Australiese 1970-toer na Suid-Afrika die laaste amptelike toer tot Suid-Afrika se heraansluiting by die IKR.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/when-they-were-kings-231051 |title=When they were kings |publisher=ESPNcricinfo |author=Rodney Hartman |date=29 Desember 2005 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> === Internasionale verbanning tydens Apartheid en “rebelletoere” === Tot Suid-Afrika se uitsluiting by die [[Olimpiese Somerspele 1964]] en die geskil rondom die “bruin” speler Basil D'Oliveira is slegs “wit” spelers toegelaat om Suid-Afrika op internasionale vlak te verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Douglas Booth |title=The Race Game: Sport and Politics in South Africa |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-0-7146-4354-0 |pages=10–54}}</ref> Die anti-apartheidbeweging het die IKR in 1970 ’n moratorium op toere laat goedkeur.<ref>{{en}} {{cite book |author=Douglas Booth |title=The Race Game: Sport and Politics in South Africa |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=0-7146-4799-3 |page=99}}</ref> Hierdie besluit het spelers soos [[Graeme Pollock]], [[Barry Richards]] en [[Mike Procter]] vir die grootste tydperk van hul loopbane van internasionale toetse ontneem. Dit het ook tot die emigrasie gelei van toekomstige sterre soos [[Allan Lamb]] en [[Robin Smith]], albei sou later vir Engeland speel, en [[Kepler Wessels]], wie aanvanklik vir Australië begin speel het voordat hy na Suid-Afrika teruggekeer het. Destydse wêreldklasspelers soos [[Clive Rice]] en [[Vintcent van der Bijl]] het, ondanks hul sterk eersterangse prestasies, ook nooit toetswedstryde gespeel nie. Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld geïsoleer. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit al die internasionale sport uitgesluit.<ref name="glen">{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref><ref name="RR Survey, 1977, 563-564">{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Suid-Afrika kon ook nie aan die eerste krieketwêreldbekertoernooie in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]], [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] deelneem nie. Die boikot het tot ’n herbesinning deur die sportadministrasie en die beoefening van sportsoorte deur die bevolking, veral in krieket, gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.historicalvoices.org/pbuilder/pbfiles/Project39/Scheme361/african_activist_archive-a0a9z9-a_12419.pdf |title=Apartheid Sport and South Africa's Foreign Policy |publisher=historicalvoices.org |accessdate=27 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927111150/http://www.historicalvoices.org/pbuilder/pbfiles/Project39/Scheme361/african_activist_archive-a0a9z9-a_12419.pdf |archive-date=27 September 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1976 is die Suid-Afrikaanse Krieketunie ten einde van ’n “multietniese” en “prestasiegerigte” benadering, sogenaamde “gewone” krieket, gestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=André Odendaal |title=The African Game |year=2003 |isbn=978-1-57687-324-3 |pages=223–225}}</ref> Dié beheerliggaam was daartoe verbind om krieket in Suid-Afrika lewendig te hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wcm/content/story/139086.html |title=Rebels take a step too far |publisher=ESPNcricinfo |author=Nick Hoult |date=Julie 2024 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Dit het egter net tot geringe deelname in die bedoelde bevolkingsgroepe gelei en nie die gewenste hertoelating tot internasionale krieket tot gevolg gehad nie. Die IKR-lede Indië, Pakistan en Wes-Indië het aangekondig dat hulle Suid-Afrika eers na die einde van apartheid weer sou toelaat. As gevolg van Suid-Afrika se isolasie van die internasionale speelprogram het die Suid-Afrikaanse beheerliggaam gepoog om ’n aantal krieketlande met “rebelletoere” na Suid-Afrika te oortuig, om die speelprogram in die land aan die gang te hou. Hierdie toere het egter weerstand deur die betrokke beheerliggame en regerings, die Internasionale Krieketkonferensie en die [[Verenigde Nasies]] teëgekom.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter May |title=The Rebel Tours: Cricket's Crisis of Conscience |publisher=SportsBooks |year=2009 |isbn=978-1-899807-80-2 |pages=35–71}}</ref> In 1982 het die eerste Engelse span ’n rebelletoer onderneem. [[Graham Gooch]] het die span van twaalf spelers aangevoer, waaronder elf met toetsondervinding, wat ingestem het om ’n toer van een maand na Suid-Afrika te onderneem. Die toer is eers tydens die aankoms van die span in Johannesburg bekend gemaak en hulle het min openbare weerstand deur beide die publiek en die IKR verwag. Hulle het egter die teiken van wêreldwye verontwaardiging deur pers en politici geword en die Britse parlement het na die deelnemende spelers as ''the Dirty Dozen'' (“die vuil dosyn”) verwys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter May |title=The Rebel Tours: Cricket's Crisis of Conscience |publisher=SportsBooks |year=2009 |isbn=978-1-899807-80-2 |pages=71–108}}</ref> In Suid-Afrika was die reaksies egter teenoorgesteld. Die destydse regering en “wit” koerante het die terugkeer van amptelike internasionale krieket na Suid-Afrika geprys. Volgens hulle het ’n volstoom Engelse span, met uitsondering van [[Ian Botham]], Suid-Afrika besoek.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Mike Procter en Pat Murphy |title=South Africa: The Years of Isolation |publisher=Queen Anne Press |year=1994 |isbn=1-85291-540-4 |pages=39}}</ref> Suid-Afrika, aangevoer deur Mike Procter, het die “toetsreeks” met 1–0 en die “EDI”-reeks met 3–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/may/19/south-african-cricket-changed-1982-rebel-tour-england |title=How South African cricket has changed since England’s 1982 rebel tour |publisher=[[The Guardian]] |author=Matthew Engel |date=19 Mei 2017 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Al die betrokke Engelse spelers is ná die toer drie jaar uit internasionale krieket geskors, waarmee ’n aantal spelers se loopbane beëindig is, waaronder [[Geoffrey Boycott]], die destydse beste lopiemaker in toetskrieket. Vervolgens het Sri Lanka ’n rebelletoer gewaag, nadat hulle in 1982 toetsstatus ontvang en in Februarie dieselfde jaar hul eerste toets in [[Colombo]] teen Engeland gespeel het. [[Bandula Warnapura]] se span is deur ’n ervare span met sewe paaltjies verslaan en hulle sou nog vier verdere toetse gedurende dieselfde jaar verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.cricinfo.com/ci/engine/team/8.html?class=1;spanmax1=14+Oct+1982;spanval1=span;template=results;type=team;view=results |title=Sri Lanka’s Test record 1982 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In Oktober is ’n rebelletoer onder Warnapura met 14 spelers na Suid-Afrika aangekondig. Die span het onder die voorletters van hul spanbestuurder, Anthony Ralph Opatha, en dié van hul gasheer as ''Arosa Sri Lanka'' opgetree. Die spelers het vervolgens skerp kritiek in Indië, Pakistan, Wes-Indië en hul tuiste deurgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.cricinfo.com/db/INTERACTIVE/DILMAH/GREATS/MEMORY/srilanka_rebeltour.html |title=Dilmah Cricket Network 'Rewind to Sri Lanka’s rebel tour' |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Februarie 2005 |accessdate=4 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304051250/http://static.cricinfo.com/db/INTERACTIVE/DILMAH/GREATS/MEMORY/srilanka_rebeltour.html |archive-date=4 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Suid-Afrika het al die vier “EDIs” en albei “toetse” gewen. Die betrokke Sri Lankaanse spelers is deur die [[Sri Lanka Krieket|Raad vir Beheer van Krieket in Sri Lanka]] lewenslank geskors. Nie een van die deelnemende spelers sou weer internasionale krieket vir die [[eilandstaat]] speel nie; Aponso het op 43 tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] vir [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19970822/23450553.html |title='Rebel with a grouse' |publisher=The Indian Express |date=22 Augustus 1997 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n rebelletoer deur talentvolle, maar nie vir die Wes-Indiese span gekeurde spelers na Suid-Afrika gevolg. Eersterangse spelers het destyds in die Karibiese gebied nie dieselfde salaris as in die meeste ander krieketlande ontvang nie en buite die seisoen het hulle min werksgeleenthede gehad. Wes-Indië het oor ’n as ’t ware ooraanbod aan talente beskik en baie spelers was teleurgesteld dat hulle ondanks goeie prestasies nie deur die [[Krieket Wes-Indië|Wes-Indiese Krieketraad]] vir die Wes-Indiese span gekeur is nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://caribbeancricket.com/news/0000/00/00/1420 |title="Yagga" Rowe tackles apartheid, part 3 |publisher=Caribbeancricket.com |author=Michelle Mcdonald |date=12 April 2011 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Uit ’n Suid-Afrikaanse perspektief was hierdie Wes-Indiese rebelle die eerste regte egte uitdaging en Suid-Afrika het die “EDI” met 4–2 gewen, terwyl die “toetsreeks” met 1–1 onbeslis geëindig het. Wes-Indië het vier [[Krieketwêreldbeker 1979|1979-wêreldkampioene]] saamgeneem. Buite die krieketveld het Suid-Afrika onder erge onluste deurgeloop, aangesien die [[Pieter Willem Botha|Botha-regering]] elke weerstand deur die “swart” bevolkingsmeerderheid wreed onderdruk en hulle van die nuwe “multietniese” parlement uitgesluit het. Hierdie onderdrukking het gepaard gegaan met die gewelddadige regeringsoptrede en die Wes-Indiese spelers se omstrede rol, wat in die [[Township]]s vereer is, maar met die verpeste apartheidstelsel saamgewerk het.<ref>{{en}} Sky Sports, ''Out of the Wilderness Part 2'', Augustus 2008.</ref> Die betrokke spelers is in 1983 lewenslange skorsings opgelê. Hulle is in baie aspekte sosiaal en professioneel verstoot en hulle het vyandelikhede ondervind, omdat hulle met die Suid-Afrikaanse apartheidstelsel saamgewerk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/mike_atherton/article5662856.ece |title=Michael Atherton, 'Richard Austin: the fallen West Indies star' |publisher=The Times |author=Sam Coates en Charles Bremner |date=21 Oktober 2011 |accessdate=6 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,21552339-11088,00.html |title=Robert Craddock, 'Rebels still live in shame, despair |publisher=The Herald Sun |date=14 April 2007 |accessdate=14 April 2007}} {{dooie skakel}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |authors=Michael Holding en Tony Cozier |title=Whispering Death: The Life and Times of Michael Holding |year=1993 |isbn=978-0-233-98828-3 |pages=120}}</ref> In teenstelling daarmee word hulle onder “swart” en “wit” Suid-Afrikaners goed onthou en hulle het ’n goeie voorbeeld in die saamwerking tussen verskeie bevolkingsgroepe gelewer. Dit was een van die min oomblikke tydens apartheid, waar “swart” en “wit” mense in die Suid-Afrikaanse sportbedryf saamgewerk het. Die spelers se skorsings is in 1989 opgehef. Tot op hede bly die morele agtergrond van die Wes-Indiese rebelletoer egter omstrede.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/story/286356.html |title=The unforgiven |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die eerste Australiese rebelletoer is in 1985/86 deur die voormalige toetskaptein Kim Hughes aangevoer en het die amptelike Australiese toetsspan verswak, aangesien hulle ’n aantal van die beste spelers saamgeneem het. Suid-Afrika het die “toetsreeks” van twee wedstryde met 1–0 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://uk.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1985-86/OTHERS+ICC/AUS-XI_IN_RSA/AUS-XI_IN_RSA_NOV1985-JAN1986_TOUR-STATS.html |title=Australian XI in South Africa 1985–86 tour statistics |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=1 Junie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> Die destydse Australiese eerste minister Bob Hawke het na die rebelle as “verraaiers” verwys en dié toer word in retrospektief as ''one of the most painful and traumatic moments in Australian cricket history'' (“een van die seerste en traumatiese oomblikke in die Australiese krieketgeskiedenis”) beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/cricket/rebels-the-85-south-africa-tour-20051210-ge1ekr.html |title=Rebels—the '85 South Africa tour |publisher=The Age |date=10 Desember 2005 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Hughes het die [[Krieket Australië|Australiese Krieketraad]] daarvan beskuldig dat hulle die spelers se ontevredenheid vererger het, wat die saamstelling van ’n rebellespan vergemaklik het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/story/266824.html |title=The crying game |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In 1986/87 het ’n tweede Australiese rebelletoer gevolg, wat Suid-Afrika weer met 1–0 gewen het. Die gebeurtenisse op die krieketveld is deur dié rondom die apartheid gekenmerk. Persberigte in Januarie 1986<ref>{{en}} 'Taxpayers hit for six!', Business Day, 20 Januarie 1986.</ref> het onthul, wat “niewit” woordvoerders in Suid-Afrika en antiapartheidsaktiviste wêreldwyd lankal vermoed het: Die toere is nie deur maatskappye befonds nie, soos dit Ali Bacher en die beheerliggaam SACU herhaaldelik beweer het, maar deur die apartheidsregering met ’n groot belastingverligting.<ref>{{en}} {{cite book |author=Peter May |title=The Rebel Tours: Cricket's Crisis of Conscience |publisher=SportsBooks |year=2009 |isbn=978-1-899807-80-2 |pages=221–223}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Rodney Hartman |title=Ali: The Life of Ali Bacher |publisher=Penguin |year=2004 |isbn=978-0-670-04796-3 |pages=184–185}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Douglas Booth |title=The Race Game: Sport and Politics in South Africa |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=0-7146-4799-3 |page=147}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Mihir Bose |title=Sporting Colours: Sport and Politics in South Africa |publisher=Robson Books |year=1994 |isbn=978-0-86051-861-7 |pages=133–134}}</ref> In 1990 het die laaste Engelse rebelletoer onder hul kaptein Mike Gatting gevolg. Suid-Afrika het die enigste “toets” van die toer en die ander wedstryde met 3–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/rewind-the-1990-england-rebel-tour-of-south-africa-448028 |title=Rebels without a cause |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=13 Februarie 2010 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Met die politieke veranderinge in Suid-Afrika het die Engelse rebelletoer in ’n finansiële ramp ontwikkel. Ali Bacher was verbaas oor die massaoptogte teen die toer, aangesien vorige toere in Suid-Afrika sonder enige oproer verloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2010/jan/11/rebel-tour-1990-england-players-south-africa |title=English rebels who ignored apartheid cause still show a lack of shame |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Weaver |date=11 Januarie 2010 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die beplande Engelse 1990/91-rebelletoer is as gevolg van die politieke veranderinge in Suid-Afrika gekanselleer. Ná ’n dekade se isolasie het Suid-Afrikaanse krieket agteruitgegaan: die gehalte, die skare en die kinders se deelname het afgeneem. Buite Suid-Afrika het krieket verskeie veranderinge soos die krieketwêreldbekertoernooi en die Wêreldkrieketreeks ondergaan, maar Suid-Afrika was van hierdie kommersiële en mededingende toernooie uitgesluit. Reeds in 1979 het Doug Insole, ’n Engelse verteenwoordiger by die IKR, vir Ali Bacher gesê: ''Until apartheid goes, you can forget about getting back into world cricket'' (“Totdat apartheid verby is, kan hulle vergeet om weer deel van wêreldkrieket te wees”).<ref>{{en}} {{cite book |author=Rodney Hartman |title=Ali: The Life of Ali Bacher |publisher=Penguin |year=2004 |isbn=978-0-670-04796-3 |pages=175}}</ref> Al die wedstryde tydens die rebelletoere is aanvanklik terugwerkende eersterangse status toegeken, wat die IKR in 1993 egter herroep het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://content-uk.cricinfo.com/ci/content/current/story/308994.html |title=Rebel tours to South Africa may get ICC recognition |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> === Krieket in die “Reënboognasie” === [[Lêer:Hansie Cronje.jpg|duimnael|links|upright|Die kolwer [[Hansie Cronjé]], Suid-Afrika se kaptein gedurende die 1990’s]] [[Lêer:Clive Rice deur Wessel Oosthuizen.jpg|duimnael|upright|[[Clive Rice]] word as een van die beste veelsydiges in die vroeë 1990’s beskou<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/clive-rice-46976 |title=Clive Rice |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref>]] Op 2 Februarie 1990 het Suid-Afrika se nuwe staatspresident, [[Frederik Willem de Klerk|FW de Klerk]], dramatiese aankondigings gemaak wat gelei het tot die ontbanning van die [[African National Congress|ANC]], die vrylating van [[Nelson Mandela]] en uiteindelik tot die opheffing van [[apartheid]] en die eerste [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|demokratiese verkiesing vir al die Suid-Afrikaners in 1994]]. Dié politieke veranderinge het spoedig tot Suid-Afrika se terugkeer na internasionale sportdeelname gelei. Ná die einde van apartheid het die IKR Suid-Afrika in 1991 as ’n toetsland hertoegelaat. Van die bekende spelers uit die eerste dekade ná 1991 sluit in die draaibouler [[Allan Donald]], die kolwer [[Gary Kirsten]] en die destyds glo beste veldwerker [[Jonty Rhodes]], dalk die enigste speler in die krieketgeskiedenis wat nie as ’n kolwer, ’n bouler of ’n paaltjiewagter bekendheid verwerf het nie. Op 10 November 1991 het die span onder kaptein [[Clive Rice]] sy eerste goedgekeurde internasionale wedstryd sedert 1970 (en sy eerste [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]] ooit) teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] in [[Kolkata]] gespeel. Suid-Afrika se eerste toets na sy heraansluiting is teen [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] op 22 April 1992, met Kepler Wessels as kaptein, gespeel. Die toets is in [[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]], gehuisves en Suid-Afrika het met 52 lopies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-west-indies-1991-92-61839/west-indies-vs-south-africa-only-test-63574/full-scorecard |title=Only Test, South Africa tour of West Indies at Bridgetown, Apr 18–23 1992 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Nadat die Suid-Afrikaanse regering met die [[Suid-Afrikaanse referendum van 1992|1992-referendum oor die beëindiging van apartheid]] aangekondig het, het die IKR die verbaasde nasionale krieketspan toegelaat om aan die [[Krieketwêreldbeker 1992]] in Australië en Nieu-Seeland deel te neem; Nelson Mandela se ANC het hom uitdruklik vir die nasionale span se deelname aan die toernooi beywer. [[Omar Henry]] was die enigste “niewit” speler in die span wat Suid-Afrika vir die eerste keer tydens ’n groot internasionale toernooi verteenwoordig het. Die referendum is net voor die einde van die toernooi gehou en het ’n duidelike ondersteuning van die stemgeregtigde “wit” kiesers vir die regering se koers gewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mike-procter-recalls-south-africa-s-first-world-cup-in-1992-812993 |title='We left knowing that we put South Africa on the map' |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Desember 2014 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika het verrassend tot die halfeindstryd gevorder, waar hulle deur Engeland met 19 lopies verslaan is, nadat die teiken volgens die omstrede ou reënreël hersien is. Dié reël word meestal vir Suid-Afrika se destydse mislukking verantwoordelik gehou. Die verbeterde [[Duckworth-Lewis-Stern-metode|Duckworth-Lewis-metode]] is eers later ingevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/benson-hedges-world-cup-1991-92-60924/england-vs-south-africa-2nd-sf-65155/full-scorecard |title=2nd SF (D/N), Sydney, Mar 22 1992, Benson & Hedges World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Sedert Suid-Afrika se herinstelling in 1992 het hulle gemengde resultate behaal. Tydens toernooie, d.w.s. beide in EDI- en T20I-krieket, het Suid-Afrika met sterre soos [[Allan Donald]], [[Shaun Pollock]], [[Gary Kirsten]], [[Jacques Kallis]] en [[Hansie Cronjé]] meestal onderpresteer en die reputasie van sogenaamde ''chokers'' verwerf, aangesien hulle keer-op-keer tydens die deurslaggewende oomblikke misluk het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/england/10128812/Champions-Trophy-2013-England-underachievers-v-South-Africa-chokers-battle-to-lose-tags.html |title=Champions Trophy 2013: England (underachievers) v South Africa (chokers) battle to lose tags |publisher=The Daily Telegraph |author=Derek Pringle |date=18 Junie 2013 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Ten spyte van sterk prestasies gedurende groepwedstryde het Suid-Afrika tot vandag toe slegs een oorwinning tydens ’n uitklopfase van ’n krieketwêreldbekertoernooi behaal. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka het Suid-Afrika al sy vyf groepwedstryde gewen, maar ná ’n nederlaag teen die Wes-Indië is hulle reeds in die kwarteindstryd uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wills-world-cup-1995-96-60981/south-africa-vs-west-indies-3rd-qf-65188/full-scorecard |title=3rd QF, Karachi, Mar 11 1996, Wills World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Nietemin het hulle in 1998 die eerste [[Kampioenetrofee 1998|Kampioenetrofee]] teen Wes-Indië en dieselfde jaar die enigste kriekettoernooi tydens [[Statebondspele]] in [[Maleisië]] gewen en met die goue medalje weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wills-international-cup-1998-99-61033/south-africa-vs-west-indies-final-66169/full-scorecard |title=Final (D/N), Dhaka, Nov 1 1998, Wills International Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/commonwealth-games-1998-99-460200/australia-vs-south-africa-final-460251/full-scorecard |title=Final, Kuala Lumpur, Sep 19 1998, Commonwealth Games |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In die 1990’s het Suid-Afrika, soos in ander sportsoorte ook, ’n kwotastelsel ingestel om “niewit” spelers toegang tot mededingende sportsoorte te gee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/2325419/End-in-sight-for-South-Africas-quota-system.html |title=End in sight on for South Africa's quota system |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=11 November 2007 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In 1998 het die snelbouler [[Makhaya Ntini]] die eerste “swart” Proteaspeler geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/makhaya-ntini-46592 |title=Makhaya Ntini |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 1999]] in Engeland het [[Herschelle Gibbs]] in die belangrike wedstryd tydens die tweede rondte teen Australië ’n bal wat hy wettiglik gevang het per ongeluk laat val – hy wou eintlik net die bal in die lug opgooi om te seëvier – waardeur die Australiese kaptein Steve Waugh verder kon kolf. Waugh het vervolgens ’n beslissende honderdtal aangeteken, waardeur Australië die wedstryd gewen en tot die halfeindstryd gevorder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/149458.html |title='How does it feel to drop the World Cup?' |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In dié wedstryd het albei spanne herontmoet. Suid-Afrika het in die laaste boulbeurt ’n sekere oorwinning weggegooi ná ’n misverstand tussen die twee kolwers en die wedstryd net gelykop laat eindig, waarvolgens Australië weens sy beter lopietempo die eindstryd gehaal het. Die halfeindstryd word as een van die beste EDIs in die krieketgeskiedenis beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/724735 |title=On this day in 1999: The greatest game of all time |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Junie 2018 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Australië het later die wêreldkampioen geword. === Wisselvalligheid in die nuwe millennium === [[Lêer:England vs South Africa.jpg|duimnael|’n [[Toetskrieket|Toetswedstryd]] tussen die Proteas en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] in Januarie 2005 op [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] in Kaapstad]] [[Lêer:Australia vs South Africa.jpg|duimnael|’n EDI-wedstryd tussen Australië en Suid-Afrika in Desember 2006 in [[Brisbane]]]] [[Lêer:Cricket pic.jpg|duimnael|Suid-Afrika boul teen Australië in 2007]] [[Lêer:2007t20.jpg|duimnael|Wedstryd tussen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] en Suid-Afrika in Kaapstad tydens die [[T20I-wêreldbeker 2007]]]] Aan die begin van die nuwe millennium is Suid-Afrikaanse krieket in April 2000 deur ’n omkoopskandaal geteister, waarin veral die kaptein en kolwer [[Hansie Cronjé]] betrokke was. Op 11 Oktober is hy deur Krieket Suid-Afrika lewenslank uit al die krieket verban.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cronje-banned-for-life-93082 |title=Cronje banned for life |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Oktober 2000 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Hy is op 1 Junie 2002 tydens ’n vliegongeluk naby George in Suid-Afrika dood.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/cronje-inquest-opens-20060808-gdo4td.html |title=Cronje inquest opens |publisher=The Sydney Morning Herald |date=8 Augustus 2006 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] was die gasheer Suid-Afrika een van die gunstelinge, maar hulle is met die verskil van een lopie in die groepfase uitgeskakel, nadat hulle die benodigde aantal lopies in die laaste wedstryd teen Sri Lanka misgetel het. Dié wedstryd is deur opkomende reën bedreig en amper afgelas. Suid-Afrika kon die wedstryd nog beklink het, omdat die aantal beurte voldoende was. Hul kaptein en veelsydige Shaun Pollock het die [[Duckworth-Lewis-Stern-metode|Duckworth-Lewis-metode]] se tabel egter misgelees en sy twee kolwers foutiewe inligting gegee, omdat hy geglo het die aantal benodigde lopies (teiken) was een minder as wat dit werklik was. Hulle het die wedstryd dus met een lopie verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2003/mar/03/cricketworldcup2003.cricketworldcup7 |title=South Africa eliminated from World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=3 Maart 2003 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Pollock het daarna as kaptein uitgetree, maar nog vyf jaar suksesvol vir Suid-Afrika gespeel; [[Graeme Smith]] het die nuwe kaptein geword. Hulle is ook deur die pers gekritiseer nadat hulle noodsaaklike wedstryde tydens internasionale toernooie soos die [[Kampioenetrofee 2002]] en die [[T20I-wêreldbeker 2007]] verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-choke-on-their-lines-again-311892 |title=South Africa choke on their lines again |publisher=ESPNcricinfo |author=Hugh Chevallier |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In 2004 het die kolwer [[Hashim Amla]] die eerste Suid-Afrikaanse speler met ’n [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiese herkoms]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/hashim-amla-43906 |title=Hashim Amla |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Ná beide [[Allan Donald]] en [[Shaun Pollock]] se uittrede uit internasionale krieket moes die span weer van vooraf opgebou word. [[Graeme Smith]] is as kaptein benoem, en nadat beide Smith en [[Jacques Kallis]] beserings opgedoen het, het [[Ashwell Prince]] op 12 Julie 2006 as toetskaptein gedebuteer. Op 29 het hy die eerste “niewit” kaptein van die eens heeltemal “wit” Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan geword. Hoewel die rassekwotabeleid in 2007 herroep is,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/front_page/7082466.stm |title=South Africa Remove Racial Quotas |publisher=[[BBC]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> moes volgens ’n nuwe reël wat in 2016 goedgekeur is, die span in internasionale wedstryde ten minste ses “swart” spelers insluit, waarvan twee “swart” Afrikane moet wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailymail.co.uk/sport/cricket/article-3772961/South-Africa-introduces-racial-quotas-national-team-minimum-six-black-players-selected.html |title=South Africa introduces racial quotas for national team |publisher=[[Daily Mail]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika het op 12 Maart 2006 in Johannesburg die wêreldrekord vir die hoogste suksesvolle lopiejaag in EDIs aangeteken, nadat hulle op 438/9 ná 49.5 beurte was, en met die voorlaaste aflewering Australië van ’n oorwinning ontneem het. Die wedstryd word as een van die beste EDIs beskou wat ooit gespeel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thesportscampus.com/201101059598/news-bytes/438-game-voted-the-best-odi-ever |title=438 Game voted the Best ODI Ever |publisher=thesportscampus.com |accessdate=11 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110111161419/http://www.thesportscampus.com/201101059598/news-bytes/438-game-voted-the-best-odi-ever |archive-date=11 Januarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.timeslive.co.za/sport/cricket/article836108.ece/438-game-voted-best-ever-by-fans |title='438' game voted best ever by fans |publisher=Times Live |accessdate=20 Januarie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120022011/http://www.timeslive.co.za/sport/cricket/article836108.ece/438-game-voted-best-ever-by-fans |archive-date=20 Januarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/feature/australia-south-africa-434-438-game-wanderers-flashback-hussey-ponting-ntini-boucher-pollock/2020-03-12 |title=Miracle at the Wanderers: An oral history of 'The 438 Game' |publisher=[[Krieket Australië]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in [[Wes-Indië]] het die Proteas soos ’n tuimeltrein begin met maklike oorwinnings oor Engeland, Wes-Indië, Ierland, Nederland en Skotland, asook ’n naelskraapse oorwinning oor Sri Lanka, maar ook teleurstellende nederlae teen Australië, Nieu-Seeland en Bangladesj gely, wat hulle van die eerste plek in die groepfase ontneem het. In die halfeindstryd het Suid-Afrika met slegs 149 lopies sy laagste telling tot op daardie stadium tydens krieketwêreldbekertoernooie aangeteken en is vervolgens deur Australië met sewe paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-2006-07-125929/australia-vs-south-africa-2nd-semi-final-247506/full-scorecard |title=2nd Semi-Final, Gros Islet, Apr 25 2007, ICC World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2011]] in Indië, Bangladesj en Sri Lanka het Suid-Afrika Groep B eerste afgesluit, nadat die Proteas al hul teenstanders verslaan het, insluitende ’n verrassende oorwinning oor die gasheer Indië. In die kwarteindstryd is hulle egter deur Nieu-Seeland uitgeskakel, nadat Suid-Afrika dramaties ineengestort het en agt paaltjies vir slegs 68 lopies verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/content/story/507937.html |title=Oram leads New Zealand to stunning upset |publisher=ESPNcricinfo |date=25 Maart 2011 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika het Nederland met 231 lopies in Mohali tydens die groepwedstryd verslaan. Die 231-lopie-oorwinning is die vierde hoogste telling van enige span in ’n krieketwêreldbekertoernooi en die hoogste vir Suid-Afrika in krieketwêreldbekertoernooie. Dit was ook die tweede hoogste oorwinning vir Suid-Afrika in EDIs.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/03/south-africa-vs-netherlands-mohali-3rd.html |title=Netherlands vs South Africa, ICC World Cup 2011 |publisher=iccworld-cup2011.blogspot.com |date=Maart 2011 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die vennootskap van 87 lopies tussen [[JP Duminy]] en Colin Ingram is die hoogste om die sesde paaltjie vir Suid-Afrika tydens krieketwêreldbekertoernooie. Die Proteas se hoogste vennootskap om die sesde paaltjie in EDIs is die 137 tussen Hansie Cronjé en Shaun Pollock teen Zimbabwe in 1997. Die seëviering is Suid-Afrika se sewende met ’n telling van honderd of meer lopies tydens krieketwêreldbekertoernooie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/03/south-africa-vs-ireland-kolkata-15th.html |title=South Africa vs Ireland, ICC World Cup 2011 |publisher=iccworld-cup2011.blogspot.com |date=Maart 2011 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Met die keuring van kwaliteitspelers soos AB de Villiers en Hashim Amla het die Suid-Afrikaanse krieketspan op die onderskeidelike IKR-ranglyste begin verbeter. Ná die aftrede van baie hoofspelers uit die Australiese span wat die vroeë 2000’s oorheers het, was die wedloop om die eerste plek in die Toetskampioenskap wyd oop, met beide [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] en Engeland wat die eerste plek net vir ’n kort tydperk beklee het. Suid-Afrika het in 2012 vir ’n drie-toetsreeks na Engeland getoer waarvan die wenner die eerste plek op die toetsranglys sou beklee. Suid-Afrika het die reeks maklik met 2–0 beklink en sodoende die eerste plek op die ranglys ingeneem, ’n plek wat hulle vanaf 20 Augustus 2012 vir ’n volle kalenderjaar beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/england-v-south-africa-2012/content/story/578486.html |title=South Africa hold nerve to take No. 1 |publisher=ESPNcricinfo |author=David Hopps |date=20 Augustus 2012 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/rankings/content/current/page/211271.html |title=ICC Rankings |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Agt dae later, op 28 Augustus 2012, het Suid-Afrika die eerste span geword wat die eerste plek in al drie vorme van krieket beklee het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-england-2012-534185/england-vs-south-africa-2nd-odi-534229/match-report |title=Amla ton leads SA to third No. 1 spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=28 Augustus 2012 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In Februarie 2014 het Suid-Afrika teen Australië in ’n toetsreeks gespeel, waarvan die wenner die eerste plek op die ranglys sou beklee. Australië het die reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/wisden-almanack-review-south-africa-v-australia-2013-14-926955 |title=South Africa v Australia, 2013–14 |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Oktober 2015 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika het egter later dié jaar die eerste plek herower. Op 20 Maart 2016 het Suid-Afrika die derde plek in toetskrieket beklee.<ref name="Toetsrang" /> === Gemengde toernooiprestasies en tweede IKR-titel === [[Lêer:Boucher injury.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse span omring Mark Boucher, nadat hy deur ’n aflewering getref is, waarna hy sy spelerloopbaan moes beëindig en sedertdien as ’n afrigter werk (2012)]] [[Lêer:Cricket World Cup 2015 (16619154075).jpg|duimnael|’n Wedstryd tussen Indië en Suid-Afrika op die [[Melbourne-krieketveld]] tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]]]] Gedurende Suid-Afrika se oorheersing van toetskrieket was hul EDI- en T20I-uitslae veel minder konsekwent, en Suid-Afrika was met die oog op beide die [[T20I-wêreldbeker 2014]] in Bangladesj en die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland op soek na ’n wenformule. ’n Gedenkwaardige EDI-reeksnederlaag teen [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] tuis in Januarie 2013,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/big-day-for-new-zealand-team-brendon-mccullum-602164 |title=Big day for New Zealand team – McCullum |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Januarie 2013 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> en ’n verdere nederlaag in [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] het Suid-Afrika se moeilikhede uitgelig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/much-work-needed-on-several-fronts-for-south-africa-657121 |title=Much work needed on several fronts for South Africa |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=31 Julie 2013 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Deur vroeë uitskakelings tydens beide die [[T20I-wêreldbeker 2012]] en die [[Kampioenetrofee 2013]] het Suid-Afrika slegs sy status as ''chokers'' tydens belangrike toernooie onderstreep. Gedurende die later jare van Smith se loopbaan het Suid-Afrika die kapteinskap in die korter vorme van die spel verdeel; die EDI-span is gelei deur [[AB de Villiers]] en die T20I-span deur [[Faf du Plessis]]. Ná Smith se aftrede is [[Hashim Amla]] as kaptein van die toetsspan benoem en hy het die span tydens sy eerste toets in [[Galle]] in Sri Lanka na ’n oorwinning geneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-pacers-deliver-when-it-counts-762527 |title=South Africa pacers deliver when it counts |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |location=Galle |date=20 Julie 2014 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Selfs ná baie terugslae was hul grootste hartseernederlaag tydens die Krieketwêreldbeker 2015 se halfeindstryd teen Nieu-Seeland in ’n amper uitgereënde gelykop. Nadat hulle eerste begin kolf het, was Suid-Afrika op 281/5 en het ’n hersiene teiken van 298 lopies vir Nieu-Seeland gestel, danksy uitstekende kolfwerk deur Faf du Plessis, David Miller en kaptein AB de Villiers. Die lopiejaag vir ’n reuseteiken van 298 lopies vir Nieu-Seeland het neergekom op ’n uitstekende lopiejaag wat geïnspireer is deur hul kaptein Brendon McCullum. Maar die ware held van dié wedstryd was Grant Elliott, wat 84* lopies insluitende ’n grenshou in die voorlaaste aflewering teen die destydse beste bouler Dale Steyn geslaan het. Dit het veroorsaak dat Suid-Afrika uit die 2015-wêreldkampioenskap geskakel is, ondanks die feit dat hulle fantastiese krieket gedurende die hele toernooi gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2014-15-509587/new-zealand-vs-south-africa-1st-semi-final-656491/match-report |title=New Zealand hold nerve to leave SA heartbroken |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=24 Maart 2015 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Ná ’n goeie wêreldbekertoernooi het Suid-Afrika die EDI-krieket in bilaterale reekse oorheers wat die Proteas na die eerste plek op die IKR se EDI-ranglys geneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/nz-v-sa-2016-17-1020019/new-zealand-vs-south-africa-5th-odi-1020039/match-report |title=SA overcome hiccups to seal series, regain No. 1 spot |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die toetsreeks tussen Australië en Suid-Afrika in 2018 is deur ’n [[Australiese krieketbalpeuterskandaal van 2018|krieketbalpeuterskandaal]] oorskadu, waarin Cameron Bancroft probeer het om die een kant van die bal met skuurpapier grof te maak. Beide die kaptein, Steve Smith, en onderkaptein, David Warner, was in die beplanning van hierdie manipulasie betrokke en al drie is ongekende lang skorsings uit internasionale en plaaslike krieket deur Krieket Australië opgelê.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/player-sanctions-steve-smith-cameron-bancroft-david-warner-australia-cricket-ball-tampering/2018-03-28 |title=Tampering trio learn their fate |publisher=[[Krieket Australië]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2019]] het Suid-Afrika sy openingswedstryd teen die gasheer en latere wêreldkampioen Engeland verloor en voortgegaan met nederlae teen Bangladesj en Indië. Die wedstryd teen Wes-Indië is uitgespoel en hulle het Afghanistan verslaan, maar toe teen Nieu-Seeland en Pakistan verloor. Altesaam het die Proteas tydens die groepfase slegs drie oorwinnings aangeteken en nie die uitklopfase gehaal nie, hul ergste uitslag tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi sedert die Krieketwêreldbeker 2003 tuis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/pakistan-vs-south-africa-30th-match-1144512/match-report |title=Haris blitz ends South Africa's World Cup dream |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Junie 2019 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Ná afloop van hierdie toernooi was die Suid-Afrikaanse krieket op sy laagtepunt en die span het, ná bedankings onder andere van [[Hashim Amla]], ’n nuwe hervorming ondergaan. Tydens hul toer na Indië het die [[Indiese nasionale krieketspan]] skoonskip met Suid-Afrika afgereken en die drie-toetsreeks met 3–0 gewen, waarvan die laaste twee toetse elk met ’n beurt en meer as 100 lopies. Dit was Indië se eerste skoonskiptoetsreeks ooit teen die Proteas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/virat-kohli-co-register-comprehensive-victory-at-ranchi-as-india-complete-maiden-whitewash-against-south-africa/story-kROExwLpztkTiDgvVvKV1H.html |title=Virat Kohli & Co register comprehensive victory at Ranchi as India complete maiden whitewash against South Africa |publisher=Hindustan Times |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die laaste keer wat Suid-Afrika agtereenvolgende toetse met ’n beurt verloor het, was in 1935/36 tuis teen Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/19430/report/1187009/india-vs-south-africa-3rd-test-icc-world-test-championship |title=Two in two for Nadeem as India wrap up 3–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika se probleme word ook in hul statistiek duidelik: Tot in April 2021 het Suid-Afrika onder [[Mark Boucher]] agt van elf reekse verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sa-vs-pak-2021-coach-mark-boucher-accepts-responsibility-after-south-africa-s-eighth-loss-in-last-11-series-1259421 |title=Mark Boucher 'accepts responsibility' after South Africa's eighth loss in last 11 series |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=17 April 2021 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Boonop het die minister van sport, kuns en kultuur, [[Nathi Mthethwa]], gedreig om Krieket Suid-Afrika van sy administratiewe rol oor die Proteas te ontneem, nadat dié beheerliggaam nie bereid was om ’n stigtingsdokument goed te keur nie, waarvolgens die beheerliggaam ’n onafhanklike raad sou gekry het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-s-captains-apologise-to-stakeholders-as-csa-faces-government-sanction-1259884 |title=South Africa's captains apologise to stakeholders as CSA faces government sanction |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=17 April 2021 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Nadat die beheerliggaam die memorandum ten einde van ’n onafhanklike raad eenparig goedgekeur het, het Mthethwa sy intervensie teruggetrek, waarvolgens die Suid-Afrikaanse krieketbedryf weer deur Krieket Suid-Afrika gelei kan word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/csa-no-longer-under-threat-of-defunding-and-derecognition-1261854 |title=CSA no longer under threat of defunding and derecognition |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 April 2021 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In Mei 2021 het die Proteas vir die eerste keer op die sewende plek van die toetsranglys teruggesak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-retain-no-1-spot-in-test-rankings-west-indies-rise-to-sixth-place-1263050 |title=India retain No. 1 spot in Test rankings, West Indies rise to sixth place |date=13 Mei 2021 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]] se Super 12 in [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] is Suid-Afrika in sy openingswedstryd deur Australië verslaan, maar die Proteas het herstel en al die ander vier wedstryde teen Wes-Indië, Sri Lanka, Bangladesj en Engeland gewen. Hulle het nogtans weens hul swakker lopietempo teenoor Australië s’n nie die halfeindrondte gehaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2021-22-1267897/england-vs-south-africa-39th-match-group-1-1273750/match-report |title=Rassie van der Dussen, Kagiso Rabada seal bittersweet consolation win for South Africa |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=6 November 2011 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2022]] se Super 12 in Australië moes Suid-Afrika se openingswedstryd teen Zimbabwe ná enkele boulbeurte weens reën afgelas word, waarvolgens dit onbeslis geëindig het. Daarna het die Proteas Bangladesj en Indië verslaan, waardeur hulle met hul goeie lopietempo ’n goeie kans op die halfeindrondte gehad het, maar ná nederlae teen Pakistan en Nederland is hulle uit dié toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2022-23-1298134/netherlands-vs-south-africa-40th-match-group-2-1298174/match-report |title=Shock defeat ends South Africa's World Cup as Netherlands script famous win |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=6 November 2022 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die eerste [[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021]] het Suid-Afrika in die vyfde plek geëindig en tydens die tweede [[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023]] die derde plek behaal. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2023]] in Indië het die Proteas Sri Lanka, Australië, Engeland, Bangladesj, Pakistan, Nieu-Seeland en Afghanistan verslaan, maar hulle het ook nederlae gely teen Nederland en Indië. Daarmee het hulle die halfeindrondte gehaal, maar hulle het teen Australië met drie paaltjies verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/australia-vs-south-africa-2nd-semi-final-1384438/match-report |title=Australia edge low-scoring thriller to book spot in eighth ODI World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=16 November 2023 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2024]] in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Wes-Indië]] het die Proteas tot in die eindstryd onoorwonne gebly, waarmee Suid-Afrika vir die eerste keer die eindstryd van ’n krieket- of T20I-wêreldbekertoernooi gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/semi-final-preview-history-beckons-for-south-africa-or-afghanistan-in-the-caribbean |title=Semi-Final Preview: History beckons for South Africa or Afghanistan in the Caribbean |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=25 Junie 2024 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Hulle het teen die eweneens onoorwonne Indië te staan gekom en kon tot in die laaste boulbeurt tred hou, maar hulle is eindelik naelskraap met sewe lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/india-vs-south-africa-final-1415755/full-scorecard |title=Bumrah and Hardik script stunning comeback to lead India to T20 World Cup glory |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=29 Junie 2024 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Kampioenetrofee 2025]] het die Proteas onoorwonne die halfeindstryd gehaal, waar hulle egter teen die Nieu-Seelanders vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/new-zealand-vs-south-africa-2nd-semi-final-1466427/match-report |title=Ravindra and Williamson set up title bout with India |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=5 Maart 2025 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> In Junie 2025 het Suid-Afrika in die eindstryd van die derde [[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025]] teen Australië te staan gekom en hulle met vyf paaltjies verslaan, waarmee die Proteas hul tweede IKR-titel kon wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-test-championship-2023-2025-1345943/australia-vs-south-africa-final-1449769/match-report-4 |title=Markram delivers WTC glory to end South Africa's history of heartbreak |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=14 Junie 2025 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Die span het tydens die [[T20I-wêreldbeker 2026]] in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] weer onoorwonne die halfeindstryd gehaal, maar hulle is deur Nieu-Seeland met nege paaltjies geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/new-zealand-vs-south-africa-1st-semi-final-1512771/match-report |title=Flying Finn launches NZ into the final with record ton |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=4 Maart 2026 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> == Kleure en bynaam == [[Lêer:South African Cricket team 2008.jpg|duimnael|Die Suid-Afrikaanse Proteas op [[The Oval (Londen)|The Oval]] in Augustus 2008]] [[Lêer:Protea cynaroides 3.jpg|duimnael|Die [[koningsprotea]], kenteken van die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan, die Proteas]] Die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan is na die [[koningsprotea]] (''Protea cynaroides''), [[Lys van Nasionale Simbole van Suid-Afrika|Suid-Afrika se nasionale blom]], genoem. Tot in die vroeë 1990’s het die Suid-Afrikaanse krieketspan, soos die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse rugbyspan]], as Springbokke bekend gestaan en hul kenteken was dié dier, terwyl die koningsprotea die kenteken vir die gekombineerde Suid-Afrikaanse Universiteitsspanne was.<ref>{{en}} {{cite book |editor=Geoffrey A. Chettle |title=South African Cricket Annual |year=1975 |publisher=South African Cricket Association |page=180 |chapter=South African Universities Cricket Association}}</ref> Nadat die [[African National Congress|ANC]] die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|verkiesings in 1994]] gewen het, is die spannaam, anders as by die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan, na “Proteas” verander.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/symbol-of-unity-the-springbok-vs-the-protea-770538.html?r=RSS |title=Symbol of unity: the Springbok vs the Protea |publisher=The Independent |location=UK |author=Ian Evans |date=16 Januarie 2008 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Suid-Afrika se truivervaardiger is [[Macron (maatskappy)|Macron]] wat in 2025 by Lotto oorgeneem het. Vorige verskaffers was ISC (1992–1996), [[Asics]] (1999), [[Admiral Sportswear|Admiral]] (2000–2003), [[Hummel (sportklere)|Hummel]] (2004–2007), [[Adidas]] (2011–2015), [[New Balance]] (2016–2021) en [[Castore (sportklere)|Castore]] (2021–2023). Van die voormalige borge sluit in [[Standard Bank]], [[Castle Lager]] en [[Amul]]. Wanneer hulle toetskrieket speel, vertoon Suid-Afrika se wit kriekettrui op die linkerkant die koningsprotea (die embleem van die Suid-Afrikaanse Sportkommissie) met die [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] bo-aan, die naam van die borg Standard Bank op die regterkant en New Balance se kenteken op die regtermou. Suid-Afrika se veldwerkers mag ’n groen pet of ’n wit sonhoed met die koningsprotea in die middel dra. Helms word ook groen geverf. Voor 1996 was die petkenteken die Verenigde Krieketraad van Suid-Afrika se ou kenteken, wat ’n sirkel met ’n gesuperponeerde bal bo ’n paaltjie in die middel en die naam “VERENIGDE KRIEKETRAAD VAN SUID-AFRIKA” rondom die sirkel. Voor 1991 was die petkenteken ’n [[springbok]]kop met die inskrif “S.A.K.R” in geel letters onder (wat na “S.A.” met die jare van die toer, byvoorbeeld “S.A. 1982–83” verander het). In die korter krieketvorme toon Suid-Afrika se EDI- en T20I-truie die koningsproteakenteken met die nasionale vlag op die linkerkant van die trui, Standard Bank op die regterkant en New Balance se kenteken op die regtermou. In EDIs bestaan die trui uit ’n groen hemp met geel aksente en donkergroen gestileerde proteablare en groen broeke, terwyl die T20I-trui ’n groen hemp met ’n geel gradiënt met die Oxigenkenteken op die voorkant en groen broeke. Vir albei truie is die veldwerkhoed ’n groen pet met wit pype en ’n geel lyn op die visier of ’n groen sonhoed, wat albei groen is met die koningsprotea op. Tydens internasionale toernooie in die korter krieketvorme word ’n veranderde trui-ontwerp met borgkentekens op die moue en ''South Africa'' op die voorkant gedra. Geel/goud en groen is die nasionale sportkleure van Suid-Afrika en word ook op die landsvlag gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0018-229X2011000100003 |title=Flagging the "new" South Africa, 1910–2010 |publisher=SciELO |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> Sedert 2016 het Suid-Afrika verskeie wedstryde in ’n pienk weergawe van sy trui gespeel, om mense van [[borskanker]] bewus te maak. == Truiverskaffers en -borge == Sedert Suid-Afrika se hertoelating by internasionale sportbyeenkomste in 1992 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" ! Tydperk !! Verskaffer !! Borg |- |1992–1996 |ISC | – |- |1997–2001 |[[Adidas]] |[[Castle Lager|Castle]] |- |[[Krieketwêreldbeker 1999]] |[[Asics]] |[[Standard Bank]] |- |2001–2005 |[[Admiral Sportswear|Admiral]] |Castle |- |rowspan=2|2005–2008 |rowspan=2|[[Hummel (sportklere)|Hummel]] |[[Castle Lager|Castle]] |- |[[Standard Bank]] |- |2008–2011 |Reebok |[[Castle Lager|Castle]] |- |rowspan=2|2011–2015 |rowspan=2|[[Adidas]] |[[Standard Bank]] |- |[[Castle Lager|Castle]] |- |2016–2021 |[[New Balance]] |[[Standard Bank]] |- |2021–2023 |[[Castore (sportklere)|Castore]] | – |- |[[Krieketwêreldbeker 2023]] |rowspan=2|Lotto |Amul |- |2023–2025 |Royal Green Sprits |- |2025–2027 |[[Macron (maatskappy)|Macron]] |[[Suzuki]] |} == Tuisstadions == {{Location map+ |Suid-Afrika |caption=Huidige Suid-Afrikaanse krieketstadions wat tydens toetswedstryde gebruik word |places= {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Buffalopark]]</small>|position=top|lat=-33.006706|long=27.919367}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Ellispark-stadion|Ellispark]]</small>|position=bottom|lat =-26.1975|long=28.060833}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Kingsmead-stadion|Kingsmead]]/[[Lord’s No. 1 grond|Lord’s 1]]</small>|position=bottom|lat =-29.850058|long=31.027814}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Mangaung-ovaal|Mangaung]]</small>|position=bottom|lat =-29.116678|long=26.205269}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Nuweland-krieketveld|Nuweland]]</small>|position=bottom|lat =-33.970556|long=18.468333}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Ou-Wanderers|Ou]]/[[Wanderersstadion|Wanderers]]</small>|position=left|lat =-26.19772|long=28.040659}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[Senwespark]]</small>|position=bottom|lat =-26.695658|long=27.100772}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]]</small>|position=left|lat =-33.966486|long=25.609997}} {{location map~|Suid-Afrika|label=<small>[[SuperSport-park|SuperSport]]</small>|position=top|lat =-25.859722|long=28.195278}} }} Net soos ander vername krieketlande soos Australië, Bangladesj, Engeland, Ierland, Indië, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka, Wes-Indië en Zimbabwe beskik Suid-Afrika oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Proteas gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Suid-Afrika. Suid-Afrika se eerste internasionale wedstryd is in 1889 op Port Elizabeth se [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stgeorgespark.nmmu.ac.za/content/matches/displayarticle.asp?artid=intertest_001 |title=1888/89 – The First Test |publisher=[[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] |author1=Markman, Ivor |author2=Van Der Walt, Darryn |accessdate=1 Oktober 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061001155414/http://www.stgeorgespark.nmmu.ac.za/content/matches/displayarticle.asp?artid=intertest_001 |archive-date=1 Oktober 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van Suid-Afrika se tradisionele krieketwedstryde op vakansiedae sluit in dié rondom [[Welwillendheidsdag]] op [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] in Durban of [[SuperSport-park]] in Centurion. Enkele dae later word rondom [[Nuwejaarsdag]] tradisioneel op [[Nuwelandstadion|Nuweland]] in Kaapstad gespeel. Die Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan het tot dusver elf tuisstadions tydens toetswedstryde gebruik: {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste toets |- | 1 | [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] | [[Gqeberha|Port Elizabeth]] | 12 Maart 1889 |- | 2 | [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] | [[Kaapstad]] | 25 Maart 1889 |- | 3 | Ou Wanderers | [[Johannesburg]] | 2 Maart 1896 |- | 4 | Lord’s | [[Durban]] | 21 Januarie 1910 |- | 5 | [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] | [[Durban]] | 18 Januarie 1923 |- | 6 | [[Ellispark-stadion|Ellispark]] | [[Johannesburg]] | 27 Desember 1948 |- | 7 | [[Wanderersstadion|Wanderers]] | [[Johannesburg]] | 24 Desember 1956 |- | 8 | [[SuperSport-park]] | [[Centurion]] | 16 November 1995 |- | 9 | [[Mangaung-ovaal]] | [[Bloemfontein]] | 29 Oktober 1999 |- | 10 | [[Buffalopark]] | [[Oos-Londen]] | 18 Oktober 2002 |- | 11 | [[Senwespark]] | [[Potchefstroom]] | 25 Oktober 2002 |} === Krieketwêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2003|T20I-wêreldbeker 2007|Kampioenetrofee 2009|Krieketwêreldbeker 2027}} [[Lêer:Civic Centre-2003 CWC.jpg|duimnael|Die [[Kaapstad]]se Burgersentrum adverteer vir die [[Krieketwêreldbeker 2003]]]] Suid-Afrika het saam met die Afrikalande Kenia en Zimbabwe die Krieketwêreldbeker 2003 aangebied. Suid-Afrikaanse stadions, wat tydens dié toernooi ingespan is, sluit in [[Wanderersstadion|Wanderers]] in Johannesburg, [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] in Durban, [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] in Kaapstad, [[SuperSport-park]] in Centurion, [[Mangaung-ovaal]] in Bloemfondtein, [[Willowmoore-park|Willowmoore]] in Benoni, St. Georgespark in [[Gqeberha|Port Elizabeth]], [[Senwespark]] in Potchefstroom, [[Buffalopark]] in Oos-Londen, [[De Beers Diamond-ovaal]] in Kimberley, [[Bolandpark]] in die [[Paarl]] en die [[Pietermaritzburg-ovaal]] in Pietermaritzburg. Daarbenewens het Suid-Afrika reeds vername internasionale kriekettoernooie soos die T20I-wêreldbeker 2007 en die Kampioenetrofee 2009 aangebied. Saam met Namibië en Zimbabwe sal Suid-Afrika die Krieketwêreldbeker 2027 aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> == Internasionale toere == Suid-Afrika onderneem sedert sy verkryging van volle lidmaatskap in die IKR deels maandelange oorsese toere, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaasliksaamgestelde spanne en klubspanne speel. Eweneens huisves hulle ander nasionale spanne wat na Suid-Afrika toer. Gedurende die plaaslike somer tree hulle as gasheer op of onderneem op hul beurt toere deur die ander krieketlande van die Suidelike Halfrond en gedurende die plaaslike winter onderneem hulle toere deur krieketlande van die Noordelike Halfrond. As deel daarvan ding die Proteas in toetskrieket sedert 1998 met [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] om die [[Sir Vivian Richards-trofee]], sedert 2004/05 met [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] om die [[Basil D'Oliveira-trofee]], sedert 2015/16 met [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] om die [[Freedom-trofee]] en sedert 2023/24 met [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] om die [[Tangiwai-skild]] mee. == Spelers == === Bekende spelers === [[Lêer:Allan Donald.jpg|duimnael|upright|[[Allan Donald]] (2013)]] [[Lêer:Jacques Kallis 2.jpg|duimnael|upright|[[Jacques Kallis]] (2009)]] [[Lêer:Graeme Pollock.jpg|duimnael|upright|[[Graeme Pollock]] (2000)]] Nege voormalige Suid-Afrikaanse spelers is vir hul uitstekende prestasies in die [[Internasionale Krieketraad]] se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/hall-of-fame/hall-of-famers |title=ICC Hall of Famers |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Hashim Amla]] || Toporde-[[Kolwer]] || 2025 |- | [[AB de Villiers]] || [[Paaltjiewagter]]-Kolwer || 2024 |- | [[Allan Donald]] || [[Bouler]] || 2019 |- | [[Aubrey Faulkner]] || Veelsydig || 2021 |- | [[Jacques Kallis]] || Veelsydig || 2020 |- | [[Graeme Pollock]] || Kolwer || 2009 |- | [[Shaun Pollock]] || Veelsydig || 2021 |- | [[Barry Richards]] || Kolwer || 2009 |- | [[Graeme Smith]] || Toporde-Kolwer || 2025 |} === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 374 spelers [[Toetskrieket|toets-]], 165 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 114 spelers [[Twintig20|T20I-wedstryde]] vir Suid-Afrika gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Suid-Afrikaanse span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Jacques Kallis]] | 1995–2013 | align=center | 165 | align=center | '''13&nbsp;206''' | [[Jacques Kallis]] | 1996–2014 | align=center | 323 | align=center | '''11&nbsp;550''' | [[Quinton de Kock]] | 2012–hede | align=center | 110 | align=center | '''3&nbsp;095''' |- | [[Hashim Amla]] | 2004–2019 | align=center | 124 | align=center | '''{{0}}9&nbsp;282''' | [[AB de Villiers]] | 2005–2018 | align=center | 223 | align=center | '''{{0}}9&nbsp;427''' | [[David Miller]] | 2010–hede | align=center | 137 | align=center | '''2&nbsp;763''' |- | [[Graeme Smith]] | 2002–2014 | align=center | 116 | align=center | '''{{0}}9&nbsp;253''' | [[Hashim Amla]] | 2008–2019 | align=center | 181 | align=center | '''{{0}}8&nbsp;113''' | [[Reeza Hendricks]] | 2014–2025 | align=center | {{0}}90 | align=center | '''2&nbsp;504''' |- | [[AB de Villiers]] | 2014–2018 | align=center | 114 | align=center | '''{{0}}8&nbsp;765''' | [[Herschelle Gibbs]] | 1996–2010 | align=center | 248 | align=center | '''{{0}}8&nbsp;094''' | [[Aiden Markram]] | 2019–hede | align=center | {{0}}77 | align=center | '''1&nbsp;966''' |- | [[Gary Kirsten]] | 1993–2004 | align=center | 101 | align=center | '''{{0}}7&nbsp;289''' | [[Quinton de Kock]] | 2013–hede | align=center | 161 | align=center | '''{{0}}7&nbsp;123''' | [[JP Duminy]] | 2007–2019 | align=center | {{0}}81 | align=center | '''1&nbsp;934''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 6 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=1;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Test Matches / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 6 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=3;type=team |title=Records / South Africa / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 6 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Dale Steyn]] | 2004–2019 | align=center | {{0}}93 | align=center | '''439''' | [[Shaun Pollock]] | 1996–2008 | align=center | 294 | align=center | '''387''' | [[Lungi Ngidi]] | 2017–hede | align=center | 64 | align=center | '''90''' |- | [[Shaun Pollock]] | 1995–2008 | align=center | 108 | align=center | '''421''' | [[Allan Donald]] | 1991–2003 | align=center | 164 | align=center | '''272''' | [[Tabraiz Shamsi]] | 2017–2024 | align=center | 70 | align=center | '''89''' |- | [[Makhaya Ntini]] | 1998–2009 | align=center | 101 | align=center | '''390''' | [[Jacques Kallis]] | 1996–2014 | align=center | 323 | align=center | '''269''' | [[Kagiso Rabada]] | 2014–hede | align=center | 79 | align=center | '''83''' |- | [[Kagiso Rabada]] | 2015–hede | align=center | {{0}}73 | align=center | '''340''' | [[Makhaya Ntini]] | 1998–2009 | align=center | 172 | align=center | '''265''' | [[Dale Steyn]] | 2007–2020 | align=center | 47 | align=center | '''64''' |- | [[Allan Donald]] | 1992–2002 | align=center | {{0}}72 | align=center | '''330''' | [[Dale Steyn]] | 2006–2019 | align=center | 123 | align=center | '''194''' | [[Imran Tahir]] | 2013–2019 | align=center | 35 | align=center | '''61''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 6 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=1;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Test Matches / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 6 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=3;type=team |title=Records / South Africa / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 6 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was 42 spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Suid-Afrika tydens ’n toetswedstryd, 20 tydens ’n EDI en 17 tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | Toets<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=1;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Test Matches / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> ! colspan="2" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=3;type=team |title=Records / South Africa / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Owen Dunell | 1889 | Clive Rice | 1991 | Graeme Smith | 2005–2010 |- | 2 | William Milton | 1889–1892 | Kepler Wessels | 1992–1994 | Shaun Pollock | 2007 |- | 3 | Ernest Halliwell | 1896–1902 | Hansie Cronjé | 1994–2000 | Johan Botha | 2008–2012 |- | 4 | Alfred Richards | 1896 | Shaun Pollock | 2000–2005 | Hashim Amla | 2011 |- | 5 | Murray Bisset | 1899 | Graeme Smith | 2003–2011 | AB de Villiers | 2012–2017 |- | 6 | Henry Taberer | 1902 | Mark Boucher | 2003 | Faf du Plessis | 2012–2019 |- | 7 | James Henry Anderson | 1902 | Nicky Boje | 2005 | JP Duminy | 2014–2019 |- | 8 | Percy Sherwell | 1906–1911 | Jacques Kallis | 2006–2010 | Justin Ontong | 2015 |- | 9 | Sibley John Snooke | 1910 | Johan Botha | 2008–2010 | Farhaan Behardien | 2017 |- | 10 | Frank Mitchell | 1912 | Hashim Amla | 2011–2015 | David Miller | 2019 |- | 11 | Louis Tancred | 1912 | AB de Villiers | 2012–2017 | Quinton de Kock | 2019–2021 |- | 12 | Herbert Taylor | 1913–1924 | Faf du Plessis | 2013–2019 | Heinrich Klaasen | 2021–2024 |- | 13 | Hubert Deane | 1927–1931 | Aiden Markram | 2018–2025 | Temba Bavuma | 2021–2022 |- | 14 | Eiulf Peter Nupen | 1930 | Quinton de Kock | 2018–2021 | Keshav Maharaj | 2021 |- | 15 | Horace Cameron | 1931–1932 | JP Duminy | 2018 | '''Aiden Markram''' | 2023–hede |- | 16 | Herbert Wade | 1935–1936 | '''Temba Bavuma''' | 2021–hede | Rassie van der Dussen | 2024 |- | 17 | Alan Melville | 1938–1947 | Keshav Maharaj | 2021–2022 | Donovan Ferreira | 2025 |- | 18 | Arthur Nourse | 1948–1951 | David Miller | 2022 |- | 19 | Jack Cheetham | 1952–1955 | Rassie van der Dussen | 2024 |- | 20 | Derrick McGlew | 1955–1962 | Matthew Breetzke | 2025 |- | 21 | Clive van Ryneveld | 1956–1958 |- | 22 | Trevor Goddard | 1963–1965 |- | 23 | Peter van der Merwe | 1965–1967 |- | 24 | Ali Bacher | 1970 |- | 25 | Kepler Wessels | 1992–1994 |- | 26 | Hansie Cronjé | 1994–2000 |- | 27 | Gary Kirsten | 1998 |- | 28 | Shaun Pollock | 2000–2003 |- | 29 | Mark Boucher | 2002 |- | 30 | Graeme Smith | 2003–2014 |- | 31 | Jacques Kallis | 2006–2009 |- | 32 | Ashwell Prince | 2006 |- | 33 | Hashim Amla | 2014–2016 |- | 34 | AB de Villiers | 2015–2018 |- | 35 | Faf du Plessis | 2016–2020 |- | 36 | Dean Elgar | 2017–2023 |- | 37 | Quinton de Kock | 2020–2021 |- | 38 | '''Temba Bavuma''' | 2023–hede |- | 39 | Neil Brand | 2024 |- | 40 | Aiden Markram | 2024–2025 |- | 41 | Keshav Maharaj | 2025 |- | 42 | Wiaan Mulder | 2025 |} == Rekords == === Toetsrekord teen ander lande === {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Gespeel !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 102 || 27 || 54 || 0 || 21 || 26,47 || 7 Januarie 1911 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 16 || 14 || 0 || 0 || 2 || 87,50 || 18 Oktober 2002 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 156 || 35 || 66 || 0 || 55 || 22,43 || 2 Januarie 1906 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 46 || 20 || 16 || 0 || 10 || 43,47 || 26 Desember 1992 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 49 || 26 || 7 || 0 || 16 || 53,06 || 27 Februarie 1932 |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 32 || 18 || 7 || 0 || 7 || 56,25 || 19 Januarie 1995 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 33 || 18 || 9 || 0 || 6 || 54,54 || 6 September 1993 |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 34 || 23 || 3 || 0 || 8 || 67,64 || 26 November 1998 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 11 || 10 || 0 || 0 || 1 || 90,90 || 13 Oktober 1995 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''479''' || '''191''' || '''162''' || '''0''' || '''126''' || '''39,87''' || 2 Januarie 1906 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met toets #2616 op 4–8 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 6 Maart 2026.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=1;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Test matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Januarie 2026 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> |} === Wêreldtoetskampioenskap === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021|2019–2021]] || Vyfde plek |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023|2021–2023]] || Derde plek |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|2023–2025]] || '''Kampioen''' |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027|2025–2027]] || ''gekwalifiseer'' |} === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 6 || 4 || 2 || 0 || 0 || 66,67 || 15 Junie 2019 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 113 || 57 || 52 || 3 || 1 || 50,44 || 26 Februarie 1992 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 25 || 19 || 6 || 0 || 0 || 76,00 || 3 Oktober 2002 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 74 || 37 || 31 || 1 || 5 || 50,00 || 9 Januarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 11 || 8 || 2 || 0 || 1 || 72,72 || 3 April 2007 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 97 || 52 || 42 || 0 || 3 || 53,61 || 14 November 1991 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 74 || 42 || 27 || 0 || 5 || 56,75 || 14 Januarie 1994 |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 90 || 53 || 36 || 0 || 1 || 58,89 || 8 Maart 1992 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 81 || 46 || 33 || 1 || 1 || 56,79 || 2 Februarie 1993 |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 64 || 45 || 16 || 1 || 2 || 70,31 || 5 Maart 1992 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 41 || 38 || 2 || 0 || 1 || 92,68 || 10 Maart 1992 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 10 || 10 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 3 Oktober 1996 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 8 || 6 || 1 || 0 || 1 || 75,00 || 5 Maart 1996 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Maart 2007 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 16 Februarie 1996 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''698''' || '''421''' || '''250''' || '''6''' || '''21''' || '''60,32''' || 14 November 1991 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4942 op 27 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 6 Maart 2026. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=3;type=team |title=Records / South Africa / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Januarie 2026 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Kwarteindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Kwarteindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Halfeindrondte |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || '''Kampioen''' |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Halfeindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Halfeindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Halfeindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Halfeindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Halfeindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 4 || 3 || 0 || 1 || 0 || 75,00 || 5 Mei 2010 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 28 || 9 || 19 || 0 || 0 || 32,14 || 24 Februarie 2006 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 September 2007 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 28 || 14 || 13 || 0 || 1 || 50,00 || 16 September 2007 |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 0 || 85,71 || 19 Julie 2021 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 36 || 14 || 21 || 0 || 1 || 38,89 || 16 Junie 2009 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 20 || 12 || 8 || 0 || 0 || 60,00 || 19 September 2007 |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 27 || 13 || 14 || 0 || 0 || 48,14 || 2 Februarie 2007 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 18 || 12 || 5 || 1 || 0 || 66,67 || 22 September 2012 |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 30 || 15 || 15 || 0 || 0 || 50,00 || 11 September 2007 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 9 || 8 || 0 || 0 || 1 || 88,89 || 8 Oktober 2010 |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 9 Februarie 2026 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 66,67 || 27 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 14 Junie 2024 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 7 Junie 2009 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Februarie 2026 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Junie 2024 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''225''' || '''122''' || '''98''' || '''2''' || '''3''' || '''54,22''' || 24 Februarie 2006 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3752 op 5 Maart 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=3;type=team |title=Records / South Africa / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=5 Maart 2026 |accessdate=6 Maart 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Super 8 |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Halfeindrondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Super 8 |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Super 8 |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Halfeindrondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Super 10 |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Super 12 |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Super 12 |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Naaswenner |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Halfeindrondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} === Statebondspele === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |1998 || '''Goue medalje''' |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Springbokke]], Suid-Afrika se nasionale rugbyspan * [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |authors=Brown, Geoff en Hogsbjerg, Christian|title=Apartheid is not a Game: Remembering the Stop the Seventy Tour campaign|location=London|publisher=Redwords|year=2020|isbn=978-1-912926-58-9}} * {{en}} {{cite book |editor1-last=Murray |editor1-first=Bruce |editor2-last=Parry |editor2-first=Richard |editor3-last=Winch |editor3-first=Jonty |title=Cricket and Society in South Africa, 1910–1971: From Union to Isolation |series=Palgrave Studies in Sport and Politics |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan |location=Londen |isbn=978-3-319-93607-9}} * {{en}} {{cite book |author=verskeie|title=A Century of South Africa in Test & International Cricket 1889–1989|publisher=Ball|year=1989|isbn=978-0-947464-01-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Africa national cricket team|Proteas}} * {{en}} [http://www.cricket.co.za/ Krieket Suid-Afrika] * {{en}} [https://opsc.co.za/ Amptelike webwerf van die Proteas se aanhangersklub] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/south-africa-3 Suid-Afrika op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-south-africa Suid-Afrika by die IKR] {{Navbox |name = Proteas |state = collapsed |title = Proteaspanne gehaal |list1 = {{Proteas (1992 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1996 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (1998 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (1999 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2000 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2002 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2003 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2004 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2006 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2007 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2007 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2009 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2009 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2010 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2011 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2012 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2013 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2014 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2015 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2016 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2017 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2019 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2021 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2022 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2023 Krieketwêreldbeker)}} {{Proteas (2024 T20I-wêreldbeker)}} {{Proteas (2025 Kampioenetrofee)}} {{Proteas (2025 Wêreldtoetskampioenskap)}} {{Proteas (2026 T20I-wêreldbeker)}} }} {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] 0j1tafliewgiwag9spar8b44meu9srk Appelkoos 0 74845 2901629 2643644 2026-05-05T16:39:59Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2901629 wikitext text/x-wiki {{taksoboks |name = Appelkoos |image = Apricots.jpg |image_caption = Appelkoosvrugte |status = LC |status_system = IUCN3.1 |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |genus = ''[[Prunus]]'' |subgenus = ''[[Prunus]]'' |sectio = ''Armeniaca'' |species = '''''P. armeniaca''''' |binomial = ''Prunus armeniaca'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms =* ''Armeniaca vulgaris'' <small>[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small><ref name=GRIN>{{cite web|author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?29876 |title=USDA Germplasm Resources Information Network (GRIN) |publisher=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2012-06-22}}</ref> * ''Amygdalus armeniaca'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]</small><ref name=GRIN/> |}} Die '''appelkoos''', (''Prunus armeniaca''), is 'n [[spesie]] van die [[genus]] ''[[Prunus]]'', geklassifiseer saam met die [[pruim]] in die [[subgenus]] ''Prunus''. Sy inheemse oorsprong is ietwat onseker omrede uitgebreide prehistoriese verbouing. [[Lêer:Turkey.Pasa Baglari005.jpg|duimnael|links|'n Appelkoosboom in sentraal [[Turkye]].]] [[Lêer:Apricot tree flowers.jpg|duimnael|links|Appelkoosbloeisels in 'n villa in [[Kasjmir]] ]] [[Lêer:مشمش مجفف.JPG|duimnael|links|gedroogde appelkose]] Appelkose word sedert antieke tye geëet. Die Romeine het dit ''Praecocum'' genoem – die kosbare een. Die piepklein steenvrugte is propvol proteïene, vesel en minerale en daar is gevind dat dit effektief is in die bekamping van hartsiektes.<ref name="Kara">{{cite web |url=https://www.hortgro.co.za/news/apricots-an-untapped-fruit-on-the-market/#:~:text=The%20top%20four%20apricot%20cultivars,planted%20in%20the%20Little%20Karoo.|publisher=Hortgro Nuuskamer Industrienuus|author=Kara van der Berg|year=2022|title=APRICOTS: AN UNTAPPED FRUIT ON THE MARKET}}</ref> ==Makmaking== Volgens die Sowjet-botanikus Nikolai Vavilov is die sentrum van oorsprong van ''P. armeniaca'' Sentraal-Asië, waar dit glo mak gemaak is. China is nog 'n sentrum daarvan.<ref>{{Cite book|last=Vavilov|first=Nikolai Ivanovich|title=Origin, Variation, Immunity and Breeding of Cultivated Plants: Phytogeographic Basis of Plant Breeding|publisher=Redwood City Seed Company|year=1987|isbn=9780933421189|translator-last=Chester|translator-first=K. Starr|orig-year=1951}}</ref> Sy hipotese is deur genetiese studies bevestig.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Liu|first1=Shuo|last2=Cornille|first2=Amandine|last3=Decroocq|first3=Stéphane|last4=Tricon|first4=David|last5=Chague|first5=Aurélie|last6=Eyquard|first6=Jean-Philippe|last7=Liu|first7=Wei-Sheng|last8=Giraud|first8=Tatiana|last9=Decroocq|first9=Véronique|date=2019|title=The complex evolutionary history of apricots: Species divergence, gene flow and multiple domestication events|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/mec.15296|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=28|issue=24|pages=5299–5314|doi=10.1111/mec.15296|pmid=31677192|s2cid=207833328|issn=1365-294X}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Bourguiba|first1=Hedia|last2=Scotti|first2=Ivan|last3=Sauvage|first3=Christopher|last4=Zhebentyayeva|first4=Tetyana|last5=Ledbetter|first5=Craig|last6=Krška|first6=Boris|last7=Remay|first7=Arnaud|last8=D’Onofrio|first8=Claudio|last9=Iketani|first9=Hiroyuki|last10=Christen|first10=Danilo|last11=Krichen|first11=Lamia|date=2020|title=Genetic structure of a worldwide germplasm collection of ''Prunus armeniaca'' L. reveals three major diffusion routes for varieties coming from the species' center of origin|journal=Frontiers in Plant Science|language=English|volume=11|page=638|doi=10.3389/fpls.2020.00638|issn=1664-462X|pmc=7261834|pmid=32523597|doi-access=free}}</ref> Daar was ten minste drie onafhanklike makmaakgebeurtenisse in die demografiese geskiedenis van ''P. armeniaca'':<ref name=":1" /> #Die een van die wilde bevolkings in suidelike Sentraal-Asië (Kirgyzstan) het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos in suidelike Sentraal-Asië en noordelike Suid-Asië. #Die een van die wilde bevolkings in Noord-Sentraal-Asië (Kasakstan) het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos in Noord-Sentraal-Asië, Wes-Asië (insluitend Armenië, die voorheen veronderstelde plek van herkoms), Europa en Noord-Afrika. #Die derde een het in China voorgekom en het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos van Oos-Asië. Dit het die wilde bevolkings van Noord-Sentraal-Asië of/en sy basters met P. sibirica betref. Die gekweekte appelkoos het deur twee hoofroetes na die weste versprei : een is Sentraal-Asië → Wes-Asië → Mediterreense Europa en Noord-Afrika, en die ander is Sentraal-Asië → vasteland van Europa. Boonop het die gekweekte appelkoos uit Japan 'n klein bydrae tot dié in Mediterreense Europa gehad.<ref name=":2" /> ==Geskiedenis van verbouing== Die appelkoos was in die antieke tye in Armenië bekend, en is daar al so lank verbou dat daar voorheen gedink is dat dit daar ontstaan het.<ref name="ishs121_362">{{cite web|title=VII Symposium on Apricot Culture and Decline|url=http://www.actahort.org/books/121/121_36.htm|access-date=2012-06-22|publisher=International Society for Horticultural Science}}</ref> 'n Argeologiese opgrawing by Garni in Armenië het appelkoossade op 'n vindplek uit die Kopertyd opgelewer.<ref>Arakelyan, B. (1968). "Excavations at Garni, 1949–50", p. 29 in ''Contributions to the Archaeology of Armenia''. [[Henry Field (anthropologist)|Henry Field]] (ed.). Cambridge.</ref> Sy wetenskaplike naam ''Prunus armeniaca'' (Armeense pruim) kom van daardie aanname. Byvoorbeeld, die Belgiese arborist Baron de Poerderlé, wat dit in die 1770's geskryf het, het beweer: ''"Cet arbre tire son nom de l'Arménie, provinsie d'Asie, d'où il est originaire et d'où il fut porté en Europe ... "'' ("hierdie boom kry sy naam van [[Armenië]], provinsie van Asië, waar dit inheems is, en vanwaar dit na Europa gebring is ...").<ref>{{cite book|last=De Poerderlé|first=M. le Baron|title=Manuel de l'Arboriste et du Forestier Belgiques: Seconde Édition: Tome Premier|date=1788|publisher=Emmanuel Flon|location=Brussels|page=682}}</ref> 'n Groot verskeidenheid appelkose, ongeveer 50, word vandag in Armenië verbou.<ref name="ishs121_362" /> Appelkose word seker sedert 1000 vC in [[China]] verbou.<ref name=":0">{{cite book|last1=Zohary|first1=Daniel|title=Domestication of Plants in the Old World|last2=Hopf|first2=Maria|last3=Weiss|first3=Ehud|date=2012|publisher=Oxford University Press|page=144}}</ref> Vanaf ongeveer die sewende eeu is appelkose in China gepreserveer deur verskeie metodes, insluitend sout en rook, en die meer algemene droging. Hubei is bekend vir sy swart gerookte appelkose.<ref>Davidson, Alan. "Apricot" ''The Oxford Companion to Food'', Oxford University Press, 2014.</ref> Sy bekendstelling aan [[Griekeland]] word aan [[Alexander die Grote]] toegeskryf .<ref name="rhs2">Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Vol. 1, pp. 203–205. Macmillan. {{ISBN|0-333-47494-5}}.</ref> Appelkoosverbouing in Andalusië (Moorse [[Spanje]]) word reeds in Ibn al-'Awwam se 12de-eeuse landbouwerk beskryf.<ref>{{cite book|author=Ibn al-'Awwam, Yaḥyá|url=https://archive.org/details/lelivredelagric00algoog/page/n14/mode/2up|title=Le livre de l'agriculture d'Ibn-al-Awam (kitab-al-felahah)|publisher=A. Franck|year=1864|location=Paris|pages=313–315 (ch. 7 – Article 40)|language=fr|translator=J.-J. Clement-Mullet|oclc=780050566}} (pp. [[iarchive:lelivredelagric00algoog/page/n421/mode/1up|313]]–315 (Article XL)</ref> In Engeland is in die 17de eeu appelkoosolie gebruik in kruiebehandelings wat bedoel was teen gewasse, swelling en maagsere.<ref>{{cite book|author=Lewis, W. H.|url=https://books.google.com/books?id=ipQmSriMF9sC&q=apricot|title=Medical botany: plants affecting human health|author2=Elvin-Lewis, M. P. F.|date=2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-62882-8|location=Hoboken, New Jersey|page=214}}</ref> ==Teelt in Suid-Afrika== In 2011/12 het die plaaslike markverkope 3 000 ton verbygesteek. In 2019/20 was dit minder as 1 000 ton. In vergelyking met byvoorbeeld perskes en nektariens wat in 2019/20 meer as 35 000 ton op die plaaslike mark verkoop het, is die appelkoosmark in Suid-Afrika dus relatief klein.<ref name="Kara"/> Vars appelkose is in Suid-Afrika beperk beskikbaar. Die appelkoosseisoen is baie kort, net ongeveer net vier weke lank. Dit strek van middel November tot middel Desember. Omdat die plaaslike mark klein is, word baie appelkose uitgevoer. Die meeste appelkose wat in Suid-Afrika verbou word, word na die Midde-Ooste (sowat 40%), die Verenigde Koninkryk (30%) en Europa (27%) uitgevoer. Veral [[Duitsland]] het 'n groot bestemming vir appelkose geword. <ref name="Kara"/> Die top vier appelkooskultivars wat in Suid-Afrika geplant word, is Bulida, Soldonne, Bebeco en Imperial. Die oorgrote meerderheid appelkoosbome is in die [[Klein-Karoo]] geplant. Die droë Mediterreense klimaat kan vergelyk word met Turkye s'n waar baie appelkose verbou word. In die Koo-vallei word ook 'n Franse kultivar, Carmingo verbou wat in middel Januarie geoes kan word.<ref name="Kara"/> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|appelkoos}} {{en-vertaal|Apricot}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrugte]] [[Kategorie:Prunus]] 9boym1t7z3fdw9v5nvbvu2wuiuvge3z 2901669 2901629 2026-05-05T18:19:06Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2901669 wikitext text/x-wiki {{taksoboks |name = Appelkoos |image = Apricots.jpg |image_caption = Appelkoosvrugte |status = LC |status_system = IUCN3.1 |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |genus = ''[[Prunus]]'' |subgenus = ''[[Prunus]]'' |sectio = ''Armeniaca'' |species = '''''P. armeniaca''''' |binomial = ''Prunus armeniaca'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms =* ''Armeniaca vulgaris'' <small>[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small><ref name=GRIN>{{cite web|author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?29876 |title=USDA Germplasm Resources Information Network (GRIN) |publisher=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2012-06-22}}</ref> * ''Amygdalus armeniaca'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]</small><ref name=GRIN/> |}} {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Appelkoos | image = | taxon = Prunus armeniaca | authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753) | synonyms =* ''Armeniaca vulgaris'' <small>[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small><ref name=GRIN>{{cite web|author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?29876 |title=USDA Germplasm Resources Information Network (GRIN) |publisher=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2012-06-22}}</ref> * ''Amygdalus armeniaca'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]</small><ref name=GRIN/> }} Die '''appelkoos''', (''Prunus armeniaca''), is 'n [[spesie]] van die [[genus]] ''[[Prunus]]'', geklassifiseer saam met die [[pruim]] in die [[subgenus]] ''Prunus''. Sy inheemse oorsprong is ietwat onseker omrede uitgebreide prehistoriese verbouing. [[Lêer:Turkey.Pasa Baglari005.jpg|duimnael|links|'n Appelkoosboom in sentraal [[Turkye]].]] [[Lêer:Apricot tree flowers.jpg|duimnael|links|Appelkoosbloeisels in 'n villa in [[Kasjmir]] ]] [[Lêer:مشمش مجفف.JPG|duimnael|links|gedroogde appelkose]] Appelkose word sedert antieke tye geëet. Die Romeine het dit ''Praecocum'' genoem – die kosbare een. Die piepklein steenvrugte is propvol proteïene, vesel en minerale en daar is gevind dat dit effektief is in die bekamping van hartsiektes.<ref name="Kara">{{cite web |url=https://www.hortgro.co.za/news/apricots-an-untapped-fruit-on-the-market/#:~:text=The%20top%20four%20apricot%20cultivars,planted%20in%20the%20Little%20Karoo.|publisher=Hortgro Nuuskamer Industrienuus|author=Kara van der Berg|year=2022|title=APRICOTS: AN UNTAPPED FRUIT ON THE MARKET}}</ref> ==Makmaking== Volgens die Sowjet-botanikus Nikolai Vavilov is die sentrum van oorsprong van ''P. armeniaca'' Sentraal-Asië, waar dit glo mak gemaak is. China is nog 'n sentrum daarvan.<ref>{{Cite book|last=Vavilov|first=Nikolai Ivanovich|title=Origin, Variation, Immunity and Breeding of Cultivated Plants: Phytogeographic Basis of Plant Breeding|publisher=Redwood City Seed Company|year=1987|isbn=9780933421189|translator-last=Chester|translator-first=K. Starr|orig-year=1951}}</ref> Sy hipotese is deur genetiese studies bevestig.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Liu|first1=Shuo|last2=Cornille|first2=Amandine|last3=Decroocq|first3=Stéphane|last4=Tricon|first4=David|last5=Chague|first5=Aurélie|last6=Eyquard|first6=Jean-Philippe|last7=Liu|first7=Wei-Sheng|last8=Giraud|first8=Tatiana|last9=Decroocq|first9=Véronique|date=2019|title=The complex evolutionary history of apricots: Species divergence, gene flow and multiple domestication events|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/mec.15296|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=28|issue=24|pages=5299–5314|doi=10.1111/mec.15296|pmid=31677192|s2cid=207833328|issn=1365-294X}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Bourguiba|first1=Hedia|last2=Scotti|first2=Ivan|last3=Sauvage|first3=Christopher|last4=Zhebentyayeva|first4=Tetyana|last5=Ledbetter|first5=Craig|last6=Krška|first6=Boris|last7=Remay|first7=Arnaud|last8=D’Onofrio|first8=Claudio|last9=Iketani|first9=Hiroyuki|last10=Christen|first10=Danilo|last11=Krichen|first11=Lamia|date=2020|title=Genetic structure of a worldwide germplasm collection of ''Prunus armeniaca'' L. reveals three major diffusion routes for varieties coming from the species' center of origin|journal=Frontiers in Plant Science|language=English|volume=11|page=638|doi=10.3389/fpls.2020.00638|issn=1664-462X|pmc=7261834|pmid=32523597|doi-access=free}}</ref> Daar was ten minste drie onafhanklike makmaakgebeurtenisse in die demografiese geskiedenis van ''P. armeniaca'':<ref name=":1" /> #Die een van die wilde bevolkings in suidelike Sentraal-Asië (Kirgyzstan) het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos in suidelike Sentraal-Asië en noordelike Suid-Asië. #Die een van die wilde bevolkings in Noord-Sentraal-Asië (Kasakstan) het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos in Noord-Sentraal-Asië, Wes-Asië (insluitend Armenië, die voorheen veronderstelde plek van herkoms), Europa en Noord-Afrika. #Die derde een het in China voorgekom en het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos van Oos-Asië. Dit het die wilde bevolkings van Noord-Sentraal-Asië of/en sy basters met P. sibirica betref. Die gekweekte appelkoos het deur twee hoofroetes na die weste versprei : een is Sentraal-Asië → Wes-Asië → Mediterreense Europa en Noord-Afrika, en die ander is Sentraal-Asië → vasteland van Europa. Boonop het die gekweekte appelkoos uit Japan 'n klein bydrae tot dié in Mediterreense Europa gehad.<ref name=":2" /> ==Geskiedenis van verbouing== Die appelkoos was in die antieke tye in Armenië bekend, en is daar al so lank verbou dat daar voorheen gedink is dat dit daar ontstaan het.<ref name="ishs121_362">{{cite web|title=VII Symposium on Apricot Culture and Decline|url=http://www.actahort.org/books/121/121_36.htm|access-date=2012-06-22|publisher=International Society for Horticultural Science}}</ref> 'n Argeologiese opgrawing by Garni in Armenië het appelkoossade op 'n vindplek uit die Kopertyd opgelewer.<ref>Arakelyan, B. (1968). "Excavations at Garni, 1949–50", p. 29 in ''Contributions to the Archaeology of Armenia''. [[Henry Field (anthropologist)|Henry Field]] (ed.). Cambridge.</ref> Sy wetenskaplike naam ''Prunus armeniaca'' (Armeense pruim) kom van daardie aanname. Byvoorbeeld, die Belgiese arborist Baron de Poerderlé, wat dit in die 1770's geskryf het, het beweer: ''"Cet arbre tire son nom de l'Arménie, provinsie d'Asie, d'où il est originaire et d'où il fut porté en Europe ... "'' ("hierdie boom kry sy naam van [[Armenië]], provinsie van Asië, waar dit inheems is, en vanwaar dit na Europa gebring is ...").<ref>{{cite book|last=De Poerderlé|first=M. le Baron|title=Manuel de l'Arboriste et du Forestier Belgiques: Seconde Édition: Tome Premier|date=1788|publisher=Emmanuel Flon|location=Brussels|page=682}}</ref> 'n Groot verskeidenheid appelkose, ongeveer 50, word vandag in Armenië verbou.<ref name="ishs121_362" /> Appelkose word seker sedert 1000 vC in [[China]] verbou.<ref name=":0">{{cite book|last1=Zohary|first1=Daniel|title=Domestication of Plants in the Old World|last2=Hopf|first2=Maria|last3=Weiss|first3=Ehud|date=2012|publisher=Oxford University Press|page=144}}</ref> Vanaf ongeveer die sewende eeu is appelkose in China gepreserveer deur verskeie metodes, insluitend sout en rook, en die meer algemene droging. Hubei is bekend vir sy swart gerookte appelkose.<ref>Davidson, Alan. "Apricot" ''The Oxford Companion to Food'', Oxford University Press, 2014.</ref> Sy bekendstelling aan [[Griekeland]] word aan [[Alexander die Grote]] toegeskryf .<ref name="rhs2">Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Vol. 1, pp. 203–205. Macmillan. {{ISBN|0-333-47494-5}}.</ref> Appelkoosverbouing in Andalusië (Moorse [[Spanje]]) word reeds in Ibn al-'Awwam se 12de-eeuse landbouwerk beskryf.<ref>{{cite book|author=Ibn al-'Awwam, Yaḥyá|url=https://archive.org/details/lelivredelagric00algoog/page/n14/mode/2up|title=Le livre de l'agriculture d'Ibn-al-Awam (kitab-al-felahah)|publisher=A. Franck|year=1864|location=Paris|pages=313–315 (ch. 7 – Article 40)|language=fr|translator=J.-J. Clement-Mullet|oclc=780050566}} (pp. [[iarchive:lelivredelagric00algoog/page/n421/mode/1up|313]]–315 (Article XL)</ref> In Engeland is in die 17de eeu appelkoosolie gebruik in kruiebehandelings wat bedoel was teen gewasse, swelling en maagsere.<ref>{{cite book|author=Lewis, W. H.|url=https://books.google.com/books?id=ipQmSriMF9sC&q=apricot|title=Medical botany: plants affecting human health|author2=Elvin-Lewis, M. P. F.|date=2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-62882-8|location=Hoboken, New Jersey|page=214}}</ref> ==Teelt in Suid-Afrika== In 2011/12 het die plaaslike markverkope 3 000 ton verbygesteek. In 2019/20 was dit minder as 1 000 ton. In vergelyking met byvoorbeeld perskes en nektariens wat in 2019/20 meer as 35 000 ton op die plaaslike mark verkoop het, is die appelkoosmark in Suid-Afrika dus relatief klein.<ref name="Kara"/> Vars appelkose is in Suid-Afrika beperk beskikbaar. Die appelkoosseisoen is baie kort, net ongeveer net vier weke lank. Dit strek van middel November tot middel Desember. Omdat die plaaslike mark klein is, word baie appelkose uitgevoer. Die meeste appelkose wat in Suid-Afrika verbou word, word na die Midde-Ooste (sowat 40%), die Verenigde Koninkryk (30%) en Europa (27%) uitgevoer. Veral [[Duitsland]] het 'n groot bestemming vir appelkose geword. <ref name="Kara"/> Die top vier appelkooskultivars wat in Suid-Afrika geplant word, is Bulida, Soldonne, Bebeco en Imperial. Die oorgrote meerderheid appelkoosbome is in die [[Klein-Karoo]] geplant. Die droë Mediterreense klimaat kan vergelyk word met Turkye s'n waar baie appelkose verbou word. In die Koo-vallei word ook 'n Franse kultivar, Carmingo verbou wat in middel Januarie geoes kan word.<ref name="Kara"/> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|appelkoos}} {{en-vertaal|Apricot}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrugte]] [[Kategorie:Prunus]] h5mftyma0qkfhqznw7kg6nlav5kjzf7 2901670 2901669 2026-05-05T18:19:29Z Oesjaar 7467 Vervang Taksoboks met Spesieboks 2901670 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Appelkoos | image = | taxon = Prunus armeniaca | authority = [[Carl Linnaeus|L.]], (1753) | synonyms =* ''Armeniaca vulgaris'' <small>[[Jean-Baptiste Lamarck|Lam.]]</small><ref name=GRIN>{{cite web|author=John H. Wiersema |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?29876 |title=USDA Germplasm Resources Information Network (GRIN) |publisher=Ars-grin.gov |date= |accessdate=2012-06-22}}</ref> * ''Amygdalus armeniaca'' <small>([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Barthélemy Charles Joseph Dumortier|Dumort.]]</small><ref name=GRIN/> }} Die '''appelkoos''', (''Prunus armeniaca''), is 'n [[spesie]] van die [[genus]] ''[[Prunus]]'', geklassifiseer saam met die [[pruim]] in die [[subgenus]] ''Prunus''. Sy inheemse oorsprong is ietwat onseker omrede uitgebreide prehistoriese verbouing. [[Lêer:Turkey.Pasa Baglari005.jpg|duimnael|links|'n Appelkoosboom in sentraal [[Turkye]].]] [[Lêer:Apricot tree flowers.jpg|duimnael|links|Appelkoosbloeisels in 'n villa in [[Kasjmir]] ]] [[Lêer:مشمش مجفف.JPG|duimnael|links|gedroogde appelkose]] Appelkose word sedert antieke tye geëet. Die Romeine het dit ''Praecocum'' genoem – die kosbare een. Die piepklein steenvrugte is propvol proteïene, vesel en minerale en daar is gevind dat dit effektief is in die bekamping van hartsiektes.<ref name="Kara">{{cite web |url=https://www.hortgro.co.za/news/apricots-an-untapped-fruit-on-the-market/#:~:text=The%20top%20four%20apricot%20cultivars,planted%20in%20the%20Little%20Karoo.|publisher=Hortgro Nuuskamer Industrienuus|author=Kara van der Berg|year=2022|title=APRICOTS: AN UNTAPPED FRUIT ON THE MARKET}}</ref> ==Makmaking== Volgens die Sowjet-botanikus Nikolai Vavilov is die sentrum van oorsprong van ''P. armeniaca'' Sentraal-Asië, waar dit glo mak gemaak is. China is nog 'n sentrum daarvan.<ref>{{Cite book|last=Vavilov|first=Nikolai Ivanovich|title=Origin, Variation, Immunity and Breeding of Cultivated Plants: Phytogeographic Basis of Plant Breeding|publisher=Redwood City Seed Company|year=1987|isbn=9780933421189|translator-last=Chester|translator-first=K. Starr|orig-year=1951}}</ref> Sy hipotese is deur genetiese studies bevestig.<ref name=":1">{{Cite journal|last1=Liu|first1=Shuo|last2=Cornille|first2=Amandine|last3=Decroocq|first3=Stéphane|last4=Tricon|first4=David|last5=Chague|first5=Aurélie|last6=Eyquard|first6=Jean-Philippe|last7=Liu|first7=Wei-Sheng|last8=Giraud|first8=Tatiana|last9=Decroocq|first9=Véronique|date=2019|title=The complex evolutionary history of apricots: Species divergence, gene flow and multiple domestication events|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/mec.15296|journal=Molecular Ecology|language=en|volume=28|issue=24|pages=5299–5314|doi=10.1111/mec.15296|pmid=31677192|s2cid=207833328|issn=1365-294X}}</ref><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Bourguiba|first1=Hedia|last2=Scotti|first2=Ivan|last3=Sauvage|first3=Christopher|last4=Zhebentyayeva|first4=Tetyana|last5=Ledbetter|first5=Craig|last6=Krška|first6=Boris|last7=Remay|first7=Arnaud|last8=D’Onofrio|first8=Claudio|last9=Iketani|first9=Hiroyuki|last10=Christen|first10=Danilo|last11=Krichen|first11=Lamia|date=2020|title=Genetic structure of a worldwide germplasm collection of ''Prunus armeniaca'' L. reveals three major diffusion routes for varieties coming from the species' center of origin|journal=Frontiers in Plant Science|language=English|volume=11|page=638|doi=10.3389/fpls.2020.00638|issn=1664-462X|pmc=7261834|pmid=32523597|doi-access=free}}</ref> Daar was ten minste drie onafhanklike makmaakgebeurtenisse in die demografiese geskiedenis van ''P. armeniaca'':<ref name=":1" /> #Die een van die wilde bevolkings in suidelike Sentraal-Asië (Kirgyzstan) het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos in suidelike Sentraal-Asië en noordelike Suid-Asië. #Die een van die wilde bevolkings in Noord-Sentraal-Asië (Kasakstan) het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos in Noord-Sentraal-Asië, Wes-Asië (insluitend Armenië, die voorheen veronderstelde plek van herkoms), Europa en Noord-Afrika. #Die derde een het in China voorgekom en het aanleiding gegee tot die gekweekte appelkoos van Oos-Asië. Dit het die wilde bevolkings van Noord-Sentraal-Asië of/en sy basters met P. sibirica betref. Die gekweekte appelkoos het deur twee hoofroetes na die weste versprei : een is Sentraal-Asië → Wes-Asië → Mediterreense Europa en Noord-Afrika, en die ander is Sentraal-Asië → vasteland van Europa. Boonop het die gekweekte appelkoos uit Japan 'n klein bydrae tot dié in Mediterreense Europa gehad.<ref name=":2" /> ==Geskiedenis van verbouing== Die appelkoos was in die antieke tye in Armenië bekend, en is daar al so lank verbou dat daar voorheen gedink is dat dit daar ontstaan het.<ref name="ishs121_362">{{cite web|title=VII Symposium on Apricot Culture and Decline|url=http://www.actahort.org/books/121/121_36.htm|access-date=2012-06-22|publisher=International Society for Horticultural Science}}</ref> 'n Argeologiese opgrawing by Garni in Armenië het appelkoossade op 'n vindplek uit die Kopertyd opgelewer.<ref>Arakelyan, B. (1968). "Excavations at Garni, 1949–50", p. 29 in ''Contributions to the Archaeology of Armenia''. [[Henry Field (anthropologist)|Henry Field]] (ed.). Cambridge.</ref> Sy wetenskaplike naam ''Prunus armeniaca'' (Armeense pruim) kom van daardie aanname. Byvoorbeeld, die Belgiese arborist Baron de Poerderlé, wat dit in die 1770's geskryf het, het beweer: ''"Cet arbre tire son nom de l'Arménie, provinsie d'Asie, d'où il est originaire et d'où il fut porté en Europe ... "'' ("hierdie boom kry sy naam van [[Armenië]], provinsie van Asië, waar dit inheems is, en vanwaar dit na Europa gebring is ...").<ref>{{cite book|last=De Poerderlé|first=M. le Baron|title=Manuel de l'Arboriste et du Forestier Belgiques: Seconde Édition: Tome Premier|date=1788|publisher=Emmanuel Flon|location=Brussels|page=682}}</ref> 'n Groot verskeidenheid appelkose, ongeveer 50, word vandag in Armenië verbou.<ref name="ishs121_362" /> Appelkose word seker sedert 1000 vC in [[China]] verbou.<ref name=":0">{{cite book|last1=Zohary|first1=Daniel|title=Domestication of Plants in the Old World|last2=Hopf|first2=Maria|last3=Weiss|first3=Ehud|date=2012|publisher=Oxford University Press|page=144}}</ref> Vanaf ongeveer die sewende eeu is appelkose in China gepreserveer deur verskeie metodes, insluitend sout en rook, en die meer algemene droging. Hubei is bekend vir sy swart gerookte appelkose.<ref>Davidson, Alan. "Apricot" ''The Oxford Companion to Food'', Oxford University Press, 2014.</ref> Sy bekendstelling aan [[Griekeland]] word aan [[Alexander die Grote]] toegeskryf .<ref name="rhs2">Huxley, A., ed. (1992). ''New RHS Dictionary of Gardening''. Vol. 1, pp. 203–205. Macmillan. {{ISBN|0-333-47494-5}}.</ref> Appelkoosverbouing in Andalusië (Moorse [[Spanje]]) word reeds in Ibn al-'Awwam se 12de-eeuse landbouwerk beskryf.<ref>{{cite book|author=Ibn al-'Awwam, Yaḥyá|url=https://archive.org/details/lelivredelagric00algoog/page/n14/mode/2up|title=Le livre de l'agriculture d'Ibn-al-Awam (kitab-al-felahah)|publisher=A. Franck|year=1864|location=Paris|pages=313–315 (ch. 7 – Article 40)|language=fr|translator=J.-J. Clement-Mullet|oclc=780050566}} (pp. [[iarchive:lelivredelagric00algoog/page/n421/mode/1up|313]]–315 (Article XL)</ref> In Engeland is in die 17de eeu appelkoosolie gebruik in kruiebehandelings wat bedoel was teen gewasse, swelling en maagsere.<ref>{{cite book|author=Lewis, W. H.|url=https://books.google.com/books?id=ipQmSriMF9sC&q=apricot|title=Medical botany: plants affecting human health|author2=Elvin-Lewis, M. P. F.|date=2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-471-62882-8|location=Hoboken, New Jersey|page=214}}</ref> ==Teelt in Suid-Afrika== In 2011/12 het die plaaslike markverkope 3 000 ton verbygesteek. In 2019/20 was dit minder as 1 000 ton. In vergelyking met byvoorbeeld perskes en nektariens wat in 2019/20 meer as 35 000 ton op die plaaslike mark verkoop het, is die appelkoosmark in Suid-Afrika dus relatief klein.<ref name="Kara"/> Vars appelkose is in Suid-Afrika beperk beskikbaar. Die appelkoosseisoen is baie kort, net ongeveer net vier weke lank. Dit strek van middel November tot middel Desember. Omdat die plaaslike mark klein is, word baie appelkose uitgevoer. Die meeste appelkose wat in Suid-Afrika verbou word, word na die Midde-Ooste (sowat 40%), die Verenigde Koninkryk (30%) en Europa (27%) uitgevoer. Veral [[Duitsland]] het 'n groot bestemming vir appelkose geword. <ref name="Kara"/> Die top vier appelkooskultivars wat in Suid-Afrika geplant word, is Bulida, Soldonne, Bebeco en Imperial. Die oorgrote meerderheid appelkoosbome is in die [[Klein-Karoo]] geplant. Die droë Mediterreense klimaat kan vergelyk word met Turkye s'n waar baie appelkose verbou word. In die Koo-vallei word ook 'n Franse kultivar, Carmingo verbou wat in middel Januarie geoes kan word.<ref name="Kara"/> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|appelkoos}} {{en-vertaal|Apricot}} {{Normdata}} [[Kategorie:Vrugte]] [[Kategorie:Prunus]] q2yz5s92q42vyx6iisfnrw5ziruk92z Perske 0 74846 2901628 2489140 2026-05-05T16:38:31Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2901628 wikitext text/x-wiki {{taksoboks |name = Perske |image = Autumn Red peaches.jpg |image_caption = "Autumn Red" perskes, dwarsdeursnit |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |genus = ''[[Prunus]]'' |subgenus = ''Amygdalus'' |species = '''''P. persica''''' |binomial = ''Prunus persica'' |binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) <!--[[August Batsch|Batsch]]-->[[Jonathan Stokes|Stokes]]<ref name=tpl>{{cite web |title=Prunus persica |url=http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Prunus+persica |work=The Plant List |series=Version 1 |year=2010 |accessdate=29 November 2012 |archive-date=14 Januarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130114091828/http://www.theplantlist.org/tpl/search?q=Prunus+persica |url-status=dead }}</ref> }} [[Lêer:Peach blossom 2013.jpg|duimnael|links|Perskebloeisels]] Die '''perske''', ''(Prunus persica)'', is 'n bladwisselende [[boom]], 'n plant inheems aan [[China]] en [[Suid-Asië]], waar dit eerste verbou is. Dit dra die sappige, eetbare vrug wat ook 'n '''perske''' genoem word. Die [[spesie]] se naam ''persica'' verwys na die wydverspreide verbouing in [[Persië]], waarvan dit oorgeplant is na [[Europa]]. Dit behoort tot die [[genus]] ''Prunus'' wat ook die [[kersie]] en [[pruim]] insluit, in die familie [[Rosaceae]]. Die perske word saam met die [[amandel]] geklassifiseer in die subgenus ''Amygdalus'', onderskei van die ander subgenera deur hulle geriffelde saadomhulsel. {| class="wikitable" |+ Top tien perskeproduserende lande gedurende 2013 ! Land ! Produksie (in ton) |- | {{vlag|China}} || align=right |11 900 000 |- | {{vlag|Italië}} || align=right |1 436 753 |- | {{vlag|Spanje}} || align=right |1 336 362 |- | {{vlag|VSA}} || align=right |1 006 610 |- | {{vlag|Griekeland}} || align=right |700 200 |- | {{vlag|Turkye}} || align=right |545 902 |- | {{vlag|Iran}} || align=right |498 346 |- | {{vlag|Chili}} || align=right |319 919 |- | {{vlag|Frankryk}} || align=right |301 770 |- | {{vlag|Argentinië}} || align=right |284 970 |- | {{vlag|Brasilië}} || align=right |222 180 |- style="background:#ccc;" || '''Wêreld'''|| style="text-align:right;"| '''21 610 180''' |- |colspan=4 style="font-size:.7em"|Bron: [http://faostat.fao.org/site/567/default.aspx FAOstat] |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|perske}} {{en-vertaal|Peach}} [[Kategorie:Vrugte]] [[Kategorie:Prunus]] g180zxolooa2aslqzqb9wejxt6cf5tw Pruim 0 74865 2901626 2762611 2026-05-05T16:35:25Z Oesjaar 7467 /* Eksterne skakels */ Verbeter 2901626 wikitext text/x-wiki {{taksoboks |name = Pruim |image = Plums African Rose - whole, halved and slice.jpg |image_caption = Pruim en 'n deursnit | image2 = | image2_caption = |status = DD |status_system = IUCN3.1 |regnum = [[Plant]]ae |divisio = [[Angiosperms]] |classis = [[Eudicots]] |hoof_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Rosales]] |familia = [[Rosaceae]] |subfamilia = [[Maloideae]] of [[Spiraeoideae]] <ref name=Potter>Potter, D.; Eriksson, T.; Evans, R.C.; Oh, S.H.; Smedmark, J.E.E.; Morgan, D.R.; Kerr, M.; Robertson, K.R.; Arsenault, M.P.; Dickinson, T.A.; Campbell, C.S. (2007). Phylogeny and classification of Rosaceae. ''Plant Systematics and Evolution''. 266(1–2): 5–43.</ref> | genus = ''[[Prunus]]'' | subgenus = '''''Prunus''''' | subdivision_ranks = Species | subdivision = Sien teks langsaan. }} Die '''pruim''', ''Prunus domestica'', is 'n [[spesie]] van die [[genus]] ''Prunus'', geklassifiseer saam met die [[appelkoos]] in die subgenus ''Prunus''. Die subgenus word onderskei van ander subgenera ([[perske]]s, kersies, ens.) deur die spruite wat 'n terminale knop het asook syknoppies wat alleenstaande is (nie gebondel), die blomme kom saam in groepe van een tot vyf op kort steeltjies voor. Die [[vrug]] het 'n groef wat langs die kant afloop asook 'n gladde steenpit. Ryp pruimvrugte het meestal 'n poeierige wit wasbedekking op die skil wat maklik afvryf en dit 'n eienaardige voorkoms gee. Dit staan in [[Engels]] as "epicuticular wax" of "wax bloom" bekend. Gedroogde pruime word '''droë pruime''' of '''pruimedante''' genoem. ==Lees ook== *[[Damaspruim]] [[Lêer:Plums early morning.jpg|duimnael|regs|Ryp '''pruime''' met natuurlike wasbedekking aan.]] [[Lêer:Plum blossom on the first day of spring - geograph.org.uk - 1214413.jpg|duimnael|Pruimbloeisels]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons|Prunus domestica}} * {{Wikt-inlyn|pruim}} {{en-vertaal|Plum}} [[Kategorie:Prunus]] [[Kategorie:Vrugte]] 09faiva69ed8l343knfq3dqg73j3qw0 Rooikoplewerik 0 78567 2901852 2873045 2026-05-06T11:49:34Z JMK 649 +kaart, teksdetails 2901852 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Rooikoplewerik | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106008154 |title=''Calandrella cinerea'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Red-capped lark.jpg | image_caption=In die [[Nasionale Etoshawildtuin]], Namibië | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Calandrella]]'' | species = '''''C. cinerea''''' | binomial = ''Calandrella cinerea'' | binomial_authority = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789) | range_map = Calandrella cinerea distribution map.png | range_map_caption = {{Legend0|#008108|&nbsp;benaderde verspreiding}} }} Die '''rooikoplewerik''' (''Calandrella cinerea'') is 'n algemene [[voël|standvoël]], plaaslike nomade en intra-[[Afrika]]-trekvoël op kort grasveld en landerye. Hulle kom dikwels in swerms voor. Die voël is 14 tot 15&nbsp;cm groot en weeg 20 tot 26 gram. In Engels staan dit as die ''red-capped lark'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] snopjg7hp16brh0wma28f5wl86tgxaj Krisant 0 85495 2901658 2864650 2026-05-05T18:00:34Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901658 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Krisant | image = | taxon = Chrysanthemum morifolium | authority = [[Ramat.]], (1889) | synonyms =* ''Dendranthema morifolium'' }} Die '''krisant''' (''Chrysanthemum morifolium'') is 'n huisplant, dit wil sê potplant, wat waarskynlik afkomstig is vanaf [[China]] en is gewild vir sy [[blom]]me. Die [[plant]] in sy dwergvorm is meerjarig maar as 'n huisplant is hulle eenjarig. Dit kan ook in 'n tuin aangeplant word maar dan groei hulle tot volle grootte. Die plant blom vanaf die [[herfs]] tot die [[winter]] wanneer daar minder daglig is. Die plant sal oorleef in kamertemparatuur solank dit nie laer as 7 °C daal nie. Die plant kan voortgeplant word deur middel van steggies. [[Lêer:Xian'e Changchun Album 08.jpg|duimnael|links|Krisante van die "Onsterflike Bloeisels in 'n Ewigdurende Lente" (仙萼長春冊) deur Giuseppe Castiglione (1688–1766)]] [[Lêer:Chrysanthemum morifolium Blanco2.290.png|duimnael|links|Variëteite en [[kultivar]]s]] [[Lêer:Indian mum Chrysanthemum indicum.jpg|duimnael|links|Plantkundige uitbeelding]] Die krisant of winteraster, soms ook bekend as die aprilblom, behoort tot die genus ''Chrysanthemum'' en die familie ''[[Asteraceae]]''. Die someraster (genus ''Chrysanthemum'') is inheems aan China, en die krisant of winteraster is die amptelike nasionale blom van [[Japan]]. Dit is die amptelike simbool van die [[Keiser van Japan]] en word ook as die [[Keiserlike Seël van Japan]] gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/b08104/ |title=The Chrysanthemum: Flower of Emperors |publisher=Nippon.com |accessdate=5 Mei 2026}}</ref> Die Japannese keiserlike troon dra ook die amptelike naam krisanttroon. [[Europa]] en [[Australië]] was die eerste lande wat krisante ingevoer het, en deur kruisings is 'n groot verskeidenheid nuwe soorte gekweek en later bemark. Deesdae voer baie lande veredelde krisantkultivars uit Japan in en [[Nederland]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] is die vernaamste verskaffers van krisantvoorrade aan [[Suid-Afrika]]. Krisante staan algemeen bekend as die "koningin van die herfs" omdat hulle blom as al die somerblomme uitgeblom is en hulle die tuin verfraai in die mooiste skakerings van geel, pers, brons en wit. Die blomme is besonder gewild as plukblomme en hou baie lank in vase water in die huis. Hoewel die krisant baie gewild is by bloemiste, is baie tuiniers nog skrikkerig om krisante as tuinblomme aan te plant omdat daar algemeen gedink word dat die plante te veel aandag vereis, wat nie die geval is nie. Daar is vandag tussen 1&nbsp;200 en 2&nbsp;000 soorte waaruit 'n keuse gedoen kan word. Hulle wissel van bol-, spinnekop-, pompom- en veer- tot magrietagtiges. Veral die nuwe hibrides is baie mooi. Bekende krisant-hibrides is onder andere die ''Shirley Amber'', ’n krisant met pragtige omkrulblare, die ''Golden Bendigo'', 'n elegante spinnekopkrisant, die ''Gladys Payne'' van die sogenaamde "sierklas" en die ''Charlet'', 'n spinnekopkrisant met 'n delikate pers kleur. Krisante kan gekweek word as tuin-, skou- en markblomme (vir die plaaslike aanvraag, veral bloemistewinkels en ook vir die uitvoermark). As die blomme nie vir skou-doeleindes gekweek word nie, is dit onnodig om te veel knoppe uit te breek. As dit wel vir skou doeleindes gekweek word, moet net drie stingels aan elke plant gelaat word. Daarvoor moet net die beste knoppe uitgesoek word, en nuwe knoppe en stingels moet gereeld uitgebreek word. Die stingels moet aan 'n riet of stok vasgemaak word sodat die wind dit nie kan omwaai nie en die plant moet ook nie vooroor buig en met die grond in aanraking kom nie. Krisante is ook uitstekende potplante. Daarvoor kan hulle in potte of blikke op ’n sonnige plek gekweek word en tydens die bloeityd op plekke soos die patio, binnehof of rondom die swembad geplaas word. Die belangrikste siektes wat krisante teister, is roes, wat ontstaan as die blare te veel water kry en die son nie behoorlik op al die blare kan skyn nie. Die plante moet dus ver genoeg van mekaar geplant word en elke drie weke op 'n droë, warm met benatbare koperoplossing bespuit word. Die swartvlieg val krisante ook aan en daarvoor kan die plant bespuit word met ’n oplossing van tabakwater waarby ’n kleefmiddel gevoeg is. [[Meeldou]] of witroes kan die blare soms aantas en daarvoor kan blomswawel gebruik word, veral aan die onderkant van die blare. Die besmette blare moet dadelik verwyder en verbrand word om verspreiding te voorkom. Die plante moet dan deeglik bespuit word. Die krisantstamboorder is 'n klein insek wat gate in die stam boor en daar [[nes]] maak. Die enigste doeltreffende raad is om hulle te vang en dood te maak. Vir die doeltreffende bestryding van rooispinnekop moet die kewer geraadpleeg word. Krisante aard goed in enige grond wat goed dreineer. Dit is egter goed as genoeg kompos ingespit word, want gesonde plante groei sterk en is dus minder vatbaar vir allerlei siektes as swak groeiendes. Omdat krisante ’n baie vlak wortelstelsel het, hoef net die boonste laag grond baie bemes te word. As daar tussen die plante gewerk word, moet die wortels egter nie beskadig word nie omdat die plante heel moontlik sal vrek. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{af}} [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409575}} band * {{af}} ''Suid-Afrikaanse Huisplante'', Zoë Golbert, 1987, {{ISBN|0 86977 525 1}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/Chrysanthemum|title=Chrysanthemum|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Chrysanthemum × morifolium}} {{Wikispecies-inlyn|Chrysanthemum × morifolium}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Blomme]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Japan]] [[Kategorie:Tuinplante]] t41yt0c198nhq3yz1hxbhok33gg5jwt Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019 0 86943 2901765 2898873 2026-05-06T08:40:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901765 wikitext text/x-wiki {{Suid-Afrikaanse Politiek}} Die '''Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019''' is 'n [[Verkiesings in Suid-Afrika|algemene verkiesing]] wat op 8 Mei 2019<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemdag-is-8-mei/ |title=Stemdag is 8 Mei |work=[[Maroela Media]] |first=Jan-Jan |last=Joubert |date=7 Februarie 2019 |access-date=19 April 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517144920/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemdag-is-8-mei/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> in [[Suid-Afrika]] plaasgevind het. Dit was die sesde volledig-demokratiese verkiesing sedert die einde van [[apartheid]] in 1994. Huidige president [[Cyril Ramaphosa]] het die regerende [[African National Congress]] gelei, terwyl dié party probeer het om sy meerderheidsstatus te behou en Ramaphosa 'n volle ampstermyn as president te verseker. Sy voorganger, [[Jacob Zuma]], het op 14 Februarie 2018 as president bedank en kon nie vir 'n derde termyn in die amp aanbly nie omdat die [[Grondwet van Suid-Afrika]] 'n president beperk tot 'n maksimum van twee vyfjaartermyne. Die verkiesing van die Nasionale Vergadering is gewen deur die regerende ANC, maar met 'n verminderde meerderheid van 57,50%, teenoor die 62,15% behaal in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|algemene verkiesing van 2014]]. Dit was ook die ANC se laagste stemaandeel sedert die einde van apartheid in 1994. Die amptelike opposisie, die [[Demokratiese Alliansie]] (DA), se stemaandeel het van 22,23% tot 20,77% gedaal, terwyl die teenkapitalistiese [[Economic Freedom Fighters]] aansienlik gegroei het, van 6,35% tot 10,79%. Die [[Vryheidsfront Plus]] se steun het ook gegroei van 0,9% tot 2,38%, wat die hoogste stemaandeel vir die party is sedert 1994. Agt van die nege provinsiale wetgewers is deur die ANC gewen. Die EFF het sy posisie as amptelike opposisie in [[Limpopo]] en [[Noordwes]] behou, terwyl die party die Demokratiese Alliansie in [[Mpumalanga]] as amptelike opposisie vervang het. Die DA het 'n tweede plek behaal in vyf provinsies wat deur die ANC gewen is. In [[KwaZulu-Natal]] het die [[Inkatha Vryheidsparty]] die DA as amptelike opposisie vir die eerste keer sedert 2014 vervang en tot 3,88% steun op nasionale vlak gegroei. In die [[Wes-Kaap]], die enigste provinsie wat nie deur die ANC gewen is nie, het die DA se steun van 59,38% tot 55,45% gedaal. == Agtergrond == Volgens die Grondwet van Suid-Afrika moet 'n verkiesing minstens elke vyf jaar plaasvind. Die doel van die verkiesing is om 'n nuwe [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en provinsiale wetgewers te verkies. Die Nasionale Vergadering bestaan uit 400 lede wat deur eweredige verteenwoordiging verkies word en wat op hulle beurt die [[President van Suid-Afrika|president van die land]] verkies. Die 2019-verkiesing is deur die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] behartig. == Deelnemende partye == === Nasionaal === Die volgende lys van 48 partye het aan die algemene verkiesing van 2019 deelneem, en is deur die OVK op 20 Maart 2019 bekend gestel – 'n aansienlike vermeerdering teenoor die 26 partye wat in die 2014 verkiesing op nasionale vlak deelgeneem het. Partye word gelys in die volgorde waarin hulle op die stembrief verskyn het.<ref>{{cite web |url=https://citizen.co.za/news/south-africa/elections/2104383/here-is-a-list-of-the-48-political-parties-contesting-2019-elections/ |title=Here is a list of the 48 political parties contesting 2019 elections |work=[[The Citizen]] |first=Vhahangwele |last=Nemakonde |date=20 Maart 2019 |access-date=19 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145028/https://citizen.co.za/news/south-africa/elections/2104383/here-is-a-list-of-the-48-political-parties-contesting-2019-elections/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{columns-list|colwidth=35em| * [[African Security Congress]] * [[Afrikan Alliance of Social Democrats]] * [[Afrika Christen Demokratiese Party]] * [[African Congress of Democrats]] * [[African Content Movement]] * [[African Covenant]] * [[African Democratic Change]] * [[African Independent Congress]] * [[African National Congress]] * [[African Renaissance Unity Party]] * [[African Transformation Movement]] * [[Agang]] * [[Al Jama-ah]] * [[Alliance for Transformation for All]] * [[Azanian People's Organisation]] * [[African People's Convention]] * [[Better Residents Association]] * [[Black First Land First]] * [[Capitalist Party of South Africa]] * [[Christian Political Movement]] * [[Compatriots of South Africa]] * [[Congress of the People]] * [[Demokratiese Alliansie]] * [[Democratic Liberal Congress]] * [[Economic Emancipation Forum]] * [[Economic Freedom Fighters]] * [[Forum for Service Delivery]] * [[Free Democrats]] * [[Front Nasionaal]] * [[GOOD]] * [[Independent Civic Organisation of South Africa]] * [[Inkatha-Vryheidsparty]] * [[International Revelation Congress]] * [[Land Party]] * [[Minority Front]] * [[National Freedom Party]] * [[National People's Ambassadors]] * [[National People's Front]] * [[Pan Africanist Congress of Azania]] * [[Patriotic Alliance]] * [[People's Revolutionary Movement]] * [[Power of Africans Unity]] * [[Socialist Revolutionary Workers Party]] * [[South African Maintenance and Estate Beneficiaries Association]] * [[South African National Congress of Traditional Authorities]] * [[United Democratic Movement]] * [[Vryheidsfront Plus]] * [[Women Forward]] }} === Slegs provinsiaal === Die volgende politieke partye het slegs aan die provinsiale verkiesing deel geneem: {{columns-list|colwidth=35em| * Aboriginal Khoisan (Noord-Kaap) * [[African Change Academy]] (Oos-Kaap) * [[African Mantungwa Community]] (KwaZulu-Natal) * African People's Socialist Party (Limpopo) * African Progressive Movement (Wes-Kaap) * [[All Things Are Possible]] (Wes-Kaap) * [[Bolsheviks Party of South Africa]] (Limpopo) * [[Cape Party]] (Wes-Kaap) * [[Civic Warriors of Maruleng]] (Limpopo) * Diensleweringsparty (Wes-Kaap) * Economic Emancipation Forum (Gauteng) * Gaza Movement for Change (Limpopo) * Gazankulu Liberation Congress (Gauteng, Limpopo) * [[Groen Party van Suid-Afrika]] (Wes-Kaap) * Justice and Employment Party (KwaZulu-Natal) * Karoo Democratic Force (Wes-Kaap) * Khoisan Revolution (Noord-Kaap, Wes-Kaap) * Magoshi Swaranang Movement (Limpopo) * [[New South Africa Party]] (Wes-Kaap) * National Peoples Ambassadors (KwaZulu-Natal) * [[National Religious Freedom Party]] (KwaZulu-Natal) * People's Republic of South Africa (Wes-Kaap) * [[Plaaslike Besorgde Inwoners]] (Oos-Kaap, Wes-Kaap) * Reikemeste Dikgabo Party (Noordwes) * Residence Association of South Africa (Mpumalanga) * Sindawonye Progressive Party (Mpumalanga) * South African Concerned Residents Organisation 4 Service Delivery (Vrystaat) * South African Political Party (Noordwes) * [[United Christian Democratic Party]] (Noordwes) * [[Uniting People First]] (Noordwes) * [[Ximoko Party]] (Limpopo) * Zenzeleni Progressive Movement (Gauteng, Mpumalanga) }} == Verkiesingsveldtog fokuspunte == === Korrupsie === [[Lêer:DA 2019 election poster eskom.jpg|duimnael|'n Demokratiese Alliansie-plakkaat in [[Kaapstad]] met die vermelding "hou die ligte aan" met verwysing na die energiekrisis wat die land raak as gevolg van probleme by die staatsbeheerde elektrisiteitsmonopolie Eskom.]] [[Korrupsie]] binne die regering en ondernemings in staatsbesit was 'n beduidende verkiesingsvraagstuk met al drie die grootste partye wat oor die kwessie steunwerwing doen.<ref name=":1" /><ref name=":4">{{cite web |url=https://www.fin24.com/Economy/what-sas-main-political-parties-are-promising-voters-20190302 |title=What SA's main political parties are promising voters |last=Amogelang Mbatha and Mike Cohen |date=2 Maart 2019 |website=Fin24 |publisher=Bloomberg |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145656/https://www.fin24.com/Economy/what-sas-main-political-parties-are-promising-voters-20190302 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ANC het belowe om korrupsie binne die regering en sy eie party te beveg<ref name=":1" /><ref name=":4" />, terwyl dit ook stel dat dit die [[Zondo-kommissie]] van ondersoek ingestel het in [[staatskaping]].<ref>{{cite web |url=https://www.news24.com/Analysis/analysis-no-the-anc-did-not-establish-the-zondo-commission-20190326 |title=ANALYSIS: No, the ANC did not establish the Zondo commission |date=27 Maart 2019 |website=News24 |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145701/https://www.news24.com/Analysis/analysis-no-the-anc-did-not-establish-the-zondo-commission-20190326 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die DA wil 'n standaard 15-jaar tronkstraf oplê vir enigeen wat gevang is vir korrupsie en 'n nuwe teenkorrupsie-eenheid in die [[Nasionale Vervolgingsgesag]] (NGV) in te stel om politici en regeringsamptenare wat by wangedrag betrokke is, te ondersoek. Die EFF stel voor om die grondwet te verander om die Nasionale Vervolgingsgesag aan die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Parlement]], in plaas van die Nasionale Regering, aanspreeklik te maak.<ref>[https://businesstech.co.za/news/government/302086/anc-vs-da-vs-eff-promises-on-land-reform-jobs-and-fighting-corruption/ ANC vs DA vs EFF: promises on land reform, jobs and fighting corruption]. Retrieved on 17 April 2019.</ref> === Grondhervorming === Grondhervorming was ook 'n belangrike veldtogskwessie waarop die drie grootste politieke partye gefokus het. Die ANC het belowe om grond herverdeling te versnel deur onteiening op 'n manier wat nie voedselveiligheid negatief sal beïnvloed nie. Die EFF-veldtog vir staatsbesit oor alle grond en die afskaffing van huurgeld terwyl die DA veldtog het om eiendomsregte te versterk, maar terselfdertyd die implementering van 'n grondhervormingsprogram wat toegang tot grondbesit verhoog.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> Die Vryheidsfront Plus (VF +) en die Congress of the People (COPE) en baie ander partye is sterk gekant teen onteiening van grond sonder vergoeding. COPE en AfriForum het sedertdien 'n vennootskap tot stand gebring in hul teenkanting teen die omstrede beleid.<ref>[https://www.timeslive.co.za/politics/2018-12-19-dismal-land-policy-will-drive-a-million-voters-to-freedom-front-plus/ Dismal land policy 'will drive a million voters to Freedom Front Plus']. Retrieved on 17 April 2019.</ref><ref>[https://www.enca.com/news/afriforum-cope-team-fight-land-expropriation-without-compensation AfriForum, COPE team up to fight land expropriation without compensation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417175032/https://www.enca.com/news/afriforum-cope-team-fight-land-expropriation-without-compensation |date=17 April 2019 }}. Retrieved on 17 April 2019.</ref> === Ekonomiese groei === Die ANC het aangekondig dat dit ekonomiese groei en [[werkloosheid]] vermindering die party se hoofveldtog vraagstukke sal maak tydens die verkiesing.<ref>{{cite web |url=https://www.enca.com/news/ramaphosa-focuses-economy-speech |title=Ramaphosa focuses on economy in speech |website=eNCA |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145720/https://www.enca.com/news/ramaphosa-focuses-economy-speech |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Besondere fokus vir die ANC was op jeugwerkloosheid,<ref>{{cite web |url=https://ewn.co.za/2019/01/12/anc-outlines-its-plan-to-boost-sa-economy |title=ANC outlines its plan to boost SA economy |last=Ngcobo |first=Ziyanda |website=ewn.co.za |access-date=4 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145724/https://ewn.co.za/2019/01/12/anc-outlines-its-plan-to-boost-sa-economy |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met 'n belofte om 275 000 nuwe werksgeleenthede per jaar vir die volgende vyf jaar te skep en R1,2 biljoen in beleggings te lok.<ref name=":4" /> Ander partye het ook gefokus op werkskepping met die DA wat ekonomiese hervormings belowe om groei aan te moedig en die groei van klein ondernemings te bevorder. Die DA-leier [[Mmusi Maimane]] het gepleit vir 'n werk in elke huishouding, terwyl die EFF spesiale ekonomiese sones beloof het om buitelandse beleggings te lok.<ref name=":1">{{cite web |url=https://businesstech.co.za/news/government/302086/anc-vs-da-vs-eff-promises-on-land-reform-jobs-and-fighting-corruption/ |title=ANC vs DA vs EFF: promises on land reform, jobs and fighting corruption |last=Writer |first=Staff |website=businesstech.co.za |access-date=4 April 2019 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145708/https://businesstech.co.za/news/government/302086/anc-vs-da-vs-eff-promises-on-land-reform-jobs-and-fighting-corruption/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>[https://www.news24.com/SouthAfrica/News/maimane-dreams-of-a-job-in-every-home-at-the-das-manifesto-launch-20190223 Maimane dreams of a job in every home at the DA's manifesto launch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417175641/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/maimane-dreams-of-a-job-in-every-home-at-the-das-manifesto-launch-20190223 |date=17 April 2019 }}. Retrieved on 17 April 2019.</ref> === Misdaad === 'n Aantal partye het veldtogte gevoer oor die kwessie van [[misdaad]] en hoe om dit te hanteer. Die ANC het belowe om die polisiemag te versterk deur beter opleiding en werwing van meer beamptes terwyl hulle ook fokus op die hantering van geslagsgebaseerde geweld.<ref>{{Cite web|url=https://www.politicsweb.co.za/documents/the-ancs-2019-election-manifesto|title=The ANC`s 2019 election manifesto – DOCUMENTS {{!}} Politicsweb|website=www.politicsweb.co.za|access-date=2019-04-09}}</ref> Die DA het gepleit vir die skepping en versterking van plaaslike vlak polisiemagte in plaas van bestaande regeringsbeleid wat op die nasionale vlak van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] fokus.<ref>{{cite web |url=https://ewn.co.za/2019/04/03/maimane-da-won-t-stop-fighting-for-provincial-police-service |title=Maimane: DA won't stop fighting for provincial police service |last=Felix |first=Jason |website=ewn.co.za |access-date=9 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145740/https://ewn.co.za/2019/04/03/maimane-da-won-t-stop-fighting-for-provincial-police-service |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die EFF belowe harder vonnise vir oortreders en om die polisiemag betekenisvol uit te brei.<ref>{{Cite web|url=https://www.politicsweb.co.za/documents/the-effs-2019-election-manifesto-ii|title=The EFF`s 2019 election manifesto (II) – DOCUMENTS {{!}} Politicsweb|website=www.politicsweb.co.za|access-date=2019-04-09}}</ref> Die Inkatha Vryheidsparty (IVP),<ref>https://ewn.co.za/2019/03/21/death-penalty-subsidised-public-transport-here-s-what-ifp-manifesto-says</ref> die African Covenant<ref>https://www.dailymaverick.co.za/article/2019-03-22-the-crib-sheet-to-the-political-parties-contesting-the-2019-polls-part-one/</ref> en die African Transformation Movement (ATM)<ref>{{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2019-01-11-from-the-death-penalty-to-scrapping-low-pass-marks--manyis-ambitions-for-the-atm/ |title=From the death penalty to scrapping low pass marks: Manyi's ambitions for the ATM |website=www.timeslive.co.za |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145505/https://www.timeslive.co.za/politics/2019-01-11-from-the-death-penalty-to-scrapping-low-pass-marks--manyis-ambitions-for-the-atm/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> beywer hulle vir die terugbring van die doodstraf. === Elektrisiteitskrisis === [[Beurtkrag]] en elektrisiteitsonderbrekings veroorsaak deur langdurige en voortdurende probleme as gevolg van wanbestuur en korrupsie by die staatsbeheerde [[Eskom]] was 'n verkiesingsvraagstuk wat die DA teen die gevestigde ANC aangevoer het. Mmusi Maimane en die DA se Wes-Kaapse premierkandidaat, [[Alan Winde]], het die Wes-Kaap aangespoor om sy elektrisiteitsvoorsiening van onafhanklike kragprodusente (IPP's) te verkry. ANC-president [[Cyril Ramaphosa]] het gesê dat Suid-Afrika die elektrisiteitskrisis sal oorkom.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-za/news/other/eskoms-nine-circles-of-hell-and-election-politics/ar-BBVgCdR|title=Eskom’s nine circles of hell, and election politics|website=www.msn.com|access-date=2019-04-01}}</ref><ref>[https://www.news24.com/SouthAfrica/News/government-fumbling-in-the-dark-for-solutions-to-eskom-crisis-da-20190320 Government 'fumbling in the dark' for solutions to Eskom crisis – DA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190417184403/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/government-fumbling-in-the-dark-for-solutions-to-eskom-crisis-da-20190320 |date=17 April 2019 }}.</ref><ref>[https://www.news24.com/SouthAfrica/News/western-cape-wants-to-break-free-from-eskom-energy-stranglehold-maimane-20190327 Western Cape wants to 'break free from Eskom energy stranglehold' – Maimane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328193720/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/western-cape-wants-to-break-free-from-eskom-energy-stranglehold-maimane-20190327 |date=28 Maart 2019 }}.</ref> == Afloop van stemming == === Internasionale spesiale stemme === Kiesers in die buiteland het op 27 April 2019 hul stemme uitgebring.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemtye-verleng-by-vier-oorsese-punte |title=Stemtye verleng by vier oorsese punte |work=[[Maroela Media]] |date=18 April 2019 |access-date=19 April 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126041538/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/stemtye-verleng-by-vier-oorsese-punte/ |archive-date=26 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 29&nbsp;334 Suid-Afrikaners was geregistreer om in die buiteland te stem.<ref>{{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/soveel-suid-afrikaners-stem-op-vryheidsdag-in-die-buiteland/ |title=Soveel Suid-Afrikaners stem op Vryheidsdag in die buiteland |work=[[Maroela Media]] |date=27 April 2019 |access-date=28 April 2019 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830000421/https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/soveel-suid-afrikaners-stem-op-vryheidsdag-in-die-buiteland/ |archive-date=30 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die oorsese stembriewe is op 8 Mei 2019 saam met die plaaslike stemme getel.<ref>[https://www.enca.com/news/south-africans-abroad-head-polls South Africans abroad head to the polls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427220700/https://www.enca.com/news/south-africans-abroad-head-polls |date=27 April 2019 }}.</ref><ref>[https://www.enca.com/news/polls-open-abroad-sa-expats-cast-votes Polls open abroad as SA expats cast votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427123540/https://www.enca.com/news/polls-open-abroad-sa-expats-cast-votes |date=27 April 2019 }}.</ref> === Spesiale stemme === Die plaaslike spesiale stemfase van die verkiesing het plaasgevind vanaf 6-7 Mei 2019, waartydens Suid-Afrikaners wat fisies ongesteld, gestremd of swanger is, of nie by hul stemlokaal kon stem op stemdag nie, kon vooraf stem.<ref>[https://ewn.co.za/2019/05/06/special-voting-a-trial-run-for-election-day-says-iec Special voting a trial run for election day, says IEC]</ref> Die registrasie vir spesiale stemme het plaasgevind vanaf 4-18 April 2019.<ref>[https://www.news24.com/Elections/News/2019-elections-special-vote-applications-to-end-at-midnight-on-thursday-iec-20190418 2019 Elections: Special vote applications to end at midnight on Thursday – IEC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506151901/https://www.news24.com/Elections/News/2019-elections-special-vote-applications-to-end-at-midnight-on-thursday-iec-20190418 |date= 6 Mei 2019 }}.</ref> Meer as 770 000 kiesers het vir spesiale stemme geregistreer.<ref>[https://www.elections.org.za/IECOnline/About-Special-Vote Special votes (in South Africa)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508233519/https://www.elections.org.za/IECOnline/About-Special-Vote |date= 8 Mei 2019 }}.</ref> Aartsbiskop Emeritus [[Desmond Tutu]] en sy vrou Leah het hul spesiale stemme op 6 Mei uitgebring.<ref>[https://www.thesouthafrican.com/elections-2019-south-africa-wraps-up-first-day-special-votes/ Elections 2019: South Africa wraps up first day of special vote].</ref><ref>[https://www.enca.com/life/desmond-tutu-casts-his-special-vote Desmond Tutu casts special vote] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190506151907/https://www.enca.com/life/desmond-tutu-casts-his-special-vote |date= 6 Mei 2019 }}.</ref> === Stemdag === Die stemproses het relatief glad verloop by 22 925 stemlokale in Suid-Afrika. Lokale het om 7:00 oopgemaak. Teen 11:30 het die OVK aangekondig dat 17 stemlokale nie oopgemaak het nie, waarvan 14 in die KwaZulu-Natal geleë was. Altesaam 5 stemlokale het nie op stemdag gefunksioneer nie. Die Kommissie het voortgesette gemeenskapsonrus vir die situasie verantwoordelik gehou. Stemlokale het om 21:00 gesluit waarna die tellery van stemme begin het.<ref>[https://www.businesslive.co.za/bd/national/2019-05-09-election-results-could-be-delayed-due-to-claims-of-double-voting/ Election results could be delayed due to claims of double voting].</ref><ref>[https://businesstech.co.za/news/government/315138/2019-national-elections-when-you-can-expect-the-full-results/ 2019 National Elections: when you can expect the full results].</ref><ref>[https://www.elections.org.za/content/About-Us/IEC-Events/2019-National-and-Provincial-Elections/ 2019 National and Provincial Elections].</ref><ref>[https://www.iol.co.za/news/politics/5-voting-stations-remain-shut-on-election-day-22840421 5 voting stations remain shut on Election Day].</ref> ==== Insidente ==== Negentien mense is in drie KwaZulu-Natalse munisipaliteite in hegtenis geneem weens beweerde dubbel stemmery.<ref>[https://www.news24.com/Elections/News/19-arrested-in-kzn-for-double-voting-20190509 19 arrested in KZN for 'double voting'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190512151941/https://www.news24.com/Elections/News/19-arrested-in-kzn-for-double-voting-20190509 |date=12 Mei 2019 }}.</ref> 'n Bejaarde persoon het op stemdag gesterf terwyl sy wou stem. 'n Oos-Kaapse adjunk-verkiesingsamptenaar het ook gesterf.<ref>[https://ewn.co.za/2019/05/08/anc-saddened-by-death-of-second-elderly-person-at-polls ANC saddened by death of second elderly person at polls].</ref> == Meningspeilings == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; line-height:16px;" |- ! rowspan="2" |Stemdagorganisasie ! rowspan="2" |Veldwerkdatum ! rowspan="2" |Steekproefgrootte ! [[African National Congress|ANC]] ! [[Demokratiese Alliansie|DA]] ! [[Ekonomiese Vryheidsvegters|EFF]] ! [[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]] ! [[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! [[Afrika Christen Demokratiese Party|ACDP]] ! rowspan="2" style="width:50px;"|Ander ! rowspan="2" |Onthouding/Weet nie/Geen antwoord nie ! rowspan="2" |Leiding |- ! style="background:#006600; width:50px;"| ! style="background:#005BA6; width:50px;"| ! style="background:#600; width:50px;"| ! style="background:#FF0000; width:50px;"| ! style="background:#ec8713; width:50px;"| ! style="background:#AD2B2B; width:50px;"| |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voter-turnout-will-be-critical Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918013039/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voter-turnout-will-be-critical |date=18 September 2020 }} |1 Feb 2019—4 Mar 2019 |3&nbsp;511 |style="background:#7FA87F;"|'''61''' |18 |10 |2 |2 |1 |11 |0 |style="background:#006600;color:white;"|43 |- |[https://irr.org.za/reports/criterion-report/files/thecriterionreportv2n1-february2019.pdf IRR] |12 Feb 2019–26 Feb 2019 |1&nbsp;611 |style="background:#7FA87F;"|'''54,7''' |21,8 |12,2 |2,7 |1,7 |0,7 |8,8 |2,5 |style="background:#006600;color:white;"|32,9 |- |[https://afric.online/8351-what-worries-south-africans-and-who-should-be-in-charge Afric] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401215014/https://afric.online/8351-what-worries-south-africans-and-who-should-be-in-charge |date= 1 April 2019 }} |29 Jan 2019—8 Feb 2019 |1&nbsp;501 |style="background:#7FA87F;"|'''58,1''' |9,8 |16,7 |0,9 |0,2 | |3,5 |11,9 |style="background:#006600;color:white;"|41,4 |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-61 Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913022839/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-61 |date=13 September 2020 }} |23 Okt 2018—4 Des 2018 |3&nbsp;571 |style="background:#7FA87F;"|'''61''' |14 |9 |2 |1 | |1 |11 |style="background:#006600;color:white;"|'''47''' |- |[https://irr.org.za/reports/criterion-report/files/thecriterionreport-v1n3-december2018.pdf IRR] |26 Nov—4 Des 2018 |1&nbsp;017 |style="background:#7FA87F;"|'''56''' |18 |11 |3 |1 |2 |3 |6 |style="background:#006600;color:white;"|'''38''' |- |[http://afrobarometer.org/sites/default/files/publications/Dispatches/ab_r7_dispatchno248_south_africa_elections1.pdf Afrobarometer] |Aug—Sep 2018 |1&nbsp;800 |style="background:#7FA87F;"|'''48''' |11 |11 |1 | | |2 |28 |style="background:#006600;color:white;"|'''37''' |- |[https://irr.org.za/reports/occasional-reports/files/the-criterion-report-vol1-no1.pdf IRR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924145442/https://irr.org.za/reports/occasional-reports/files/the-criterion-report-vol1-no1.pdf |date=24 September 2018 }} |22 Aug—4 Sep 2018 |978 |style="background:#7FA87F;"|'''52''' |23 |13 |3 |1 |2 |2 |2 |style="background:#006600;color:white;"|'''29''' |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-support-60 Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925203218/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-anc-support-60 |date=25 September 2020 }} |20 Apr—7 Jun 2018 |3&nbsp;738 |style="background:#7FA87F;"|'''60''' |13 |7 |1 | | |1 |18 |style="background:#006600;color:white;"|'''47''' |- |[https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voters-uncertain-pre-2019 Ipsos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200913024025/https://www.ipsos.com/en-za/ipsos-poll-voters-uncertain-pre-2019 |date=13 September 2020 }} |Mei 2017 |3&nbsp;471 |style="background:#7FA87F;"|'''47''' |21 |5 | | | |3 |24 |style="background:#006600;color:white;"|'''26''' |- |style="background:#EFEFEF;"|[[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2016|2016 se munisipale verkiesingsuitslae]] |style="background:#EFEFEF;"|3 Augustus 2016 |style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;"| 14&nbsp;910&nbsp;817 |style="background:#7FA87F;"|'''53,3''' |style="background:#EFEFEF;"|26,8 |style="background:#EFEFEF;"|8,1 |style="background:#EFEFEF;"|4,2 |style="background:#EFEFEF;"|0,8 |style="background:#EFEFEF;"|0,4 |style="background:#EFEFEF;"|6,4 | style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" | n.v.t. |style="background:#006600;color:white;"|26,5 |- | style="background:#EFEFEF;" |[[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2014|2014 se algemene verkiesingsuitslae]] | style="background:#EFEFEF;" |7 Mei 2014 | style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" | n.v.t. | style="background:#7FA87F;" |'''62,2''' | style="background:#EFEFEF;" |22,2 | style="background:#EFEFEF;" |6,4 | style="background:#EFEFEF;" |2,4 | style="background:#EFEFEF;" |0,9 | style="background:#EFEFEF;" |0,6 | style="background:#EFEFEF;" |5,3 | style="background:#EFEFEF; color: #2C2C2C; vertical-align: middle; font-size: smaller; text-align: center;" | n.v.t. | style="background:#006600;color:white;" |'''40''' |} == Verkiesingsuitslae == === Parlement === {{electiontable|South African general election, 2019|sortable=yes}} |-style="background:#e9e9e9;" !colspan="3" style="text-align:left"|Party !Stemme !% ! +/− !Setels ! +/− |- |[[African National Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African National Congress}} |10,026,475 |57.50 |{{decrease}} 4.65 |230 |{{decrease}} 19 |- |[[Democratic Alliance candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Demokratiese Alliansie}} |3,621,188 |20.77 |{{decrease}} 1.36 |84 |{{decrease}} 5 |- |[[Economc Freedom Fighters candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Economic Freedom Fighters}} |1,881,521 |10.79 |{{increase}} 4.44 |44 |{{increase}} 19 |- |[[Inkatha Freedom Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Inkatha-Vryheidsparty}} |588,839 |3.38 |{{increase}} 0.98 |14 |{{increase}} 4 |- |[[Freedom Front Plus candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Vryheidsfront Plus}} |414,864 |2.38 |{{increase}} 1.48 |10 |{{increase}} 6 |- |[[African Christian Democratic Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Afrika Christen Demokratiese Party}} |146,262 |0.84 |{{increase}} 0.27 |4 |{{increase}} 1 |- |[[United Democratic Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| United Democratic Movement}} |78,030 |0.45 |{{decrease}} 0.55 |2 |{{decrease}} 2 |- |[[African Transformation Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Transformation Movement}} |76,830 |0.44 |''Nuut'' |2 |''Nuut'' |- |[[Good (political party) candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| GOOD}} |70,408 |0.40 |''Nuut'' |2 |''Nuut'' |- |[[National Freedom Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color|National Freedom Party}} |61,220 |0.35 |{{decrease}} 1.22 |2 |{{decrease}} 4 |- |[[African Independent Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Independent Congress}} |48,107 |0.28 |{{decrease}} 0.25 |2 |{{decrease}} 1 |- |[[Congress of the People candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Congress of the People}} |47,461 |0.27 |{{decrease}} 0.40 |2 |{{decrease}} 1 |- |[[Pan Africanist Congress of Azania candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Pan Africanist Congress of Azania}} |32,677 |0.18 |{{decrease}} 0.02 |1 |{{steady}} 0 |- |[[Al Jama-ah candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Al Jama-ah}} |31,468 |0.18 |{{increase}} 0.04 |1 |{{increase}} 1 |- |[[African Security Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Security Congress}} |26,263 |0.15 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Socialist Revolutionary Workers Party (South Africa) candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Socialist Revolutionary Workers Party}} |24,439 |0.14 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Black First Land First candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Black First Land First}} |19,796 |0.11 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African People's Convention candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African People's Convention}} |19,593 |0.11 |{{decrease}} 0.06 |0 |{{decrease}} 1 |- |[[Afrikan Alliance of Social Democrats candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Afrikan Alliance of Social Democrats}} |18,834 |0.11 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Capitalist Party of South Africa candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Capitalist Party of South Africa}} |15,915 |0.09 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Alliance for Transformation for All candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Alliance for Transformation for All}} |14,266 |0.08 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Agang South Africa candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Agang}} |13,856 |0.08 |{{decrease}} 0.20 |0 |{{decrease}} 2 |- |[[Azanian People's Organisation candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Azanian People's Organisation}} |12,823 |0.07 |{{decrease}} 0.04 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Independent Civic Organisation of South Africa candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Independent Civic Organisation of South Africa}} |12,386 |0.07 |{{decrease}} 0.01 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Minority Front list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Minority Front}} |11,961 |0.07 |{{decrease}} 0.05 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Democratic Liberal Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Democratic Liberal Congress}} |10,767 |0.06 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Better Residents Assocation candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Better Residents Association}} |9,179 |0.05 |{{decrease}} 0.03 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Forum for Service Delivery candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Forum for Service Delivery}} |8,525 |0.05 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Front National candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Front Nasionaal}} |7,144 |0.04 |{{increase}} 0.01 |0 |{{steady}} 0 |- |[[Land Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Land Party}} |7,074 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Covenant candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Covenant}} |7,019 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Patriotic Alliance candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Patriotic Alliance}} |6,660 |0.04 |{{decrease}} 0.03 |0 |{{steady}} 0 |- |[[African Democratic Change candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Democratic Change}} |6,499 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Economic Emancipation Forum candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Economic Emancipation Forum}} |6,319 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Women Forward candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Women Forward}} |6,108 |0.04 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Christian Political Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Christian Political Movement}} |4,980 |0.03 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Content Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Content Movement}} |4,841 |0.03 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[International Revelation Congress candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| International Revelation Congress}} |4,247 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[National People's Front candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| National People's Front}} |4,019 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Renaissance Unity Party candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Renaissance Unity Party}} |3,860 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[African Congress of Democrats candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| African Congress of Democrats}} |3,768 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[South African National Congress of Traditional Authorities candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| South African National Congress of Traditional Authorities}} |3,714 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Compatriots of South Africacandidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Compatriots of South Africa}} |3,406 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[People’s Revolutionary Movement candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| People's Revolutionary Movement}} |2,844 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Power of Africans Unity candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Power of Africans Unity}} |2,685 |0.02 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[Free Democrats candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| Free Democrats}} |2,580 |0.01 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[South African Maintenance and Estate Beneficiaries Association candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color| South African Maintenance and Estate Beneficiaries Association}} |2,445 |0.01 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |[[National People’s Ambassadors candidate list for the 2019 South Africa general election|lys]] |{{Party name with color|National People's Ambassadors}} |1,979 |0.01 |''Nuut'' |0 |''Nuut'' |- |-style="background:#E9E9E9;" !colspan="3" style="text-align:left"|Totaal !17,436,144 !colspan="2" style="text-align:center"|100.00 !colspan="2" style="text-align:center"|400 |- !colspan="8"| |- |colspan="3" style="text-align:left"|Geldige stemme |17,436,144 |98.67 |colspan=3 rowspan=4| |- |colspan="3" style="text-align:left"|Bedorwe stemme |235,472 |1.33 |-style="background:#e9e9e9;" !colspan="3" style="text-align:left"|Stemme uitgebring !17,671,616 !100.00 |- | style="text-align:left;" colspan="3" |Geregistreerde kiesers opkoms |26,779,025 |65.99 |- | colspan="8" style="text-align:left;" |Bron: [https://www.elections.org.za/NPEDashboard/app/hybrid.html IEC] |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://www.elections.org.za/ Amptelike IEC-verkiesingsuitslae] {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:2019]] [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] mlpymyj2ea1l3o7kls89g35n7twk937 Spinasie 0 87564 2901757 2898493 2026-05-06T08:26:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901757 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Spinasie <!-- Afrikaanse naam --> |image = Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg |image_caption = Spinasieplant met blomme |genus = Spinacia |species = oleracea |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Spinasie''', soos gebruik in Afrikaans, kan na verskillende blaargewasse verwys. *"Gewone" of "egte" spinasie,<ref>Albertyn, C.F. (red), ''Afrikaanse Kinderensiklopedie'' (Nasionale Boekhandel Bpk.: 1963) 4:375</ref> oftewel ''spinacia oleracea'',<ref>[[F.F. Odendal|Odendal, F.F.]] (red), ''HAT: Verklarende handwoordeboek van die Afrikaanse Taal'' (Johannesburg: Perskor, 1984), bl. 1044.</ref> is die gewas wat in verskeie dele van die wêreld as "spinasie" bekend staan. Die blare is dun en kleiner as byvoorbeeld dié van spinasiebeet (sien hieronder). * Snybeet,<ref>''op sit'' HAT: Verklarende handwoordeboek bl. 1022.</ref> ook genoem spinasiebeet of blaarbeet (''beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' var. ''vulgaris'' of ''cicla'') is baie nou verwant aan beet en het herkenbare dik, geribde blare aan stele wat uit die grond groei. Ook die blare van gewone beet kan soos snybeet voorberei word. Dit is veral in Suid-Afrika, maar ook in Australië, dat "spinasie" ook na hierdie plant verwys.<ref>Bruce Donaldson. ''The Influence of English on Afrikaans'' (Pretoria: 1991). Aanlyn verkrygbaar by [https://www.dbnl.org/tekst/dona001infl01_01/colofon.php dbnl.org].</ref> * Tropiese spinasie (verskeie variëteite in die genus ''Amaranthus'' <ref>''Wêreldspektrum'' (Epping: Printpak Bpk, 1983) 9:191</ref>). 'n Volksnaam vir een van die Amaranthus-variëteite is [[Marôg|hanekam]], wat, saam met 'n ander variëteit, ook as "morogo" bekend is ("morogo" is die Sotho-/Tswanawoord vir "groente" en verwys eintlik na verskillende donkergroen blaargewasse). Sommige tale verwys ook na morogo as "Afrika-spinasie". Die Afrikaanse naam "hanekam" word egter ook gebruik vir 'n verskeidenheid sierplante wat nie noodwendig eetbaar is nie. ==Spinasiebeet== {{hoof|Spinasiebeet}} '''Spinasiebeet''' (''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' var. ''vulgaris'', soms ook ''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' var. ''cicla''),<ref name="New York Times">[http://topics.nytimes.com/top/news/health/series/recipes_for_health/chard/index.html] 17 November 2011, [[The New York Times]]</ref> is 'n blaarryke groen [[groente]] wat in verskeie kulture se kookkuns gebruik word. Die blare kan groen of rooierig gekleur wees; spinasiebeet se stingels wissel ook in kleur.<ref name="New York Times" /> Spinasie word gekweek om hoogs voedsame blare te hê en word beskou as een van die gesondste groentes beskikbaar, dit maak dit 'n gewilde toevoeging tot 'n [[gesonde dieet]] (soos ander groen blaargroentes).<ref "WHFoods">[http://whfoods.org/genpage.php?tname=foodspice&dbid=16 whfoods.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421020716/http://www.whfoods.org/genpage.php?tname=foodspice&dbid=16 |date=21 April 2021 }}, World's Healthiest Foods, George Mateljan Foundation, 17 November 2011</ref> Spinasie bestaan al vir eeue lank, maar as gevolg van sy ooreenkoms met [[beet]] is dit moeilik om die presiese ontwikkeling van die verskillende variëteite van spinasie en beet te bepaal.<ref>[http://www.cliffordawright.com/caw/food/entries/display.php/topic_id/6/id/36/ cliffordawright.com], 17 November 2011, Clifford A. Wright</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{en-vertaal|Chard}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Groente]] 9j1rnft4j5chfydwtkmoedogowbwr8s 2901758 2901757 2026-05-06T08:27:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901758 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks |name = Spinasie <!-- Afrikaanse naam --> |image = Spinacia oleracea Spinazie bloeiend.jpg |image_caption = Spinasieplant met blomme |genus = Spinacia |species = oleracea |authority = [[Carl Linnaeus|L.]] }} '''Spinasie''', soos gebruik in Afrikaans, kan na verskillende blaargewasse verwys. *"Gewone" of "egte" spinasie,<ref>Albertyn, C.F. (red), ''Afrikaanse Kinderensiklopedie'' (Nasionale Boekhandel Bpk.: 1963) 4:375</ref> oftewel ''spinacia oleracea'',<ref>[[F.F. Odendal|Odendal, F.F.]] (red), ''HAT: Verklarende handwoordeboek van die Afrikaanse Taal'' (Johannesburg: Perskor, 1984), bl. 1044.</ref> is die gewas wat in verskeie dele van die wêreld as "spinasie" bekend staan. Die blare is dun en kleiner as byvoorbeeld dié van spinasiebeet (sien hieronder). * Snybeet,<ref>''op sit'' HAT: Verklarende handwoordeboek bl. 1022.</ref> ook genoem spinasiebeet of blaarbeet (''beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' var. ''vulgaris'' of ''cicla'') is baie nou verwant aan beet en het herkenbare dik, geribde blare aan stele wat uit die grond groei. Ook die blare van gewone beet kan soos snybeet voorberei word. Dit is veral in Suid-Afrika, maar ook in Australië, dat "spinasie" ook na hierdie plant verwys.<ref>Bruce Donaldson. ''The Influence of English on Afrikaans'' (Pretoria: 1991). Aanlyn verkrygbaar by [https://www.dbnl.org/tekst/dona001infl01_01/colofon.php dbnl.org].</ref> * Tropiese spinasie (verskeie variëteite in die genus ''Amaranthus''.<ref>''Wêreldspektrum'' (Epping: Printpak Bpk, 1983) 9:191</ref>) 'n Volksnaam vir een van die Amaranthus-variëteite is [[Marôg|hanekam]], wat, saam met 'n ander variëteit, ook as "morogo" bekend is ("morogo" is die Sotho-/Tswanawoord vir "groente" en verwys eintlik na verskillende donkergroen blaargewasse). Sommige tale verwys ook na morogo as "Afrika-spinasie". Die Afrikaanse naam "hanekam" word egter ook gebruik vir 'n verskeidenheid sierplante wat nie noodwendig eetbaar is nie. ==Spinasiebeet== {{hoof|Spinasiebeet}} '''Spinasiebeet''' (''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' var. ''vulgaris'', soms ook ''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' var. ''cicla''),<ref name="New York Times">[http://topics.nytimes.com/top/news/health/series/recipes_for_health/chard/index.html] 17 November 2011, [[The New York Times]]</ref> is 'n blaarryke groen [[groente]] wat in verskeie kulture se kookkuns gebruik word. Die blare kan groen of rooierig gekleur wees; spinasiebeet se stingels wissel ook in kleur.<ref name="New York Times" /> Spinasie word gekweek om hoogs voedsame blare te hê en word beskou as een van die gesondste groentes beskikbaar, dit maak dit 'n gewilde toevoeging tot 'n [[gesonde dieet]] (soos ander groen blaargroentes).<ref "WHFoods">[http://whfoods.org/genpage.php?tname=foodspice&dbid=16 whfoods.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421020716/http://www.whfoods.org/genpage.php?tname=foodspice&dbid=16 |date=21 April 2021 }}, World's Healthiest Foods, George Mateljan Foundation, 17 November 2011</ref> Spinasie bestaan al vir eeue lank, maar as gevolg van sy ooreenkoms met [[beet]] is dit moeilik om die presiese ontwikkeling van die verskillende variëteite van spinasie en beet te bepaal.<ref>[http://www.cliffordawright.com/caw/food/entries/display.php/topic_id/6/id/36/ cliffordawright.com], 17 November 2011, Clifford A. Wright</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{en-vertaal|Chard}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Groente]] lz05tjdgu6czpgzxaa3foi3rrkp0mgx X-straal 0 95450 2901748 2890942 2026-05-06T08:12:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901748 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Radiografía pulmones Francisca Lorca.cropped.jpg|duimnael|300px|'n X-straalfoto van 'n persoon se longe.]] '''X-strale''' of '''x-strale''' is [[elektromagnetiese straling|elektromagnetiese strale]] soortgelyk aan radio-, hitte- en ligstrale. Hulle het egter baie korter [[golflengte]]s en kan deur liggame of voorwerpe dring wat opaak (ligondeurdringbaar) is. X-strale dek die volgende gedeelte van die [[elektromagnetiese spektrum]]: 30&nbsp;EHz – 30&nbsp;PHz<ref group=Nota>1 EHz = 10<sup>18</sup> Hz en 1 PHz = 10<sup>15</sup> Hz</ref> en golflengtes van 0,01&nbsp;nm – 10&nbsp;nm. Hulle het ’n energie van tussen 124&nbsp;[[elektronvolt|eV]] en 124&nbsp;keV. Die term '''röntgenstrale''', wat soms daarvoor gebruik word, is genoem na [[Wilhelm Röntgen]],<ref>{{cite web |title=X-Rays |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/11_xrays.html |publisher=Nasa |access-date=7 November 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161118041433/http://missionscience.nasa.gov/ems/11_xrays.html |archive-date=18 November 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> wat gewoonlik die krediet daarvoor kry dat hy dit ontdek het; hy het dit "X-strale" genoem om ’n onbekende soort straal aan te dui.<ref name="squires">Novelline, Robert (1997). ''Squire's Fundamentals of Radiology''. Harvard University Press. 5de uitg. {{ISBN|0-674-83339-2}}.</ref> == Gebruike == X-strale met ’n hoë [[foton]]energie (bo 5-10&nbsp;keV; ’n golflengte onder 0,2-0,1&nbsp;nm) word "harde X-strale" genoem, en dié met ’n lae energie "sagte X-strale".<ref name="Attwood">{{Cite book |author= David Attwood |title= Soft X-rays and extreme ultraviolet radiation |publisher= Cambridge University |year= 1999 |isbn= 978-0-521-65214-8 |url= http://ast.coe.berkeley.edu/sxreuv/ |page= 2 |access-date= 16 November 2016 |archive-date= 12 April 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110412200619/http://ast.coe.berkeley.edu/sxreuv/ |url-status= dead }}</ref> Vanweë die deurdringingsvermoë van harde X-strale word hulle algemeen gebruik om die binnekant van voorwerpe te sien, byvoorbeeld in mediese [[radiografie]] en [[lughawe]]sekuriteit. Die term "X-straal" word algemeen gebruik vir ’n radiografiese beeld asook vir die metode self. Omdat die golflengtes van harde X-strale soortgelyk is aan die grootte van [[Atoom|atome]], is hulle ook nuttig in die bepaling van kristalstrukture. Daarteenoor word sagte X-strale maklik in die lug geabsorbeer.<ref>{{Cite web |url=http://physics.nist.gov/cgi-bin/ffast/ffast.pl?Formula=H2O&gtype=5&range=S&lower=0.300&upper=2.00&density=1.00 |title=Physics.nist.gov |publisher=Physics.nist.gov |accessdate=2011-11-08}}</ref> ==Generasie== [[File:Bohr atom model.svg|thumb|Bohr se model van die atoom. 'n Elektron wat van die n=3-skil (M-skil) na die n=2-skil (L-skil)val, verloor energie. Hierdie energie word as 'n enkele foton weggevoer..]] Die X-straalspektrum bestaan ​​gewoonlik uit agtergrondstraling wat versprei is volgens die Rayleigh-wet en waarop 'n aantal skerp spektrale lyne geplaas is. Hierdie spektrale lyne word gegenereer wanneer 'n hoë-energie elektron een van die elektrone in 'n interne skil van 'n atoom losmaak. Die losgemaakte elektron is dikwels van die K (of binneste) skil. Daarna vul 'n elektron van een van die hoër skille hierdie leemte en gee sy surplusenergie in die vorm van 'n foton af. Waneer 'n mens die [[SI-stelsel]] gebruik, is die benaderde energie (n joules) van die foton deur die volgende vergelyking gegee: : <math>E_n = h c R_{\infty}( \frac{Z^2}{n^2} - \frac{Z^2}{m^2} )</math> waar :<math>h</math>: [[konstante van Planck]] :<math>c</math>: [[ligsnelheid]] :<math> R_{\infty}</math>: [[Konstante van Rydberg]] :<math>Z</math>: Aantal protone in die kern :<math>n</math>: Getal van die laer energievlak :<math>m</math>: Getal van die hoër energievlak. [[File:Mo and Cu X-Ray spectra.svg|thumb|X-straalspektrum vir molibdeen en koper. The Ka lines are generated by a transition from ]] Alhoewel energieë wat deur hierdie vergelyking gegee in joules aangehaal word, dui X-straalpraktisyns gewoonlik die energie van die X-straalbundel in elektronvolts aan. Dit gee 'n aanduiding van die spanning wat nodig is om die bundel te skep. Die twee is verwant deur <math>1 eV = 1,602176634 \times 10^{-19} J</math>.<ref>{{cite web |title = 2022 CODATA Value: electron volt |website = The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty. |publisher = NIST |date = Mei 2024 |access-date = 2026-04-06 |url = https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?evj |language = Engels}}</ref> Die sterkste lyne op die X-straalspektrum word die K<sub>α</sub>- en K<sub>β</sub>-lyne genoem. Hierdie lyne ontstaan ​​uit leemte in die binneste of K-skil (<math>n=1</math>). Die K<sub>α</sub>-lyn stem ooreen met hierdie leemte wat gevul is met 'n elektron van die L-skil (<math>m=2</math>), terwyl die K<sub>β</sub>-lyn ooreenstem met die leemte wat gevul word deur 'n elektron van die M-skil (<math>m=3</math>). {|class="wikitable" |+ Kenmerkende X-straal-emissielyne vir sommige algemene anodemateriale.<ref>{{Cite web |url=http://physics.nist.gov/PhysRefData/XrayTrans/Html/search.html |title=X-ray Transition Energies Database |publisher=NIST Physical Measurement Laboratory |date= 9 December 2011 |access-date=19 February 2016}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://xdb.lbl.gov/Section1/Table_1-3.pdf |title=X-Ray Data Booklet Table 1-3 |publisher=Center for X-ray Optics and Advanced Light Source, Lawrence Berkeley National Laboratory |date= 1 October 2009 |access-date=19 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090423224919/http://xdb.lbl.gov/Section1/Table_1-3.pdf | archive-date=23 April 2009}}</ref> ! rowspan= 2 |Anode<br />materiaal !! rowspan= 2 |Atoom-<br />getal !! colspan=2 |Foton energie [keV] !! colspan=2 |golflengte [nm] |- ! [[K-alpha|K<sub>α1</sub>]] !! K<sub>β1</sub> !! K<sub>α1</sub> !! K<sub>β1</sub> |- ! [[tungsten|W]] |74 ||59.3 ||67.2 ||0.0209 ||0.0184 |- ! [[molybdenum|Mo]] |42 ||17.5 ||19.6 ||0.0709 ||0.0632 |- ! [[copper|Cu]] |29 ||8.05 ||8.91 ||0.154 ||0.139 |- ! [[silver|Ag]] |47 ||22.2 ||24.9 ||0.0559 ||0.0497 |- ! [[gallium|Ga]] |31 ||9.25 ||10.26 ||0.134 ||0.121 |- ! [[indium|In]] |49 ||24.2 ||27.3 ||0.0512 ||0.0455 |- ! [[aluminium|Al]] |13 ||1.4867 ||1.5574 ||0.8340 ||0.7961 |} == Notas == <references group=Nota/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * ''Dokter in die huis'', dr. [[Jan van Elfen]], 1993 {{ISBN|0 624 03234 5}} == Eksterne skakels == * [http://www.rtstudents.com/x-rays/broken-humerus-xray.htm Radiografie: ’n gebreekte humerus] * [https://web.archive.org/web/20070810063814/http://www.iuk.edu/~koalhe/img/Equipment/xray.jpg Foto van ’n X-straalmasjien] * [http://www.x-raysafety.com/ X-straalveiligheid] * [http://www.ionactive.co.uk/multi-media_video.html?m=4 ’n X-straalbuis-demonstrasie (animasie)] * [https://web.archive.org/web/20100729022133/http://rad.usuhs.mil/rad/home/whatis.html "What is Radiology?"], ’n eenvoudige les * [http://www.xtal.iqfr.csic.es/Cristalografia/index-en.html X-strale en kristalle] *{{Commons-kategorie inlyn|X-ray}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:X-ray|Engelse Wikipedia]] {{Elektromagnetiese spektrum}} {{Normdata}} [[Kategorie:Elektromagnetisme]] [[Kategorie:Mediese prosedures]] [[Kategorie:Straling]] [[Kategorie:Radiologie]] 3hlws6ytocf5e86k8cvj2t312f5r39e Alexander Strachan 0 96045 2901571 2827787 2026-05-05T12:43:26Z Jcb 223 2901571 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Alexander Strachan | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[9 Junie]] [[1955]] | geboorteplek = [[Ladysmith]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Eugene Maraisprys]]<br />[[W.A. Hofmeyr-prys]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Alexander Strachan''' (1955-) is 'n [[Afrikaanse skrywers|Afrikaanse skrywer]]. Hy matrikuleer in 1972 aan die Hoër Landbouskool Tweespruit. Hy studeer tale aan die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en later ook literatuur-wetenskap aan Unisa. Hy word 'n professor in [[Zoeloe]] aan die [[Universiteit van Zoeloeland]]; hy praat Zoeloe vlot. Ná sy bedanking skryf hy voltyds en sit sy wildboerdery voort. == Lewe en werk == [[Lêer:Tweespruit School Buildings.jpg|duimnael|regs|300px|Geboue op die perseel van die destydse Hoër Landbouskool Tweespruit, later die Hoërskool Unicorn, waaraan Strachan in 1972 gematrikuleer het.]] Alexander Strachan is op [[9 Junie]] [[1955]] op [[Ladysmith]] in Natal gebore as die oudste van drie kinders. Hy het ’n jonger broer en suster. Sy voorouers is aanvanklik van [[Skotte|Skotse]] afkoms, maar hulle verafrikaans gou in [[Suid-Afrika]]. Sy oupagrootjie was bekend as oom Daantjie, wat ’n houtbeen gehad het en ’n slaghuis op [[Harrismith]] besit het. Selfs nadat hy blind geword het, gaan hy aan om die slaghuis te bestuur en beeste aan te koop deur op beskrywings staat te maak. Alexander is vernoem na sy oupa, Alexander Strachan, wat op 3 Oktober 1899 in [[Bloemfontein]] gebore is, agt dae voor die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]]. Sy oupa word tydens die oorlog in die [[Sannaspos]]-konsentrasiekamp geplaas, maar oorleef hierdie ontbering om eindelik 78 jaar oud te word. Van Bloemfontein trek sy oupa, pa en neefs oos en beland so in die Collingspas-distrik, waar sy oupa die familieplaas Oude Hamelberg bekom deur huurlande met ’n span osse te bewerk. Later bekom hy ook die buurplaas deur die eerste motor in die kontrei vir die plaas te verruil. Alexander word groot op die beesplaas Monoughmore naby Ladysmith waar hy saam met werkerskinders speel en vlot [[Zoeloe]] leer praat. Aanvanklik leer sy ma hom op die plaas en hy begin sy formele skoolopleiding dan aan die Keatestraat Skool op Ladysmith. Op dertienjarige ouderdom trek hulle na ’n ander plaas toe en na ’n paar jaar gaan hy in standerd agt koshuis toe en matrikuleer in 1972 aan die Hoër Landbouskool Tweespruit naby Bloemfontein. In matriek is hy die [[Dux-leerling]] van die skool. Tydens sy [[militêre diensplig]] hierna word hy valskermsoldaat en hy word gekeur vir die verkenningskommando, algemeen bekend as die recce's. Hy neem deel aan verskeie Weermagoperasies, onder andere in [[Angola]], welke ondervindings ’n groot invloed het op sy latere skryfwerk. Hierna studeer hy verder aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat in [[Bloemfontein]] en behaal in 1977 die B.A.-graad met Afrikaans-Nederlands, Zoeloe en Suid-Sotho as hoofvakke. In 1979 verwerf hy die B.A. Honneurs-graad in Bantoetale en in 1980 die M.A.-graad met ’n verhandeling oor “''Karakterisering in J.M. Ngcobo se ‘Qhude Manikiniki’''”. Nadat hy Etienne Leroux ontmoet en na ’n letterkundekonferensie op Leroux se plaas by [[Koffiefontein]] genooi word, begin hy skryf. Hy neem in 1978 ’n betrekking aan as dosent in Afrikatale by sy alma mater in Bloemfontein, waarna hy in 1981 aangestel word by die Universiteit van Suid-Afrika as lektor in die Departement Afrikatale. In 1982 is hy terug by die Universiteit van die [[Oranje-Vrystaat]] as senior lektor en in 1985 keer hy terug na die Universiteit van Suid-Afrika as senior lektor. Hy skryf hom by die [[Universiteit van Pretoria]] in vir sy doktorsgraad en behaal in 1988 die D.Litt.-graad met ’n proefskrif oor “''’Uthingo Iwenkosazana’ van D.B.Z. Ntuli: ’n narratologiese ondersoek''”. In Pretoria woon hy in ’n meenthuis in [[Faerie Glen]]. By die [[Vista-universiteit]] net buite Pretoria word hy hierna in 1990 aangestel as professor in Zoeloe, ’n pos wat hy in 1994 verlaat om lektor in Afrikaans te word aan die Universiteit van Zoeloeland, terwyl hy op sy eie wildsplaas Moyeni (wat “Plek van die wind” beteken) by Ladysmith in [[Natal]] bly. In 1995 word hy bevorder tot senior lektor. In hierdie tyd doen hy navorsing vir ’n tweede doktorsgraad, hierdie keer in Afrikaans, met die onderwerp ’n vergelyking van “''Toorberg''” van Etienne van Heerden met enkele Zoeloe tekste deur D.B.Z. Ntuli. Hierdie navorsing doen hy aan die Universiteit van Stellenbosch onder leiding van Louise Viljoen. Na sy bedanking uit die akademie hou hy hom voltyds besig met wildboerdery en sy skryfwerk. Hy is verantwoordelik vir vele navorsingpublikasies in vaktydskrifte, asook populêre publikasies wat in ''[[De Kat]]'', ''Insig'' en ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn. In 1995 kry hy ’n Pica-toekenning vir joernalistiek met sy artikel “''Terug na die Caprivi''”, wat in Julie 1995 in ''De Kat'' verskyn. In 2002 skryf hy ’n artikel in ''Insig'' oor die Suid-Afrikaanse militêre operasies in [[Angola]], waarvoor hy benoem word vir ’n Mondi-benoeming vir die beste artikel. Hy tree op by die Wits-beraad van 1985, waar hy sy eie werk en dié van tydgenote soos Etienne van Heerden, Louis Krüger en Koos Prinsloo bespreek. In 1997 gee hy by die Indaba skryfslypskool op [[Brits]] leiding met die skryf van prosa, terwyl hy ook verskeie lesings by die Afrikaanse Skrywersgilde se beraad en die ''[[Weekly Mail]]'' se boekeweek hou. Sy professionele lidmaatskappe sluit in die Afrikaanse Skrywersgilde (waar hy ook vir ’n termyn van twee jaar voorsitter is), die Afrikaanse Letterkundevereniging en die Afrikatale-vereniging van Suider-Afrika. Waar hy aanvanklik gaste op die chalets op sy wildsplaas Moyeni naby Ladysmith ontvang en ook ’n restaurant bedryf, stop hy op die ingewing van die oomblik hierdie bedrywighede en bly daarna in privaatheid alleen op die plaas. Later trek hy tydelik [[Johannesburg]] toe, waar hy ’n kothuis in [[Melville]] huur en steeds universiteits- en korporatiewe opleiding gee. Hy koop verder die wildsplaas Mphemba (wat “draaijakkals” beteken) net buite [[Heidelberg]], wat hy na drie jaar weer in 2001 verkoop. In 2004 koop hy en sy broer Johannes sy oupa se familieplaas naby Harrismith in Natal waar hy met beeste boer. Aangesien die oorspronklike opstal vernietig is, vestig hy hom in ’n huis op die dorp. Hy is ’n vlot Zoeloespreker en hou hom deeltyds besig met industriële teater wat hy volledig via die medium van die inheemse tale aanbied. Op jeugdige ouderdom is hy vir drie jaar getroud voordat hy skei en gedurende 1988 ly hy aan erge depressie, so erg dat hy slegs tussen lig en donker kon onderskei. Daarna verkies hy om swart en wit klere te dra. Later verhuis hy na [[Clarens]] in die [[Vrystaat]], waar hy voltyds skryf. == Skryfwerk == === Kortverhale === In 1979 begin hy om kortverhale te skryf, waarvan sommiges (soos “''Huldeblyk''” in Februarie 1980) in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer word. Hy maak sy debuut met die kortverhaalbundel<ref>Aucamp, Hennie “Dagblad” HAUM-Literêr Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe Eerste Druk 1987</ref> “''’n Wêreld sonder grense''”, bestaande uit nege aaneengeskakelde kortverhale,<ref name="buys">Buys, Junita “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005</ref> wat almal onderdele is van ’n oorlogsverhaal.<ref>Roos, Henriette “Standpunte” Nuwe reeks 184, Augustus 1986</ref> Deur die tema van die grensoorlog verkry die titel beide ’n ironiese en paradoksale betekenis. Die grense binne die mens en die grense van menslikheid word ook oorgesteek sodat die mens mettertyd al hoe verder gaan en al hoe meer soos ’n dier of masjien word, met die geweld wat in kort sinne en emosieloos beskryf word. Hoewel sommige van die kortverhale beide binne die geheel en afsonderlik funksioneer, kan ander se vermoë om outonoom te funksioneer bevraagteken word weens ’n te sterk afhanklikheid van die kruisverwysings in die bundel.<ref>Smuts, J.P. “Die Burger” 13 September 1984</ref> In hierdie verhale is deurlopende bindingselemente die soektog na ’n dubbelganger, ’n bloedskandelik-getinte verhouding tussen ma en seun (na aanleiding van die Oedipus-figuur in die mitologie),<ref>Smuts, J.P. “Burgerband” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> buitestaanderskap, eksistensiële wanhoop en bevestiging van bestaan deur sinlose seks en geweld. Die afstomping wat volg na blootstelling aan te veel geweld word geïllustreer deur die gebrek aan emosie waarmee andersins skokkende gebeurtenisse oorgedra word.<ref>Van Zyl, Ia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 2, Mei 1985</ref> Daar is egter ’n toonaard van werklikheid en onmiddellikheid in die verhale wat die leser laat voel dat die verteller die gebeure werklik deurleef het. Deur die loop van die boek groei die verteller van jong seun wat nie die weermag en oorlog ken nie tot ’n geharde soldaat, wat na sy traumatiese ervarings sukkel om in die samelewing en in gesinsverband aan te pas. “''Visioen''” is die laaste verhaal in die bundel. Die verteller word weer uit die burgerlike milieu opgeroep en beveel om die groep soldate wat een van Swapo se basisse ingeneem het en weier om te onttrek, te oorreed om terug te keer. Die bevelvoerder van hierdie eenheid is Jock, die verteller se eertydse spanleier en vriend. Jock weier om te onttrek, waarna die verteller hom vermoor. Hy neem bevel oor van die groep soldate en probeer dan om die visioen van sy vader, naamlik ’n eie volk om oor te regeer, te verwesenlik. Hierdie kortverhaal word deur Abraham H. de Vries in “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''” opgeneem, die belangrikste versamelbundel van Afrikaanse kortverhale. “''’n Wêreld sonder grense''” word in 1985 met die Eugène Marais-prys bekroon en verower ook die FAK se Helpmekaar-prys vir ontspanningsleesstof. In 1987 word die verhaal verfilm, waarvoor Strachan self die draaiboek skryf. Die boek word ook in Engels en Nederlands vertaal en aan verskeie universiteite voorgeskryf. “''Agter die suikergordyn''”<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 22 Maart 1998</ref> se nege kortverhale het ’n opmerklik ligter aanslag.<ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> Die titel het betrekking op ’n Zoeloelandse verblyf, maar dui ook op afgesonderdheid en ’n wêreld met grense, waar dinge aan verskillende kante van die grens anders beleef word.<ref>Van Coller, H.P. “Insig” Maart 1998</ref> Hierdie bundel ondersoek veral die Afrikaanse leefwyse na demokratisering, met verskeie van die verhale wat kennelik outobiografies is.<ref>Van Coller, H.P. “Insig” Maart 1998</ref> Op die oog af verander weinig aan die leefwyse, met rugby, partytjies, jagtogte en seks wat bedryf word soos voor die koms van demokrasie.<ref>Visagie, Andries “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 2, Mei 1998</ref>Hierdie leefwyse word gekontrasteer met die flardes herinneringe aan die traumatiese ervarings as soldaat aan die grens. Terwyl die grensoorlog steeds nie verdwyn het uit die Afrikaner-psige nie, gesels eertydse vyande tydens ’n herbesoek aan die Caprivi lekker saam. Nou is die Boere-soldate egter vegters aan die kant van die MPLA in Angola en nie Unita nie, want ’n soldaat veg aan die kant wat hom goed betaal. So word morele oortuigings nou vervang deur ekonomiese oorwegings. Deur suggestie gee die bundel dan indringende kommentaar op die rigtingloosheid van die Afrikaner na demokratisering. Soos in sy eerste bundel kortverhale is hier ’n hegte eenheid, wat meegebring word deur ’n ek-verteller in al die verhale en verskeie karakters wat in opvolgende verhale herverskynings maak, terwyl die verhale ook chronologies op mekaar volg. Van sy kortverhale word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder “''Die Afrikaanse kortverhaalboek''”, “''Story Flight''”, “''Koker''”, “''Kort-kort''”, “''Die wond en ander verhale''” en “''Vuurslag''”. Hy publiseer ook kortverhale in letterkundige tydskrifte soos ''Tydskrif vir Letterkunde''. === Romans === Sy belangrikste werk is sy langer prosa. In 1990 wen<ref>Britz, Etienne “Tydskrif vir Letterkunde” “Jaargang 29 no. 3, Augustus 1991</ref> “''Die jakkalsjagter''”<ref name="buys" /> die De Kat-Antenne-Saambou-Tafelberg Groot Romanwedstryd en hierdie boek word in dieselfde jaar genomineer vir die Rapportprys en is in 1991 op die kortlyste vir die W.A. Hofmeyr-prys en M-Net-prys en in 1992 op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]].<ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> Dit word in 1991 deur die beoordelaars van die ATKV-Prosaprys uitgesonder as ’n boek met besondere meriete.<ref>Pakendorf, Gunther “Die Burger” 13 Desember 1990</ref> In hierdie boek is die jakkalsjagter (wat regdeur die roman naamloos bly) op die plaas van ’n weduwee op soek na die wit hond wat die skape vang en wat gedood moet word.<ref>Rabie, Jan “Insig” November 1990</ref> Die soektog is terselfdertyd ’n soeke na die self. Die verhaal word vertel in fragmente en terugflitse uit die verlede,<ref>Van Coller, H.P. “Rapport” 27 Januarie 1991</ref> waar die liefdelose huwelik tussen sy ouers ’n groot invloed uitoefen op die hoofkarakter Lenka (wat merkwaardige ooreenkomste met die jakkalsjagter toon) se ontwikkeling en ontwakende manlikheid. Jag is die essensie van manlikheid en daarom staan dood, wreedheid en vernietiging sentraal in hierdie soeke na oorlewing en selfherkenning. Jag is ook ’n metafoor vir die oermenslike stryd tussen mens en natuur. Die natuur skuil ook in die mens se wese en so vind die jagter sy prooi in die gemeenskap, veral die vrou, en ook in die eie psige. So is Lenka dan voortdurend aan die beweeg, met sy soeke na homself wat ook as ’n vlug gesien kan word. Hy was getroud met Gillian, maar die huwelik het misluk. Ook Gillian voer ’n stryd om Lenka uit haar gedagtes te kry. Verskeie gebeurtenisse en persone word in die ander weerspieël. So is die jag op die hond, op die voortvlugtige aan die grens en op die jakkals variasies van dieselfde verhaal. Terselfdertyd is daar onsekerheid oor identiteit, sodat die mense aan die begin van die laaste hoofstuk onseker is oor wie in die lykswa lê. Vir sommige is dit die man wat alleen op die plaas gewoon het, vir ander die jakkalsjagter en vir ander die man wat die boeke geskryf het. Hierdie is ’n geslaagde verwerking van die tema van die manlike psige in ’n patriargale bestel, wat aanleiding gee tot geweld, sielkundige verbrokkeling en ongevoeligheid, waardeur die buitestaander-figuur nie tyd inruim vir langdurige verhoudings nie. Die W.A. Hofmeyr-prys word in 1995 toegeken aan <ref name="buys" />“''Die werfbobbejaan''”,<ref>De Lange, Johann “Die Burger” 28 Junie 1995</ref> wat in 1993 ’n tweede plek verower het in die Sanlam-De Kat-Kuns op Een-romanwedstryd en in 1995 op die kortlys was vir die M-Net-prys. In hierdie boek betrek die jong Kaapstadse vrou Khera vir ’n jaar lank ’n buitekamer van ’n Zoeloelandse hotel om ’n biografie te skryf van die swerwer en avonturier met wie sy getroud was en oor wie sy ’n obsessie het.<ref>Hough, Barrie “Insig” Oktober 1994</ref> Deurentyd kry sy egter uit die briewe, die dagboeke en kanttekeninge wat sy as bronne gebruik die indruk dat die objek van haar ondersoek besig is om haar in ’n bepaalde rigting te lei.<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 25 September 1994</ref> Sy voel dat daar gedurig ’n moontlikheid is dat hy weer sy verskyning kan maak.<ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref>Hy doen dit dan ook in die vorm van die werfbobbejaan (in Zoeloekultuur die verpersoonliking van die bonatuurlike) wat in sy seksuele frustrasie na die vrou uitreik. Die bobbejaan is vasgemaak aan ’n ketting en sy sirkelgang rondom die paal word ook simbool van die vele lewenssirkels wat in die roman aangeraak word. Khera vind nie aansluiting by die ander inwoners van die hotel nie, maar haar ontmoeting met die jong musikant en veral die wildvanger veroorsaak oomblikke van herkenning, waarin die verlede helder word. Al hierdie mans word inkarnasies van die ontwykende man oor wie sy ’n obsessie het. Wanneer die werfbobbejaan van sy ketting losbreek, agtervolg die wildvanger hom en kry die jag met volgehoue intensiteit besondere betekenis. Die gebeure van “''Die jakkalsjagter''” word op postmodernistiese wyse ingebed in die verhaal sodat beide Lenka (as die onderwerp van die biografie) en Khera (as Gillian) in verskuilde vorm hulle verskyning maak. Daar is ook ooreenkomste tussen die wildvanger en die werfbobbejaan, sodat jagter en gejaagde een word, terwyl daar ook aanduidings is dat die wildvanger en die jakkalsjagter van die vorige boek ooreenkomste toon. Agter die gebeure in die hede is daar ’n stuk werklikheid wat telkens na die oppervlak beur en poog om die onmiddellike werklikheid te verdryf. Weereens is die mense as spoorsnyers en jagters steeds aan die beweeg om hulle eie alleenheid te besweer. “''Dwaalpoort''”<ref>Anker, Johan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 48 no. 1, Herfs 2011</ref> verower in 2010 die derde prys in Sanlam se Groot Romanwedstryd en word in 2011 bekroon met die W.A. Hofmeyr-prys nadat dit ook op die kortlys was vir die toekenning van die M-Net-prys en die Universiteit van Johannesburg-prys.<ref>Harper, Susanne “Beeld” 22 November 2010</ref> Die titel verwys na die eeue-oue familieplaas wat ’n jagtersparadys is iewers op die grens tussen Vrystaat en Natal en die roman ontstaan uit die gegewe van sy drama “''Kloof''”, wat hy grondig verwerk en aanpas. Die vyf karakters (Rentia, die eienaar), Henning (haar eggenoot), Bullet (Rentia se vorige minnaar en nou wildvanger) en die besoekers, Jurgens en sy vrou Anne, ’n voormalige ontkleedanseres, word om die beurt in opeenvolgende hoofstukke aan die woord gestel. Elkeen van hulle het ’n eiesoortige perspektief en meermale ook ’n geraamte of twee in die kas, wat die spanning in die interaksie tussen die karakters verhoog. Die hedendaagse gebeure waarvan hulle vertel speel af oor die verloop van ’n naweek, maar die roman het vele verwysings na die verlede. In die kloof hou die uiters seldsame wit hartbeeste, wat op magiese manier waghou oor die plaas. Vanuit die familiekerkhof is ook die voorouers nie rustig nie, want Henriette het gesweer om Dwaalpoort ná haar dood gereeld weer te besoek. Sy is die grootouma wat tydens die Anglo-Boereoorlog ’n verhouding het met ’n Engelse offisier en na die oorlog die baba alleen op die afgebrande Dwaalpoort moet grootmaak. Aktuele eietydse kwessies soos grondhervorming en plaasonteiening vorm ook deel van die tematiek, met die altyd heersende bedreiging van einde en uitwissing wat oor mens, dier en plaas hang. In 2015 word “''Brandwaterkom''”<ref>Burger, Willie Vrouekeur: http://www.vrouekeur.co.za/artikel.aspx?id=79890{{Dooie skakel|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> met die derde prys bekroon van NB-Uitgewers se Groot Afrikaanse Romanwedstryd. Hierdie roman het die Anglo-Boereoorlog as agtergrond en speel af in die [[Brandwaterkom]] en nabygeleë gebiede,<ref>Hambidge, Joan “Rapport” 28 Junie 2015: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Brandwaterkom-Alexander-Strachan-maak-geskiedenis-20150628 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110150518/http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Brandwaterkom-Alexander-Strachan-maak-geskiedenis-20150628 |date=10 November 2016 }}</ref> met die fokus wat veral val op die groot veldslae in die eerste jaar van die oorlog. Geskiedkundige feite word vernuftig met fiksie vermeng, terwyl die roman ook op intertekstuele wyse gesprek voer met veral sy vorige roman “''Dwaalpoort''”.<ref>Koen, Dewald “Beeld” 13 Julie 2015</ref> Daar is verskeie vertellers, met die lewensverhale van meer as een karakter wat vanuit verskillende hoeke vertel word. Die stem van die boodskapper verskaf verdere verskeidenheid van perspektief. Esther van Emmenes is ’n navorser wat haar tydelik op Fouriesburg vestig om in die omgewing navorsing oor die oorlog te doen vir haar proefskrif. Sy wil veral die twyfelagtige rol van kommandant Fanie Vilonel tydens die oorlog ondersoek. Esther se eie verlede spook egter ook by haar en belemmer haar navorsing. Sy ontmoet onder andere vir Bullet, ’n karakter uit “''Dwaalpoort''”, wat haar op haar navorsing begelei. In hierdie navorsing word die grensoorlog ook betrek as verwysingspunt en die impak daarvan vergelyk met die Anglo-Boereoorlog, met Dwaalpoort wat volgens Bullet die plek is waar hierdie oorloë bymekaar kom. Die navorsing beland dan op ’n onverwagte afdraaipad. ’n Parallelle verhaallyn handel tydens die oorlog oor die regsgeleerde Fanie Vilonel, wat sy verantwoordelikhede ernstig opneem  en ’n belang&shy;rike rol speel tydens die verskeie veldslae waaraan hy deelneem. Hy is egter in verskeie traumatiese voorvalle betrokke wat sy houding teenoor die lewe en oorlog beïnvloed. Hy raak ook betrokke by ’n liefdesintrige, wat sy lojaliteit teenoor sy eggenoot en vaderland beproef. Die roman bevat ’n uitgebreide bibliografie en erkennings, wat blyk is van die deeglike navorsing wat gedoen is om die gebeure lewensgetrou uit te beeld. === Drama === In 2000 debuteer sy postmodernistiese drama “''Hartebees''” by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees. Hy verwerk en herskryf die drama en dit word as<ref>Coetser, Johan “Beeld” 15 Desember 2003</ref> “''Kloof''” gepubliseer. Die aksie sentreer rondom ’n jagnaweek op ’n wildsplaas wat aan die egpaar Emma en Henning behoort.<ref>[[Eben Cruywagen]] “Die Burger” 29 Desember 2003</ref> Hier is ’n regter (Jurgens), getroud met ’n gewese ontkleedanseres (Riana), hulle gaste vir die naweek. Bullet is ’n professionele jagter sonder beginsels wat ook op die plaas werk. Sake begin verkeerd loop wanneer die karakter Bullet vir Riana as ontkleedanseres herken en sy later voor hom en Henning ’n vertoning lewer. Die motief van jag word uitgebeeld in Jurgens se jag van ’n rooihartbees en ook die jag van mans op vroue. Seksuele innuendo is heeltyd aanwesig in hierdie drama, waar die titel die kloof of paradys aandui waar nog nooit gejag is nie en die magiese withartbees (simbool van die vergeldende gees van die verontregtes of die vloek van die voorvaders) onversteurd bestaan. Gierigheid, bedrog en wellus dompel die uitstappie in rampspoed en deurgaans word al die karakters figuurlik ontklee om in al hulle naaktheid en menslikheid ontbloot te word. Die drama maak hier ook gebruik van ’n tydlose, alomteenwoordige waarnemer wat as verteller die gehoor op hoogte hou van hede, verlede en toekoms. Alexander was ook deel van SABC2 se projek ''Vierspel 2'', en sy riller “''Sjampanje vir Vrydagaand''” is in April 1996 gebeeldsend met André Jacobs en Michelle Botes in die hoofrolle. Antoinette Wilkinson was die regisseur. ’n Historikus keer terug van oorsee waar hy sy jongste werk bekend gestel het. Hy word dan die slagoffer van ’n paar gebeure wat hom tot op die randjie van ’n ineenstorting lei. == Eerbewyse == Hy wen die [[Eugene Maraisprys]] in 1984 met ''n Wêreld sonder grense'', die [[W.A. Hofmeyr-prys]] in 1994 met ''Die werfbobbejaan'' en weer in 2011 met ''Dwaalpoort''. In 2016 wen hy die ''kykNet-Rapport-boekprys'' van R 200,000 met sy boek ''Brandwaterkom'' vir die beste fiksiewerk.<ref>Afrikaans skrywers oes wye lof en geld in. Rapport. 25 September 2016</ref> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1984 |’n Wêreld sonder grense |- |1990 |Die jakkalsjagter |- |1994 |Die werfbobbejaan |- |1997 |Agter die suikergordyn |- |2003 |Kloof |- |2010 |Dwaalpoort |- |2015 |Brandwaterkom |} == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse skrywers]] == Bronnelys == === Boeke === * Botha, Elize “Prosakroniek” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 * Van Coller, H.P. “Alexander Strachan (1955-)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 === Vakkundige artikels === *Anker, Willem. 2006. Guerilla-aanvalle op koning Oedipus. 'n Skisoanalitiese lees van Alexander Strachan se kortverhaal 'Herinnering' (1984). ''Stilet.'' *Anker, Willem. 2009. Nomades, oorlogmasjiene, Freud en The Doors- ’n Skisoanalise van Alexander Strachan se “Visioen” (1984) met verwysing na Apocalypse Now. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Burger, Willem. 1995. ''Die Werfbobbejaan'' van Alexander Strachan - Wêrelde sonder grense. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Klopper, EMM. 1996. Die gebruik van die mite in ''Die werfbobbejaan'' van Alexander Strachan. ''Literator.'' *Meyer, Susan. 2012. Stemme van agter die plaas se hek. die mens-natuur-gesprek in ''Dwaalpoort'' van Alexander Strachan. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Visagie, Andries. 2002. White Masculinity and the African Other- ''Die werfbobbejaan'' by Alexander Strachan. ''Alternation.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Snelvuur” “Beeld” 20 Junie 2011 * Brümmer, Willemien “Ek is die jakkalsjagter” “By” 25 September 2010 * Burger, Willem “’Die werfbobbejaan’ van Alexander Strachan: Wêrelde sonder grense” “Tydskrif vir * Letterkunde” Jaargang 33 no. 4, November 1995 * Buys, Junita “Alexander Strachan” “Kakkerlak” Uitgawe 2, 2005 * Coetzee, Carol “Jagter na liefde” “Rapport” 9 Desember 1990 * Coetzer, Susan “Hy koes liewer en kies koers” “Rooi Rose” Maart 2001 * Fourie, Corlia “Zander en sy grense” “Rooi Rose” 27 Mei 1998 * Hough, Barrie “Plaas toe, op Zander se spoor” “Rapport” 25 September 1994 * Le Roux, André “Oor Zander – wat jag sonder om te skiet” “Die Burger” 15 Februarie 1995 * Louw, Anika “Zander is wonderlik anders” “Rooi Rose” 9 Augustus 1995 * Nieuwoudt, Stephanie “Bevry jou van tradisionele prosagrense, sê Strachan” “Plus” 21 November 1997 * Nieuwoudt, Stephanie “Strachan wikkel hom los uit sy skryfkokon” “Plus” 20 Januarie 1998 * Prins, M.J. “Enkele verhale uit ‘Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P. * Grové" “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Robinson, Marguerite “Alexander Strachan, jagter en prooi” “Die Burger” 23 September 1994 * Smuts, J.P. “Commendatio vir die W.A. Hofmeyr-prys 1994 Alexander Strachan: ‘Die werfbobbejaan’” * “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 33 no. 3, Augustus 1995 * Strachan, Alexander “Ons jong skrywers doen dit nou anders” “Rapport” 21 Julie 1985 * Strachan, Alexander “Terug na die Caprivi” “De Kat” Julie 1995 * Strachan, Alexander “’n Spoor in die stof” “By” 5 Mei 2012 * Van Coller, H.P. “Tussen nostalgie en parodie: die Afrikaanse prosa in die jare negentig (1)” “Tydskrif   vir Geesteswetenskappe” Jaargang 35 no. 3, September 1995 === Internet === * Facebook: https://www.facebook.com/zander.strachan.96 * Hambidge, Joan Woorde wat Weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2015/07/joan-hambidge-n-nota-by-alexander.html * Klopper, E.M.M. Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/619/789 * LitNet ATKV-Skrywersalbum 4 Februarie 2015: http://www.litnet.co.za/alexander-strachan-1955/ * Meyer, Susan Scielo: http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0041-47512012000200010 * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/346 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427060711/http://www.nb.co.za/Authors/346 |date=27 April 2015 }} * Pretorius, Charmaine Universiteit van Johannesburg: https://ujdigispace.uj.ac.za/handle/10210/6578{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Visagie, Andries Universiteit van Pretoria: http://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/19455/Visagie_White(2002).pdf?sequence=1 * Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-35861/ == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Strachan, Alexander}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] [[Kategorie:Akademiese personeel van Vista-universiteit]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] f1nsufd6854yplc6ff6ng3988hs0ze3 Yann Martel 0 99257 2901752 2899392 2026-05-06T08:16:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901752 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Yann Martel | bynaam = | beeld = Yann martel 2007-10-25 Seattle WA USA.jpg | beeldbeskrywing = Yann Martel in 2007 in [[Seattle]], VSA | onderskrif = | geboortenaam = Yann Martel | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|6|25}} | geboorteplek = [[Salamanca]], [[Spanje]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | alma_mater = [[Trent Universiteit]] | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Life of Pi'' (2001)<br />''Beatrice and Virgil'' (2010) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Booker-prys]] 2002 | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Yann Martel''' (gebore [[25 Junie]] [[1963]]) is 'n [[Spaanse|Spaans]]-[[Kanada|Kanadese]] outeur wat internasionale bekendheid verwerf het met sy allegoriese roman ''[[Life of Pi]]'', wat in 2002 met die [[Booker-prys]] bekroon is.<ref name=ox>{{cite journal |url = http://www.oxonianreview.org/wp/tigers-and-tall-tales/ |title = Tigers and Tall Tales |last = Dunn |first = Jennifer |work = [[The Oxonian Review]] |publisher = [[University of Oxford]] |issue = 2.2 |date = 1 Maart 2003 |accessdate =3 Februarie 2011}}</ref><ref name="Booker">{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |title=''Life of Pi'' |publisher=Man Booker Prize |access-date=31 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610054420/http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |archive-date=10 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |title=Canadian wins Booker Prize / 'Life of Pi' is tale of a boy who floats across the ocean from India |author=Kipen, David |date=23 Oktober 2002 |work=San Francisco Chronicle |accessdate=31 Augustus 2010 |archive-date=18 Julie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120718155011/http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |title=Life of Pi wins Booker |author=Reynolds, Nigel |date=30 September 2002 |work=The Daily Telegraph |location=UK |access-date=3 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045357/https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |archive-date=23 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie roman was 'n nommer een topverkoper gepubliseer in 50 lande en het meer as 12 miljoen kopieë verkoop. Die boek was vir meer as 'n jaar lank op die [[New York Times]] se lys van topverkoper-boeke.<ref>[https://www.theglobeandmail.com/arts/the-bestsellers-of-2002/article1029255/ The Globe and Mail Bestseller List 2002], ''The Globe and Mail'', 2002. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dit is aangepas vir die grootskerm en geproduseer deur [[Ang Lee]],<ref>[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. ''The Guardian'' online. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>Hiscock, John (19 Desember 2012). [https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmmakersonfilm/9728119/Ang-Lee-interview-how-he-filmed-the-unfilmable-for-Life-of-Pi.html "Ang Lee, interview: how he filmed the unfilmable for Life of Pi"]. ''The Telegraph''. URL besoek 19 Januarie 2015.</ref> wat in 2013 vier Oscars (die meeste vir die geleentheid) gewen het, insluitend beste regisseur<ref>{{cite news |last=Brooks |first=Xan |title=Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi |url=https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |access-date=17 Oktober 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=25 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417081003/https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Brooks, Xan (5 Februarie 2013).[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. The Guardian. URL besoek 1 April 2016.</ref> en die Golden Globe-toekenning vir die beste oorspronklike musiek.<ref>[http://www.classicfm.com/composers/danna/news/mychael-danna-wins-best-soundtrack-oscar/#di6Y11MZitxVjoar.97 Mychael Danna Wins Best Soundtrack Oscar for Life of Pi]. Classic fm online, 25 Februarie 2013. URL besoek 1 April 2016.</ref> Martel is ook die skrywer van die romans ''The High Mountains of Portugal''.<ref name = "Knopf">[http://penguinrandomhouse.ca/books/242201/high-mountains-portugal#9780345809438 Knopf Canada: The High Mountains of Portugal]. Penguin Random House site. Retrieved Maart 24, 2016</ref><ref name = "WP Charles">Charles, Ron (Januarie 21, 2016).[https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/yann-martels-the-high-mountains-of-portugal-is-his-best-since-life-of-pi/2016/01/21/59ba6f30-c04f-11e5-83d4-42e3bceea902_story.html Yann Martel’s ‘The High Mountains of Portugal’ is his best since ‘Life of Pi’]. The Washington Post, Book World. Retrieved Maart 24, 2016.</ref> , ''Beatrice and Virgil''<ref name=Barber>Barber, John. [https://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ Martel's post-modern Holocaust allegory fetches $3-million advance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616182959/http://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ |date=16 Junie 2010 }}, ''The Globe and Mail'', 6 April 2010.</ref><ref>Woog, Adam. [http://seattletimes.com/html/books/2011607590_br18martel.html 'Beatrice and Virgil': Yann Martel's haunting fable of humans, animals and violence], ''The Seattle Times'', 17 April 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref><ref>Wyndham, Susan. [http://blogs.smh.com.au/entertainment/archives/undercover/022391.html Books To Watch in 2010], ''The Sydney Morning Herald'', 9 Januarie 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref>, ''Self''<ref name="Saskatoon Star Phoenix">{{cite news |url=http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |title=Martel protests level of arts funding by sending PM books |date=17 April 2002 |publisher=Saskatoon Star Phoenix |access-date=30 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000623/http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |publisher=Toronto Star |title=6 compete for first novel award |date=28 Maart 1997 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28%2C+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |access-date=30 Desember 2018 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021951/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28,+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04%2C+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |date=4 Mei 1996 |first=Philip |last=Marchand |title=An unforgettable exploration of a self |accessdate=30 November 2009 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021909/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04,+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |url-status=dead }}</ref>, die versameling van stories ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' en 'n versameling briewe aan die eerste minister van Kanada, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name="Saskatoon Star Phoenix"/> <ref name ="MacLennan Prize">[http://quebecbooks.qwf.org/awards/year/2001 Winner of The Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001.] QWF Literary Database of Quebec English-Language Authors. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref name = "BC Yann">[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council, Yann Martel Biography.] British Council, Literature. URL besoek 1 April 2016.</ref> Hy het 'n aantal literêre pryse gewen, waaronder die 2001 Hugh MacLennan-prys vir fiksie en die 2002-Asiatiese / Pasifiese Amerikaanse prys vir letterkunde.<ref name ="APALA">[http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ 2001-2003 Asian Pacific American Awards for Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115151638/http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ |date=15 November 2015 }}. Cooperative Children's Book Centre, School of Education, University of Wisconsin-Madison. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> Hy woon in [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]], met die skrywer Alice Kuipers en hul het vier kinders.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 Saskatoon Public Library, Collections Connections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704225355/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 |date= 4 Julie 2015 }}. Saskatoon Public Library site. Retrieved Desember 30, 2014.</ref><ref name = "Chatelaine">Black, Grant (27 Mei 2011). [http://www.chatelaine.com/living/alice-kuipers-a-woman-of-style-and-substance/ Alice Kuipers: "A Woman of Style and Substance"]. ''Chatelaine Magazine'', Canada. Retrieved 21 Julie 2013.</ref><ref>[http://www.quillandquire.com/authors/life-after-pi/ Life After Pi]. Quill & Quire. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Alhoewel sy eerste taal [[Frans]] is, skryf Yann Martel in [[Engels]]: "Engels is die taal waarin ek die subtiliteit van die lewe die beste uitdruk. Maar ek moet sê dat Frans die taal is wat die naaste aan my hart is. En om dieselfde rede gee Engels ook vir my voldoende afstand om te skryf." <ref>[http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes Quoterature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321020519/http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes |date=21 Maart 2016 }}. Martel entry. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> == Vroeë lewe == Hy is gebore as seun van die Frans-Kanadese Nicole Perron en Émile Martel in [[Salamanca]], [[Spanje]], waar sy ouers aan die Universiteit van Salamanca studeer het. Sy moeder was besig met Spaanstalige studies, terwyl sy pa aan 'n PhD oor die Spaanse skrywer en filosoof Miguel de Unamuno gewerk het.<ref>[https://books.google.com/books?id=kucUAQAAIAAJ&q=Nicole+Perron+Martel&dq=Nicole+Perron+Martel&hl=en&redir_esc=y Google Books, Twenty-first-century Canadian writers]</ref> Kort na sy geboorte het die gesin verhuis, eers na Coimbra, [[Portugal]]; en [[Madrid]], Spanje; en toe na [[Fairbanks]], Alaska; en [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Brits-Columbië]], waar sy pa onderskeidelik aan die universiteite van Alaska en Victoria onderrig het.<ref name="parents">[http://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html Émile Martel et Nicole Perron Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231104184159/https://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html |date= 4 November 2023 }}. le-mot-juste-en-anglais.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Sy ouers het daarna by die Kanadese buitelandse sake aangesluit. As gevolg hiervan het hy in [[San José]], [[Costa Rica]], [[Parys]], [[Frankryk]] en Madrid, Spanje, tussen [[Ottawa]], [[Ontario]], tussen uitplasings opgegroei.<ref>[http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 L’Académie des lettres du Québec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612144052/http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 |date=12 Junie 2018 }}. L'Académie des lettres du Québec. Retrieved Maart 23, 2016.</ref><ref>[http://www.litterature.org/recherche/ecrivains/martel-emile-330/ L’ÎLE, l’Infocentre littéraire des écrivains]. L'ÎLE, l'Infocentre littéraire des écrivains. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel voltooi sy finale twee jaar hoërskool by Trinity College School, 'n kosskool in Port Hope, [[Ontario]], Kanada,<ref name="Understanding" /><ref name="Understanding">Brown, Mick (1 Junie 2010). [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/7793416/Yann-Martel-in-search-of-understanding.html Yann Martel: in search of understanding]. ''The Telegraph''. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>[http://www.tcs.on.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=222&Itemid=462 Notable Alumni]. TCS Ontario. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> en daarna 'n voorgraadse graad in filosofie aan die Trent-universiteit in Peterborough, Ontario.<ref name="BC Yann" /><ref>{{Cite press release |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-14040695_ITM |title=Mann Booker Prize Winner and Author of Life of Pi Yann Martel returns to Trent on March 31 |date=28 Maart 2006 |accessdate=30 November 2009 }}</ref> As 'n volwassene het Martel diverse werkgeleenthede gehad - 'n parkeerbeampte in Ottawa, skottelgoedwasser in 'n boomplant-kamp in Noord-Ontario, sekuriteitswag by die Kanadese ambassade in Parys. Later reis hy deur Mexiko, [[Suid-Amerika]], Iran, Turkye en Indië.<ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council Literature: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.library.nashville.org/NashvilleReads/LifeofPi_AuthorBio_Synopsis.pdf Nashville Public Library: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/yann-martel/ Canadian Encyclopedia: Yann Martel]. Canadian Encyclopedia online. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Hy het begin skryf terwyl hy op universiteit was, veral kortverhale wat volgens sy eie erkenning "deur onvolwassenheid gekenmerk was en ook vreesaanjaend was", maar hy het nie opgehou met skryf nie.<ref>[http://www.trentu.ca/newsevents/newsDetail.php?newsId=14967 Best-Selling Author and Trent Alum Yann Martel Launches New Book]. Trent University News. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VtTtUU1aD2g Trent Luminary – Yann Martel]. Trent University Youtube Channel. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html Yann Martel on why Life of Pi didn't make him a better writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711184851/http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html |date=11 Julie 2017 }}. CBC Books. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Martel verhuis na Saskatoon, Kanada, met sy lewensmaat, die skrywer Alice Kuipers, in 2003.<ref name = "Chatelaine"/><ref>[http://www.montana.edu/convocation/2013/ 2013 Montanan State University, Freshman Convocation and Summer Reading 2013]. Montanan State University. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> == Loopbaan == Martel se werk verskyn die eerste keer in 1988 in ''The Malahat Review'' met sy kortverhaal ''Mister Ali and the Barrelmaker''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/issues/featured/issue84.html The 50 Issues Project, Issue #84]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die ''Malahat Review'' het ook in 1990 sy kortverhaal ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' gepubliseer, waarvoor hy die Journey-prys gewen het in 1991 en wat ingesluit is in die 1991-1992 ''Pushcart Prize Anthology''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/documents/brochure.pdf "Brochure"]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1992 het die ''Malahat'' sy kortverhaal ''The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto with One Discordant Violin, by the American Composer John Morton'' uitgegee, waarvoor hy 'n National Gold Award gewen het.<ref>[http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 Encyclopedia.com: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403171809/http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 |date= 3 April 2016 }}. Encyclopedia.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die kulturele tydskrif ''Border Crossings'' het sy kortverhaal ''Industrial Grandeur'' in 1993 gepubliseer.<ref>[http://bordercrossingsmag.com/magazine/issue/issue-47 Border Crossings: Issue 47]. Border Crossings. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dieselfde jaar het 'n boekwinkel in Ottawa, wat Martel ondersteun het, 'n handgemaakte, beperkte uitgawe van sommige van sy stories, ''Seven Stories'', gepubliseer.<ref>[http://www.worldcat.org/title/seven-stories/oclc/35941554 worldcat.org: Seven Stories]. WorldCat libraries. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel gee Die Kanadese Raad van Kunste krediet vir die sleutelrol wat hulle speel in die bevordering van sy loopbaan, hulle het in 1991 en 1997 toekennings aan hom toegeken. In die skrywersnota van sy roman, ''Life of Pi'', skryf hy: "Ek wil graag my opregte dank uitspreek aan dié groot instelling, die Kanadese Raad van Kunste, sonder wie se toelae ek nie [''Life of Pi''] bymekaar kon bring nie....As ons, burgers, nie ons kunstenaars ondersteun nie, dan lê ons ons verbeelding op die altaar van die ruwe werklikheid en ons beland in 'n wêreld van niks glo nie en het nuttelose drome."<ref name = "CCA1">[http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel Canada Council for the Arts: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403210707/http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel |date= 3 April 2016 }}. Canada Council for the Arts. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref name = "CCA2">[http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 OK Novels: Excerpt, Life of Pi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831104217/http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 |date=31 Augustus 2018 }}. OK Novels. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1993 het ''Knopf Canada'' 'n versameling van vier van Martel se kortverhale gepubliseer: ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios, the eponymous story, as well as The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto..., Manners of Dying'' en ''The Vita Aeterna Mirror Company.'' By die eerste publikasie verskyn die versameling in Kanada, [[Quebec]], die [[Verenigde Koninkryk]], Frankryk, [[Nederland]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. Martel se eerste roman, ''Self'', verskyn in 1996. Dit is gepubliseer in Kanada, Quebec, die Verenigde Koninkryk, Nederland en Duitsland.<ref>[http://www.quillandquire.com/review/self-a-novel/ Quill & Quire: Self, A Novel]. Quill & Quire.</ref> Martel se tweede roman, ''Life of Pi'', is gepubliseer op 11 September 2001 en ontvang in 2002 onder meer die [[Man Booker-prys]]. Dit het in verskeie lande 'n topverkoper geword, waaronder 61 weke op die New York Times se Besverkoperlys. Martel was die vorige dag in New York en die aand van die tiende in Toronto. Die volgende oggend is sy roman gepubliseer.<ref name=ox/><ref name = "NYT 61">Rule, Matt (August 22, 2013).[http://www.bozemandailychronicle.com/special_section/msu-survival-guide-2013/life-of-pi-author-to-speak-at-freshman-convocation/article_7bfc1188-799a-5a58-a195-28c36c85899b.html Bozeman Daily Chronicle, Montana State University Survival Guide]. Bozeman Daily Chronicle, Montana State University.</ref> Hy is gedeeltelik geïnspireer om 'n storie te skryf oor die deel van 'n reddingsboot met 'n wilde dier nadat hy 'n resensie van die novelle ''Max and the Cats'', deur die Brasiliaanse skrywer Moacyr Scliar in die New York Times Book Review, gelees het. Martel het aanvanklik kritiek van die Brasiliaanse pers ontvang omdat hy nie met Scliar geraadpleeg het nie.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |title=Booker winner in plagiarism row |publisher=The Guardian |date=November 2002 |access-date=5 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122549/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |title=Autor de 'As Aventuras de Pi' é suspeito de plagiar brasileiro (in Portuguese) |date=Januarie 2013 |publisher=Folha de S.Paulo |access-date=13 Februarie 2013 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122558/https://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel het daarop gewys dat hy nie kon steel van 'n werk wat hy nie destyds gelees het nie. Hy het gewillig erken dat hy beïnvloed word deur die New York Times se oorsig van Scliar se werk en bedank hom in die skrywersnota in die ''Life of Pi''.<ref name = "CCA1"/><ref name = "CCA2"/><ref>Hemminger, Peter (13 Maart 2016). [http://calgaryherald.com/life/swerve/the-poseurs-guide-to-yann-martel The Poseurs Guide to Yann Martel]. Calgary Herald. Retrieved Maart 24, 2016.</ref><ref>Simas, Shed (Julie 12, 2014). [http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ On Life of Pi, Plagiarism and the Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002093953/http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ |date= 2 Oktober 2016 }}. Shed Simas.</ref> ''Life of Pi'' is later gekies vir die 2003-uitgawe van ''CBC Radio'' se Canada Read-kompetisie, waar dit deur die skrywer Nancy Lee bevorder is.<ref>[http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html Life of Pi was defended by Nancy Lee on Canada Reads 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115093733/http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html |date=15 Januarie 2017 }}. CBC (Canadian Broadcasting Corporation): Books.</ref> Martel se Franse vertaling, ''Histoire de Pi'', is daarbenewens ingesluit in die Franse weergawe van die kompetisie, ''Le combat des livres'', in 2004, bevorder deur sanger Louise Forestier. Martel was die Samuel Fischer-besoekende professor aan die Instituut van Vergelykende Letterkunde, Freie Universität [[Berlyn]] in 2002, waar hy 'n kursus met die titel "Die dier in die letterkunde" aangebied het.<ref>[http://www.fu-berlin.de/en/presse/informationen/fup/2010/fup_10_085/index.html Tomas Venclova Is Latest Samuel Fischer Visiting Professor at Freie Universität Berlin]. Freie Universität Berlin Presse.</ref> Hy het vanaf September 2003 'n jaar in Saskatoon, Saskatchewan, as die Saskatoon Openbare Biblioteek se skrywer-in-wording gewerk.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 Writers in Residence at Saskatoon Public Library, 1981–2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408063113/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 |date=2013-04-08 }}. Saskatoon Public Library: Collections, Connections. Retrieved Januarie 14, 2015.</ref> Hy het met Omar Daniel, komponis-in-woning by die Royal Conservatory of Music in Toronto, saamgewerk aan 'n musikale stuk vir [[klavier]], [[strykkwartet]] en bas. Die toonsetting, ''You Are Where You Are,'' is gebaseer op teks wat deur Martel geskryf is. Dit sluit dele van selfoongesprekke in wat in 'n gewone dag geneem word.<ref>[http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe ARC Premieres New Work in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709055651/http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe |date= 9 Julie 2017 }}. The Royal Conservatory, Canada, News Release, 28 Oktober 2004.</ref><ref>[http://www.arcensemble.com/recordings.php ARC Ensemble: Recordings, Concert Excerpts]. ARC Ensemble (Artists of The Royal Conservatory) Recordings.</ref> Van 2005 tot 2007 was Martel Besoekende Dosent aan die Universiteit van Saskatchewan.<ref>[http://www.arts.usask.ca/news/n/3/Yann_Martel_Appointed_as_a_Visiting_Scholar_in_English Yann Martel Appointed as a Visiting Scholar in English]. University of Saskatchewan, College of Arts & Science, News & Events.</ref><ref>Will, Joanne (Summer 2008). [http://nuvomagazine.com/magazine/summer-2008/yann-martel Yann Martel: Life of Yann]. Nuvo Magazine.</ref> ''Beatrice and Virgil'', sy derde roman, is in 2010 uitgegee. Die werk is 'n allegoriese kyk na die [[Holocaust]], wat probeer om hierdie tydperk nie deur die lens van historiese getuienis aan te pak nie, maar deur verbeeldingryke sintese.<ref>Lasdun, James (5 Junie 2010). [https://www.theguardian.com/books/2010/jun/05/beatrice-and-virgil-yann-martel Yann Martel's follow-up to Life of Pi is a risky fable about genocide ]. ''The Guardian'', UK, 5 Junie 2010.</ref><ref>Lo Dico, Joy (Mei 29, 2010). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/beatrice-and-virgil-by-yann-martel-1984399.html Independent Reviews: Beatrice and Virgil]. ''The Independent'', UK, 29 Mei 2010.</ref><ref>Ciabattari, Jane (10 April 2010). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126022215 NPR Reviews: Beatrice and Virgil]. NPR online, 10 April 2010.</ref> Die hoofkarakters in die storie is 'n skrywer, 'n [[taksidermis]] en twee opgestopte diere: 'n rooibrulaap en 'n [[donkie]].<ref>Malla, Pasha (April 9, 2010).[https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/review-beatrice-virgil-by-yann-martel/article4315308/ "Fiction, or is it?"]. ''The Globe & Mail'', Kanada, 9 April 2010.</ref> Van 2007 tot 2011 het Martel 'n "guerrilla-boekklub" bestuur met die destydse eerste minister van Kanada, [[Stephen Harper]], wat aan die eerste minister elke twee weke vir vier jaar lank 'n boek stuur, 'n totaal van meer as honderd romans, toneelstukke, poësieversamelings, grafiese romans en kinderboeke. Elke geskenk het gepaard gegaan met 'n brief waarin die waarde van die boek verduidelik word. Die punt was om vir Stephen Harper duidelik te maak dat die lees van literatuur nie net 'n plesier is nie, maar ook 'n noodsaaklike manier om die wêreld te ken en die lewe te verstaan. Vir al sy pogings het Martel nie 'n enkele antwoord van die eerste minister ontvang nie. Die briewe is in 2012 as 'n boek gepubliseer, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name = "GM Yann hears">Adams, James (9 Junie 2009). [https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/yann-martel-hears-from-harper----finally/article4275782/ The Globe and Mail: Yann Martel hears from Harper('s team)]. The Globe and Mail.</ref><ref>Smith, Joanna (1 Februarie 2011).[https://www.thestar.com/news/canada/2011/02/01/yann_martel_shuts_down_harper_book_club.html Yann Martel shuts down Harper book club]. The Star online.</ref> Die Poolse tydskrif ''Histmag'' het hom as inspirasie aangehaal vir die stuur van boeke aan die premier [[Donald Tusk]], maar dit was 'n eenmalige met slegs tien boeke wat deur hul uitgewers geskenk is en deur die tydskriflesers gekies is. Tusk het baie positief gereageer.<ref>{{cite web |title=Premier odebrał książki od internautów! |url=http://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |website=Histmag |access-date=26 Augustus 2014 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122601/https://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel is genooi om 'n lid van die Royal Society of Literature in 2014 te word.<ref>[http://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ Royal Society of Literature, List Current Fellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729090322/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |date=29 Julie 2017 }}. Royal Society of Literature, London, UK, 2016.</ref> Hy het van 2010 tot 2015 op die Raad van Direkteure van die Saskatoon Openbare Biblioteek gedien.<ref>[http://nationtalk.ca/story/saskatoon-public-library-announces-2010-board Saskatoon Public Library Announces 2010 Board]. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada, 2 Junie 2010.</ref><ref>[http://204.83.241.21/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406130958/http://204.83.241.21/about/leadership |date= 6 April 2016 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada.</ref><ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library, Past Board Meeting Minutes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328063846/http://saskatoonlibrary.ca/about/leadership |date=2016-03-28 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada. URL besoek 31 Maart 2016.</ref> Sy vierde roman, ''The High Mountains of Portugal'', is op 2 Februarie 2016 gepubliseer. Dit vertel van drie karakters in [[Portugal]] in drie verskillende tydperke, wat elkeen op sy eie manier liefde en verlies hanteer.<ref name = "NYT Broida">Broida, Mike (Februarie 12, 2016).[https://www.nytimes.com/2016/02/14/books/review/the-high-mountains-of-portugal-by-yann-martel.html?_r=0 The New York Times Sunday Book Review: The High Mountains of Portugal]. The New York Times.</ref><ref>Zimmerman, Jean (5 Februarie 2016).[https://www.npr.org/2016/02/05/463861486/confronting-loss-while-scaling-the-high-mountains-of-portugal NPR Book Review: Confronting Loss While Scaling 'The High Mountains Of Portugal']. NPR online.</ref> Dit het op die New York Times Besverkoper-lys gekom binne die eerste maand van vrystelling.<ref name = "NYT 2016">[https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2016-02-28/hardcover-fiction/list.html New York Times Bestseller List, 28 Februarie 2016: The High Mountains of Portugal]. New York Times Bestseller List online.</ref> == Gepubliseerde werke == * ''Seven Stories'' (1993) * ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios (Collection of four short stories, including the eponymous story of the collection'') (1993) * ''Self'' (1996) * ''Life of Pi'' (2001) * ''We Ate the Children Last'' (Kortverhaal) (2004) * ''Beatrice and Virgil'' (2010) * ''101 Letters to a Prime Minister: The Complete Letters to Stephen Harper'' (2012) * ''The High Mountains of Portugal'' (2016) == Toekennings en pryse == === ''The High Mountains of Portugal'' === * New York Times Topverkoper 2016 === ''Beatrice and Virgil'' === * New York Times Topverkoper 2010 * Boston Globe Topverkoper * L.A. Times Topverkoper * Minneapolis Star Tribune Topverkoper * National #1 Bestseller in Maclean's * Topverkoper in ''The Toronto Star'' * Gelys vir die 2012 International IMPAC Dublin Literary Award * Financial Times 2010 Fiksie van die Jaar === ''Life of Pi''=== * Wenner van die 2002 Man Booker Prize for Fiction * New York Times Topverkoper-lys 2002-03 (61 weeks) * Wenner van die Asian/Pacific American Award for Literature 2002 * Wenner van die Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001 * Wenner van die Boeke-prys 2003 (Suid-Afrika) * Wenner van die Deutscher Bücherpreis Deutscher Bücherpreis List of Winners|2004. * Wenner van La Presse Prix du Grand Public 2003 * Wenner van die “Scene It Read It” kategorie van die Coventry Inspiration Book Awards 2014 * A Quill & Quire Beste Boek van 2001 === ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' (kortverhaal) === * Wenner van die 1991 Journey Prize === Film verwerkings=== * ''Life of Pi'', met Ang Lee as regisseur in 2012 en het ‘n aantal pryse gewen. Martel maak 'n kort verskyning as ekstra, hy sit op 'n parkbank oor 'n dam terwyl [[Irrfan Khan]] (Pi) en Rafe Spall (wie Yann Martel speel) gesels. * ''We Ate the Children Last'' word verwerk as ‘n onafhanklike film. * ''Manners of Dying'', met Jeremy Peter Allen as regisseur in 2004. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' === Teater verwerkings === * ''Beatrice and Virgil'', verwek deur Lindsay Cochrane met Sarah Garton Stanley as regisseur by die Factory Theatre, Toronto in 2013. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' == Invloede == Martel het in 'n aantal onderhoude gesê dat [[Dante]] se ''Divine Comedy'' die mees indrukwekkende boek is wat hy ooit gelees het. As hy praat oor sy mees onvergeetlike kinderboek, herinner hy ''Le Petit Chose'' deur [[Alphonse Daudet]]. Hy het gesê dat hy dit gelees het toe hy tien jaar oud was, en dit was die eerste keer dat hy 'n boek so hartverskeurend gevind het dat hy hom tot trane beweeg het. == Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martel, Yann}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] co1kl5uokyff2yqbkjabtoo50xma577 2901753 2901752 2026-05-06T08:18:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901753 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Yann Martel | bynaam = | beeld = Yann martel 2007-10-25 Seattle WA USA.jpg | beeldbeskrywing = Yann Martel in 2007 in [[Seattle]], VSA | onderskrif = | geboortenaam = Yann Martel | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|6|25}} | geboorteplek = [[Salamanca]], [[Spanje]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | alma_mater = [[Trent Universiteit]] | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Life of Pi'' (2001)<br />''Beatrice and Virgil'' (2010) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Booker-prys]] 2002 | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Yann Martel''' (gebore [[25 Junie]] [[1963]]) is 'n [[Spaanse|Spaans]]-[[Kanada|Kanadese]] outeur wat internasionale bekendheid verwerf het met sy allegoriese roman ''[[Life of Pi]]'', wat in 2002 met die [[Booker-prys]] bekroon is.<ref name=ox>{{cite journal |url = http://www.oxonianreview.org/wp/tigers-and-tall-tales/ |title = Tigers and Tall Tales |last = Dunn |first = Jennifer |work = [[The Oxonian Review]] |publisher = [[University of Oxford]] |issue = 2.2 |date = 1 Maart 2003 |accessdate =3 Februarie 2011}}</ref><ref name="Booker">{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |title=''Life of Pi'' |publisher=Man Booker Prize |access-date=31 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610054420/http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |archive-date=10 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |title=Canadian wins Booker Prize / 'Life of Pi' is tale of a boy who floats across the ocean from India |author=Kipen, David |date=23 Oktober 2002 |work=San Francisco Chronicle |accessdate=31 Augustus 2010 |archive-date=18 Julie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120718155011/http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |title=Life of Pi wins Booker |author=Reynolds, Nigel |date=30 September 2002 |work=The Daily Telegraph |location=UK |access-date=3 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045357/https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |archive-date=23 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie roman was 'n nommer een topverkoper gepubliseer in 50 lande en het meer as 12 miljoen kopieë verkoop. Die boek was vir meer as 'n jaar lank op die [[New York Times]] se lys van topverkoper-boeke.<ref>[https://www.theglobeandmail.com/arts/the-bestsellers-of-2002/article1029255/ The Globe and Mail Bestseller List 2002], ''The Globe and Mail'', 2002. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dit is aangepas vir die grootskerm en geproduseer deur [[Ang Lee]],<ref>[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. ''The Guardian'' online. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>Hiscock, John (19 Desember 2012). [https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmmakersonfilm/9728119/Ang-Lee-interview-how-he-filmed-the-unfilmable-for-Life-of-Pi.html "Ang Lee, interview: how he filmed the unfilmable for Life of Pi"]. ''The Telegraph''. URL besoek 19 Januarie 2015.</ref> wat in 2013 vier Oscars (die meeste vir die geleentheid) gewen het, insluitend beste regisseur<ref>{{cite news |last=Brooks |first=Xan |title=Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi |url=https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |access-date=17 Oktober 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=25 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417081003/https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Brooks, Xan (5 Februarie 2013).[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. The Guardian. URL besoek 1 April 2016.</ref> en die Golden Globe-toekenning vir die beste oorspronklike musiek.<ref>[http://www.classicfm.com/composers/danna/news/mychael-danna-wins-best-soundtrack-oscar/#di6Y11MZitxVjoar.97 Mychael Danna Wins Best Soundtrack Oscar for Life of Pi]. Classic fm online, 25 Februarie 2013. URL besoek 1 April 2016.</ref> Martel is ook die skrywer van die romans ''The High Mountains of Portugal'',<ref name = "Knopf">[http://penguinrandomhouse.ca/books/242201/high-mountains-portugal#9780345809438 Knopf Canada: The High Mountains of Portugal]. Penguin Random House site. Retrieved Maart 24, 2016</ref><ref name = "WP Charles">Charles, Ron (Januarie 21, 2016).[https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/yann-martels-the-high-mountains-of-portugal-is-his-best-since-life-of-pi/2016/01/21/59ba6f30-c04f-11e5-83d4-42e3bceea902_story.html Yann Martel’s ‘The High Mountains of Portugal’ is his best since ‘Life of Pi’]. The Washington Post, Book World. Retrieved Maart 24, 2016.</ref> ''Beatrice and Virgil''<ref name=Barber>Barber, John. [https://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ Martel's post-modern Holocaust allegory fetches $3-million advance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616182959/http://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ |date=16 Junie 2010 }}, ''The Globe and Mail'', 6 April 2010.</ref><ref>Woog, Adam. [http://seattletimes.com/html/books/2011607590_br18martel.html 'Beatrice and Virgil': Yann Martel's haunting fable of humans, animals and violence], ''The Seattle Times'', 17 April 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref><ref>Wyndham, Susan. [http://blogs.smh.com.au/entertainment/archives/undercover/022391.html Books To Watch in 2010], ''The Sydney Morning Herald'', 9 Januarie 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref>, ''Self''<ref name="Saskatoon Star Phoenix">{{cite news |url=http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |title=Martel protests level of arts funding by sending PM books |date=17 April 2002 |publisher=Saskatoon Star Phoenix |access-date=30 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000623/http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |publisher=Toronto Star |title=6 compete for first novel award |date=28 Maart 1997 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28%2C+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |access-date=30 Desember 2018 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021951/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28,+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04%2C+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |date=4 Mei 1996 |first=Philip |last=Marchand |title=An unforgettable exploration of a self |accessdate=30 November 2009 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021909/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04,+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |url-status=dead }}</ref>, die versameling van stories ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' en 'n versameling briewe aan die eerste minister van Kanada, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name="Saskatoon Star Phoenix"/> <ref name ="MacLennan Prize">[http://quebecbooks.qwf.org/awards/year/2001 Winner of The Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001.] QWF Literary Database of Quebec English-Language Authors. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref name = "BC Yann">[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council, Yann Martel Biography.] British Council, Literature. URL besoek 1 April 2016.</ref> Hy het 'n aantal literêre pryse gewen, waaronder die 2001 Hugh MacLennan-prys vir fiksie en die 2002-Asiatiese / Pasifiese Amerikaanse prys vir letterkunde.<ref name ="APALA">[http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ 2001-2003 Asian Pacific American Awards for Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115151638/http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ |date=15 November 2015 }}. Cooperative Children's Book Centre, School of Education, University of Wisconsin-Madison. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> Hy woon in [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]], met die skrywer Alice Kuipers en hul het vier kinders.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 Saskatoon Public Library, Collections Connections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704225355/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 |date= 4 Julie 2015 }}. Saskatoon Public Library site. Retrieved Desember 30, 2014.</ref><ref name = "Chatelaine">Black, Grant (27 Mei 2011). [http://www.chatelaine.com/living/alice-kuipers-a-woman-of-style-and-substance/ Alice Kuipers: "A Woman of Style and Substance"]. ''Chatelaine Magazine'', Canada. Retrieved 21 Julie 2013.</ref><ref>[http://www.quillandquire.com/authors/life-after-pi/ Life After Pi]. Quill & Quire. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Alhoewel sy eerste taal [[Frans]] is, skryf Yann Martel in [[Engels]]: "Engels is die taal waarin ek die subtiliteit van die lewe die beste uitdruk. Maar ek moet sê dat Frans die taal is wat die naaste aan my hart is. En om dieselfde rede gee Engels ook vir my voldoende afstand om te skryf." <ref>[http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes Quoterature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321020519/http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes |date=21 Maart 2016 }}. Martel entry. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> == Vroeë lewe == Hy is gebore as seun van die Frans-Kanadese Nicole Perron en Émile Martel in [[Salamanca]], [[Spanje]], waar sy ouers aan die Universiteit van Salamanca studeer het. Sy moeder was besig met Spaanstalige studies, terwyl sy pa aan 'n PhD oor die Spaanse skrywer en filosoof Miguel de Unamuno gewerk het.<ref>[https://books.google.com/books?id=kucUAQAAIAAJ&q=Nicole+Perron+Martel&dq=Nicole+Perron+Martel&hl=en&redir_esc=y Google Books, Twenty-first-century Canadian writers]</ref> Kort na sy geboorte het die gesin verhuis, eers na Coimbra, [[Portugal]]; en [[Madrid]], Spanje; en toe na [[Fairbanks]], Alaska; en [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Brits-Columbië]], waar sy pa onderskeidelik aan die universiteite van Alaska en Victoria onderrig het.<ref name="parents">[http://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html Émile Martel et Nicole Perron Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231104184159/https://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html |date= 4 November 2023 }}. le-mot-juste-en-anglais.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Sy ouers het daarna by die Kanadese buitelandse sake aangesluit. As gevolg hiervan het hy in [[San José]], [[Costa Rica]], [[Parys]], [[Frankryk]] en Madrid, Spanje, tussen [[Ottawa]], [[Ontario]], tussen uitplasings opgegroei.<ref>[http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 L’Académie des lettres du Québec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612144052/http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 |date=12 Junie 2018 }}. L'Académie des lettres du Québec. Retrieved Maart 23, 2016.</ref><ref>[http://www.litterature.org/recherche/ecrivains/martel-emile-330/ L’ÎLE, l’Infocentre littéraire des écrivains]. L'ÎLE, l'Infocentre littéraire des écrivains. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel voltooi sy finale twee jaar hoërskool by Trinity College School, 'n kosskool in Port Hope, [[Ontario]], Kanada,<ref name="Understanding" /><ref name="Understanding">Brown, Mick (1 Junie 2010). [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/7793416/Yann-Martel-in-search-of-understanding.html Yann Martel: in search of understanding]. ''The Telegraph''. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>[http://www.tcs.on.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=222&Itemid=462 Notable Alumni]. TCS Ontario. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> en daarna 'n voorgraadse graad in filosofie aan die Trent-universiteit in Peterborough, Ontario.<ref name="BC Yann" /><ref>{{Cite press release |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-14040695_ITM |title=Mann Booker Prize Winner and Author of Life of Pi Yann Martel returns to Trent on March 31 |date=28 Maart 2006 |accessdate=30 November 2009 }}</ref> As 'n volwassene het Martel diverse werkgeleenthede gehad - 'n parkeerbeampte in Ottawa, skottelgoedwasser in 'n boomplant-kamp in Noord-Ontario, sekuriteitswag by die Kanadese ambassade in Parys. Later reis hy deur Mexiko, [[Suid-Amerika]], Iran, Turkye en Indië.<ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council Literature: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.library.nashville.org/NashvilleReads/LifeofPi_AuthorBio_Synopsis.pdf Nashville Public Library: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/yann-martel/ Canadian Encyclopedia: Yann Martel]. Canadian Encyclopedia online. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Hy het begin skryf terwyl hy op universiteit was, veral kortverhale wat volgens sy eie erkenning "deur onvolwassenheid gekenmerk was en ook vreesaanjaend was", maar hy het nie opgehou met skryf nie.<ref>[http://www.trentu.ca/newsevents/newsDetail.php?newsId=14967 Best-Selling Author and Trent Alum Yann Martel Launches New Book]. Trent University News. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VtTtUU1aD2g Trent Luminary – Yann Martel]. Trent University Youtube Channel. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html Yann Martel on why Life of Pi didn't make him a better writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711184851/http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html |date=11 Julie 2017 }}. CBC Books. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Martel verhuis na Saskatoon, Kanada, met sy lewensmaat, die skrywer Alice Kuipers, in 2003.<ref name = "Chatelaine"/><ref>[http://www.montana.edu/convocation/2013/ 2013 Montanan State University, Freshman Convocation and Summer Reading 2013]. Montanan State University. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> == Loopbaan == Martel se werk verskyn die eerste keer in 1988 in ''The Malahat Review'' met sy kortverhaal ''Mister Ali and the Barrelmaker''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/issues/featured/issue84.html The 50 Issues Project, Issue #84]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die ''Malahat Review'' het ook in 1990 sy kortverhaal ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' gepubliseer, waarvoor hy die Journey-prys gewen het in 1991 en wat ingesluit is in die 1991-1992 ''Pushcart Prize Anthology''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/documents/brochure.pdf "Brochure"]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1992 het die ''Malahat'' sy kortverhaal ''The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto with One Discordant Violin, by the American Composer John Morton'' uitgegee, waarvoor hy 'n National Gold Award gewen het.<ref>[http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 Encyclopedia.com: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403171809/http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 |date= 3 April 2016 }}. Encyclopedia.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die kulturele tydskrif ''Border Crossings'' het sy kortverhaal ''Industrial Grandeur'' in 1993 gepubliseer.<ref>[http://bordercrossingsmag.com/magazine/issue/issue-47 Border Crossings: Issue 47]. Border Crossings. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dieselfde jaar het 'n boekwinkel in Ottawa, wat Martel ondersteun het, 'n handgemaakte, beperkte uitgawe van sommige van sy stories, ''Seven Stories'', gepubliseer.<ref>[http://www.worldcat.org/title/seven-stories/oclc/35941554 worldcat.org: Seven Stories]. WorldCat libraries. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel gee Die Kanadese Raad van Kunste krediet vir die sleutelrol wat hulle speel in die bevordering van sy loopbaan, hulle het in 1991 en 1997 toekennings aan hom toegeken. In die skrywersnota van sy roman, ''Life of Pi'', skryf hy: "Ek wil graag my opregte dank uitspreek aan dié groot instelling, die Kanadese Raad van Kunste, sonder wie se toelae ek nie [''Life of Pi''] bymekaar kon bring nie....As ons, burgers, nie ons kunstenaars ondersteun nie, dan lê ons ons verbeelding op die altaar van die ruwe werklikheid en ons beland in 'n wêreld van niks glo nie en het nuttelose drome."<ref name = "CCA1">[http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel Canada Council for the Arts: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403210707/http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel |date= 3 April 2016 }}. Canada Council for the Arts. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref name = "CCA2">[http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 OK Novels: Excerpt, Life of Pi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831104217/http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 |date=31 Augustus 2018 }}. OK Novels. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1993 het ''Knopf Canada'' 'n versameling van vier van Martel se kortverhale gepubliseer: ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios, the eponymous story, as well as The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto..., Manners of Dying'' en ''The Vita Aeterna Mirror Company.'' By die eerste publikasie verskyn die versameling in Kanada, [[Quebec]], die [[Verenigde Koninkryk]], Frankryk, [[Nederland]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. Martel se eerste roman, ''Self'', verskyn in 1996. Dit is gepubliseer in Kanada, Quebec, die Verenigde Koninkryk, Nederland en Duitsland.<ref>[http://www.quillandquire.com/review/self-a-novel/ Quill & Quire: Self, A Novel]. Quill & Quire.</ref> Martel se tweede roman, ''Life of Pi'', is gepubliseer op 11 September 2001 en ontvang in 2002 onder meer die [[Man Booker-prys]]. Dit het in verskeie lande 'n topverkoper geword, waaronder 61 weke op die New York Times se Besverkoperlys. Martel was die vorige dag in New York en die aand van die tiende in Toronto. Die volgende oggend is sy roman gepubliseer.<ref name=ox/><ref name = "NYT 61">Rule, Matt (August 22, 2013).[http://www.bozemandailychronicle.com/special_section/msu-survival-guide-2013/life-of-pi-author-to-speak-at-freshman-convocation/article_7bfc1188-799a-5a58-a195-28c36c85899b.html Bozeman Daily Chronicle, Montana State University Survival Guide]. Bozeman Daily Chronicle, Montana State University.</ref> Hy is gedeeltelik geïnspireer om 'n storie te skryf oor die deel van 'n reddingsboot met 'n wilde dier nadat hy 'n resensie van die novelle ''Max and the Cats'', deur die Brasiliaanse skrywer Moacyr Scliar in die New York Times Book Review, gelees het. Martel het aanvanklik kritiek van die Brasiliaanse pers ontvang omdat hy nie met Scliar geraadpleeg het nie.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |title=Booker winner in plagiarism row |publisher=The Guardian |date=November 2002 |access-date=5 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122549/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |title=Autor de 'As Aventuras de Pi' é suspeito de plagiar brasileiro (in Portuguese) |date=Januarie 2013 |publisher=Folha de S.Paulo |access-date=13 Februarie 2013 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122558/https://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel het daarop gewys dat hy nie kon steel van 'n werk wat hy nie destyds gelees het nie. Hy het gewillig erken dat hy beïnvloed word deur die New York Times se oorsig van Scliar se werk en bedank hom in die skrywersnota in die ''Life of Pi''.<ref name = "CCA1"/><ref name = "CCA2"/><ref>Hemminger, Peter (13 Maart 2016). [http://calgaryherald.com/life/swerve/the-poseurs-guide-to-yann-martel The Poseurs Guide to Yann Martel]. Calgary Herald. Retrieved Maart 24, 2016.</ref><ref>Simas, Shed (Julie 12, 2014). [http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ On Life of Pi, Plagiarism and the Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002093953/http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ |date= 2 Oktober 2016 }}. Shed Simas.</ref> ''Life of Pi'' is later gekies vir die 2003-uitgawe van ''CBC Radio'' se Canada Read-kompetisie, waar dit deur die skrywer Nancy Lee bevorder is.<ref>[http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html Life of Pi was defended by Nancy Lee on Canada Reads 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115093733/http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html |date=15 Januarie 2017 }}. CBC (Canadian Broadcasting Corporation): Books.</ref> Martel se Franse vertaling, ''Histoire de Pi'', is daarbenewens ingesluit in die Franse weergawe van die kompetisie, ''Le combat des livres'', in 2004, bevorder deur sanger Louise Forestier. Martel was die Samuel Fischer-besoekende professor aan die Instituut van Vergelykende Letterkunde, Freie Universität [[Berlyn]] in 2002, waar hy 'n kursus met die titel "Die dier in die letterkunde" aangebied het.<ref>[http://www.fu-berlin.de/en/presse/informationen/fup/2010/fup_10_085/index.html Tomas Venclova Is Latest Samuel Fischer Visiting Professor at Freie Universität Berlin]. Freie Universität Berlin Presse.</ref> Hy het vanaf September 2003 'n jaar in Saskatoon, Saskatchewan, as die Saskatoon Openbare Biblioteek se skrywer-in-wording gewerk.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 Writers in Residence at Saskatoon Public Library, 1981–2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408063113/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 |date=2013-04-08 }}. Saskatoon Public Library: Collections, Connections. Retrieved Januarie 14, 2015.</ref> Hy het met Omar Daniel, komponis-in-woning by die Royal Conservatory of Music in Toronto, saamgewerk aan 'n musikale stuk vir [[klavier]], [[strykkwartet]] en bas. Die toonsetting, ''You Are Where You Are,'' is gebaseer op teks wat deur Martel geskryf is. Dit sluit dele van selfoongesprekke in wat in 'n gewone dag geneem word.<ref>[http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe ARC Premieres New Work in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709055651/http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe |date= 9 Julie 2017 }}. The Royal Conservatory, Canada, News Release, 28 Oktober 2004.</ref><ref>[http://www.arcensemble.com/recordings.php ARC Ensemble: Recordings, Concert Excerpts]. ARC Ensemble (Artists of The Royal Conservatory) Recordings.</ref> Van 2005 tot 2007 was Martel Besoekende Dosent aan die Universiteit van Saskatchewan.<ref>[http://www.arts.usask.ca/news/n/3/Yann_Martel_Appointed_as_a_Visiting_Scholar_in_English Yann Martel Appointed as a Visiting Scholar in English]. University of Saskatchewan, College of Arts & Science, News & Events.</ref><ref>Will, Joanne (Summer 2008). [http://nuvomagazine.com/magazine/summer-2008/yann-martel Yann Martel: Life of Yann]. Nuvo Magazine.</ref> ''Beatrice and Virgil'', sy derde roman, is in 2010 uitgegee. Die werk is 'n allegoriese kyk na die [[Holocaust]], wat probeer om hierdie tydperk nie deur die lens van historiese getuienis aan te pak nie, maar deur verbeeldingryke sintese.<ref>Lasdun, James (5 Junie 2010). [https://www.theguardian.com/books/2010/jun/05/beatrice-and-virgil-yann-martel Yann Martel's follow-up to Life of Pi is a risky fable about genocide ]. ''The Guardian'', UK, 5 Junie 2010.</ref><ref>Lo Dico, Joy (Mei 29, 2010). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/beatrice-and-virgil-by-yann-martel-1984399.html Independent Reviews: Beatrice and Virgil]. ''The Independent'', UK, 29 Mei 2010.</ref><ref>Ciabattari, Jane (10 April 2010). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126022215 NPR Reviews: Beatrice and Virgil]. NPR online, 10 April 2010.</ref> Die hoofkarakters in die storie is 'n skrywer, 'n [[taksidermis]] en twee opgestopte diere: 'n rooibrulaap en 'n [[donkie]].<ref>Malla, Pasha (April 9, 2010).[https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/review-beatrice-virgil-by-yann-martel/article4315308/ "Fiction, or is it?"]. ''The Globe & Mail'', Kanada, 9 April 2010.</ref> Van 2007 tot 2011 het Martel 'n "guerrilla-boekklub" bestuur met die destydse eerste minister van Kanada, [[Stephen Harper]], wat aan die eerste minister elke twee weke vir vier jaar lank 'n boek stuur, 'n totaal van meer as honderd romans, toneelstukke, poësieversamelings, grafiese romans en kinderboeke. Elke geskenk het gepaard gegaan met 'n brief waarin die waarde van die boek verduidelik word. Die punt was om vir Stephen Harper duidelik te maak dat die lees van literatuur nie net 'n plesier is nie, maar ook 'n noodsaaklike manier om die wêreld te ken en die lewe te verstaan. Vir al sy pogings het Martel nie 'n enkele antwoord van die eerste minister ontvang nie. Die briewe is in 2012 as 'n boek gepubliseer, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name = "GM Yann hears">Adams, James (9 Junie 2009). [https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/yann-martel-hears-from-harper----finally/article4275782/ The Globe and Mail: Yann Martel hears from Harper('s team)]. The Globe and Mail.</ref><ref>Smith, Joanna (1 Februarie 2011).[https://www.thestar.com/news/canada/2011/02/01/yann_martel_shuts_down_harper_book_club.html Yann Martel shuts down Harper book club]. The Star online.</ref> Die Poolse tydskrif ''Histmag'' het hom as inspirasie aangehaal vir die stuur van boeke aan die premier [[Donald Tusk]], maar dit was 'n eenmalige met slegs tien boeke wat deur hul uitgewers geskenk is en deur die tydskriflesers gekies is. Tusk het baie positief gereageer.<ref>{{cite web |title=Premier odebrał książki od internautów! |url=http://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |website=Histmag |access-date=26 Augustus 2014 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122601/https://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel is genooi om 'n lid van die Royal Society of Literature in 2014 te word.<ref>[http://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ Royal Society of Literature, List Current Fellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729090322/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |date=29 Julie 2017 }}. Royal Society of Literature, London, UK, 2016.</ref> Hy het van 2010 tot 2015 op die Raad van Direkteure van die Saskatoon Openbare Biblioteek gedien.<ref>[http://nationtalk.ca/story/saskatoon-public-library-announces-2010-board Saskatoon Public Library Announces 2010 Board]. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada, 2 Junie 2010.</ref><ref>[http://204.83.241.21/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406130958/http://204.83.241.21/about/leadership |date= 6 April 2016 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada.</ref><ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library, Past Board Meeting Minutes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328063846/http://saskatoonlibrary.ca/about/leadership |date=2016-03-28 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada. URL besoek 31 Maart 2016.</ref> Sy vierde roman, ''The High Mountains of Portugal'', is op 2 Februarie 2016 gepubliseer. Dit vertel van drie karakters in [[Portugal]] in drie verskillende tydperke, wat elkeen op sy eie manier liefde en verlies hanteer.<ref name = "NYT Broida">Broida, Mike (Februarie 12, 2016).[https://www.nytimes.com/2016/02/14/books/review/the-high-mountains-of-portugal-by-yann-martel.html?_r=0 The New York Times Sunday Book Review: The High Mountains of Portugal]. The New York Times.</ref><ref>Zimmerman, Jean (5 Februarie 2016).[https://www.npr.org/2016/02/05/463861486/confronting-loss-while-scaling-the-high-mountains-of-portugal NPR Book Review: Confronting Loss While Scaling 'The High Mountains Of Portugal']. NPR online.</ref> Dit het op die New York Times Besverkoper-lys gekom binne die eerste maand van vrystelling.<ref name = "NYT 2016">[https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2016-02-28/hardcover-fiction/list.html New York Times Bestseller List, 28 Februarie 2016: The High Mountains of Portugal]. New York Times Bestseller List online.</ref> == Gepubliseerde werke == * ''Seven Stories'' (1993) * ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios (Collection of four short stories, including the eponymous story of the collection'') (1993) * ''Self'' (1996) * ''Life of Pi'' (2001) * ''We Ate the Children Last'' (Kortverhaal) (2004) * ''Beatrice and Virgil'' (2010) * ''101 Letters to a Prime Minister: The Complete Letters to Stephen Harper'' (2012) * ''The High Mountains of Portugal'' (2016) == Toekennings en pryse == === ''The High Mountains of Portugal'' === * New York Times Topverkoper 2016 === ''Beatrice and Virgil'' === * New York Times Topverkoper 2010 * Boston Globe Topverkoper * L.A. Times Topverkoper * Minneapolis Star Tribune Topverkoper * National #1 Bestseller in Maclean's * Topverkoper in ''The Toronto Star'' * Gelys vir die 2012 International IMPAC Dublin Literary Award * Financial Times 2010 Fiksie van die Jaar === ''Life of Pi''=== * Wenner van die 2002 Man Booker Prize for Fiction * New York Times Topverkoper-lys 2002-03 (61 weeks) * Wenner van die Asian/Pacific American Award for Literature 2002 * Wenner van die Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001 * Wenner van die Boeke-prys 2003 (Suid-Afrika) * Wenner van die Deutscher Bücherpreis Deutscher Bücherpreis List of Winners|2004. * Wenner van La Presse Prix du Grand Public 2003 * Wenner van die “Scene It Read It” kategorie van die Coventry Inspiration Book Awards 2014 * A Quill & Quire Beste Boek van 2001 === ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' (kortverhaal) === * Wenner van die 1991 Journey Prize === Film verwerkings=== * ''Life of Pi'', met Ang Lee as regisseur in 2012 en het ‘n aantal pryse gewen. Martel maak 'n kort verskyning as ekstra, hy sit op 'n parkbank oor 'n dam terwyl [[Irrfan Khan]] (Pi) en Rafe Spall (wie Yann Martel speel) gesels. * ''We Ate the Children Last'' word verwerk as ‘n onafhanklike film. * ''Manners of Dying'', met Jeremy Peter Allen as regisseur in 2004. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' === Teater verwerkings === * ''Beatrice and Virgil'', verwek deur Lindsay Cochrane met Sarah Garton Stanley as regisseur by die Factory Theatre, Toronto in 2013. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' == Invloede == Martel het in 'n aantal onderhoude gesê dat [[Dante]] se ''Divine Comedy'' die mees indrukwekkende boek is wat hy ooit gelees het. As hy praat oor sy mees onvergeetlike kinderboek, herinner hy ''Le Petit Chose'' deur [[Alphonse Daudet]]. Hy het gesê dat hy dit gelees het toe hy tien jaar oud was, en dit was die eerste keer dat hy 'n boek so hartverskeurend gevind het dat hy hom tot trane beweeg het. == Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martel, Yann}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6ati6smgox3nrd72ngzenuaupnydgn1 2901754 2901753 2026-05-06T08:22:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901754 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Yann Martel | bynaam = | beeld = Yann martel 2007-10-25 Seattle WA USA.jpg | beeldbeskrywing = Yann Martel in 2007 in [[Seattle]], VSA | onderskrif = | geboortenaam = Yann Martel | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|6|25}} | geboorteplek = [[Salamanca]], [[Spanje]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | alma_mater = [[Trent Universiteit]] | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Life of Pi'' (2001)<br />''Beatrice and Virgil'' (2010) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Booker-prys]] 2002 | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Yann Martel''' (gebore [[25 Junie]] [[1963]]) is 'n [[Spaanse|Spaans]]-[[Kanada|Kanadese]] outeur wat internasionale bekendheid verwerf het met sy allegoriese roman ''[[Life of Pi]]'', wat in 2002 met die [[Booker-prys]] bekroon is.<ref name=ox>{{cite journal |url = http://www.oxonianreview.org/wp/tigers-and-tall-tales/ |title = Tigers and Tall Tales |last = Dunn |first = Jennifer |work = [[The Oxonian Review]] |publisher = [[University of Oxford]] |issue = 2.2 |date = 1 Maart 2003 |accessdate =3 Februarie 2011}}</ref><ref name="Booker">{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |title=''Life of Pi'' |publisher=Man Booker Prize |access-date=31 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610054420/http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |archive-date=10 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |title=Canadian wins Booker Prize / 'Life of Pi' is tale of a boy who floats across the ocean from India |author=Kipen, David |date=23 Oktober 2002 |work=San Francisco Chronicle |accessdate=31 Augustus 2010 |archive-date=18 Julie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120718155011/http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |title=Life of Pi wins Booker |author=Reynolds, Nigel |date=30 September 2002 |work=The Daily Telegraph |location=UK |access-date=3 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045357/https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |archive-date=23 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie roman was 'n nommer een topverkoper gepubliseer in 50 lande en het meer as 12 miljoen kopieë verkoop. Die boek was vir meer as 'n jaar lank op die [[New York Times]] se lys van topverkoper-boeke.<ref>[https://www.theglobeandmail.com/arts/the-bestsellers-of-2002/article1029255/ The Globe and Mail Bestseller List 2002], ''The Globe and Mail'', 2002. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dit is aangepas vir die grootskerm en geproduseer deur [[Ang Lee]],<ref>[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. ''The Guardian'' online. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>Hiscock, John (19 Desember 2012). [https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmmakersonfilm/9728119/Ang-Lee-interview-how-he-filmed-the-unfilmable-for-Life-of-Pi.html "Ang Lee, interview: how he filmed the unfilmable for Life of Pi"]. ''The Telegraph''. URL besoek 19 Januarie 2015.</ref> wat in 2013 vier Oscars (die meeste vir die geleentheid) gewen het, insluitend beste regisseur<ref>{{cite news |last=Brooks |first=Xan |title=Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi |url=https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |access-date=17 Oktober 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=25 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417081003/https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Brooks, Xan (5 Februarie 2013).[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. The Guardian. URL besoek 1 April 2016.</ref> en die Golden Globe-toekenning vir die beste oorspronklike musiek.<ref>[http://www.classicfm.com/composers/danna/news/mychael-danna-wins-best-soundtrack-oscar/#di6Y11MZitxVjoar.97 Mychael Danna Wins Best Soundtrack Oscar for Life of Pi]. Classic fm online, 25 Februarie 2013. URL besoek 1 April 2016.</ref> Martel is ook die skrywer van die romans ''The High Mountains of Portugal'',<ref name = "Knopf">[http://penguinrandomhouse.ca/books/242201/high-mountains-portugal#9780345809438 Knopf Canada: The High Mountains of Portugal]. Penguin Random House site. Retrieved Maart 24, 2016</ref><ref name = "WP Charles">Charles, Ron (Januarie 21, 2016).[https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/yann-martels-the-high-mountains-of-portugal-is-his-best-since-life-of-pi/2016/01/21/59ba6f30-c04f-11e5-83d4-42e3bceea902_story.html Yann Martel’s ‘The High Mountains of Portugal’ is his best since ‘Life of Pi’]. The Washington Post, Book World. Retrieved Maart 24, 2016.</ref> ''Beatrice and Virgil'',<ref name=Barber>Barber, John. [https://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ Martel's post-modern Holocaust allegory fetches $3-million advance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616182959/http://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ |date=16 Junie 2010 }}, ''The Globe and Mail'', 6 April 2010.</ref><ref>Woog, Adam. [http://seattletimes.com/html/books/2011607590_br18martel.html 'Beatrice and Virgil': Yann Martel's haunting fable of humans, animals and violence], ''The Seattle Times'', 17 April 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref><ref>Wyndham, Susan. [http://blogs.smh.com.au/entertainment/archives/undercover/022391.html Books To Watch in 2010], ''The Sydney Morning Herald'', 9 Januarie 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref> ''Self''<ref name="Saskatoon Star Phoenix">{{cite news |url=http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |title=Martel protests level of arts funding by sending PM books |date=17 April 2002 |publisher=Saskatoon Star Phoenix |access-date=30 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000623/http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |publisher=Toronto Star |title=6 compete for first novel award |date=28 Maart 1997 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28%2C+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |access-date=30 Desember 2018 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021951/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28,+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04%2C+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |date=4 Mei 1996 |first=Philip |last=Marchand |title=An unforgettable exploration of a self |accessdate=30 November 2009 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021909/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04,+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |url-status=dead }}</ref>, die versameling van stories ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' en 'n versameling briewe aan die eerste minister van Kanada, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name="Saskatoon Star Phoenix"/> <ref name ="MacLennan Prize">[http://quebecbooks.qwf.org/awards/year/2001 Winner of The Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001.] QWF Literary Database of Quebec English-Language Authors. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref name = "BC Yann">[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council, Yann Martel Biography.] British Council, Literature. URL besoek 1 April 2016.</ref> Hy het 'n aantal literêre pryse gewen, waaronder die 2001 Hugh MacLennan-prys vir fiksie en die 2002-Asiatiese / Pasifiese Amerikaanse prys vir letterkunde.<ref name ="APALA">[http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ 2001-2003 Asian Pacific American Awards for Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115151638/http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ |date=15 November 2015 }}. Cooperative Children's Book Centre, School of Education, University of Wisconsin-Madison. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> Hy woon in [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]], met die skrywer Alice Kuipers en hul het vier kinders.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 Saskatoon Public Library, Collections Connections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704225355/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 |date= 4 Julie 2015 }}. Saskatoon Public Library site. Retrieved Desember 30, 2014.</ref><ref name = "Chatelaine">Black, Grant (27 Mei 2011). [http://www.chatelaine.com/living/alice-kuipers-a-woman-of-style-and-substance/ Alice Kuipers: "A Woman of Style and Substance"]. ''Chatelaine Magazine'', Canada. Retrieved 21 Julie 2013.</ref><ref>[http://www.quillandquire.com/authors/life-after-pi/ Life After Pi]. Quill & Quire. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Alhoewel sy eerste taal [[Frans]] is, skryf Yann Martel in [[Engels]]: "Engels is die taal waarin ek die subtiliteit van die lewe die beste uitdruk. Maar ek moet sê dat Frans die taal is wat die naaste aan my hart is. En om dieselfde rede gee Engels ook vir my voldoende afstand om te skryf." <ref>[http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes Quoterature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321020519/http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes |date=21 Maart 2016 }}. Martel entry. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> == Vroeë lewe == Hy is gebore as seun van die Frans-Kanadese Nicole Perron en Émile Martel in [[Salamanca]], [[Spanje]], waar sy ouers aan die Universiteit van Salamanca studeer het. Sy moeder was besig met Spaanstalige studies, terwyl sy pa aan 'n PhD oor die Spaanse skrywer en filosoof Miguel de Unamuno gewerk het.<ref>[https://books.google.com/books?id=kucUAQAAIAAJ&q=Nicole+Perron+Martel&dq=Nicole+Perron+Martel&hl=en&redir_esc=y Google Books, Twenty-first-century Canadian writers]</ref> Kort na sy geboorte het die gesin verhuis, eers na Coimbra, [[Portugal]]; en [[Madrid]], Spanje; en toe na [[Fairbanks]], Alaska; en [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Brits-Columbië]], waar sy pa onderskeidelik aan die universiteite van Alaska en Victoria onderrig het.<ref name="parents">[http://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html Émile Martel et Nicole Perron Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231104184159/https://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html |date= 4 November 2023 }}. le-mot-juste-en-anglais.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Sy ouers het daarna by die Kanadese buitelandse sake aangesluit. As gevolg hiervan het hy in [[San José]], [[Costa Rica]], [[Parys]], [[Frankryk]] en Madrid, Spanje, tussen [[Ottawa]], [[Ontario]], tussen uitplasings opgegroei.<ref>[http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 L’Académie des lettres du Québec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612144052/http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 |date=12 Junie 2018 }}. L'Académie des lettres du Québec. Retrieved Maart 23, 2016.</ref><ref>[http://www.litterature.org/recherche/ecrivains/martel-emile-330/ L’ÎLE, l’Infocentre littéraire des écrivains]. L'ÎLE, l'Infocentre littéraire des écrivains. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel voltooi sy finale twee jaar hoërskool by Trinity College School, 'n kosskool in Port Hope, [[Ontario]], Kanada,<ref name="Understanding" /><ref name="Understanding">Brown, Mick (1 Junie 2010). [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/7793416/Yann-Martel-in-search-of-understanding.html Yann Martel: in search of understanding]. ''The Telegraph''. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>[http://www.tcs.on.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=222&Itemid=462 Notable Alumni]. TCS Ontario. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> en daarna 'n voorgraadse graad in filosofie aan die Trent-universiteit in Peterborough, Ontario.<ref name="BC Yann" /><ref>{{Cite press release |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-14040695_ITM |title=Mann Booker Prize Winner and Author of Life of Pi Yann Martel returns to Trent on March 31 |date=28 Maart 2006 |accessdate=30 November 2009 }}</ref> As 'n volwassene het Martel diverse werkgeleenthede gehad - 'n parkeerbeampte in Ottawa, skottelgoedwasser in 'n boomplant-kamp in Noord-Ontario, sekuriteitswag by die Kanadese ambassade in Parys. Later reis hy deur Mexiko, [[Suid-Amerika]], Iran, Turkye en Indië.<ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council Literature: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.library.nashville.org/NashvilleReads/LifeofPi_AuthorBio_Synopsis.pdf Nashville Public Library: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/yann-martel/ Canadian Encyclopedia: Yann Martel]. Canadian Encyclopedia online. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Hy het begin skryf terwyl hy op universiteit was, veral kortverhale wat volgens sy eie erkenning "deur onvolwassenheid gekenmerk was en ook vreesaanjaend was", maar hy het nie opgehou met skryf nie.<ref>[http://www.trentu.ca/newsevents/newsDetail.php?newsId=14967 Best-Selling Author and Trent Alum Yann Martel Launches New Book]. Trent University News. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VtTtUU1aD2g Trent Luminary – Yann Martel]. Trent University Youtube Channel. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html Yann Martel on why Life of Pi didn't make him a better writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711184851/http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html |date=11 Julie 2017 }}. CBC Books. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Martel verhuis na Saskatoon, Kanada, met sy lewensmaat, die skrywer Alice Kuipers, in 2003.<ref name = "Chatelaine"/><ref>[http://www.montana.edu/convocation/2013/ 2013 Montanan State University, Freshman Convocation and Summer Reading 2013]. Montanan State University. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> == Loopbaan == Martel se werk verskyn die eerste keer in 1988 in ''The Malahat Review'' met sy kortverhaal ''Mister Ali and the Barrelmaker''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/issues/featured/issue84.html The 50 Issues Project, Issue #84]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die ''Malahat Review'' het ook in 1990 sy kortverhaal ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' gepubliseer, waarvoor hy die Journey-prys gewen het in 1991 en wat ingesluit is in die 1991-1992 ''Pushcart Prize Anthology''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/documents/brochure.pdf "Brochure"]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1992 het die ''Malahat'' sy kortverhaal ''The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto with One Discordant Violin, by the American Composer John Morton'' uitgegee, waarvoor hy 'n National Gold Award gewen het.<ref>[http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 Encyclopedia.com: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403171809/http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 |date= 3 April 2016 }}. Encyclopedia.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die kulturele tydskrif ''Border Crossings'' het sy kortverhaal ''Industrial Grandeur'' in 1993 gepubliseer.<ref>[http://bordercrossingsmag.com/magazine/issue/issue-47 Border Crossings: Issue 47]. Border Crossings. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dieselfde jaar het 'n boekwinkel in Ottawa, wat Martel ondersteun het, 'n handgemaakte, beperkte uitgawe van sommige van sy stories, ''Seven Stories'', gepubliseer.<ref>[http://www.worldcat.org/title/seven-stories/oclc/35941554 worldcat.org: Seven Stories]. WorldCat libraries. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel gee Die Kanadese Raad van Kunste krediet vir die sleutelrol wat hulle speel in die bevordering van sy loopbaan, hulle het in 1991 en 1997 toekennings aan hom toegeken. In die skrywersnota van sy roman, ''Life of Pi'', skryf hy: "Ek wil graag my opregte dank uitspreek aan dié groot instelling, die Kanadese Raad van Kunste, sonder wie se toelae ek nie [''Life of Pi''] bymekaar kon bring nie....As ons, burgers, nie ons kunstenaars ondersteun nie, dan lê ons ons verbeelding op die altaar van die ruwe werklikheid en ons beland in 'n wêreld van niks glo nie en het nuttelose drome."<ref name = "CCA1">[http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel Canada Council for the Arts: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403210707/http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel |date= 3 April 2016 }}. Canada Council for the Arts. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref name = "CCA2">[http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 OK Novels: Excerpt, Life of Pi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831104217/http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 |date=31 Augustus 2018 }}. OK Novels. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1993 het ''Knopf Canada'' 'n versameling van vier van Martel se kortverhale gepubliseer: ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios, the eponymous story, as well as The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto..., Manners of Dying'' en ''The Vita Aeterna Mirror Company.'' By die eerste publikasie verskyn die versameling in Kanada, [[Quebec]], die [[Verenigde Koninkryk]], Frankryk, [[Nederland]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. Martel se eerste roman, ''Self'', verskyn in 1996. Dit is gepubliseer in Kanada, Quebec, die Verenigde Koninkryk, Nederland en Duitsland.<ref>[http://www.quillandquire.com/review/self-a-novel/ Quill & Quire: Self, A Novel]. Quill & Quire.</ref> Martel se tweede roman, ''Life of Pi'', is gepubliseer op 11 September 2001 en ontvang in 2002 onder meer die [[Man Booker-prys]]. Dit het in verskeie lande 'n topverkoper geword, waaronder 61 weke op die New York Times se Besverkoperlys. Martel was die vorige dag in New York en die aand van die tiende in Toronto. Die volgende oggend is sy roman gepubliseer.<ref name=ox/><ref name = "NYT 61">Rule, Matt (August 22, 2013).[http://www.bozemandailychronicle.com/special_section/msu-survival-guide-2013/life-of-pi-author-to-speak-at-freshman-convocation/article_7bfc1188-799a-5a58-a195-28c36c85899b.html Bozeman Daily Chronicle, Montana State University Survival Guide]. Bozeman Daily Chronicle, Montana State University.</ref> Hy is gedeeltelik geïnspireer om 'n storie te skryf oor die deel van 'n reddingsboot met 'n wilde dier nadat hy 'n resensie van die novelle ''Max and the Cats'', deur die Brasiliaanse skrywer Moacyr Scliar in die New York Times Book Review, gelees het. Martel het aanvanklik kritiek van die Brasiliaanse pers ontvang omdat hy nie met Scliar geraadpleeg het nie.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |title=Booker winner in plagiarism row |publisher=The Guardian |date=November 2002 |access-date=5 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122549/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |title=Autor de 'As Aventuras de Pi' é suspeito de plagiar brasileiro (in Portuguese) |date=Januarie 2013 |publisher=Folha de S.Paulo |access-date=13 Februarie 2013 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122558/https://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel het daarop gewys dat hy nie kon steel van 'n werk wat hy nie destyds gelees het nie. Hy het gewillig erken dat hy beïnvloed word deur die New York Times se oorsig van Scliar se werk en bedank hom in die skrywersnota in die ''Life of Pi''.<ref name = "CCA1"/><ref name = "CCA2"/><ref>Hemminger, Peter (13 Maart 2016). [http://calgaryherald.com/life/swerve/the-poseurs-guide-to-yann-martel The Poseurs Guide to Yann Martel]. Calgary Herald. Retrieved Maart 24, 2016.</ref><ref>Simas, Shed (Julie 12, 2014). [http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ On Life of Pi, Plagiarism and the Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002093953/http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ |date= 2 Oktober 2016 }}. Shed Simas.</ref> ''Life of Pi'' is later gekies vir die 2003-uitgawe van ''CBC Radio'' se Canada Read-kompetisie, waar dit deur die skrywer Nancy Lee bevorder is.<ref>[http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html Life of Pi was defended by Nancy Lee on Canada Reads 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115093733/http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html |date=15 Januarie 2017 }}. CBC (Canadian Broadcasting Corporation): Books.</ref> Martel se Franse vertaling, ''Histoire de Pi'', is daarbenewens ingesluit in die Franse weergawe van die kompetisie, ''Le combat des livres'', in 2004, bevorder deur sanger Louise Forestier. Martel was die Samuel Fischer-besoekende professor aan die Instituut van Vergelykende Letterkunde, Freie Universität [[Berlyn]] in 2002, waar hy 'n kursus met die titel "Die dier in die letterkunde" aangebied het.<ref>[http://www.fu-berlin.de/en/presse/informationen/fup/2010/fup_10_085/index.html Tomas Venclova Is Latest Samuel Fischer Visiting Professor at Freie Universität Berlin]. Freie Universität Berlin Presse.</ref> Hy het vanaf September 2003 'n jaar in Saskatoon, Saskatchewan, as die Saskatoon Openbare Biblioteek se skrywer-in-wording gewerk.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 Writers in Residence at Saskatoon Public Library, 1981–2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408063113/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 |date=2013-04-08 }}. Saskatoon Public Library: Collections, Connections. Retrieved Januarie 14, 2015.</ref> Hy het met Omar Daniel, komponis-in-woning by die Royal Conservatory of Music in Toronto, saamgewerk aan 'n musikale stuk vir [[klavier]], [[strykkwartet]] en bas. Die toonsetting, ''You Are Where You Are,'' is gebaseer op teks wat deur Martel geskryf is. Dit sluit dele van selfoongesprekke in wat in 'n gewone dag geneem word.<ref>[http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe ARC Premieres New Work in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709055651/http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe |date= 9 Julie 2017 }}. The Royal Conservatory, Canada, News Release, 28 Oktober 2004.</ref><ref>[http://www.arcensemble.com/recordings.php ARC Ensemble: Recordings, Concert Excerpts]. ARC Ensemble (Artists of The Royal Conservatory) Recordings.</ref> Van 2005 tot 2007 was Martel Besoekende Dosent aan die Universiteit van Saskatchewan.<ref>[http://www.arts.usask.ca/news/n/3/Yann_Martel_Appointed_as_a_Visiting_Scholar_in_English Yann Martel Appointed as a Visiting Scholar in English]. University of Saskatchewan, College of Arts & Science, News & Events.</ref><ref>Will, Joanne (Summer 2008). [http://nuvomagazine.com/magazine/summer-2008/yann-martel Yann Martel: Life of Yann]. Nuvo Magazine.</ref> ''Beatrice and Virgil'', sy derde roman, is in 2010 uitgegee. Die werk is 'n allegoriese kyk na die [[Holocaust]], wat probeer om hierdie tydperk nie deur die lens van historiese getuienis aan te pak nie, maar deur verbeeldingryke sintese.<ref>Lasdun, James (5 Junie 2010). [https://www.theguardian.com/books/2010/jun/05/beatrice-and-virgil-yann-martel Yann Martel's follow-up to Life of Pi is a risky fable about genocide ]. ''The Guardian'', UK, 5 Junie 2010.</ref><ref>Lo Dico, Joy (Mei 29, 2010). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/beatrice-and-virgil-by-yann-martel-1984399.html Independent Reviews: Beatrice and Virgil]. ''The Independent'', UK, 29 Mei 2010.</ref><ref>Ciabattari, Jane (10 April 2010). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126022215 NPR Reviews: Beatrice and Virgil]. NPR online, 10 April 2010.</ref> Die hoofkarakters in die storie is 'n skrywer, 'n [[taksidermis]] en twee opgestopte diere: 'n rooibrulaap en 'n [[donkie]].<ref>Malla, Pasha (April 9, 2010).[https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/review-beatrice-virgil-by-yann-martel/article4315308/ "Fiction, or is it?"]. ''The Globe & Mail'', Kanada, 9 April 2010.</ref> Van 2007 tot 2011 het Martel 'n "guerrilla-boekklub" bestuur met die destydse eerste minister van Kanada, [[Stephen Harper]], wat aan die eerste minister elke twee weke vir vier jaar lank 'n boek stuur, 'n totaal van meer as honderd romans, toneelstukke, poësieversamelings, grafiese romans en kinderboeke. Elke geskenk het gepaard gegaan met 'n brief waarin die waarde van die boek verduidelik word. Die punt was om vir Stephen Harper duidelik te maak dat die lees van literatuur nie net 'n plesier is nie, maar ook 'n noodsaaklike manier om die wêreld te ken en die lewe te verstaan. Vir al sy pogings het Martel nie 'n enkele antwoord van die eerste minister ontvang nie. Die briewe is in 2012 as 'n boek gepubliseer, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name = "GM Yann hears">Adams, James (9 Junie 2009). [https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/yann-martel-hears-from-harper----finally/article4275782/ The Globe and Mail: Yann Martel hears from Harper('s team)]. The Globe and Mail.</ref><ref>Smith, Joanna (1 Februarie 2011).[https://www.thestar.com/news/canada/2011/02/01/yann_martel_shuts_down_harper_book_club.html Yann Martel shuts down Harper book club]. The Star online.</ref> Die Poolse tydskrif ''Histmag'' het hom as inspirasie aangehaal vir die stuur van boeke aan die premier [[Donald Tusk]], maar dit was 'n eenmalige met slegs tien boeke wat deur hul uitgewers geskenk is en deur die tydskriflesers gekies is. Tusk het baie positief gereageer.<ref>{{cite web |title=Premier odebrał książki od internautów! |url=http://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |website=Histmag |access-date=26 Augustus 2014 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122601/https://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel is genooi om 'n lid van die Royal Society of Literature in 2014 te word.<ref>[http://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ Royal Society of Literature, List Current Fellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729090322/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |date=29 Julie 2017 }}. Royal Society of Literature, London, UK, 2016.</ref> Hy het van 2010 tot 2015 op die Raad van Direkteure van die Saskatoon Openbare Biblioteek gedien.<ref>[http://nationtalk.ca/story/saskatoon-public-library-announces-2010-board Saskatoon Public Library Announces 2010 Board]. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada, 2 Junie 2010.</ref><ref>[http://204.83.241.21/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406130958/http://204.83.241.21/about/leadership |date= 6 April 2016 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada.</ref><ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library, Past Board Meeting Minutes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328063846/http://saskatoonlibrary.ca/about/leadership |date=2016-03-28 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada. URL besoek 31 Maart 2016.</ref> Sy vierde roman, ''The High Mountains of Portugal'', is op 2 Februarie 2016 gepubliseer. Dit vertel van drie karakters in [[Portugal]] in drie verskillende tydperke, wat elkeen op sy eie manier liefde en verlies hanteer.<ref name = "NYT Broida">Broida, Mike (Februarie 12, 2016).[https://www.nytimes.com/2016/02/14/books/review/the-high-mountains-of-portugal-by-yann-martel.html?_r=0 The New York Times Sunday Book Review: The High Mountains of Portugal]. The New York Times.</ref><ref>Zimmerman, Jean (5 Februarie 2016).[https://www.npr.org/2016/02/05/463861486/confronting-loss-while-scaling-the-high-mountains-of-portugal NPR Book Review: Confronting Loss While Scaling 'The High Mountains Of Portugal']. NPR online.</ref> Dit het op die New York Times Besverkoper-lys gekom binne die eerste maand van vrystelling.<ref name = "NYT 2016">[https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2016-02-28/hardcover-fiction/list.html New York Times Bestseller List, 28 Februarie 2016: The High Mountains of Portugal]. New York Times Bestseller List online.</ref> == Gepubliseerde werke == * ''Seven Stories'' (1993) * ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios (Collection of four short stories, including the eponymous story of the collection'') (1993) * ''Self'' (1996) * ''Life of Pi'' (2001) * ''We Ate the Children Last'' (Kortverhaal) (2004) * ''Beatrice and Virgil'' (2010) * ''101 Letters to a Prime Minister: The Complete Letters to Stephen Harper'' (2012) * ''The High Mountains of Portugal'' (2016) == Toekennings en pryse == === ''The High Mountains of Portugal'' === * New York Times Topverkoper 2016 === ''Beatrice and Virgil'' === * New York Times Topverkoper 2010 * Boston Globe Topverkoper * L.A. Times Topverkoper * Minneapolis Star Tribune Topverkoper * National #1 Bestseller in Maclean's * Topverkoper in ''The Toronto Star'' * Gelys vir die 2012 International IMPAC Dublin Literary Award * Financial Times 2010 Fiksie van die Jaar === ''Life of Pi''=== * Wenner van die 2002 Man Booker Prize for Fiction * New York Times Topverkoper-lys 2002-03 (61 weeks) * Wenner van die Asian/Pacific American Award for Literature 2002 * Wenner van die Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001 * Wenner van die Boeke-prys 2003 (Suid-Afrika) * Wenner van die Deutscher Bücherpreis Deutscher Bücherpreis List of Winners|2004. * Wenner van La Presse Prix du Grand Public 2003 * Wenner van die “Scene It Read It” kategorie van die Coventry Inspiration Book Awards 2014 * A Quill & Quire Beste Boek van 2001 === ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' (kortverhaal) === * Wenner van die 1991 Journey Prize === Film verwerkings=== * ''Life of Pi'', met Ang Lee as regisseur in 2012 en het ‘n aantal pryse gewen. Martel maak 'n kort verskyning as ekstra, hy sit op 'n parkbank oor 'n dam terwyl [[Irrfan Khan]] (Pi) en Rafe Spall (wie Yann Martel speel) gesels. * ''We Ate the Children Last'' word verwerk as ‘n onafhanklike film. * ''Manners of Dying'', met Jeremy Peter Allen as regisseur in 2004. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' === Teater verwerkings === * ''Beatrice and Virgil'', verwek deur Lindsay Cochrane met Sarah Garton Stanley as regisseur by die Factory Theatre, Toronto in 2013. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' == Invloede == Martel het in 'n aantal onderhoude gesê dat [[Dante]] se ''Divine Comedy'' die mees indrukwekkende boek is wat hy ooit gelees het. As hy praat oor sy mees onvergeetlike kinderboek, herinner hy ''Le Petit Chose'' deur [[Alphonse Daudet]]. Hy het gesê dat hy dit gelees het toe hy tien jaar oud was, en dit was die eerste keer dat hy 'n boek so hartverskeurend gevind het dat hy hom tot trane beweeg het. == Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martel, Yann}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8ou36p5w7d8x5uzeqc1f0pkfseh4rel 2901755 2901754 2026-05-06T08:23:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901755 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Yann Martel | bynaam = | beeld = Yann martel 2007-10-25 Seattle WA USA.jpg | beeldbeskrywing = Yann Martel in 2007 in [[Seattle]], VSA | onderskrif = | geboortenaam = Yann Martel | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|6|25}} | geboorteplek = [[Salamanca]], [[Spanje]] | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Kanada}} | alma_mater = [[Trent Universiteit]] | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Life of Pi'' (2001)<br />''Beatrice and Virgil'' (2010) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Booker-prys]] 2002 | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Yann Martel''' (gebore [[25 Junie]] [[1963]]) is 'n [[Spaanse|Spaans]]-[[Kanada|Kanadese]] outeur wat internasionale bekendheid verwerf het met sy allegoriese roman ''[[Life of Pi]]'', wat in 2002 met die [[Booker-prys]] bekroon is.<ref name=ox>{{cite journal |url = http://www.oxonianreview.org/wp/tigers-and-tall-tales/ |title = Tigers and Tall Tales |last = Dunn |first = Jennifer |work = [[The Oxonian Review]] |publisher = [[University of Oxford]] |issue = 2.2 |date = 1 Maart 2003 |accessdate =3 Februarie 2011}}</ref><ref name="Booker">{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |title=''Life of Pi'' |publisher=Man Booker Prize |access-date=31 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610054420/http://www.themanbookerprize.com/prize/books/42 |archive-date=10 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |title=Canadian wins Booker Prize / 'Life of Pi' is tale of a boy who floats across the ocean from India |author=Kipen, David |date=23 Oktober 2002 |work=San Francisco Chronicle |accessdate=31 Augustus 2010 |archive-date=18 Julie 2012 |archive-url=https://archive.today/20120718155011/http://articles.sfgate.com/2002-10-23/news/17568535_1_yann-martel-novel-pi |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |title=Life of Pi wins Booker |author=Reynolds, Nigel |date=30 September 2002 |work=The Daily Telegraph |location=UK |access-date=3 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923045357/https://www.telegraph.co.uk/culture/donotmigrate/3584451/Life-of-Pi-wins-Booker.html |archive-date=23 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hierdie roman was 'n nommer een topverkoper gepubliseer in 50 lande en het meer as 12 miljoen kopieë verkoop. Die boek was vir meer as 'n jaar lank op die [[New York Times]] se lys van topverkoper-boeke.<ref>[https://www.theglobeandmail.com/arts/the-bestsellers-of-2002/article1029255/ The Globe and Mail Bestseller List 2002], ''The Globe and Mail'', 2002. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dit is aangepas vir die grootskerm en geproduseer deur [[Ang Lee]],<ref>[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. ''The Guardian'' online. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>Hiscock, John (19 Desember 2012). [https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmmakersonfilm/9728119/Ang-Lee-interview-how-he-filmed-the-unfilmable-for-Life-of-Pi.html "Ang Lee, interview: how he filmed the unfilmable for Life of Pi"]. ''The Telegraph''. URL besoek 19 Januarie 2015.</ref> wat in 2013 vier Oscars (die meeste vir die geleentheid) gewen het, insluitend beste regisseur<ref>{{cite news |last=Brooks |first=Xan |title=Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi |url=https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |access-date=17 Oktober 2013 |newspaper=[[The Guardian]] |date=25 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417081003/https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>Brooks, Xan (5 Februarie 2013).[https://www.theguardian.com/film/2013/feb/25/ang-lee-best-director-oscar-life-of-pi Ang Lee wins best director Oscar for Life of Pi]. The Guardian. URL besoek 1 April 2016.</ref> en die Golden Globe-toekenning vir die beste oorspronklike musiek.<ref>[http://www.classicfm.com/composers/danna/news/mychael-danna-wins-best-soundtrack-oscar/#di6Y11MZitxVjoar.97 Mychael Danna Wins Best Soundtrack Oscar for Life of Pi]. Classic fm online, 25 Februarie 2013. URL besoek 1 April 2016.</ref> Martel is ook die skrywer van die romans ''The High Mountains of Portugal'',<ref name = "Knopf">[http://penguinrandomhouse.ca/books/242201/high-mountains-portugal#9780345809438 Knopf Canada: The High Mountains of Portugal]. Penguin Random House site. Retrieved Maart 24, 2016</ref><ref name = "WP Charles">Charles, Ron (Januarie 21, 2016).[https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/yann-martels-the-high-mountains-of-portugal-is-his-best-since-life-of-pi/2016/01/21/59ba6f30-c04f-11e5-83d4-42e3bceea902_story.html Yann Martel’s ‘The High Mountains of Portugal’ is his best since ‘Life of Pi’]. The Washington Post, Book World. Retrieved Maart 24, 2016.</ref> ''Beatrice and Virgil'',<ref name=Barber>Barber, John. [https://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ Martel's post-modern Holocaust allegory fetches $3-million advance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616182959/http://www.theglobeandmail.com/books/yann-martels-post-modern-holocaust-allegory-fetches-3-million-advance/article1525641/ |date=16 Junie 2010 }}, ''The Globe and Mail'', 6 April 2010.</ref><ref>Woog, Adam. [http://seattletimes.com/html/books/2011607590_br18martel.html 'Beatrice and Virgil': Yann Martel's haunting fable of humans, animals and violence], ''The Seattle Times'', 17 April 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref><ref>Wyndham, Susan. [http://blogs.smh.com.au/entertainment/archives/undercover/022391.html Books To Watch in 2010], ''The Sydney Morning Herald'', 9 Januarie 2010. URL besoek 21 Januarie 2015.</ref> ''Self'',<ref name="Saskatoon Star Phoenix">{{cite news |url=http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |title=Martel protests level of arts funding by sending PM books |date=17 April 2002 |publisher=Saskatoon Star Phoenix |access-date=30 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000623/http://www.canada.com/saskatoonstarphoenix/news/third_page/story.html?id=bc008e62-a986-43aa-b508-16eeef466135 |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news |publisher=Toronto Star |title=6 compete for first novel award |date=28 Maart 1997 |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28%2C+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |access-date=30 Desember 2018 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021951/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/16755150.html?dids=16755150:16755150&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Mar+28,+1997&author=&pub=Toronto+Star&desc=6+compete+for+first+novel+award&pqatl=google |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04%2C+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |date=4 Mei 1996 |first=Philip |last=Marchand |title=An unforgettable exploration of a self |accessdate=30 November 2009 |archive-date=24 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024021909/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/19206092.html?dids=19206092:19206092&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+04,+1996&author=By+Philip+Marchand+Toronto+Star&pub=Toronto+Star&desc=An+unforgettable+exploration+of+a+self&pqatl=google |url-status=dead }}</ref> die versameling van stories ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' en 'n versameling briewe aan die eerste minister van Kanada, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name="Saskatoon Star Phoenix"/> <ref name ="MacLennan Prize">[http://quebecbooks.qwf.org/awards/year/2001 Winner of The Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001.] QWF Literary Database of Quebec English-Language Authors. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref name = "BC Yann">[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council, Yann Martel Biography.] British Council, Literature. URL besoek 1 April 2016.</ref> Hy het 'n aantal literêre pryse gewen, waaronder die 2001 Hugh MacLennan-prys vir fiksie en die 2002-Asiatiese / Pasifiese Amerikaanse prys vir letterkunde.<ref name ="APALA">[http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ 2001-2003 Asian Pacific American Awards for Literature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115151638/http://www.apalaweb.org/awards/literature-awards/winners/2001-2003-awards/ |date=15 November 2015 }}. Cooperative Children's Book Centre, School of Education, University of Wisconsin-Madison. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> Hy woon in [[Saskatoon]], [[Saskatchewan]], met die skrywer Alice Kuipers en hul het vier kinders.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 Saskatoon Public Library, Collections Connections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150704225355/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/846 |date= 4 Julie 2015 }}. Saskatoon Public Library site. Retrieved Desember 30, 2014.</ref><ref name = "Chatelaine">Black, Grant (27 Mei 2011). [http://www.chatelaine.com/living/alice-kuipers-a-woman-of-style-and-substance/ Alice Kuipers: "A Woman of Style and Substance"]. ''Chatelaine Magazine'', Canada. Retrieved 21 Julie 2013.</ref><ref>[http://www.quillandquire.com/authors/life-after-pi/ Life After Pi]. Quill & Quire. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Alhoewel sy eerste taal [[Frans]] is, skryf Yann Martel in [[Engels]]: "Engels is die taal waarin ek die subtiliteit van die lewe die beste uitdruk. Maar ek moet sê dat Frans die taal is wat die naaste aan my hart is. En om dieselfde rede gee Engels ook vir my voldoende afstand om te skryf." <ref>[http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes Quoterature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321020519/http://www.quoterature.com/yann-martel-quotes |date=21 Maart 2016 }}. Martel entry. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> == Vroeë lewe == Hy is gebore as seun van die Frans-Kanadese Nicole Perron en Émile Martel in [[Salamanca]], [[Spanje]], waar sy ouers aan die Universiteit van Salamanca studeer het. Sy moeder was besig met Spaanstalige studies, terwyl sy pa aan 'n PhD oor die Spaanse skrywer en filosoof Miguel de Unamuno gewerk het.<ref>[https://books.google.com/books?id=kucUAQAAIAAJ&q=Nicole+Perron+Martel&dq=Nicole+Perron+Martel&hl=en&redir_esc=y Google Books, Twenty-first-century Canadian writers]</ref> Kort na sy geboorte het die gesin verhuis, eers na Coimbra, [[Portugal]]; en [[Madrid]], Spanje; en toe na [[Fairbanks]], Alaska; en [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Brits-Columbië]], waar sy pa onderskeidelik aan die universiteite van Alaska en Victoria onderrig het.<ref name="parents">[http://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html Émile Martel et Nicole Perron Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231104184159/https://www.le-mot-juste-en-anglais.com/2013/07/traducteur-et-traductrice-du-mois-de-juillet.html |date= 4 November 2023 }}. le-mot-juste-en-anglais.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Sy ouers het daarna by die Kanadese buitelandse sake aangesluit. As gevolg hiervan het hy in [[San José]], [[Costa Rica]], [[Parys]], [[Frankryk]] en Madrid, Spanje, tussen [[Ottawa]], [[Ontario]], tussen uitplasings opgegroei.<ref>[http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 L’Académie des lettres du Québec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612144052/http://www.academiedeslettresduquebec.ca/membres/emile-martel-94 |date=12 Junie 2018 }}. L'Académie des lettres du Québec. Retrieved Maart 23, 2016.</ref><ref>[http://www.litterature.org/recherche/ecrivains/martel-emile-330/ L’ÎLE, l’Infocentre littéraire des écrivains]. L'ÎLE, l'Infocentre littéraire des écrivains. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel voltooi sy finale twee jaar hoërskool by Trinity College School, 'n kosskool in Port Hope, [[Ontario]], Kanada,<ref name="Understanding" /><ref name="Understanding">Brown, Mick (1 Junie 2010). [https://www.telegraph.co.uk/culture/books/7793416/Yann-Martel-in-search-of-understanding.html Yann Martel: in search of understanding]. ''The Telegraph''. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref><ref>[http://www.tcs.on.ca/index.php?option=com_content&view=article&id=222&Itemid=462 Notable Alumni]. TCS Ontario. URL besoek 14 Januarie 2015.</ref> en daarna 'n voorgraadse graad in filosofie aan die Trent-universiteit in Peterborough, Ontario.<ref name="BC Yann" /><ref>{{Cite press release |url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-14040695_ITM |title=Mann Booker Prize Winner and Author of Life of Pi Yann Martel returns to Trent on March 31 |date=28 Maart 2006 |accessdate=30 November 2009 }}</ref> As 'n volwassene het Martel diverse werkgeleenthede gehad - 'n parkeerbeampte in Ottawa, skottelgoedwasser in 'n boomplant-kamp in Noord-Ontario, sekuriteitswag by die Kanadese ambassade in Parys. Later reis hy deur Mexiko, [[Suid-Amerika]], Iran, Turkye en Indië.<ref>[https://literature.britishcouncil.org/writer/yann-martel British Council Literature: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.library.nashville.org/NashvilleReads/LifeofPi_AuthorBio_Synopsis.pdf Nashville Public Library: Yann Martel]. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/yann-martel/ Canadian Encyclopedia: Yann Martel]. Canadian Encyclopedia online. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Hy het begin skryf terwyl hy op universiteit was, veral kortverhale wat volgens sy eie erkenning "deur onvolwassenheid gekenmerk was en ook vreesaanjaend was", maar hy het nie opgehou met skryf nie.<ref>[http://www.trentu.ca/newsevents/newsDetail.php?newsId=14967 Best-Selling Author and Trent Alum Yann Martel Launches New Book]. Trent University News. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=VtTtUU1aD2g Trent Luminary – Yann Martel]. Trent University Youtube Channel. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref>[http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html Yann Martel on why Life of Pi didn't make him a better writer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711184851/http://www.cbc.ca/books/2016/02/magic-8-yann-martel.html |date=11 Julie 2017 }}. CBC Books. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> Martel verhuis na Saskatoon, Kanada, met sy lewensmaat, die skrywer Alice Kuipers, in 2003.<ref name = "Chatelaine"/><ref>[http://www.montana.edu/convocation/2013/ 2013 Montanan State University, Freshman Convocation and Summer Reading 2013]. Montanan State University. URL besoek 25 Maart 2016.</ref> == Loopbaan == Martel se werk verskyn die eerste keer in 1988 in ''The Malahat Review'' met sy kortverhaal ''Mister Ali and the Barrelmaker''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/issues/featured/issue84.html The 50 Issues Project, Issue #84]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die ''Malahat Review'' het ook in 1990 sy kortverhaal ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios'' gepubliseer, waarvoor hy die Journey-prys gewen het in 1991 en wat ingesluit is in die 1991-1992 ''Pushcart Prize Anthology''.<ref>[http://www.malahatreview.ca/documents/brochure.pdf "Brochure"]. The Malahat Review. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1992 het die ''Malahat'' sy kortverhaal ''The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto with One Discordant Violin, by the American Composer John Morton'' uitgegee, waarvoor hy 'n National Gold Award gewen het.<ref>[http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 Encyclopedia.com: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403171809/http://openjour.uvic.ca/index.php/malahat/article/view/3883 |date= 3 April 2016 }}. Encyclopedia.com. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Die kulturele tydskrif ''Border Crossings'' het sy kortverhaal ''Industrial Grandeur'' in 1993 gepubliseer.<ref>[http://bordercrossingsmag.com/magazine/issue/issue-47 Border Crossings: Issue 47]. Border Crossings. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Dieselfde jaar het 'n boekwinkel in Ottawa, wat Martel ondersteun het, 'n handgemaakte, beperkte uitgawe van sommige van sy stories, ''Seven Stories'', gepubliseer.<ref>[http://www.worldcat.org/title/seven-stories/oclc/35941554 worldcat.org: Seven Stories]. WorldCat libraries. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> Martel gee Die Kanadese Raad van Kunste krediet vir die sleutelrol wat hulle speel in die bevordering van sy loopbaan, hulle het in 1991 en 1997 toekennings aan hom toegeken. In die skrywersnota van sy roman, ''Life of Pi'', skryf hy: "Ek wil graag my opregte dank uitspreek aan dié groot instelling, die Kanadese Raad van Kunste, sonder wie se toelae ek nie [''Life of Pi''] bymekaar kon bring nie....As ons, burgers, nie ons kunstenaars ondersteun nie, dan lê ons ons verbeelding op die altaar van die ruwe werklikheid en ons beland in 'n wêreld van niks glo nie en het nuttelose drome."<ref name = "CCA1">[http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel Canada Council for the Arts: Yann Martel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403210707/http://canadacouncil.ca/council/artists/y/yann-martel |date= 3 April 2016 }}. Canada Council for the Arts. URL besoek 23 Maart 2016.</ref><ref name = "CCA2">[http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 OK Novels: Excerpt, Life of Pi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831104217/http://www.oknovels.com/life-pi?page=0%2525252C114,3 |date=31 Augustus 2018 }}. OK Novels. URL besoek 23 Maart 2016.</ref> In 1993 het ''Knopf Canada'' 'n versameling van vier van Martel se kortverhale gepubliseer: ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios, the eponymous story, as well as The Time I Heard the Private Donald J. Rankin String Concerto..., Manners of Dying'' en ''The Vita Aeterna Mirror Company.'' By die eerste publikasie verskyn die versameling in Kanada, [[Quebec]], die [[Verenigde Koninkryk]], Frankryk, [[Nederland]], [[Italië]] en [[Duitsland]]. Martel se eerste roman, ''Self'', verskyn in 1996. Dit is gepubliseer in Kanada, Quebec, die Verenigde Koninkryk, Nederland en Duitsland.<ref>[http://www.quillandquire.com/review/self-a-novel/ Quill & Quire: Self, A Novel]. Quill & Quire.</ref> Martel se tweede roman, ''Life of Pi'', is gepubliseer op 11 September 2001 en ontvang in 2002 onder meer die [[Man Booker-prys]]. Dit het in verskeie lande 'n topverkoper geword, waaronder 61 weke op die New York Times se Besverkoperlys. Martel was die vorige dag in New York en die aand van die tiende in Toronto. Die volgende oggend is sy roman gepubliseer.<ref name=ox/><ref name = "NYT 61">Rule, Matt (August 22, 2013).[http://www.bozemandailychronicle.com/special_section/msu-survival-guide-2013/life-of-pi-author-to-speak-at-freshman-convocation/article_7bfc1188-799a-5a58-a195-28c36c85899b.html Bozeman Daily Chronicle, Montana State University Survival Guide]. Bozeman Daily Chronicle, Montana State University.</ref> Hy is gedeeltelik geïnspireer om 'n storie te skryf oor die deel van 'n reddingsboot met 'n wilde dier nadat hy 'n resensie van die novelle ''Max and the Cats'', deur die Brasiliaanse skrywer Moacyr Scliar in die New York Times Book Review, gelees het. Martel het aanvanklik kritiek van die Brasiliaanse pers ontvang omdat hy nie met Scliar geraadpleeg het nie.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |title=Booker winner in plagiarism row |publisher=The Guardian |date=November 2002 |access-date=5 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122549/https://www.theguardian.com/world/2002/nov/08/bookerprize2002.awardsandprizes |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |title=Autor de 'As Aventuras de Pi' é suspeito de plagiar brasileiro (in Portuguese) |date=Januarie 2013 |publisher=Folha de S.Paulo |access-date=13 Februarie 2013 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122558/https://www1.folha.uol.com.br/livrariadafolha/1218896-autor-de-as-aventuras-de-pi-e-suspeito-de-plagiar-brasileiro.shtml |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel het daarop gewys dat hy nie kon steel van 'n werk wat hy nie destyds gelees het nie. Hy het gewillig erken dat hy beïnvloed word deur die New York Times se oorsig van Scliar se werk en bedank hom in die skrywersnota in die ''Life of Pi''.<ref name = "CCA1"/><ref name = "CCA2"/><ref>Hemminger, Peter (13 Maart 2016). [http://calgaryherald.com/life/swerve/the-poseurs-guide-to-yann-martel The Poseurs Guide to Yann Martel]. Calgary Herald. Retrieved Maart 24, 2016.</ref><ref>Simas, Shed (Julie 12, 2014). [http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ On Life of Pi, Plagiarism and the Media] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002093953/http://www.shedsimas.com/on-life-of-pi-plagiarism-and-media/ |date= 2 Oktober 2016 }}. Shed Simas.</ref> ''Life of Pi'' is later gekies vir die 2003-uitgawe van ''CBC Radio'' se Canada Read-kompetisie, waar dit deur die skrywer Nancy Lee bevorder is.<ref>[http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html Life of Pi was defended by Nancy Lee on Canada Reads 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170115093733/http://www.cbc.ca/books/booksandauthors/2010/08/life-of-pi.html |date=15 Januarie 2017 }}. CBC (Canadian Broadcasting Corporation): Books.</ref> Martel se Franse vertaling, ''Histoire de Pi'', is daarbenewens ingesluit in die Franse weergawe van die kompetisie, ''Le combat des livres'', in 2004, bevorder deur sanger Louise Forestier. Martel was die Samuel Fischer-besoekende professor aan die Instituut van Vergelykende Letterkunde, Freie Universität [[Berlyn]] in 2002, waar hy 'n kursus met die titel "Die dier in die letterkunde" aangebied het.<ref>[http://www.fu-berlin.de/en/presse/informationen/fup/2010/fup_10_085/index.html Tomas Venclova Is Latest Samuel Fischer Visiting Professor at Freie Universität Berlin]. Freie Universität Berlin Presse.</ref> Hy het vanaf September 2003 'n jaar in Saskatoon, Saskatchewan, as die Saskatoon Openbare Biblioteek se skrywer-in-wording gewerk.<ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 Writers in Residence at Saskatoon Public Library, 1981–2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408063113/http://www.saskatoonlibrary.ca/node/480 |date=2013-04-08 }}. Saskatoon Public Library: Collections, Connections. Retrieved Januarie 14, 2015.</ref> Hy het met Omar Daniel, komponis-in-woning by die Royal Conservatory of Music in Toronto, saamgewerk aan 'n musikale stuk vir [[klavier]], [[strykkwartet]] en bas. Die toonsetting, ''You Are Where You Are,'' is gebaseer op teks wat deur Martel geskryf is. Dit sluit dele van selfoongesprekke in wat in 'n gewone dag geneem word.<ref>[http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe ARC Premieres New Work in Europe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709055651/http://www.rcmusic.ca/media/news-releases/arc-premieres-new-work-europe |date= 9 Julie 2017 }}. The Royal Conservatory, Canada, News Release, 28 Oktober 2004.</ref><ref>[http://www.arcensemble.com/recordings.php ARC Ensemble: Recordings, Concert Excerpts]. ARC Ensemble (Artists of The Royal Conservatory) Recordings.</ref> Van 2005 tot 2007 was Martel Besoekende Dosent aan die Universiteit van Saskatchewan.<ref>[http://www.arts.usask.ca/news/n/3/Yann_Martel_Appointed_as_a_Visiting_Scholar_in_English Yann Martel Appointed as a Visiting Scholar in English]. University of Saskatchewan, College of Arts & Science, News & Events.</ref><ref>Will, Joanne (Summer 2008). [http://nuvomagazine.com/magazine/summer-2008/yann-martel Yann Martel: Life of Yann]. Nuvo Magazine.</ref> ''Beatrice and Virgil'', sy derde roman, is in 2010 uitgegee. Die werk is 'n allegoriese kyk na die [[Holocaust]], wat probeer om hierdie tydperk nie deur die lens van historiese getuienis aan te pak nie, maar deur verbeeldingryke sintese.<ref>Lasdun, James (5 Junie 2010). [https://www.theguardian.com/books/2010/jun/05/beatrice-and-virgil-yann-martel Yann Martel's follow-up to Life of Pi is a risky fable about genocide ]. ''The Guardian'', UK, 5 Junie 2010.</ref><ref>Lo Dico, Joy (Mei 29, 2010). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/beatrice-and-virgil-by-yann-martel-1984399.html Independent Reviews: Beatrice and Virgil]. ''The Independent'', UK, 29 Mei 2010.</ref><ref>Ciabattari, Jane (10 April 2010). [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=126022215 NPR Reviews: Beatrice and Virgil]. NPR online, 10 April 2010.</ref> Die hoofkarakters in die storie is 'n skrywer, 'n [[taksidermis]] en twee opgestopte diere: 'n rooibrulaap en 'n [[donkie]].<ref>Malla, Pasha (April 9, 2010).[https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/review-beatrice-virgil-by-yann-martel/article4315308/ "Fiction, or is it?"]. ''The Globe & Mail'', Kanada, 9 April 2010.</ref> Van 2007 tot 2011 het Martel 'n "guerrilla-boekklub" bestuur met die destydse eerste minister van Kanada, [[Stephen Harper]], wat aan die eerste minister elke twee weke vir vier jaar lank 'n boek stuur, 'n totaal van meer as honderd romans, toneelstukke, poësieversamelings, grafiese romans en kinderboeke. Elke geskenk het gepaard gegaan met 'n brief waarin die waarde van die boek verduidelik word. Die punt was om vir Stephen Harper duidelik te maak dat die lees van literatuur nie net 'n plesier is nie, maar ook 'n noodsaaklike manier om die wêreld te ken en die lewe te verstaan. Vir al sy pogings het Martel nie 'n enkele antwoord van die eerste minister ontvang nie. Die briewe is in 2012 as 'n boek gepubliseer, ''101 Letters to a Prime Minister''.<ref name = "GM Yann hears">Adams, James (9 Junie 2009). [https://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/yann-martel-hears-from-harper----finally/article4275782/ The Globe and Mail: Yann Martel hears from Harper('s team)]. The Globe and Mail.</ref><ref>Smith, Joanna (1 Februarie 2011).[https://www.thestar.com/news/canada/2011/02/01/yann_martel_shuts_down_harper_book_club.html Yann Martel shuts down Harper book club]. The Star online.</ref> Die Poolse tydskrif ''Histmag'' het hom as inspirasie aangehaal vir die stuur van boeke aan die premier [[Donald Tusk]], maar dit was 'n eenmalige met slegs tien boeke wat deur hul uitgewers geskenk is en deur die tydskriflesers gekies is. Tusk het baie positief gereageer.<ref>{{cite web |title=Premier odebrał książki od internautów! |url=http://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |website=Histmag |access-date=26 Augustus 2014 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009122601/https://histmag.org/Premier-odebral-ksiazki-od-internautow-5524 |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Martel is genooi om 'n lid van die Royal Society of Literature in 2014 te word.<ref>[http://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ Royal Society of Literature, List Current Fellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729090322/https://rsliterature.org/fellows/current-fellows/ |date=29 Julie 2017 }}. Royal Society of Literature, London, UK, 2016.</ref> Hy het van 2010 tot 2015 op die Raad van Direkteure van die Saskatoon Openbare Biblioteek gedien.<ref>[http://nationtalk.ca/story/saskatoon-public-library-announces-2010-board Saskatoon Public Library Announces 2010 Board]. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada, 2 Junie 2010.</ref><ref>[http://204.83.241.21/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406130958/http://204.83.241.21/about/leadership |date= 6 April 2016 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada.</ref><ref>[http://www.saskatoonlibrary.ca/about/leadership Leadership Saskatoon Public Library, Past Board Meeting Minutes] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160328063846/http://saskatoonlibrary.ca/about/leadership |date=2016-03-28 }}. Saskatoon Public Library, Saskatoon, Saskatchewan, Canada. URL besoek 31 Maart 2016.</ref> Sy vierde roman, ''The High Mountains of Portugal'', is op 2 Februarie 2016 gepubliseer. Dit vertel van drie karakters in [[Portugal]] in drie verskillende tydperke, wat elkeen op sy eie manier liefde en verlies hanteer.<ref name = "NYT Broida">Broida, Mike (Februarie 12, 2016).[https://www.nytimes.com/2016/02/14/books/review/the-high-mountains-of-portugal-by-yann-martel.html?_r=0 The New York Times Sunday Book Review: The High Mountains of Portugal]. The New York Times.</ref><ref>Zimmerman, Jean (5 Februarie 2016).[https://www.npr.org/2016/02/05/463861486/confronting-loss-while-scaling-the-high-mountains-of-portugal NPR Book Review: Confronting Loss While Scaling 'The High Mountains Of Portugal']. NPR online.</ref> Dit het op die New York Times Besverkoper-lys gekom binne die eerste maand van vrystelling.<ref name = "NYT 2016">[https://www.nytimes.com/best-sellers-books/2016-02-28/hardcover-fiction/list.html New York Times Bestseller List, 28 Februarie 2016: The High Mountains of Portugal]. New York Times Bestseller List online.</ref> == Gepubliseerde werke == * ''Seven Stories'' (1993) * ''The Facts Behind the Helsinki Roccamatios (Collection of four short stories, including the eponymous story of the collection'') (1993) * ''Self'' (1996) * ''Life of Pi'' (2001) * ''We Ate the Children Last'' (Kortverhaal) (2004) * ''Beatrice and Virgil'' (2010) * ''101 Letters to a Prime Minister: The Complete Letters to Stephen Harper'' (2012) * ''The High Mountains of Portugal'' (2016) == Toekennings en pryse == === ''The High Mountains of Portugal'' === * New York Times Topverkoper 2016 === ''Beatrice and Virgil'' === * New York Times Topverkoper 2010 * Boston Globe Topverkoper * L.A. Times Topverkoper * Minneapolis Star Tribune Topverkoper * National #1 Bestseller in Maclean's * Topverkoper in ''The Toronto Star'' * Gelys vir die 2012 International IMPAC Dublin Literary Award * Financial Times 2010 Fiksie van die Jaar === ''Life of Pi''=== * Wenner van die 2002 Man Booker Prize for Fiction * New York Times Topverkoper-lys 2002-03 (61 weeks) * Wenner van die Asian/Pacific American Award for Literature 2002 * Wenner van die Hugh MacLennan Prize for Fiction 2001 * Wenner van die Boeke-prys 2003 (Suid-Afrika) * Wenner van die Deutscher Bücherpreis Deutscher Bücherpreis List of Winners|2004. * Wenner van La Presse Prix du Grand Public 2003 * Wenner van die “Scene It Read It” kategorie van die Coventry Inspiration Book Awards 2014 * A Quill & Quire Beste Boek van 2001 === ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' (kortverhaal) === * Wenner van die 1991 Journey Prize === Film verwerkings=== * ''Life of Pi'', met Ang Lee as regisseur in 2012 en het ‘n aantal pryse gewen. Martel maak 'n kort verskyning as ekstra, hy sit op 'n parkbank oor 'n dam terwyl [[Irrfan Khan]] (Pi) en Rafe Spall (wie Yann Martel speel) gesels. * ''We Ate the Children Last'' word verwerk as ‘n onafhanklike film. * ''Manners of Dying'', met Jeremy Peter Allen as regisseur in 2004. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' === Teater verwerkings === * ''Beatrice and Virgil'', verwek deur Lindsay Cochrane met Sarah Garton Stanley as regisseur by die Factory Theatre, Toronto in 2013. * ''The Facts behind the Helsinki Roccamatios'' == Invloede == Martel het in 'n aantal onderhoude gesê dat [[Dante]] se ''Divine Comedy'' die mees indrukwekkende boek is wat hy ooit gelees het. As hy praat oor sy mees onvergeetlike kinderboek, herinner hy ''Le Petit Chose'' deur [[Alphonse Daudet]]. Hy het gesê dat hy dit gelees het toe hy tien jaar oud was, en dit was die eerste keer dat hy 'n boek so hartverskeurend gevind het dat hy hom tot trane beweeg het. == Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Martel, Yann}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Kanadese skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 2qgis9ad04dfx45ei02xx6r72aa2ruk Kevin Spacey 0 102240 2901704 2577051 2026-05-05T23:54:44Z BurgertB 2401 /* Rolprente */ 2901704 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Kevin Spacey | Beeld = Kevin Spacey, May 2013.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Kevin Spacey Fowler | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1959|07|26}} | Geboorteplek = South Orange, [[New Jersey]] ([[VSA]]) | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, vervaardiger en sanger | Aktiewe jare = 1981–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = {{URL|KevinSpacey.com}} | imdb = 0000228 | Toekennings = }} '''Kevin Spacey Fowler''' (gebore op [[26 Julie]] [[1959]] in South Orange, [[New Jersey]]) is 'n [[Amerika]]anse akteur, vervaardiger en sanger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Usual Suspects'', ''Seven'', ''L.A. Confidential'' en ''[[American Beauty]]''. == Vroeë lewe == Spacey is gebore in South Orange, New Jersey. Sy ma Kathleen Ann (''née'' Knutson) was 'n sekretaresse, en sy pa Thomas Geoffrey Fowler, a tegniese skrywer en datakonsultant.<ref>{{cite news|first=Paul |last=Fischer |title=The Alien World of Kevin Spacey |work=FilmMonthly |url=http://www.filmmonthly.com/profiles/Articles/KSpacey/KSpacey.html |location=Chicago, Illinois|date=Oktober 20, 2001 |archivedate=Januarie 24, 2007 |toegangsdatum=Junie 2, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070124110051/http://www.filmmonthly.com/profiles/Articles/KSpacey/KSpacey.html |url-status=dead |df= }}</ref><ref>Staff writer (1990), [https://books.google.co.uk/books?id=92bJlWbPeKMC&dq=isbn+9780837911106&focus=searchwithinvolume&q=Kevin+Spacey Fowler, Kevin Spacey]", in {{cite book | editor-last = Marquis Who's Who | title = Who's who in the world, 1991–1992 (Volume 10) |page=348 | publisher = Marquis Who's Who | location = Wilmette, Illinois | year = 1990 | isbn = 9780837911106 | ref = harv | postscript = .}}</ref> Hy het 'n ouer broer, Randy Fowler, wat 'n limousine bestuurder en [[Rod Stewart]]-nabootser in Boise, Idaho is, en 'n suster, Julie Ann Fowler Keir, 'n kantoorwerker.<ref>{{cite web |first=Ashley |last=Feinberg |url=http://gawker.com/kevin-spaceys-brother-is-a-limo-driving-rod-stewart-imp-1728756763 |title=Kevin Spacey's Brother Is a Limo-Driving Rod Stewart Impersonator in Boise |work=Gawker |publisher=Gawker Media |location=Los Angeles, California |date=9 April 2015 |access-date=Oktober 30, 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121122849/https://gawker.com/kevin-spaceys-brother-is-a-limo-driving-rod-stewart-imp-1728756763 |archive-date=21 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Randy Fowler Memoir">{{Webaanhaling |first=Kyle|last=Zach|url=http://www.idahostatesman.com/news/business/article41570688.html |title=Meet Randy Fowler, Boise's Rod Stewart-impersonating, limo-driving brother of Kevin Spacey|work=Idaho Statesman |uitgewer=The McClatchy Company|location=Boise, Idaho|date=September 27, 2015|accessdate=November 3, 2017}}</ref> == Seksuele wangedrag bewerings == In Oktober 2017 is Spacey beskuldig deur akteur [[Anthony Rapp]] van seksuele wangedrag toe Rapp 14-jaar oud was. Kort daarna het talle ander mans beweer dat Spacey hulle seksueel geteister of aangerand het. As gevolg hiervan het Netflix bande met hom gesny, sy film ''Gore'' geskuif en hom in die laaste seisoen van ''House of Cards'' verwyder. Sy rol in [[Ridley Scott]] se rolprent '' All the Money in the World'' (2017) is deur die akteur [[Christopher Plummer]] oorgeneem. Die volgende jaar verskyn Spacey in ''Billionaire Boys Club'' met sy rol onveranderd. == Filmografie == === Rolprente === * ''Heartburn'' (1986) * ''Rocket Gibraltar'' (1988) * ''Working Girl'' (1988) * ''See No Evil, Hear No Evil'' (1989) * ''Dad'' (1989) * ''A Show of Force'' (1990) * ''Henry & June'' (1990) * ''Glengarry Glen Ross'' (1992) * ''Consenting Adults'' (1992) * ''Iron Will'' (1994) * ''The Ref'' (1994) * ''Swimming with Sharks'' (1994) * ''Outbreak'' (1995) * ''The Usual Suspects'' (1995) * ''Se7en'' (1995) * ''A Time to Kill'' (1996) * ''L.A. Confidential'' (1997) * ''Midnight in the Garden of Good and Evil'' (1997) * ''The Negotiator'' (1998) * ''Hurlyburly'' (1998) * ''A Bug's Life'' (1998, stem) * ''It's Tough to Be a Bug'' (1998, stem) * ''American Beauty'' (1999) * ''The Big Kahuna'' (1999) * ''Ordinary Decent Criminal'' (2000) * ''Pay It Forward'' (2000) * ''K-PAX'' (2001) * ''The Shipping News'' (2001) * ''The Tower of Babble'' (2002) * ''Austin Powers in Goldmember'' (2002) ('n gasrol) * ''The United States of Leland'' (2003) * ''The Life of David Gale'' (2003) * ''Beyond The Sea'' (2004) * ''Edison'' (2005) * ''Superman Returns'' (2006) * ''Fred Claus'' (2007) * ''Machine Child'' (2007, stem) * ''[[21 (rolprent)|21]]'' (2008) * ''Telstar'' (2008) * ''Moon'' (2009, stem) * ''Shrink'' (2009) * ''The Men Who Stare at Goats'' (2009) * ''Father of Invention'' (2010) * ''Casino Jack'' (2010) * ''Horrible Bosses'' (2011) * ''Margin Call'' (2011) === Televisiereekse === * ''House of Cards'' (TV-reeks, 2013-2017) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Kevin Spacey}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Spacey, Kevin}} [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] f1sdk61d1ok3gp5nrfutlibg7z74m2q Sensuurwet (Wet op Publikasies en Vermaaklikhede van 1963 en 1974) 0 103501 2901766 2897963 2026-05-06T08:41:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901766 wikitext text/x-wiki {{Sjabloon:Regshulp}} [[Beeld:DowwesensuurstempelbiblioteekboekOrgieAndreP.Brink.jpg|duimnael|Sensuurwet:''Orgie'' was een van André P. Brink se boeke wat vir 'n tyd lank nie vir die oop biblioteekrakke beskore was nie.]] Die sensuurwet onder [[Apartheid]] verwys na die '''Wet op Publikasies en Vermaaklikhede''' wat sedert 1963 deur die parlement aanvaar is om binnelandse publikasies aan sensuur te onderwerp. Die bepaling van hierdie wet kon 'n publikasie ongewens verklaar indien die werk, of deel daarvan, onbetaamlik, onwelvoeglik, aanstootlik of skadelik vir die openbare sedes en/of godslasterlik sou wees en dit enige bevolkingsdeel van die Republiek van Suid-Afrika belaglik of veragtelik sou maak. == Agtergrond en aanloop == === Tweede Wêreldoorlog === Beheer oor publikasies is voor die eerste wetgewing van 1963 deur die Volksraad toegepas deur verskeie koloniale of provinsiale wette, doeanewette en die Sensuurwet van 1931. Van die Apartheid-Sensuurwetgewing toon wel duidelike ooreenkomste met dié tydens die Tweede Wêreldoorlog, toe Suid-Afrika deel van die Britse Ryk was. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is onder meer 'n paar Afrikaanse boeke verbied, kragtens ’n regulasie '''dat boeke wat aan enige deel van die gemeenskap aanstoot mag gee, nie aangekoop mag word nie.''' Die verhouding tussen die Afrikaans- en Engelssprekendes was op daardie stadium swak - want daar was veral spanning tussen Republikeinsgesindes (wat onafhanklikheid nastreef) en Rojaliste (wat vir die Britse Ryk veg). Hoewel die meerderheid soldate wat aan die oorlog deelgeneem het inderdaad Afrikaanssprekend was, het veral die Engelssprekende soldate en Afrikaanssprekende burgerlikes mekaar aangerand. Een aanval op ''[[Die Vaderland]]'' en ''[[Die Transvaler]]'' se geboue op Saterdagaand, 1 Februarie 1941, waar manuskripte en persklaar romans, toneelstukke en akademiese artikels vernietig is, volg op 'n lang aanloop. Verdagmakery begin reeds na afloop van Heldedagviering op 28 Oktober 1939 op Vryburg. Speurders wou verneem oor die gedig "Voor in die wapad brand 'n lig" deur A.G. Visser, want die aanleiding tot die ondersoek was blykbaar "'n simboliese voorstelling van moedersmart in die konsentrasiekampe".<ref name="SteynNov1991" /> Die eerste boek wat op amateuragtige wyse deur 'n burger self 'n verbod op geplaas is (glo op las van die Regering), is die topverkoper ''Ek rebelleer!'' deur J.A. Smith (assistent-kommandant-generaal van die Ossewabrandwag), waarin hy sy ervarings as Kaaplandse skoolseun en Rebel tydens die Anglo-Boereoorlog meedeel. Die boek is uit eie beweging deur die Engelse voorsitter van 'n skoolraad te Port Elizabeth laat verwyder uit die stad se skoolbiblioteke; by nadere ondersoek was daar geen sprake van enige opdrag van die militêre owerheid of Minister van Verdediging nie. Toe hierdie nuus aan die lig kom, het skoolkomitees met dank die skenkings van die boek in ontvangs geneem en die omsendbrief ignoreer.<ref name="SteynNov1991" /> Generaal [[Manie Maritz]] se boek, ''My lewe en strewe'', is die eerste Afrikaanse boek wat deur die regering tydens die Tweede Wêreldoorlog verban is, in Maart 1941. Dit is gedoen kragtens die noodregulasies tydens die duur van die oorlog - omdat dit '''een deel van die bevolking teen die ander ophits'''. Die eerste oplaag was toe reeds uitverkoop. Die boek is sterk gegrond op die "Protokolle" van die "Geleerdes Oues van Zion" en anti-Joods. Die staat voer aan dit is 'n heftige aanval op die Jode en propaganda, veral met die woorde "Laat ons die kanker wat aan ons volkslewe vreet - naamlik die Jood - verwyder." Maritz meen hy het nie bedoel dat die Jode met geweld magteloos gemaak moes word nie, maar op ander maniere. In sy oë was dit die knoeiery van die Jode wat aanleiding gegee het tot die 27&nbsp;000 Afrikanervroue- en kinders wat hul lewens in die konsentrasiekampe tydens die Anglo-Boereoorlog verloor het. Hy voel dit is sy plig as burger om in te gryp as daar dinge gebeur wat moontlik aanleiding tot die bloedvergieting van sy eie volk sou lei. Maritz ontken dat Christus en sy dissipels Jode was, maar wel Judas Iskariot. Hy beskou ook nie die Jood as medemens nie. Maritz is weens sy minagting van die hof (weens uitbarstings) en verdere uitlatings 'n verswarende 75 pond-boete opgelê, of nege maande gevangenisstraf. Die boete is nie betaal nie en 'n lasbrief vir die gevangesetting is uitgereik. 'n Prokureur, W.G. Kirsten, het na afloop van Maritz se inhegtenisname wel die boete inbetaal.<ref name="SteynNov1991" /> Twee boeke loop 'n jaar later dieselfde bloutjie: ''Helkampe'' deur Ewald Steenkamp en ''Só het hulle gesterf!'', 'n vertaling van ''Hoe zij stierven'' deur G. Jordaan. In albei gevalle handel dit weer oor die wreedheid van die Anglo-Boereoorlog wat uitgebeeld word. Die boekeverbod het feitlik geen aandag in die Engelse pers geniet nie. Albei boeke is verbied kragtens 'n noodregulasie oor die '''beslaglegging op boeke of dokumente waarin die informasie wat gebruik mag word om die landsverdediging te strem''', vervat is. Ook ''Tant Alie van Transvaal'', 'n dagboek van Alida Badenhorst, is later in die Tweede Wêreldoorlog 'n tyd lank verbied, maar na volgehoue protes weer ontban.<ref name="SteynNov1991" /> Ironies genoeg is die "hoogs anti-Britse" boek wat deur 'n Duitse sender (Radio Zeesen, wat ook na Suid-Afrika uitgesaai het) gebruik is, '' 'n Eeu van onreg'', destyds, tydens die Anglo-Boereoorlog, geskryf deur niemand anders nie as die nou dienende Eerste Minister, [[Jan Smuts]] self. Die vraag is geopper deur [[J.G. Strijdom]], na aanleiding van die vermelde Afrikaanse boeke, wanneer Smuts se werk dan nou verban gaan word. Namens die Minister van Binnelandse Sake is geantwoord : "Hierdie boek is nog nie onder my aandag gebring nie". Generaal Jan Kemp voer in 1942 aan hierdie antwoord kom maar "net omdat die boek deur die Eerste Minister geskryf is". In 'n persoonlike verklaring skryf Smuts reeds in 1939 die woorde wat hy veertig jaar tevore geskryf het, was geregverdig; daardeur kon 'n verenigde Suid-Afrika geskep word, "en daar is verder die vooruitsig dat ons 'n verenigde volk sal opbou. Ons geniet ook die waardevolle toegeneentheid en vriendskap van die hele Britse Gemenebes. [...] Niks waarvoor ons geveg en gely het, het op die ou end verlore gegaan nie, maar ons het selfs meer gewen as [waarop] ons gehoop het."<ref name="SteynNov1991" /> ''Die Transvaler'' was woedend oor die verbod op hierdie Afrikaanse boeke, juis in 'n tydperk wanneer "volkskadelike lektuur, naamlik oor die kommunisme" meer vryheid toegeken is. Ook voer ''Die Transvaler'' aan: feite bly feite, en wat die Britte aan die Afrikaner gedoen het sal nie gou uit die volksgeheue uitgevee word nie. Ook ''Die Burger'' voeg sy stem by: die dade van Brittanje staan swart as 'n ewige aanklag teen hom, en dit gaan maar moeilik om steun en geesdrif vir die Empire te werf wat presies dié gruweldade aan sy vyande toeskryf waaraan hy self skuldig is - kerke afbrand, onmenslike behandeling van vroue en kinders; alles onder die vaandel van Brittanje se stryd vir die Christelike beskawing. Die ''Volksblad'' het weer aangevoer daar was nooit voorheen 'n verbod op ''Hoe zij stierven'' nie - hoekom nou skielik? Dit is bloot die Britte se eie gewete wat hul aankla.<ref name="SteynNov1991">[https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_u6k/page/30 Steyn, J.C. 1991. Politieke redes vir die verbod op 'n paar Afrikaanse boeke. ''Tydskrif vir Letterkunde'', 29(4):30-38]</ref> === Ná die Tweede Wêreldoorlog === In 1947 kom die beheer oor binnelandse publikasies ter sprake, maar ook sit die Transvaalse Hooggeregshof in 1953 met 'n netelige probleem in verband met die kopieregskending van 'n 'obsene' artikel wat die ''Keur''-tydskrif na bewering van die ''Fyn Goud'' gesteel het. Die saak was een van die hoofoorsake wat aanleiding gegee het tot die samestelling van die Cronjé-kommissie om die 'euwel van onwelvoeglike, aanstootlike of skadelike leesstof’ te ondersoek. Die verslag van die Cronjé-kommissie word aan die Volksraad voorgelê en in 1957 gepubliseer. Reeds in die 1940's het die houding wat die Kerk en georganiseerde kultuur ingeneem het die uitgewersbesluite beïnvloed, onder meer op Nasionale Persboeke. In tydskrifte en koerante is eindeloos geskryf oor die gevaar van pornografie. Sensuur is bepleit. Op 28 November 1953 rig H.L. Roux, bestuurder van die Nasionale Boekhandel, 'n brief aan ''Die Volksblad'' waarin staan dat die Afrikaanse volk met sy kultuur en letterkunde voor 'n krisis staan. Die sedelike waardes word bedreig deur 'n "stortvloed pornografiese leesstof". [[Koos Human|J.J. Human]] skryf op 26 Maart 1954 aan ''Die Huisgenoot'' dat daar 'n verskil is tussen "pornografie" en "prikkellektuur". Prikkellektuur word nie geskryf nie, maar ''gedink''. Dit is die onoordeelkundige lees van die leser wat die vuil in 'n teks uitlig waarvan dikwels geen sprake is nie of waarvan dit nie die bedoeling is nie (Human skryf op 18 Januarie 1956 dat mens selfs van die [[Hooglied van Salomo]] pornografie kan maak). Hy verwys onder meer na die seksuele verhouding tussen Johanna en Henning in die roman ''Laat vrugte'' – wat nêrens ter sprake is nie – maar waar Sybrand se kleinkind tog uit gebore moet word. Human pleit eerder vir 'n grondige hervorming in die moedertaalonderwys en veral by die studie in die letterkunde. Die voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]], dr. T. E. W. Schumann, het egter op 3 Julie 1954 onwelvoeglike lektuur vergelyk met gifgas: ''Indien die wet my verbied om in die middel van Eloff- en [[Adderleystraat]] 'n ontwikkelaar van gifgas aan die gang te sit, waarom sal hy my nie ook verbied om geestelike gifgas in die land te versprei nie? Die argument dat die publiek hierdie gifgas verlang, maak op my geen indruk nie.'' By letterkundiges soos Gerrit Dekker en [[C.M. van den Heever]] was daar kommer oor die dekadensie asook sensasielus wat besig was om die verskyning van suiwer letterkunde in Afrikaans te verdring. Van den Heever wys onder meer na wellustige seks wat godsdiens verdring; dat dit amper 'n obsessie in die poësie en prosa was. In die vyftigerjare het die Nasionale Boekhandel dikwels meer gewaag met die digkuns as met die prosa. ''Steenbok tot poolsee'' (1955) van [[Peter Blum]] het oor die algemeen gemengde resensies ontvang. Maar na die verskyning van die bundel het die een klagte op die ander gevolg, ook van die Uitsaaikorporasie. Geen resensies van die boek is deur die [[SAUK]] uitgesaai nie, hoewel hul nie die boek in die ban gedoen het nie. Die heftigste beswaar was teen "Oor monnemente gepraat". (Ironies genoeg is die sonnet in 1986 afgedruk op die eksamenvraestel in die letterkunde vir Afrikaans Hoër Graad (Senior Sertifikaat) van die Kaapse Onderwysdepartement). [[N.P. van Wyk Louw]] het oor Radio Nederland Wereldomroep 'n goeie woordjie vir die digbundel gedoen. == Die Sensuurwet aanvaar == Die eerste poging van die Cronjékommissie om 'n sensuurwet ingesteld te kry, het misluk weens die verreikende voorstelle in verband met beheer. Ná herhaalde pogings het dit geluk. Die [http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdfo/AD1715/AD1715-24-3-4-001-jpeg.pdf Wetsvoorstel is in 1962 ter tafel gelê] en ingedien deur die Minister van Binnelandse Sake; met die amptelike benaming: ''Wetsontwerp om die produksie en verspreiding te verbied van publikasies en voorwerpe wat ongewens is, en om voorsiening te maak vir aangeleenthede wat daarmee in verband staan; en om die "Police Offences Ordinance, 1902" (Oranje-Vrystaat), die "Criminal Law Amendment Act, 1909" (Transvaal), die Doeanewet, 1955, en die Poswet, 1958, te wysig.'' In 1963 is die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aanvaar. Die wet bepaal dat 'n Raad saamgestel sou word wat minstens uit nege lede bestaan en waaruit ses deskundiges van kuns, taal en die lettere of regspleging moes wees. Hierdie aanstelling sou gedoen word deur die Minister van Binnelandse Sake, wat ook die paneel sou aanwys waaruit die Raad kommissies in die lewe kon roep. Die komitees moes dan onder die Raad se gesag verslag doen oor 'n publikasie wat aan hom voorgelê word. Die publiek kon publikasies vryelik voor die Raad gaan voorlê, maar die skrywer, uitgewer of invoerder moes by die Hooggeregshof (en daarna ook by die Appèlhof) appèl gaan aanteken. Die Raad hoef volgens die wet nie redes vir sy besluite te verstrek nie. Die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie was van hierdie wet vrygestel. Die Suid-Afrikaanse Wet (No. 26 van 1963) vir die Beheer oor Publikasies en Vermaaklikhede bevat destyds die volgende klousules:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, pp. 64-66</ref> :''Klousule 5 (2)'' :'n Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; ::(b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; ::(c) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; ::(d) vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdele van die Republiek skadelik is; ::(e) vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is; :''Klousule 6 (1)'' :Indien by 'n regsgeding ingevolge hierdie Wet die vraag ontstaan of enige stof onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is, word daardie stof geag – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik te wees indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; of ::(b) vir die openbare sedes aanstootlik te wees indien dit na die oordeel van die hof waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of ::(c) vir die openbare sedes skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op onbetaamlike wyse handel met moord, selfmoord, die dood, grusaamheid, wreedheid, bakleiery, rusie, mishandeling, wetteloosheid, rampokkery, roof, misdaad, die tegniek van misdaad en misdadigers, drinkery, dronkenskap, handel in of verslaafdheid aan verdowingsmiddels, smokkelary, geslagsverkeer, prostitusie, promiskuïteit, blanke slavinnehandel, losbandigheid, wellus, hartstogtelike liefdestonele, homoseksualiteit, seksuele aanranding, verkragting, sodomie, masochisme, sadisme, seksuele bestialiteit, vrugafdrywing, geslagsverandering, naglewe, liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding, egskeiding, huweliksontrouheid, owerspel, buite-egtelikheid, menslike of maatskaplike afwyking of ontaarding, of 'n ander soortgelyke of verwante verskynsel; of ::(d) onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op enige ander wyse die sedes ondermyn. :''Klousule 10'' :Die raad keur nie 'n rolprent goed nie wat volgens sy oordeel – ::(a) iets voorstel wat afbreuk doen aan die veiligheid van die Staat; ::(b) die uitwerking kan hê om – :::(i) die vrede of goeie orde te versteur; :::(ii) die algemene welsyn te benadeel; :::(iii) ten opsigte van welvoeglikheid aanstoot gee; :::(iv) ten opsigte van die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstoot te gee; :::(v) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelike te maak; :::(vi) die betrekkings tussen enige bevolkingsdele in die Republiek te benadeel; of :::(vii) kommunisme, soos in die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme, 1950 (Wet No. 44 van 1950), omskryf, te propageer of te bevorder; of ::(c) 'n aanstootlike voorstelling gee van – :::(i) die Staatspresident; :::(ii) die Republiek se gewapende magte of 'n lid daarvan; :::(iii) die dood; :::(iv) mensegestaltes; :::(v) liefdestonele; :::(vi) polemiese of internasionale politiek; :::(vii) openbare figure; :::(viii) jeugmisdaad; :::(ix) misdadigheid en misdadigerstegniek; :::(x) wrede bakleiery; :::(xi) dronkenskap en rusie; :::(xii) verslaafdheid aan verdowingsmiddels; :::(xiii) tonele van geweld waarby blankes en nie-blankes betrokke is; :::(xiv) vermenging van blanke en nie-blanke persone; of :::(xv) gewelddadigheid teenoor of mishandeling van vrouens en kinders. Die heftigste kritiek was die kriterium van die verbod, spesifiek artikels 5 en 6, volgens Kannemeyer: {{quote| Volgens 5 (2) is 'n publikasie ongewens indien dit of 'n deel daarvan onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdeel van die Republiek skadelik is; of vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is.<br /> Artikel 6 gee dan 'n omskrywing wat onder ‘onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik’ verstaan moet word: indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of op onbetaamlike wyse handel met 'n lang reeks onderwerpe soos moord, wetteloosheid, verslaafdheid, allerlei vorme van seksualiteit e.d.m. Daarby mag die doel van die skrywer of uitgewer nie by die vasstelling van onbetaamlikheid of onwelvoeglikheid in ag geneem word nie. }} Daarby dus kon 'n boek byvoorbeeld op grond van "of 'n deel daarvan" met 'n enkele woord of paragraaf onbetaamlik of onwelvoeglik wees en verbied word. Daar was geen sprake dat 'n kunswerk in sy geheelbeeld beoordeel (of veroordeel) kon word nie; dit was nie in die wet ingebou nie. Die estetiese oorwegings was totaal irrelevant – '''die eerste verbod op 'n publikasie wat kragtens die wet tot 'n regsgeding lei''' was die boek ''When the Lion Feeds'' deur Wilbur A. Smith. N.P. van Wyk Louw, een van die grootste teenstanders van die wet, het die wetgewing beskou as 'n effektiewer manier om die Afrikaanse taal en literatuur dood te smoor as wat [[Alfred Milner|Milner]] kon bedink het: as jy nie iets in Afrikaans kon sê nie, publiseer dit in Engels: ''Vir die jong aspirant-skrywer (ook die Afrikaanse!) in Suid-Afrika – is dit asof hier vir hom gesê word: Boeta, as jy jou sê wil sê, skryf Engels! En as jy nie Engels goed genoeg ken nie, léér dit, soos Joseph Conrad; maar skryf in Engels en behou jou siel!'' Op 25 April 1963 het W.A. de Klerk en Mary Renault 'n verklaring (gesteun deur 117 Suid-Afrikaanse skrywers en 41 kunstenaars) met beswaar teen die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aan sen. [[Jan de Klerk]], minister van binnelandse sake, oorhandig. Onder die beswaarmakers was: {{div col|colwidth=20em}} * [[Rob Antonissen]] * [[Hennie Aucamp]] * [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] * [[Ronnie Belcher|R.K. Belcher]] * [[André P. Brink]] * [[Guy Butler]] * [[Jack Cope]] * [[Johan Degenaar|J.J. Degenaar]] * [[W.A. de Klerk]] * [[Anna de Villiers]] * [[Abraham H. de Vries|Abraham de Vries]] * [[Eitemal|W.J. du P. Erlank (Eitemal)]] * [[Elisabeth Eybers]] * [[Athol Fugard]] * [[Sarah Goldblatt]] * [[Nadine Gordimer]] * Pieter Grobbelaar * [[Wilhelm Grütter]] * [[T.J. Haarhoff]] * [[Doc Immelman]] * [[Ingrid Jonker]] * [[Elsa Joubert]] * [[J.C. Kannemeyer]] * [[Karl Kielblock]] * [[Uys Krige]] * [[Etienne Leroux]] * R. E. Lighton * [[Freda Linde]] * [[Anna M. Louw]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * E.G. Malherbe * F.E.J. Malherbe * [[Leo Marquard]] * [[Johannes Meintjes]] * [[C.J.M. Nienaber]] * [[G.S. Nienaber]] * M. Nienaber-Luitingh * [[D.J. Opperman]] * [[Alan Paton]] * S.V. Peterson * [[P.J. Philander]] * M. Preller * [[Gert Pretorius]] * [[Jan Rabie]] * [[Mary Renault]] * [[Leon Rousseau]] * [[Jan Schutte]] * [[Adam Small]] * Barend Toerien * [[Sannie Uys]] * [[Laurens van der Post]] * Vincent van der Westhuizen * [[Ernst van Heerden]] * J.P.J. van Rensburg * [[Marthinus Versfeld]] * [[A.J.J. Visser]]. {{div col end}} Eers met die aanstel van die afgetrede prof. [[Gerrit Dekker]] as die eerste voorsitter van die Publikasieraad is die geskil besleg. Dekker was aanvanklik onwillig, maar Van Wyk Louw het met hom onderhandel. Sy aanstelling het die skrywers grootliks kalmeer. Drie prominente Afrikaanse literatore – [[A.P. Grové]], [[Merwe Scholtz]] en [[T.T. Cloete]] – is tot lede benoem. 'n Oud-Nasionale Persman, Jannie Kruger, het Dekker opgevolg toe sy termyn verstryk het. Op grond van Kruger se publikasies en literêre aansien kon hy nie dieselfde respek van sy voorganger afdwing nie. Die tydskrif ''Scope'' word herhaaldelik in die 1960's deur die Publikasieraad verbied, wat dan later deur die Hooggeregshof ter syde gestel word. Die ongunstige beeld van belastingbetalers se geld wat vermors word, laat felle kritiek en skerp reaksies ontstaan. Uit die oorgevoelige leserspubliek het die stof egter nog lank nie gaan lê nie: onder andere was 'n woord soos "kutteltjies" in ''Voëlvry'' deur D.J. Opperman beskou as "gekruide" taal (in 'n brief van 24 Mei 1967). == ''When the Lion Feeds'' == Vroeg in 1964 word die boek ''When the Lion Feeds'' uitgegee, geskryf deur Wilbur Smith. Die verhaal handel rondom die pioniersdae in Natal en Transvaal, hoofsaaklik ligte leesstof. Binne drie maande (April, Mei en Junie) word 10 000 eksemplare van die hand gesit; dus, 'n topverkoper. In Julie 1964 het die Raad van Beheer oor Publikasies die boek onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik bevind. Appèl teen hierdie besluit word aangeteken by die Kaapse Hooggeregshof. Met 'n meerderheidsbeslissing van twee regters teen een regter word die appèl gehandhaaf. Hierteen teken die Raad van Beheer oor Publikasies nou sy appèl aan - die bevinding word nou na die Appèlhof verwys. Hoofregter L.C. Steyn, asook appèlregters G.N. Holmes en Potgieter is dit eens dat die boek wel onbetaamlik en onwelvoeglik is, en dat die Raad gelyk had. Appèlregters F.H.L. Rumpff en Williamson verskil. Met die meerderheidsbeslissing word die boek onder sensuur geplaas.<ref name="Steyl" /> Rumpff het (in sy uitspraak wat in Engels was) 'n probleem dat die boek ''in sy geheel'' as onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik beskou is. Na sy mening is daar slegs twee passasies waaroor daar ernstig geredeneer kan word (naamlik Hoofstuk 11 en 13). Die beskuldiging van sadisme en wreedheid is ongeregverdig. Indien die uittreksels in isolasie beskou sou word, of misplaas in 'n storie vir kinders verskyn het, sou hy nie gehuiwer het om hulle onwenslik te noem nie. Hy vergelyk dit met Michelangelo se Dawidsbeeld waarvan die geslagsdele verwyder sou word "en aan 'n stukkie moderne nie-figuratiewe beeldhouwerk gehang word". Michelangelo het verwag dat sy skepping as 'n eenheid deur die normale volwasse wêreld beskou sou word, "en niemand sal droom om die beeld te verbied omdat sekere giggelende jeugdige tienderjariges of 'n seksbehepte indiwidu die onbedekte geslagsdele verliefderig begluur of een of ander oujongnooi met te min seksgevoel hulle walglik mag vind nie."<ref name="Steyl" /> Volgens Rumpff beteken sedes in die Wet basies 'n kwessie van smaak, die heersende smaak van die samelewing waarop die Wet betrekking het, en nie dié van 'n gemeenskap van die vromes nie. Die Hof kan niemand keer om oor seks te lees wat so beskryf is dat dit min aan die verbeelding oorlaat nie. Ook sal die Hof nie die gedagtes van die mense van gister in ag neem nie, maar die mense van die eietydse samelewing (d.i. 1965).<ref name="Steyl" /> Hy voer aan die boek is nie vir jeugdiges of preutse mense geskryf nie: dit is vir volwassenes bedoel en "sal in besonder inslaan by mans van die wêreld wat iets van die lewe af weet, sowel as van die geskiedenis van Natal en Transvaal, die Laeveld en sy wild." Vir Rumpff is dit verkeerd om burgers van die Republiek van Suid-Afrika 'n leesbare roman te ontneem omdat daar verwysings is na seksuele gewoontes wat mens as taboe sou beskou.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 11''' beeld die skrywer kortliks die oorgang van die twee broers van kinderjare na jongmanjare uit. Dit toon hoe die karakter Sean deur die vurige plaasmeisie Anna verlei word nadat sy naak geswem het. Sy neem sy hemp en droog haar gesig daaraan af, "standing naked and unashamed - she had too many brothers for modesty." Na Rumpff se mening val hierdie aangeleenthede binne die atmosfeer en kleur van die tydperk wat in die boek uitgebeeld word, en ook die seksuele gebeurtenisse vorm nie 'n onnatuurlike deel van die intrige nie. Die beskrywing word in toom gehou, is selfs delikaat, hoewel die inhoud gewaag is.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 13''' word 'n liefdestoneel verkeerdelik deur die Hof aan twee kinders toegedig. In die minderheidsuitspraak word daarna verwys as 'seksuele perversie' en 'dierlike hartstog', "en die mening word gehuldig dat die reaksie van die huisvrou wat na die Wynbergse (Kaapse) biblioteek gaan (en wat vermoedelik dus opgevoed is) een van walging sal wees." Rumpff is van mening dat die gemiddelde hedendaagse leser, indien hy 'n normale, gesonde lewe lei, seksueel en andersins, nie aan wellustige gedagtes sal toegee as hy die boek lees nie.<ref name="Steyl" /> Die Hof behoort nie bloot op grond van die rede ''parce qu'une mère ne le donnera pas à sa fille'' (omdat 'n moeder dit nie aan haar dogter sal gee nie) die boek te verbied nie. Dit word nie as jeugboek geadverteer nie. Maar al sou 'n jong, tere meisie die boek ook lees, sal sy gou tot die besef kom dat 'n mansmens 'n wrede skepsel kan wees, dat 'n vrou wat haarself aan die manlike geslag oorgee ná oppervlakkige liefdesbetuigings, 'n groot waagstuk onderneem. Die boek bied dus 'n dure sedeles.<ref name="Steyl" /> Laastens beskou Rumpff die vryheid van spraak "'n duur verworwe en kosbare bate [...], wat nietemin maklik verloor kan word" sodra hierdie presedent eers geskep is.<ref name="Steyl">Steyl, G.C (samesteller). 1971. 'Moderne Sedes, Michelangelo se Beeld en die Vryheid van Spraak.' In: ''Regters aan die woord: 'n aantal uitsprake van die Hooggeregshof''. Kaapstad: Tafelberg. pp. 25-30.</ref> == ''Kennis van die aand'' == ''Rapport'' lewer op 18 November 1973 'n baie gunstige resensie van ''Kennis van die aand'', deur André P. Brink. Die eerste oplaag was amper in die winkels uitverkoop en daar was sprake van 'n herdruk. E. Lindenberg het dit in ''Die Burger'' (8 November 1973) as 'n gedurfde roman in baie opsigte beskou, maar oor die algemeen 'n mislukking – grootliks omrede dit naïef is om die hoofkarakter uit te beeld as 'n wit hooffiguur, wat dink, voel en reageer soos 'n tipiese Westerse intellektueel, wat in 'n bruin vel gestop is. C.W. Malan lewer sy mening in ''Die Volksblad'' op 27 November 1973: die bevooroordeelde leser sal die boek selde 'n hoër status toeken as dié van 'n omstrede politieke propagandaskrif. In Desember 1973 het dr. Hennie Terblanche, die voorsitter van die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, die boek by die veiligheidspolisie gaan aanmeld. Tot dusver was daar nog nie 'n enkele Afrikaanse boek verbied nie. Die publisiteit aan die klagtes wat hierdie situasie by ''Die Vaderland'' en ander media geniet het, het die verkope die hoogte in laat skiet. Die boekwinkels in die stede Bloemfontein, Johannesburg, Pretoria en Kaapstad het nie genoeg eksemplare beskikbaar gehad nie – die waglyste het aanhou groei. [[Jaap Steyn]] som die geskiedenis so op: {{quote| Rykie van Reenen het op 20 Januarie 1974 in ''Rapport'' se hoofberig ''Die Vaderland'' aangehaal wat beweer het dat Brink met ''Kennis'' die Langenhoven van die sewentigerjare geword het, omdat hy sy volk weer leer Afrikaans lees het. Die eer kom miskien eerder Hennie Terblanche toe, het Rykie van Reenen geskryf. "Hy basuin vroeg en laat uit dat die boek bevat, wel getel, vyftig seksdade (wat 'n gemiddeld van een per tien bladsye beteken). Hy gee die versekering, nota bene, as woordeboekmaker, dat daar geen woord in die Afrikaanse sekstaal is wat nie daarin voorkom nie. Dr. Terblanche het ook gesê: "In die ganse wêreldgeskiedenis, in enige taal, het daar nog nooit so 'n vieslike boek verskyn nie." }} Twee Pretoriase vroue, Christine van Wyk, leraarsvrou en lid van die NG Kerk se vrouehulpdiens, en T.C. Pienaar, skryfster en lid van die Afrikaanse Vrouefederasie het ook hul klagte gaan indien. Die Publikasieraad se bevinding het gevolg na 'n aanklag wat op 21 November 1974 deur ds. J.J. Swart van die NG Gemeente Tygerberg ingedien is. Die nuus dat die Publikasieraad moontlik ''Kennis van die aand'' sou verbied, het die Johannesburgse Afrikaanse Skrywerskring 'n fonds in die lewe laat roep om die hofkoste te dra. 'n Protesbyeenkoms is in Johannesburg vir Vrydag, 1 Februarie 1975, gereël, waar uit Brink se boek voorgelees sou word. Die verbod is egter vervroeg tot 29 Januarie in 'n buitengewone staatskoerant. Die protesvergadering is op Donderdagaand, 31 Januarie gehou, en verskeie letterkundiges het opgetree, soos Louis Eksteen (Universiteit van Pretoria), E. Lindenberg en [[Ampie Coetzee]] (Wits), Jan Spies, Chris van der Merwe en H.C.T. Müller (RAU). Ds. D.P.M. Beukes, voorsitter van die [[FAK]], maar ook twee NG-moderatore dr. J.D. Vorster (van die Algemene Sinode, en broer van die eerste minister, John Vorster) en ds. Gericke het die verbod verwelkom. Die minister van binnelandse sake, [[Connie Mulder]], het ook sy skok oor die "vulgêre, liederlike en blatante aanbieding van woordkeuse" van die werk uitgespreek. Die Kaapse Hooggeregshof het die appèl teen die verbod van die hand gewys. '''Regter Theo van Wyk''' bevind "dat die roman ingevolge die begrippe omskryf in die wet onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik en skadelik vir die openbare sedes is. Dit sal waarskynlik skokkend en walglik wees vir 'n wesenlike aantal lesers, en handel op onbetaamlike wyse met grusaamheid, dronkenskap, wellus, hartstogtelike liefdestonele, sadisme en soortgelyke verskynsels. Dit is aanstootlik vir die godsdienstige gevoelens van 'n bevolkingsdeel en dit maak 'n bevolkingsdeel, te wete die blankes, veragtelik."<br /> '''Regter J.H. Steyn''' het nie die boek as godslasterlik beskou nie, maar bevind die roman wemel van oordrywinge en onjuisthede. "Die profiel wat dit van die Afrikaner skets, is nie vleiend nie, maar die leser besef dat hy met 'n geniepsige skrywer te doen het wat die roman gebruik om te kwets." Regter Steyn blyk dat hy dié besluit ‘vanweë die behoefte aan 'n viriele letterkunde in die Afrikaanse taal’ teensinnig neem.<br /> '''Regter M.A. Diemont''' beskou volgens die reg nie die boek as godslasterlik nie, maar baie lesers sou dele daarvan aanstootlik vind, veral waar godsdiens en seks met mekaar gekoppel word. == Aksie Morele Standaarde == [[Lêer:Inskrywingsvormaksiemorelestandaarde.JPG|regs|duimnael|350px|Inskrywingsvorm van (die gewese) Aksie Morele Standaarde]] Volgens die drukgroep, Aksie Morele Standaarde, was die wet "geheel en al ontoereikend" en moes onverwyld opgeknap word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p .9, 68</ref> In hul boek spesifiek toegewy aan die Afrikaner,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 10</ref> maar ook veral Christene,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 80</ref> getiteld ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'' (1974), speel die Staat so reg in die hand van die gewetenlose geldwolwe (wat "verlei, verlok en verneder")<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 79</ref>, wat op hul beurt so reg in die hand speel van die Kommuniste. Die grootste vyand, en dus die Kommuniste se grootste bondgenote, is die swygende en onbetrokke meerderheid Christene van Suid-Afrika wat geen standpunt inneem nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60, 77</ref> Afgesien van die betrokke Wetgewing word die hele vraagstuk bekyk teen die aanhef van die Grondwet van Suid-Afrika <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.64-65</ref>: {{cquote| In nederige erkentlikheid teenoor die Almagtige God, Beskikker oor die lotgevalle van nasies en die geskiedenis van volkere; Wat ons voorgeslagte uit baie lande byeengebring en hulle hier in hul eie gevestig het; Wat hul weë deur geslagte bepaal het; Wat hulle so wonderbaarlik deur gevare gelei het; Verklaar ons, wat hier as verteenwoordigers van die volk vergader is, dat aangesien ons Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en die mensdom; Oortuig is van die noodsaaklikheid om saam te staan Om die onskendbaarheid en vryheid van ons land te beveilig; Om die wet en die orde daarin te handhaaf; Om die geluk en die geestelike en stoflike welvaart van almal te bevorder; Bereid is om ons plig te aanvaar om gesamentlik met alle vredeliewende volkere wêreldvrede te soek; en Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland. }} Van die standpunte en retoriese vrae sluit in: * Gesien teen die agtergrond van die Koue Oorlog moet, wat moraliteit betref, voet by stuk gehou word. Of dit nou deur middel van pornografie, bloufilms, popfeeste en ander vorms van permissiwiteit is wat die Westerse wêreld oorspoel, die morele standaarde in die Ystergordynlande word streng gehandhaaf. "Die vernaamste rede hiervoor is dat die kommunisme wêreldoorname beplan en daarom word geen toegeeflikheid geduld wat hulle kan verswak en hierdie allesoorheersende ideaal kan verydel nie."<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.11</ref> Die Kremlin steun op omverwerping en sedeloosheid; hulle hoop dat die morele verbrokkeling spoedig oor die Westerse wêreld sal versprei, sodat hulle sonder slag of stoot kan oorneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 21</ref> :Die Italiaanse Kommunisteparty het onder meer 'n antwoord gekry op die vraag wat hulle te doen staan teenoor die losbandige teaterproduksies wat vanuit die Weste na Italië ingevoer word<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22</ref>: {{cquote| Ons is daarin geïnteresseerd om hierdie soort spel aan te moedig en is ook bereid om toneelspelers wat in sulke stukke optree, as kampioene van die vryheid van die kunste aan te prys. Ons wil sulke produksies aanmoedig, en moet mense aanleiding gee om soortgelyke stukke te skep wat seksueel selfs nog meer uitdagend is. As 'n taktiese beleid is ons doelwit om 'n onderneming te steun wat pornografies is en wat geheel en al vry van enige beperkings of gewone morele kodes is. Die regisseur en toneelspelers is soos miere wat vrywillig en sonder koste van ons kant eet aan die wortels van die bourgeois gemeenskap. Hoekom sal ons hulle werk probeer stopsit? Hoekom sal ons hindernisse in hulle weg lê? }} :Bovermelde aanhaling eggo Lenin se woorde dat Rusland die Westerse wêreld sou inneem sonder militêre oorlogvoering: "Die betroubaarste oorlogstrategie is om die finale krygsverrigting uit te stel totdat die morele agteruitgang van die vyand die doodshou sowel maklik as moontlik maak." Ook Stalin het gesê: "Nou sal ons die Weste sonder oorlog vernietig - sonder om ons soldate of kanonne te gebruik, maar met die Weste sal ons die Weste vernietig." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.47</ref> :Naas die Bosoorlog ("militêre terrorisme op die grens") was daar ook sprake van "morele terrorisme" onder die dekmantel van "vrede bewaar met die wêreld", "die mensdom het volwasse geword" en "demokratiese vryheid" <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.78-79</ref>: {{quote| Die verwoesting van morele norme is nie op sigself 'n doel nie. Dit is eerder die sleutel wat die agterdeur vir die vyand ontsluit. Wanneer hy aanland - en hy beweeg onteenseglik in ons rigting uit die noorde en die ooste - sal hy 'n verswakte, kragtelose prooi vind wat geen weerstand bied nie. [...] Vreemd, nie waar nie, maar ook 'n openbaring, dat die Russiese kommuniste, wat gestadig die wêreld begin oorheers en by die jongste Olimpiese Spele meer goue medaljes gewen het as enige ander nasie, die produksie van enige pornografie, bloufilms en dwelmmiddels vir hulle mense verbied. Vroeg in hul geskiedenis het hulle die vernietigende krag van hierdie permissiewe elemente ontdek, wat nou die Westerse wêreld wil verswelg. Daar is vandag lande in Europa waar die sedelike bederf so deeglik plaasgevind het dat 'n betreklike klein getal goed gewapende Russiese soldate hulle lande sou kan oorneem sonder dat hulle enige of veel teenstand sal ondervind. Wanneer sedes geheel en al of amper geheel en al bedorwe is, word alle sin vir patriotisme en nasietrots vernietig. }} * Geen bordeel het nog ooit die morele standaard van 'n gemeenskap verhoog nie; nog minder pornografie en bloufilms.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 18</ref> Pornografie kan verslaafdes in 'n fantasiewêreld dompel, maar ook die aanknoop van gesonde verhoudings strem. Dieselfde lus na die sensasie is egter blywend en dwelmmiddels kan dikwels 'n plaasvervanger word (wat op sy beurt weer aanleiding gee tot dwelmverslawing). Pornografie skep 'n algemene klimaat vir permissiwiteit, dit wis die mooi (en skeppings-)element van seks uit, en iemand wat eers deur pornografie gekondisioneer is, kan nouliks smaak ontwikkel vir waardes soos in die meesterwerke van groot kunstenaars van weleer (en inhibeer sodoende ook die werklik skeppende kuns). "Dit is 'n bedreiging vir die beskawing". Navorsing vir die Amerikaanse Kommissie op Pornografie toon 55% van die verkragters en 37% van seksmisdadigers wat bestudeer is, se kriminele bedrywighede is direk deur pornografie gestimuleer.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.16</ref> Verslawing aan pornografie laat mense net in hulself belangstel; soos obsessies toeneem raak hulle wat hedendaagse politieke en sosiale vraagstukke betref apaties en toenemend vatbaar vir diktatorskap. <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22-23</ref> * "Waarom moet ons toelaat dat pornograwe die toon aangee, terwyl van die geëerde Suid-Afrikaanse belastingbetalers, wat niks uit pornografie wen nie - inteendeel slegs daardeur bedreig word - verwag word om te betaal vir die totstandbring en instandhou van die geweldige masjinerie wat nodig sou wees om elke publikasie of film na te gaan wat ingevoer of vervaardig word in die land? Waarom kan 'n duidelik omlynde Wet nie geformuleer word met eenvoudige, breedvoerige en onmiskenbare standaarde nie? Daar kan dan van uitgewers, filmprodusente en invoerders verwag word om by die wet te bly - of om 'n swaar boete te betaal." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.76</ref> * Waarom seksualiteit in die eerste plek in oorsese (Europese en Amerikaanse) skole en in die media prioriteit geniet, en die kinders vanaf kindertuinjare vroegryp gedruk moet word, staan verdag.<ref name="grim43">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.43</ref> Onder die dekmantel van inligting word kindertjies uitgebuit en bestook met sekspraatjies en geïllustreerde uitbeeldings wat die ouers se goedkeuring beslis nie sal wegdra nie.<ref name="grim43" /> 'n Twaalfjarige was op die punt om sy vierjarige sussie seksueel te molesteer: "Hy is op skool alles van seksuele gemeenskap geleer en wou dit op sy sustertjie 'uittoets'".<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 44</ref> Wat in Amerika gebeur, kan ook Suid-Afrika se voorland word, en daarteen moet gewaak word <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.45</ref>. Die vraag ontstaan ook of "die (sogenaamde) eerlike uitbeelding van die lewensfeite, meer besonderlik in seksuele sake" [soos 'n advokaat van 'n Suid-Afrikaanse hof sy steun aan die pleidooi toegedig het], met inbegrip verkragtings, egbreuk, ontug, smerige, aaklige en grusame beskrywings van seksuele misdade en morele sedeloosheid werklik van publieke belang is - veral vir kinders. Waarom moet hierdie immorele en sedebederwende "feite" aan die groot klok gehang word, as dit geensins opbouend is nie?<ref name="grim58">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.58</ref> * Die howe se besluit gegrond op die gelykvormigheid van "die gees van die tye" en "hedendaagse standaarde van moraliteit" kan op 'n ongehoorde laagtepunt afstuur.<ref name="grim58" /> * Waarom is verkragting strafbaar met die dood, terwyl die geldwolwe "die vuilste gemors [kan] publiseer wat seksuele drange prikkel [...] wat tot verkragting aanleiding gee, [en] daarmee mag voortgaan sonder die geringste vrees van selfs 'n R10-boete"?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.17</ref> * Kinders en minderjariges het geen seggenskap in die opstel van wetgewing nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.75</ref> Dit is die volwassenes wat die toestande skep, wat die kinders sal beërwe; die volwassenes saai die saad, die kinders pluk die vrugte daarvan.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.7</ref> In die openbare belang, en soos in die reël ''Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en mensdom'' vermeld word in die Grondwet, het ouers die reg om daarop aan te dring dat die wetgewing, wat die morele veiligheid van hul kinders beskerm, toegepas word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.74</ref> Dit is dus 'n mistasting om aan te voer die Raad op die Beheer van Publikasie eien homself die "Godgegewe" reg toe om namens ander te besluit wat hulle mag of nie mag kyk/lees nie (omdat die publiek die liggaam juis aangevra of aangestel het), of "teen die demokrasie indruis waar elkeen vir homself kan besluit" (eweneens).<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60-61</ref> Die landdroste se vertolking van die wet word dikwels beïnvloed deur die openbare mening. As die gereg dus weet die openbare mening staan bankvas agter hom, is hulle natuurlikerwys meer toegeneë om op te tree.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.73, 81</ref> Dus, die regering het 'n massiewe en aanhoudende ondersteuning van die openbare mening nodig, wat vereis dat beswaardes die pen sal opneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.9</ref> Demokrasie en die openbare mening beteken dus ook: wie swyg, stem toe.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.29</ref> * Hoe kan die besluite van die Raad van Beheer oor Publikasies, waarin die bovermelde ouers, kinders en die openbaar hul vertroue stel (as deskundiges), se besluite eenvoudig deur "één liberale regter" in die Hooggeregshof ter syde gestel word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18, 73</ref> Juis wanneer 'n tydskrif met begeestering berig (en indirek propageer of romantiseer) rakende 'n onderwyseres (die rolmodel van dogters) wat, vir die geld, die onderwys vaarwel toegeroep het om 'n beroepsontkleedanseres te word?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.10</ref> En hoe kan die eienaar teen die Raad se besluit appelleer?<ref name="grim18">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18</ref> As die howe eers uitspraak gelewer het, het dit vir die Raad van Beheer oor Publikasies geen sin meer om dit teen te staan nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.59</ref> * Dit is onbillik om rolprente voor die tyd te sensor, terwyl publikasies eers die geleentheid gegun word om dwarsdeur die land te versprei, voordat iemand ''miskien'' 'n klagte sal indien. Teen daardie tyd is reeds duisende van die leesstof verkoop en is die skade gedaan; die put probeer demp nadat die kalf verdrink het.<ref name="grim18" /> Die standpunt "as 20&nbsp;000 mense dit reeds gesien het sal 'n verdere duisend nie kwaad doen nie" word vergelyk met nog 'n bykomende duisend mense wat teen wil en dank by die vuur ingestamp moet word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.26</ref> Beswaarmakers wat aanvoer "alles sal regkom, want die geskiedenis werk in siklusse", m.a.w. daar sal 'n morele keerpunt weer kom, vergeet gerieflik van die eens magtige ryke in die geskiedenis wat almal tot 'n val gekom het, juis omdat hulle toegelaat het dat hulle intern "tot die dood toe weggevreet is". Ook is die vraag: waarom moet hierdie erge demoraliserende toestand eers bereik word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.8</ref> Geen geld en mannekrag is te veel as die morele slagting van die nasie ter sprake is nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.20</ref> * Die Grondwet lui baie duidelik: ''[...]Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland.''Die voorgeslagte van die Afrikaner was Christene, en om hierdie immorele neigings na te jaag (insluitend mensonterende popfeeste wat in seks-en-suip-orgies ontaard)<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.30-35</ref>, verloën die Afrikaner (die aangesprokene en teikenleser van die ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'') daarmee sy beginsels, sy Christelike erfenis, sy Bybel en sy God.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.80-81</ref> * Nietemin, die Wet is 'n dooie letter. Dit word geminag, geïgnoreer en gering geskat, sonder dat die skuldiges tot verantwoording geroep en aan die pen gery word. Daar word onder meer gekyk na Klousule 6 (2)(c) met die verwysing na "liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding", teenoor die buiteblaaie van boeke en tydskrifte wat in boekwinkels skaamteloos aangetref word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69</ref> :Al staan daar duidelik in Klousule 5 (2): 'n ''Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan, b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is;'', was daar die een Raadsbesluit dat Jethro Tull se ''Aqualung'' nie godslasterlik is nie, al word Genesis 1 se woorde verdraai. The Beatles se ''Back in The U.S.S.R.'' laat die skrywer wonder: "[Is] ons nie besig om die saad van rewolusie te saai en 'n liefde vir die U.S.S.R. aan te kweek nie? Is dit dan nie "vir die veiligheid van die Staat nadelig" nie? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69-71</ref> == Stigting van Taurus == 'n Komitee (later verander na 'n kommissie) word in 1972 onder die voorsitterskap van J.T. Kruger saamgestel om die toepassing van die publikasiewetgewing te ondersoek. Daar is bevind in die meerderheidsverslag van die kommissie in 1974 dat onder andere baie lede van die publiek nie meer vertroue in die beheerstelsel het nie, maar ook dat die volksmoraalvervlakking en die ondermyning van die goeie sedes, waardes en norme die doelstellings van die [[kommunisme]] kon bevorder. Nuwe wetgewing was dus noodsaaklik. Die Wet op Publikasie van 1974 het die 1963-wetgewing opgevolg, waar die Publikasieraad afgeskaf is en 'n direktoraat in sy plek gekom het. Die direktoraat het kommissies in die lewe geroep wat publikasies as ongewens kon verwerp. Die lede van die Direktoraat en die komitees is almal aangestel op grond van hul opvoedkundige kwalifikasies. Met die nuwe wet word daar nie meer na die howe gewend nie [wat duur op die belastingbetaler se sak was], maar na 'n Appèlraad, wat uit minstens drie lede bestaan van wie die voorsitter 'n persoon is wat voorheen as regter, advokaat, prokureur of dosent in die regsgeleerdheid tien jaar ondervinding moes gehad het. Die voorsitter kon ook beslissings van die komitees veto "op versoek van die minister, skrywer, uitgewer of lede van die publiek". Die voorsitter is deur die staatspresident aangestel. Die nuwe wet het die uitbou van die literatuur onder die nuwe bedeling onder veel meer druk geplaas as die vorige van 1963. Die komitees kon nou ook die besit van die publikasie verbied; die Minister kon enigiemand die magtiging gee om persele te betree en op boeke beslag te lê, die reg van appèl na die howe is afgeskaf en die Minister het te veel arbitrêre magte verkry. Buiten die klomp administratiewe rompslomp en vaagheid en die bevraagtekening van die opvoedkundige kwalifikasies van die komiteelede, is die aantal Afrikaanse literêre werke steeds nie in sy geheel beoordeel nie en die estetiese oorwegings was vir die wetgewer steeds irrelevant. Die uitgewers was skugter om boeke uit te gee wat moontlik verbied gaan word. Hulle sou wel anoniem die boek uitgee as 'n liefdesaak teenoor die Afrikaanse letterkunde. Omdat 'n vennootskap wat boeke uitgee openbaar geregisteer moes word, is 'n nuwe uitgewer opgerig: ''Taurus''. Van die ''Taurus''-boeke wat verbied is, sluit in: * ''Skryt'' van [[Breyten Breytenbach]] * ''Keerkring'' van [[Welma Odendaal]] * ''Struisbaai-blues'' van André le Roux * ''Te hel met ouma!'' van André le Roux * ''Donderdag of Woensdag'' van [[John Miles]] * ''Stanley Bekker en die boikot'' van John Miles * ''Kommas uit 'n boomzol'' van [[Dan Roodt]] * ''Sonneskyn en Chevrolet'' van Dan Roodt Die teks van die ongepubliseerde ''Dieselle ou storie'' ([[Pieter-Dirk Uys]]) – in 1982 opgehef – en ''And death white as words'' (vertalings van gedigte deur Breyten Breytenbach) is ook in die ban gedoen. == ''Magersfontein, o Magersfontein!'' == Kritiek teen die sensuurstelsel het in 1977 sy klimaks bereik. Toe die Komitee van die Publikasieraad beslis het dat ''Magersfontein, o Magersfontein!'' deur Etienne Leroux nie ongewens is nie, het die minister van binnelandse sake, dr. Connie Mulder, op 7 September 1977 die Appèlraad se beslissing geveto en om heroorweging gevra. Die voorsitter van die Appèlraad, oudregter Lammie Snyman, het 32 deskundiges gaan vra om hul mening oor die boek skriftelik aan hom voor te lê. Al was 25 van die 32 deskundiges van oordeel dat die boek nie ongewens is nie, het die Appèlraad die boek as ongewens verklaar en op 21 November 1977 deur die Departement van Inligting bekend gemaak. 'n Minderheid van die Appèlraad, A.P. Grové en C.D. Fuchs, kon nie veel uitrig teen die meerderheidsuitspraak van die voorsitter, J.H. Snyman, nie. Twee lede van die Publikasieraad se komitees, Merwe Scholtz en Anna M. Louw, het uit protes hul bedankings ingedien. Die Afrikaanse Susterkoerante het nou eenparig die sensuurstelsel as 'n klug bestempel. By elke Departement van Afrikaans/Nederlands aan die universiteite is ontstelde briewe aan die koerante gerig. Daarteenoor het die Sinodale Kommissie vir Leer en Aktuele Sake van die NG Kerk van Transvaal sy volle steun vir die verbod uitgespreek, asook dr. Vorster wat sy dank en lof aan die minister en die appèlsaak betuig het. Die uitgewer, Human & Rousseau, en die direksie van Nasionale Pers, het besluit om die beslissing van die Appèlraad in die Hooggeregshof te betwis. In 1978 het Human & Rousseau die hersieningsverhoor in die Transvaalse Hooggeregshof op grond van godslastering verloor. Die hofsaak het die uitgewers toe reeds, soos op 11 Junie berig, R20 000 gekos. Die uitgewers se appèl na die Hooggeregshof oor prosedurekwessies werp geen vrugte af nie, al het die Hooggeregshof bevind dat die Appèlraad gedwaal het deur by die beslissing nie die waarskynlike leser in aanmerking te neem nie. Op politieke vlak het daar 'n verandering gekom: Alwyn Schlebusch het aan die begin van 1978 die minister van binnelandse sake geword en het op die inisiatief van ''Rapport'' met die letterkundiges Anna M. Louw, Merwe Scholz, Frans van Rensburg, Chris Barnard en Bartho Smit samesprekings gevoer. Daarna het ook Charles Fensham (voorsitter van die Afrikaanse Skrywerskring) en [[Elize Botha]] (redaktrise van die ''Tydskrif vir Letterkunde'') die saak met die minister bespreek. 'n Samevatting van laasgenoemde vergadering se besprekingspunte is opgeneem in [https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_y7m/page/64 ''Tydskrif vir Letterkunde'' uit dieselfde jaartal]; onder meer word gekyk na die teikenleser (wat nié die "gewone mens" is nie), maar ook, sou 'n appellant (hetsy skrywer of uitgewer) appelleer, dan moet daar 'n komitee wees wat uit letterkundiges bestaan om hieroor 'n waardeoordeel te vel - groter erkenning moet dus aan literêre meriete van publikasies gegee word, en literatore, skrywers en kunskenners moet 'n groter inspraak in die besluitnemingsproses oor publikasies met 'n literêre verdienste verleen word. Soos N.P. Van Wyk Louw destyds voorspel het, wys Botha op die feit dat daar strenger opgetree word teen Afrikaanse werke as teen Engelse werke. Daar is op openbare biblioteke se rakke Engelse boeke wat veel erger dinge in het as Leroux se ''Magersfontein''; en boonop nog van 'n laer litêrer gehalte. Dit kom op 'n sekere sin neer op diskriminasie teen Afrikaanse werke. Daaropvolgend het Schlebusch in April 1979 'n wysigingswet op publikasies ingedien. In dieselfde maand is Leroux benoem vir die [[Hertzogprys]] vir ''Magersfontein'', 'n dwarsklap vir die sensuurwet. T.T. Cloete wys ook in ''Die Kerkbode'' van 12 September 1979 dat die sensuurwet glad nie doeltreffend is nie: {{quote| In dieselfde tyd toe die ''Magersfontein''-onrus van onlangs op sy hoogtepunt was, het in één Afrikaanse publikasie wat deur miljoene in hierdie een week gelees is, die volgende verskyn: 'n rubriek waarin mense hul intiemste sondes bely op 'n verleidelike manier, 'n vleiende artikel oor 'n moeder en haar onegte kinders, 'n stuk kaalkuns, 'n moordartikel met al die mooi gemaakte romanse van die ontugtige vrou, die normering van die saamwoon van ongetroude mense. Niemand het hom daaraan gesteur nie. Ek werk elke dag met honderde jongmense op 'n intensiewe vlak. Hulle lees in groot getalle hierdie dinge elke dag volgens eie eerlike getuienis, maar die dag toe Magersfontein verbied is, het ek vasgestel dat uit 150 senior studente wat ondervra is, net drie die roman gelees het. }} == Wetsverslapping == In 1979 is '' 'n Droë wit seisoen'' van Brink egter verbied, omrede die inhoud "bereken is om die status van die Suid-Afrikaanse Veiligheidspolisie, wat 'n belangrike deel uitmaak van die Owerheid se Vredehoudende masjinerie, dermate af te takel dat dit die Owerheid se vermoë om staatsveiligheid te verseker, sal ondermyn". Altesaam 2 200 eksemplare is verkoop (1 200 binne een week) voor die verbod in werking getree het. In 1980 is die nuwe voorsitter van die Appèlraad oor Publikasies vervang deur prof. J.C.W. van Rooyen, 'n professor in die strafreg aan die Universiteit van Pretoria. Teen die einde van sy diensdekade was Suid-Afrika vryer wat uitgewery betref. Die verbod op ''Magersfontein'' is op 24 April 1980 opgehef: {{quote| In 'n opsomming van sy bevindinge het die raad 'n aantal waarborge genoem wat die Wet op Publikasie in die lig van die regspraak aan die skrywer gee.<br /> <br /> a) Enige onderwerp mag behandel word, ook die immorele. 'n Publikasie hoef nie 'n bydrae tot moraliteit te maak nie.<br /> b) 'Aanstootlik' vir die openbare sedes en 'aanstootlik' vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van 'n bevolkingsdeel het 'n beperkte betekenis. Dit omvat nie die bloot ergerlike of dit wat misnoegdheid tot gevolg het nie, maar slegs die walglike of pynigende.<br /> c) Die "waarskynlike leser" moet as oorweging by art. 47(2)(a), wat oor sedes gaan, in ag geneem word.<br /> d) By art. 47(2)(b), wat oor godsdiens gaan, mag die waarskynlike leser nie by die peiling van die godsdienstige oortuigings of gevoelens in ag geneem word nie. Dit moet egter wel in ag geneem word by die bepaling van die aard en strekking van die publikasie in sy geheel geneem en met inagneming van die konteks waarin die woorde gebesig word. Dit het ook te make met die aard en graad van die skending – of dit dus bloot ergerlik is of so ernstig dat dit pynig of walg.<br /> e) Die isolasie-metode van behandeling mag nie toegepas word nie. Daar moet dus na die werk as geheel gekyk word.<br /> f) Die instelling van die Komitee van Letterkundige Deskundiges dra daartoe by dat die Appèlraad die publikasie reg lees. Geen beslissing van die Appèlraad of die Publikasiekomitee mag gebaseer word op wanindrukke wat die onwaarskynlike leser van die boek sal kry nie. }} Die verbod op ''Kennis van die aand'' is in April 1982 opgehef (met dien verstande dat slegs persone ouer as 18 jaar die boek kan lees en die eksemplare slegs in hardeband mag verkoop word). Sedert die middel jare van die 1980's het 'n rolverskuiwing plaasgevind na rolprentklassifikasie. Prof. Van Rooyen noem dan ook in Julie 1993 dat hy sou wou sien dat in 'n nuwe Suid-Afrika waar daar 'n Handves van Menseregte bestaan, sensors hulle net sal besig hou met rolprentklassifikasie en ouderdomperke om kinders te beskerm: ''Wanneer dit gaan oor haattoesprake of mense aanstoot neem deur 'n boek of toneelstuk, moet kriminele howe só 'n saak beslis. Kerke moet begin besef dat die staat nie hul werk vir hulle kan doen nie."''<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |title=Nel, Annchen. 1993. Sensuur: Net 'n 'gekkedag-wet'? ''Beeld'' 28 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095311/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |url-status=dead }}</ref> Van Rooyen voorsien in die nuwe Suid-Afrika sal slegs kinderpornografie of die uitbeelding van pornografie wat met seks en geweld gepaardgaan, volgens wet, strafbaar wees.<ref name="Silber" /> In Januarie 1988 het die Minister van Binnelandse Sake, [[Stoffel Botha]], dit om moraliteitsredes nie nodig geag om enige nuwe wetgewing deur te voer nie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |title=''Die Burger''. 1988. Nuwe sensuurwet nie aanbeveel. 15 Januarie:15 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |url-status=live }}</ref> Luidens 'n artikel in die ''[[Vrye Weekblad]]'' (1991) word ''[[Playboy]]'' steeds in Suid-Afrika verbied, pornografie is met die wet strafbaar, hoewel prikkeltydskrifte soos ''Penthouse'', ''Bunnygirl'', ''Stag'' en ''Scope'' as 'sagte pornografie' verkoop mag word. Prikkelpop-tydskrifte word beoordeel kragtens die Publikasiewet Wet 42 van 1974, ingevolge Artikel 47(2)(a): dit is ongewens indien 'n gedeelte daarvan "onsedelik of obseen is, aanstoot gee of skadelik is vir publieke moraliteit." Deur herhaalde appellering (soos die publisering van naak borste, dus, sonder die bedekte sterretjies) en voortdurende hofstryd probeer ''Penthouse'' en ''Scope'' om verdere wetverslapping aan die hand te doen, juis om 'n groter markaandeel te bekom. Sowel 'n regsdosent, Joe Campanella (Wits), as sosiologie-dosent Michael Sarakinsky (Unisa) beskou die verslapping van sensuur as 'n voorloper van die nuwe Suid-Afrika en 'n toekomstige aanvaarding van 'n Handves van Menseregte, veral die vryheid van spraak en uitbeelding. Op daardie tydstip is weer gekyk na die "waarskynlike leser", en hiervoor kon plastiekverpakking dit moeiliker maak vir kinders om toevallig die tydskrif op te tel en deur te lees. Ook is meer moeite gedoen om die gehalte te verbeter - deur glanspapier. Maar tepels is nou minder toegeverf. Ralph Boffard, die uitgewer van ''Penthouse'', voer aan sterre vermink en ontsier die foto, en boonop trek die sterretjies juis die aandag op die borste. Ander tydskrifte met 'n kleiner omset kon nie so 'n waagstuk probeer om die sensors uit te daag nie. Die redakteurs van al vier tydskrifte vind dit onbillik dat die bioskoop en TV eksplisiete seks en volle frontale naaktheid wat alle geslagsdele ontbloot (veral op M-Net) ten toon mag stel [Boffard van ''Penthouse'' voer aan Suid-Afrika is nog lank nie hiervoor gereed nie], terwyl hulle tydskrifte aan die kortste end trek. Ook is daar vrouetydskrifte soos ''Cosmopolitan'' wat met moord wegkom (want "manstydskrif" beteken outomaties pornografiese materiaal). Bowenal is naakte borste op baie Suid-Afrikaanse strande aanvaarbaar, word aangevoer. Die sensors sê weer foto's is staties (en kan oor en oor bekyk word), terwyl 'n rolprent klaarmaak en mense daarvan vergeet. Ook foto's van vroue wat ten volle geklee is kan gesensor word omdat hulle wellus uitlok - as die model se oë toe is, reguit na die kamera kyk, wydsbeen sit of staan, haar gesig nie strak is nie of hande-viervoet hurk, dan "kyk die model uitlokkend na die kamera". Tog stem die verskillende sensuurliggame (Direktoraat en Appèlraad) duidelik nie altyd saam hoe die wet moet vertolk word nie; die saak word vererger deur presedente wat geskep en as voorbeeld gebruik word.<ref>{{Cite web |url=https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |title=Anderson, E. 1991. Die toekoms lyk al hoe kaler... ''Vrye Weekblad'', 25-31 Oktober: 32-35 |access-date= 8 Augustus 2019 |archive-date= 8 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808051726/https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |url-status=dead }}</ref> In Augustus 1993 is die Suid-Afrikaanse weergawe van ''Hustler'' in die openbaar verkoop, wat nie soos ''Penthouse'' en ''Playboy'' sterretjies gebruik nie, hoewel die uitbeelding, net soos Boffard van ''Penthouse'' ook glo, tog by 'n effe preutser samelewing sal pas. Volgens die redakteur, Joe Theron, is dit wat mans wil hê. Die redaktrise van ''Playboy'', Brenda Haywood, is nie hiermee eens nie; sy glo die tipiese leser op eie bodem wil hom nie skaam as sy vrou of vriendinne oor sy skouer kom loer nie. Sy merk wel 'n verslapping op: na afloop van haar sakereis in die VSA het die doeane by Jan Smuts Lughawe haar koffers deurgekyk. Die manstydskrifte is op die toonbank oopgesprei, die titels bekyk, en sonder 'n woord net so weer teruggepak. Volgens die prokureur Lauren Jacobson, wat spesialiseer in sensuursake, pas dit by die beleid wat verander het, maar die wet self het nie verander nie: solank die invoer vir private gebruik is, kan verbode items nie sonder meer konfiskeer word nie. Ook het "leser" na "waarskynlike leser" verander van die tydskrif self: dit is nie meer die onversetlik konserwatiewe blanke man (wat in elk geval nie die tydskrif sou koop nie) in wie se belang die wet is nie, maar die welvarende, meer liberaalgesinde blanke man wat die teikenmark in die eerste plek is.<ref name="Silber" /> Die wegbeweeg vanaf 'leser' na 'waarskynlike leser' kan interpreteer word as die wegbeweeg van 'volksbelang' na 'individuele belang'. In 1993 kon die skuldige 'n boete van tot R10 000 en/of vyf jaar tronkstraf opgelê word vir die eerste oortreding.<ref name="Silber" /> Omrede die sensuurwet in 1993 nog van krag is, is 'n paar uitgawes van ''Bunny Girl'', ''Scope'', ''Men Only'' en ''Penthouse South Africa'' tussen Mei en Julie as ongewens verklaar. So ook rolprente soos ''More Desires Within Young Girls'', ''Outrageous Foreplay'' en ''Better Sex Part 2''. Die ontbanning het teen 1993 egter die verbanning begin oorskry: die verbod op ''Joy of Sex'' (Alex Comfort), die Duitse weergawe van ''Carrie'' ([[Stephen King]]) en ''Right of Nations To Self-Determination'' ([[Lenin]]) is onder meer opgehef. Maar volgens 'n komiteelid van die Aksiegroep teen Sensuur (Anti-Censorship Action Group, ACAG), Joyce Ozinski, is dit maar 'n kleinigheidjie teen die groot geheelbeeld: vanaf 1962 is 38&nbsp;813 boeke verbied. As mens die boeke wat voor 1990 ontban is nie byreken nie, tel dié vanaf 1990 op slegs 'n paar honderd boeke, tydskrifte en pamflette wat weer vrye toegang verkry het.<ref name="Silber" /> Volgens die woordvoerder van die ANC, Carl Niehaus, is die party gekant teen sensuur en sal, sodra hul die leisels na afloop van die eerste demokratiese verkiesings oorneem, die wet so gou doenlik skrap, omrede dit neerkom op 'n minderheid wat namens die meerderheid dink en besluite neem. In die Grondwethof kan daar later wel oor die perke van onsedelikheid besluit word.<ref name="Silber" /> 'n Konsepwet genaamd die Rolprent- en Publikasiewet van 1995 (onder die nuwe bewind) is op 3 Maart 1995 deur die departement van binnelandse sake voorgelê in die Staatskoerant<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |title=Van Heerden, Marié. 1995. Meer bekend oor die konsepwet vir sensuur. 8 Maart:13 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095314/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |url-status=live }}</ref> en in 1996 aanvaar. == Uitwerking == Die Sensuurwet was ondoeltreffend, om enkele redes: * Aanvanklik was die wetgewing bloot muggiesiftery: wat nie deur die publiek aangemeld is nie, is nie vervolg nie. Maar sedert 1974 kon die Direktoraat van Publikasies self as applikant in belang van die publiek ingryp en optree.<ref>[https://journals.co.za/docserver/fulltext/juridic/2/2/98.pdf?expires=1586067386&id=id&accname=guest&checksum=4D2648C4C1347B8F440E245865E70A4C Van der Vyver, J.D. ''Tydskrif vir Regswetenskap'', Jaargang 2, Uitgawe 2, Nov 1977, bl. 117 - 126]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daarteenoor was die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie gevrywaar van die wet. * Deur die betrokke werke uit te sonder, is die publieke kollig ''juis'' op hierdie 'skandliteratuur' geplaas en die nuuskierigheid geprikkel. Volgens [[Pieter-Dirk Uys]] het die sensuurraad hom die publisiteit geheel en al verskaf wat geen geld kon koop nie. Meer nog: die sensuurraad was juis die middelpunt, die bron van sy satires. Die raad het hom tussen die reëls fyner leer skryf en hekel, genoeg om die sensuur net-net vry te spring.<ref name="Silber">Silber, G. 1993. Censorship. ''Sunday Times Magazine'', July 25, pp. 20-21.</ref> * Die verbod om 'n boek te kon besit het gewissel, soos bevind is toe [[Winnie Mandela]] op die [[Kaapstad Internasionale Lughawe|D.F. Malan-lughawe]] aangekeer is met die boek ''The Legacy of Che Guevara: a Documentary Study'' in haar besit; daar was alleenlik 'n verspreidingsverbod op.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |title=''Die Burger''. 1989. Geen vervolging oor boek. 13 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |url-status=dead }}</ref> * Baie groot boekhandelaars was ook bang dat daar teen hulle opgetree sou word as hulle boeke aanhou wat 'ongewens' was. Op sy beurt was die gemiddelde Suid-Afrikaner dan juis in 'n oningeligte vakuum gelaat omtrent die denkpatrone van die Kommunisme wat die regering dan sou teëstaan.<ref>[http://praag.co.za/?p=34543 Dan Roodt: Ja, Koos, die (konformistiese) Afrikaner se denke is bankrot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628100800/http://praag.co.za/?p=34543 |date=28 Junie 2017 }}: ''My liewe hemel, het die Afrikaner in 1994 dan niks geweet nie? Het hy nie Solsjinitsin gelees, of selfs [[Arthur Koestler]] of [[Albert Camus]] oor die “Rooi Kerk” nie? Die Franse intellektuele wat in die sewentigerjare verdoemende kritiek op marxisme en kommunisme gelewer het, het in die laat sewentigerjare selfs die voorblad van die Amerikaanse tydskrif Time gehaal.''</ref> * Die boeke onder sensuur het juis internasionaal opslae gemaak en van die skrywers martelaarsfigure van die Apartheidstelsel gemaak. Sensuur het inderdaad aangehelp dat ''Kennis van die aand'' (en sy opvolgers) in sowat 20 tale vertaal is sedert die boek verskyn het (1973), verbied is (1974) tot met die ophef van die verbod in 1982. Dit was ook die verbanning van die Engelse vertaling, ''Looking on Darkness'', wat tot die talryke internasionale vertalings bygedra het. * Sekere skrywers, soos Etienne Leroux, se skrywerstalent is geïnhibeer en kon ná die verbodoplegging moeilik weer begin skryf; hy sê aan ''Rapport'' (29 April 1979): ''Jy weet, sedert ''Magersfontein'' verbied is, was dit asof ek nie weer aan die gang kon kom nie. Ek het nog maar veertig bladsye geskryf van die trilogie wat ek daarna aangepak het. Daardie verbod het my selfvertroue geknou. As jou boek verbied word, as jy weet hy is nie meer daar nie, is dit 'n vreemde sensasie... jy kyk na jou skryfwerk, jy kyk na wat jy skryf, en weet nie meer nie, jy twyfel.'' In 'n radio-onderhoud [aangehaal deur die radioresensent Louis Preller in ''Die Burger'' van 6 Mei 1979]: ''Ek moet sê, destyds toe die boek verbied is en ek gevra is of ek weer gaan skryf, het ek vreeslik gebrag en gesê ek gaan skryf asof die wet nie bestaan nie. Maar moenie 'n fout maak nie, hoor. Dit het 'n effek op 'n mens. Jy het tog daardie gevoel: het die mense nie dalk reg gehad nie? En dan begin jy jou styl nagaan, jou manier van skryf. Jy is basies onseker en ek glo dat alle mense wie se boeke verbied word, dieselfde voel.'' == Bronne == * Steyn, J.C. 1992. Die sensuurstryd. In: Beukes, W.D. (Red.) ''Boekewêreld: Die nasionale pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, pp. 351-379 * Steyn, J.C. 1980. ''Tuiste in eie taal''. Kaapstad: Tafelberg, pp. 394-405,478 * [http://www.dbnl.org/tekst/saveas.php?filename=kann003gesk02_01.pdf&dir=kann003gesk02_01&type=pdf Kannemeyer, J.C. 1983. Beheer oor publikasies en die reaksie van skrywers. In: ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur. Deel 2''. Pretoria: Academica, pp. 231-236] (4,62 megagreep). * [http://www.boekentaal.info/?p=1042 Jacandra van den Broek: Verbanning en censuur in André Brinks ''Kennis van die aand'']. * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01909.htm omalley.nelsonmandela.org: 1963. Publications & Entertainments Act No 26] * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01957.htm omalley.nelsonmandela.org: 1974. Publications Act No 42] == Verwysings == {{Verwysings|4}} [[Kategorie:Apartheidswette in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sensuur in Suid-Afrika]] 0c34cofrsusl1kktmpn7b6k52cis53s Appelkooskop 0 107880 2901631 2590582 2026-05-05T16:44:56Z Oesjaar 7467 Skakel en tikfout. 2901631 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Appelkooskop''' is 'n 1 861 m hoë berg in die [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]], sowat 15 km suid van [[Ficksburg]] en 46 km oossuidoos van [[Marquard]]. Die naam was [[Nederlands]], Abrikooskop, en verwys moontlik na die ''[[Prunus armeniaca]]'' of verboude appelkoos, maar meer waarskynlik na die [[wilde-appelkoos]], ''Dovyalis zeyheri'', wat hier groei. == Bron == * {{en}} Raper, Peter Edmund. 2004. ''New Dictionary of South African Place Names''. Johannesburg & Cape Town<!-- Moet asseblief nie verander nie; dis korrek so -->: Jonathan Ball Publishers. [[Kategorie:Berge van Suid-Afrika]] qwgytoovidld21ma74qlhscw56o0kp5 Alewyn Petrus Grové 0 115206 2901570 2832668 2026-05-05T12:42:18Z Jcb 223 2901570 wikitext text/x-wiki '''Alewyn Petrus Grové''' (1918–2004) was ’n letterkundige en professor en hoof van die Departement Afrikaanse Letterkunde aan die [[Universiteit van Pretoria]] en later dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte. Hy was vir ’n termyn voorsitter van die Raad van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] en ook 'n lid en voorsitter van die Akademie se Letterkundekommissie. Hy skryf verskeie werke oor die letterkunde. Die skrywer [[Henriette Grové]] was met hom getroud. == Lewe en werk == Alewyn Petrus Grové is op 10 Junie 1918 in [[Potchefstroom]] gebore, waar hy ook skoolgegaan het. Hy is die enigste kind en sy pa is oorlede toe hy nog ’n klein seuntjie was. Hy matrikuleer in 1935 in die eerste klas aan die Hoër Volkskool Potchefstroom en studeer dan verder aan die plaaslike universiteit, destyds nog die Potchefstroomse Universiteitskollege. Professor [[Gerrit Dekker]] is hier ’n rigtinggewende invloed op hom. Hy behaal in 1938 die [[B.A.-graad]], in 1939 die M.A.-graad in Afrikaans en Nederlands met ’n verhandeling oor “''Die religieuse gevoel in ons jongste digkuns''” en in 1940 die Hoër Onderwysdiploma, laasgenoemde twee kwalifikasies met lof. === Onderwyser === In 1941 begin hy onderwys gee aan die Potchefstroomse Hoër Gimnasium, waar hy veral verantwoordelik is vir onderrig in [[Latyn]]. As jong onderwyser is hy ook baie gemoeid met sportafrigting, veral [[rugby]] en [[krieket]]. Intussen studeer hy vir sy doktorale eksamen, wat hy aan die einde van 1946 aflê. Op 29 Junie 1945 trou hy met Hester Henriette Venter, die later baie bekende prosaskrywer en dramaturg [[Henriette Grové]]. Uit die huwelik word twee seuns (Niek en Alewyn) en twee dogters (Elsa en Mariet) gebore. Hy aanvaar in 1947 ’n pos as lektor in Afrikaans-Nederlands aan die [[Natalse Universiteitskollege]] in [[Pietermaritzburg]], waar [[G.S. Nienaber]] destyds die departementshoof was. In hierdie tyd werk hy aan sy proefskrif oor “''P.C. Boutens as Negentiger''” en hy promoveer in 1950 onder leiding van [[Gerrit Dekker]] aan die Potchefstroomse Universiteit. Hy word deur die kultuurvereniging uitgenooi om lesings aan verskeie Nederlandse en Belgiese universiteite te gee. <!-- Na die aftrede van professore Buning en Louw word die drietakkige departement die Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys....hierdie deel maak nie sin nie? Aliwal2012 --> In dieselfde jaar word hy bevorder tot senior lektor en in 1958 word hy medeprofessor. Tydens ’n verlofperiode in 1951 en 1952 spandeer hy agt maande in [[Europa]], meer bepaald in [[Nederland]]. Hy word in 1952 lid van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en in 1953 lid van die ''[[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]''. In Julie 1959 word hy aangestel as senior lektor aan die Universiteit van Pretoria, waar hy in 1962 professor en hoof van die departement Afrikaanse letterkunde word. Sy intreerede, “''Die soek na kriteria''”, lewer hy op 19 Junie 1962. In hierdie tyd is sy kollegas professor S.A. Louw, hoof van die departement Afrikaanse, Nederlandse en Germaanse taalkunde en professor [[T.J. Buning]] hoof van die departement Nederlandse letterkunde. In 1967 word die destydse departement van Afrikaans-Nederlands in een saamgevoeg, met professor Grové as hoofleraar. Reeds in 1972 word hy deeltydse dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte en universiteitsverteenwoordiger in die Gemeenskaplike Matrikulasieraad. Vir drie termyne dien hy ook as een van vier senaatsverteenwoordigers in die Raad van die Universiteit. Aan die einde van 1982 lê hy die hoofskap van die departement Afrikaans neer en word voltydse dekaan van die Fakulteit Lettere en Wysbegeerte. In Julie 1983 tree hy formeel uit die diens van die [[Universiteit van Pretoria]]. === Redakteur === Vanaf Junie 1960 tot 1970 is hy eindredakteur van ''Standpunte'', nadat hy reeds in 1955 tot die redaksie toetree en later tot 1986 steeds op die redaksie dien. Vir twee jaar in die sestigerjare (1963–1965) behartig hy die boekeblad van ''[[Die Vaderland]]'' en in 1963 word hy deeltydse lid van die Raad van Beheer oor Publikasies en dien ook later vanaf 1975 tot 1994 op die [[Appèlraad oor Publikasies]]. Hy speel onder andere ’n prominente rol om te verseker dat die [[Hertzogprys]] in 1964 aan die destyds omstrede “''Sewe dae by die Silbersteins''” van [[Etienne Leroux]] toegeken word, terwyl hy ook ’n leidende rol speel om te probeer verhoed dat “''Magersfontein, O Magersfontein''” verbied word. Na die verbod is hy instrumenteel om die roman met die Hertzogprys te bekroon. Hy dien vanaf 1953 tot 1998 op die letterkundekommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en is vir twee termyne voorsitter van hierdie kommissie. Vanaf 1977 tot 1979 is hy voorsitter van die Raad van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. Tydens sy loopbaan tree hy op as keurder vir nuwe publikasies vir verskeie uitgewers, terwyl hy vele skrywers help om hulle boeke persklaar te maak. In 1984 lewer hy op uitnodiging van die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] die [[N.P. van Wyk Louw]]-gedenklesing en in 1989 lewer hy op uitnodiging van die [[Universiteit van Stellenbosch]] die [[D.J. Opperman]]-gedenklesing. Hy is op 25 Februarie 2004 weens longvlieskanker in sy huis in [[Lynnwood]] in Pretoria oorlede. == Skryfwerk == Hy skryf verskeie letterkundige boeke. In “''Die duister digter''” <ref>Smit, W.A.P. “Standpunte”, No. 19, Februarie 1951</ref> word opstelle van hom oor die digters sedert Dertig gebundel, met die titel van die boek afkomstig uit die werk van Menno ter Braak. Hierdie nuwe geslag digters is destyds deur ’n ouer geslag van “duisterheid” beskuldig weens hulle individualiteit en afwyking van die tradisionele fokus op nasionalisme, ’n aanspraak wat Grové in sy inleidingsopstel verwerp. “''Oordeel en vooroordeel''” bevat belangrike opstelle oor die Afrikaanse prosa. Die “''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''” is ’n sakgrootte naslaanwerk waarin belangrike begrippe verklaar en feite verskaf word oor belangrike figure in die letterkunde.<ref>Antonissen, Rob “Kriterium”, Oktober 1963</ref> “''Woord en wonder''” <ref>Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979</ref>is ’n inleidende studie oor die tegniek van die poësie, wat wyd voorgeskryf word aan universiteite en dan ook verskeie herdrukke beleef.<ref name= "walt">Van der Walt, P.D. “Mené Tekél” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1969</ref> Saam met [[Elize Botha]] skryf hy<ref>Scholtz, H. van der Merwe “Klasgids” Jaargang 2 no. 2, November 1966</ref> “''Handleiding by die studie van die letterkunde''”,<ref name="walt" /> waar hy die gedeeltes oor die poësie en drama hanteer en Botha die afdeling oor die prosa bydra.<ref>Brink, André P. “Rapport” 3 November 1974</ref> “''Die dokument agter die gedig''” <ref>Van der Walt, P.D. “Die Transvaler” 9 September 1974</ref>is ’n blokboek waarin hy die oorspronklike dokumente of artikels wat as bron vir gedigte van Opperman en Van Wyk Louw gedien het, belig en die manier waarop die gedig hieruit ontstaan het bespreek. Eweneens werk van korter formaat is sy monografie oor “''D.J. Opperman''” en sy blokboek oor “''Raka''” van N.P. van Wyk Louw. Sy belangrikste beskouinge en resensies van die vyftigerjare word versamel in <ref>Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977</ref>“''Oordeel en vooroordeel''”. In ’n heruitgawe van hierdie werk in 1965 bepaal hy hom hoofsaaklik tot boekbesprekings en voeg ’n aantal resensie by oor belangrike werke wat sedert die eerste uitgawe verskyn het, terwyl hy in ’n aparte afdeling die eietydse prosa bespreek. Hierin belig hy benewens die uitstaande kenmerke van die werk onder bespreking ook literêr-teoretiese sake, wat hom in staat stel om veral die moderne laaggedig en die werk van Opperman suiwer te ontleed.<ref>Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977</ref> “''Fyn net van die woord''” is ’n saambundeling van sy letterkundige opstelle, ook dié wat in die eerste uitgawe van “''Oordeel en vooroordeel''” verskyn het.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 4, November 1979</ref> “''Dagsoom''” <ref>Nienaber-Luitingh, M. “Beeld” 18 Desember 1978</ref>is ’n bundel van sy letterkundige opstelle wat by geleentheid<ref>Scholtz, Merwe “Beeld” 20 November 1978</ref> van sy sestigste verjaarsdag saamgebundel en uitgegee word.<ref>Venter, L.S. “Standpunte” Nuwe reeks 140, April 1979</ref> Hy lewer verskeie bydraes tot boeke. By die 1961 uitgawe van “''Swart pelgrim''” van [[F.A. Venter]] skryf hy ’n addendum oor “''Die aktuele roman''”, terwyl hy inleidings skryf vir “''Drie prosastukke van Jochem van Bruggen''” (1961), “''Trekvoëls: ’n Keur uit Afrikaanse reisverhale''” (1969) en “''Sewentien''” (1971), ’n keur uit die verhale van [[C.M. van den Heever]]. Hy lewer onder andere artikels vir “''Beskouings oor poësie''” (redakteur [[T.T. Cloete]]), “''Smal swaard en blink''” (redakteur [[Ernst van Heerden]]), “''Die verband tussen die kunste''” en “''Die kuns en die gemeenskap''” (redakteur G. Cronjé), “''Woord en wederwoord''” en “''Die lewende Totius''” (redakteur [[Merwe Scholtz]]). Vir “''Die Afrikaanse Literatuur sedert sestig''” (onder redaksie van T.T. Cloete) skryf hy die oorsig oor die sosiale, politiese, ekonomiese en literêre tendense van die periode asook ’n inleiding en vir “''Perspektief en profiel''” onder redaksie van P.J. Nienaber skryf hy profiele oor die werk van W.E.G. Louw, N.P. van Wyk Louw en D.J. Opperman. Vir die bloemlesing “''Tuinprovinsie Natal''” onder redaksie van C.J.M. Nienaber skryf hy oor sy herinneringe aan sy tyd in Pietermaritzburg. Ook as samesteller is hy werksaam en so versamel hy in 1975 ’n aantal lesings deur kollegas in die bundel “''In en om die letterkunde''”,<ref>Lindenberg, Ernst “Beeld” 9 Junie 1975</ref><ref>Spangenberg, D.F. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 14 no. 2, Mei 1976</ref> asook keuses uit die werk van [[A.A.J. van Niekerk]] in “''Verlange is verniet''” en [[Johannes van Melle|J. van Melle]] <ref>Brink, André P. “Rapport” 14 Augustus 1983</ref> in “''Oom Karel neem sy geweer saam''”.<ref>Smuts, J.P. “Die Burger” 9 September 1982</ref> Vir laasgenoemde skryf hy ook ’n insiggewende inleiding. Vir die sestigste verjaarsdag van [[Etienne Leroux]] is hy verantwoordelik vir die samestelling van die huldigingsbundel “''Beeld van waarheid''”, waarvoor hy ook ’n bydrae lewer. Benewens talle resensies en artikels wat in tydskrifte (insluitende ''Standpunt''e en ''Tydskrif vir Letterkunde'') en koerante verskyn, behartig hy vanaf 1985 ook die gereelde “''Poësiekroniek''” van die ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe''. == Eerbewyse == In 1963 ontvang hy die [[Stalsprys]] vir Literatuurwetenskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. By sy aftrede in 1983 word die huldigingsbundel “''Samehang en sin''” onder redaksie van professore Elize Botha en Réna Pretorius aan hom oorhandig, waaraan kollegas verbonde aan sewe universiteite meewerk. Hy ontvang twee eredoktorsgrade, in 1985 van die Universiteit van Suid-Afrika en in 1988 van die Universiteit van Pretoria. Die [[Staatspresident van Suid-Afrika|Staatspresident]] vereer hom in 1989 met die Orde vir Voortreflike Diens Goud en in 1997 word hy tot erelid van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns verkies. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1949 |Die duister digter |- |1953 |Woord en wonder |- |1958 |Oordeel en vooroordeel |- |1962 |Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans Christina en Kristien (saam met G.S. Nienaber) |- |1965 |D.J. Opperman |- | |Fyn net van die woord |- |1966 |Raka van N.P. van Wyk Louw |- | |Handleiding by die studie van die letterkunde (saam met Elize Botha) |- |1974 |Die dokument agter die gedig |- |1978 |Dagsoom |- |1979 |Komas uit ’n bamboesstok van D.J. Opperman |- | !Samesteller |- |1953 |Digters uit die lae lande (saam met Enno Endt en Tj. Buning) |- |1959 |Keur uit die Nederlandse poësie (saam met J.L. Steyn) |- |1960 |’n Keur uit sy gedigte – N.P. van Wyk Louw |- |1962 |Afrikaans poems with English translations (saam met C.J.D. Harvey) |- |1963 |Op die mespunt – Ernst van Heerden |- |1964 |Kort reis na Carrara – D.J. Opperman |- |1967 |Nederlandse verhale van ons eie tyd – (saam met Wilfried de Pauw en J.L.Steyn) |- |1969 |Trekvoëls |- |1971 |Sewentien verhale van C.M. van den Heever |- | |Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns |- |1973 |Die Afrikaanse letterkunde in beeld (saam met P.J. Nienaber) |- |1980 |O’Callaghan se waatlemoen – C. Louis Leipoldt |- |1981 |Verlange is verniet – A.A.J. van Niekerk |- |1982 |Oom Karel neem sy geweer saam – J. van Melle |- |1974 !Redakteur |- | |D.J. Opperman: Dolosgooier van die woord In en om die letterkunde |- |1982 |Beeld van waarheid |} == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) “Samehang en sin” Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria  Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, C.J.M. (redakteur) “Tuinprovinsie Natal” Tafelberg Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste  uitgawe 1977 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse * letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 === Tydskrifte en koerante === * Botha, Amanda “’n Taal leef of sterf in sy letterkunde” “Die Transvaler” 10 Junie 1978 * Botha, Elize “By geleentheid van die sestigste verjaarsdag van A.P. Grové” “Tydskrif vir Letterkunde” * Nuwe reeks 16 no. 3, Augustus 1978 * Botha, Elize “A.P. Grové – aristokraat van kritiek” “Beeld” 11 Maart 2004 * Human, Koos “Taal kan dankbaar wees” “Die Burger” 28 Februarie 2004 * Jansen, Herman “’n Groot gees i Afrikaanse literatuur” “Rapport” 29 Februarie 2004 * Magnus, Liela “A.P. Grové, literêre reus, sterf op 85 aan kanker” “Beeld” 26 Februarie 2004 * Nieuwoudt, Stephanie “’n Leeftyd van kritiseer, ontleed en keur” “Plus” 10 Junie 1998 * Pretorius, Réna “A.P. Grové: Triomfantlik 80!” “Insig” Junie 1998 * Snyman, N.J. “Die prosakritiek van A.P. Grové” “Standpunte” Nuwe reeks 165, Junie 1983 === Internet === * Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Grov%C3%83%C2%A9,_Alewyn_Petrus * Magnus, Liela Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/02/26/OB/3k/02.html * Who’s Who SA: http://whoswho.co.za/alewyn-grov-3890 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218041218/http://whoswho.co.za/alewyn-grov-3890 |date=18 Februarie 2017 }} * Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AGrove%2C+Alewyn+Petrus.&qt=hot_author === Resensies === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Grove, A.P.}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1918]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] [[Kategorie:Alumni van Hoër Volkskool, Potchefstroom]] [[Kategorie:Alumni van die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] 8hirj8sha5ybfzl0xgmppnwb0cpeynz Akita-prefektuur 0 117983 2901636 1778630 2026-05-05T16:52:08Z Odriskelmac11 115344 Uitbreiding 2901636 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Japan akita map small.png|duimnael]] [[Lêer:Flag of Akita Prefecture.svg|Vlag van die Akita-prefektuur|duimnael]] {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref>Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]]|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture|access-date=17 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita Prefecture|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Nature Map|access-date=17 August 2019}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Japan-saadjie}} {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] 0m7xj8tedj8umzogznjf128kvew46pd 2901655 2901636 2026-05-05T17:54:20Z Odriskelmac11 115344 Uitbreiding 2901655 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Japan akita map small.png|duimnael]] [[Lêer:Flag of Akita Prefecture.svg|Vlag van die Akita-prefektuur|duimnael]] {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref>Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]]|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture|access-date=17 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita Prefecture|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Nature Map|access-date=17 August 2019}}</ref> == Ekonomie en bevolking == Soos 'n groot deel van die [[Tohoku|Tohoku-streek]], word Akita se ekonomie steeds oorheers deur tradisionele nywerhede soos [[landbou]], [[vissery]] en [[bosbou]]. Dit het daartoe gelei dat baie jongmense na [[Tokio]] en ander groot stede migreer. Akita-prefektuur het van die ergste bevolkingsafname in Japan gesien: dit is een van vier prefekture in Japan wat sedert 1955 'n bevolkingsafname registreer. Die bevolking het ook die laagste persentasie kinders (gedefinieer as onder die ouderdom van 15), teen 9,3% in 2022, af van 11,2% in 2010.<ref>{{cite news|title=Number of children in Japan falls to record low for 29th year in row|agency=Kyodo News|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|newspaper=[[The Japan Times]]|date=May 4, 2010|access-date=May 26, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606040430/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|archive-date=June 6, 2011|df=mdy}}</ref> 38,6% van die inwoners is 65 jaar of ouer, die hoogste persentasie van enige Japannese prefektuur. Vanaf 1 Oktober 2022 het dit 'n geraamde bevolking van 944 902 mense. Die hoë koers van ontvolking in Akita Prefektuur het daartoe gelei dat kleiner gemeenskappe met mekaar saamsmelt, wat die kleinste van hierdie saamgesmelte gemeenskappe geraak het. Namate ontvolking in hierdie gemeenskappe voortduur, het onderwys- en gesondheidsfasiliteite in sommige gebiede gesluit, wat gesinne aanmoedig om na groter stede te migreer vir beter toegang tot gesondheids- en onderwysgeleenthede en die afname in bevolking so voortsit. Hierdie afname, gekombineer met 'n verouderende bevolking, is kommerwekkend vir landelike gemeenskappe. ==Kultuur== Akita, 秋田, wat Herfsrysveld beteken, is bekend vir rysboerdery en rysbierbrouerye.<ref></n{{cite web|url=http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200911060122.html|title=Weekend: Sake breweries go with the flow to survive|last=Omura|first=Mika|date=November 6, 2009|access-date=December 29, 2009}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Dit is bekend vir die hoogste verbruik van rysbier in Japan en word beskou as die oorsprong van die Akita-honderas wat die prefektuur se naam dra.<ref>[http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html ''The Appellation System for Sake in Akita Prefecture and Development Program for Akita Shun-ginjo'', Kyuichi Saito, Journal of the Brewing Society of Japan; Vol. 87, No.11, 1992] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616084754/http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html|date=June 16, 2007}}</ref> Die vroue van die streek, waarna verwys word as Akita Bijin (秋田美人[ ja ], 'Skoonhede van Akita'), het ook wydverspreide roem verwerf vir hul wit vel, ronde gesigte en hoë stemme, wat as hoogs begeerlik beskou word. Ono no Komachi is 'n bekende voorbeeld van 'n Akita-bijin.<ref>{{cite web|url=http://nihonscope.com/japan-geography/akita-prefecture-culture-sightseeing-history/|title=Akita Prefecture - Culture, Sightseeing and History -|date=August 24, 2016|website=nihonscope.com|access-date=March 25, 2018}}</ref> == Toerisme == Onlangs was daar pogings om landelike gemeenskappe wat ontvolking in die gesig staar, te revitaliseer met verskillende vorme van groen toerisme en agritoerisme. Hierdie pogings is hoofsaaklik daarop gemik om stedelinge en buitelandse toeriste na Akita Prefektuur te lok, en die ongerepte woude, uitgestrekte rysvelde en verskeidenheid kulture te adverteer. Daar word gedruk vir tuisverblyf, boeremarkte vir plaaslik vervaardigde voedsel en die integrasie van buitestaanders in plaaslike kulturele praktyke. Die Namahage-ritueel in Oga op Oujaarsaand lok elke jaar 'n groot aantal toeriste na Akita Prefektuur. Naby die Tazawa-meer is daar 'n aantal warmwaterbronne-oorde (onsen). Hierdie is gewild onder toeriste van regoor Japan. Daarbenewens bied talle seisoenale feeste (matsuri) 'n kykie na landelike of tradisionele Japan. 'n Paar bekende voorbeelde is die Akita Kantō, die Omagari-vuurwerke, die Namahage-fees en die Yokote Kamakura-feeste.<ref>{{cite journal |last1=Foster |first1=Michael Dylan |date=2013 |title=Inviting the Uninvited Guest: Ritual, Festival, Tourism, and the Namahage of Japan |journal=Journal of American Folklore |volume=126 |issue=501 |pages=302–334 |doi=10.5406/jamerfolk.126.501.0302 |s2cid=143644459 |id={{Project MUSE|515294}}}}</ref> Kakunodate, bekend as die klein Kyoto, spog met baie bewaarde [[Samoerai|samurai]]-huise. Die Aoyagi-huis is die voormalige woning van Odano Naotake, wat Japan se eerste moderne gids tot menslike anatomie geïllustreer het. Die huis is nou 'n museum en galery van mediese illustrasies en tradisionele kunsvlyt. Vanaf 2009 het Akita 'n groot toename in [[Korea|Koreaanse]] toerisme begin ervaar na die uitsending van die gewilde drama Iris, wat verskeie tonele bevat het wat in Akita verfilm is, veral by meer Tazawa en Oga se GAO-akwarium. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] 3b03id6jdjzd8ikah0ra2zo6r0rk7oq 2901684 2901655 2026-05-05T19:56:39Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Inligtingskas bygevoeg 2901684 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Akita Prefektuur | ander_naam = | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ja|秋田県}}}} | nedersetting_tipe = Prefektuur | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1 = Japannees | translit_taal1_tipe = Japannees | translit_taal1_inligting = {{lang|ja|秋田県}} | translit_taal1_tipe1 = Rōmaji | translit_taal1_inligting1 = {{lang|ja-Latn|Akita-ken}} | beeld_vlag = Flag of Akita Prefecture.svg | vlaggrootte = 100px | beeld_leë_embleem = Emblem of Akita Prefecture.svg | leë_embleemgrootte = 80px | leë_embleemtipe = Simbool | beeld_kaart = Map of Japan with highlight on 05 Akita prefecture.svg | onderafdelingtipe = Land | onderafdelingnaam = {{vlagland|Japan}} | onderafdelingtipe1 = Streek | onderafdelingnaam1 = Tōhoku | onderafdelingtipe2 = Eiland | onderafdelingnaam2 = [[Honshu]] | leiertitel = Goewerneur | leiernaam = Kenta Suzuki | stigtingstitel = | stigtingsdatum = | oppervlakte_totaal_km2 = 11637.52 | oppervlakte_water_persent = 0.7 | oppervlakrang = 6de | bevolking_totaal = 915691 | bevolking_soos_op = 1 Augustus 2023 | bevolkingsrang = 38ste | bevolkingsdigtheid_km2 = outo | demografie2_titel1 = BBP | demografie2_inligting1 = JP¥ 3,629 miljard<br />US$ 26.8 miljard (2022) | iso_code = JP-05 | webwerf = https://www.pref.akita.lg.jp/en/pages/en?lang=en | leë_naam = Provinsiale simbole | leë_inligting = Voël: Koperfisant (Phasianus soemmerringii)<br />Blom: Fuki (Petasites japonicus)<br />Boom: Akita-sugi (Cryptomeria japonica) | leë1_naam = Dialekte | leë1_inligting = Akita-dialek; Nanbu (Kazuno) | leë2_naam = Volkslied | leë2_inligting = Akita Kenminka; Kenmin no uta |subdivision_type1=|oppervlak_totaal_km2=11,637.52|coordinates={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}}} {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref> Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=Japannese Ministerie van Omgewing|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=Opsomming van Nasionale Parkgebiede per Prefektuur|access-date=17 August 2019|title=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita-prefektuur|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Natuurkaart|access-date=17 August 2019|title=}}</ref> == Ekonomie en bevolking == Soos 'n groot deel van die [[Tohoku|Tohoku-streek]], word Akita se ekonomie steeds oorheers deur tradisionele nywerhede soos [[landbou]], [[vissery]] en [[bosbou]]. Dit het daartoe gelei dat baie jongmense na [[Tokio]] en ander groot stede migreer. Akita-prefektuur het van die ergste bevolkingsafname in Japan gesien: dit is een van vier prefekture in Japan wat sedert 1955 'n bevolkingsafname registreer. Die bevolking het ook die laagste persentasie kinders (gedefinieer as onder die ouderdom van 15), teen 9,3% in 2022, af van 11,2% in 2010.<ref>{{cite news|title=Number of children in Japan falls to record low for 29th year in row|agency=Kyodo News|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|newspaper=The Japan Times|date=May 4, 2010|access-date=May 26, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606040430/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|archive-date=June 6, 2011|df=mdy}}</ref> 38,6% van die inwoners is 65 jaar of ouer, die hoogste persentasie van enige Japannese prefektuur. Vanaf 1 Oktober 2022 het dit 'n geraamde bevolking van 944 902 mense. Die hoë koers van ontvolking in Akita Prefektuur het daartoe gelei dat kleiner gemeenskappe met mekaar saamsmelt, wat die kleinste van hierdie saamgesmelte gemeenskappe geraak het. Namate ontvolking in hierdie gemeenskappe voortduur, het onderwys- en gesondheidsfasiliteite in sommige gebiede gesluit, wat gesinne aanmoedig om na groter stede te migreer vir beter toegang tot gesondheids- en onderwysgeleenthede en die afname in bevolking so voortsit. Hierdie afname, gekombineer met 'n verouderende bevolking, is kommerwekkend vir landelike gemeenskappe. ==Kultuur== Akita, 秋田, wat Herfsrysveld beteken, is bekend vir rysboerdery en rysbierbrouerye.<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200911060122.html|title=Weekend: Sake breweries go with the flow to survive|last=Omura|first=Mika|date=November 6, 2009|access-date=December 29, 2009}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Dit is bekend vir die hoogste verbruik van rysbier in Japan en word beskou as die oorsprong van die Akita-honderas wat die prefektuur se naam dra.<ref>[http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html ''The Appellation System for Sake in Akita Prefecture and Development Program for Akita Shun-ginjo'', Kyuichi Saito, Journal of the Brewing Society of Japan; Vol. 87, No.11, 1992] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616084754/http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html|date=June 16, 2007}}</ref> Die vroue van die streek, waarna verwys word as Akita Bijin (秋田美人[ ja ], 'Skoonhede van Akita'), het ook wydverspreide roem verwerf vir hul wit vel, ronde gesigte en hoë stemme, wat as hoogs begeerlik beskou word. Ono no Komachi is 'n bekende voorbeeld van 'n Akita-bijin.<ref>{{cite web|url=http://nihonscope.com/japan-geography/akita-prefecture-culture-sightseeing-history/|title=Akita Prefecture - Culture, Sightseeing and History -|date=August 24, 2016|website=nihonscope.com|access-date=March 25, 2018}}</ref> == Toerisme == Onlangs was daar pogings om landelike gemeenskappe wat ontvolking in die gesig staar, te revitaliseer met verskillende vorme van groen toerisme en agritoerisme. Hierdie pogings is hoofsaaklik daarop gemik om stedelinge en buitelandse toeriste na Akita Prefektuur te lok, en die ongerepte woude, uitgestrekte rysvelde en verskeidenheid kulture te adverteer. Daar word gedruk vir tuisverblyf, boeremarkte vir plaaslik vervaardigde voedsel en die integrasie van buitestaanders in plaaslike kulturele praktyke. Die Namahage-ritueel in Oga op Oujaarsaand lok elke jaar 'n groot aantal toeriste na Akita Prefektuur. Naby die Tazawa-meer is daar 'n aantal warmwaterbronne-oorde (onsen). Hierdie is gewild onder toeriste van regoor Japan. Daarbenewens bied talle seisoenale feeste (matsuri) 'n kykie na landelike of tradisionele Japan. 'n Paar bekende voorbeelde is die Akita Kantō, die Omagari-vuurwerke, die Namahage-fees en die Yokote Kamakura-feeste.<ref>{{cite journal |last1=Foster |first1=Michael Dylan |date=2013 |title=Inviting the Uninvited Guest: Ritual, Festival, Tourism, and the Namahage of Japan |journal=Journal of American Folklore |volume=126 |issue=501 |pages=302–334 |doi=10.5406/jamerfolk.126.501.0302 |s2cid=143644459 }}</ref> Kakunodate, bekend as die klein Kyoto, spog met baie bewaarde [[Samoerai|samurai]]-huise. Die Aoyagi-huis is die voormalige woning van Odano Naotake, wat Japan se eerste moderne gids tot menslike anatomie geïllustreer het. Die huis is nou 'n museum en galery van mediese illustrasies en tradisionele kunsvlyt. Vanaf 2009 het Akita 'n groot toename in [[Korea|Koreaanse]] toerisme begin ervaar na die uitsending van die gewilde drama Iris, wat verskeie tonele bevat het wat in Akita verfilm is, veral by meer Tazawa en Oga se GAO-akwarium. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] hci903z3oavpj4x911ffesxnphdea5z 2901685 2901684 2026-05-05T19:59:56Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901685 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Akita-prefektuur | ander_naam = | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ja|秋田県}}}} | nedersetting_tipe = Prefektuur | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1_tipe = [[Japannees]] | translit_taal1_inligting = {{lang|ja|秋田県}} | translit_taal1_tipe1 = [[Romaji|Rōmaji]] | translit_taal1_inligting1 = {{lang|ja-Latn|Akita-ken}} | beeld_vlag = Flag of Akita Prefecture.svg | vlaggrootte = 100px | beeld_leë_embleem = Emblem of Akita Prefecture.svg | leë_embleemgrootte = 80px | leë_embleemtipe = Simbool | beeld_kaart = Map of Japan with highlight on 05 Akita prefecture.svg | onderafdelingtipe = Land | onderafdelingnaam = {{vlagland|Japan}} | onderafdelingtipe1 = Streek | onderafdelingnaam1 = Tōhoku | onderafdelingtipe2 = Eiland | onderafdelingnaam2 = [[Honshu]] | leiertitel = Goewerneur | leiernaam = Kenta Suzuki | stigtingstitel = | stigtingsdatum = | oppervlakte_totaal_km2 = 11637.52 | oppervlakte_water_persent = 0.7 | oppervlakrang = 6de | bevolking_totaal = 915691 | bevolking_soos_op = 1 Augustus 2023 | bevolkingsrang = 38ste | bevolkingsdigtheid_km2 = outo | demografie2_titel1 = BBP | demografie2_inligting1 = JP¥ 3,629 miljard<br />US$ 26.8 miljard (2022) | iso_code = JP-05 | webwerf = https://www.pref.akita.lg.jp/en/pages/en?lang=en | leë_naam = Provinsiale simbole | leë_inligting = Voël: Koperfisant (Phasianus soemmerringii)<br />Blom: Fuki (Petasites japonicus)<br />Boom: Akita-sugi (Cryptomeria japonica) | leë1_naam = Dialekte | leë1_inligting = Akita-dialek; Nanbu (Kazuno) | leë2_naam = Volkslied | leë2_inligting = Akita Kenminka; Kenmin no uta |subdivision_type1=|oppervlak_totaal_km2=11,637.52|coordinates={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}}} {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref> Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=Japannese Ministerie van Omgewing|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=Opsomming van Nasionale Parkgebiede per Prefektuur|access-date=17 August 2019|title=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita-prefektuur|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Natuurkaart|access-date=17 August 2019|title=}}</ref> == Ekonomie en bevolking == Soos 'n groot deel van die [[Tohoku|Tohoku-streek]], word Akita se ekonomie steeds oorheers deur tradisionele nywerhede soos [[landbou]], [[vissery]] en [[bosbou]]. Dit het daartoe gelei dat baie jongmense na [[Tokio]] en ander groot stede migreer. Akita-prefektuur het van die ergste bevolkingsafname in Japan gesien: dit is een van vier prefekture in Japan wat sedert 1955 'n bevolkingsafname registreer. Die bevolking het ook die laagste persentasie kinders (gedefinieer as onder die ouderdom van 15), teen 9,3% in 2022, af van 11,2% in 2010.<ref>{{cite news|title=Number of children in Japan falls to record low for 29th year in row|agency=Kyodo News|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|newspaper=The Japan Times|date=May 4, 2010|access-date=May 26, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606040430/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|archive-date=June 6, 2011|df=mdy}}</ref> 38,6% van die inwoners is 65 jaar of ouer, die hoogste persentasie van enige Japannese prefektuur. Vanaf 1 Oktober 2022 het dit 'n geraamde bevolking van 944 902 mense. Die hoë koers van ontvolking in Akita Prefektuur het daartoe gelei dat kleiner gemeenskappe met mekaar saamsmelt, wat die kleinste van hierdie saamgesmelte gemeenskappe geraak het. Namate ontvolking in hierdie gemeenskappe voortduur, het onderwys- en gesondheidsfasiliteite in sommige gebiede gesluit, wat gesinne aanmoedig om na groter stede te migreer vir beter toegang tot gesondheids- en onderwysgeleenthede en die afname in bevolking so voortsit. Hierdie afname, gekombineer met 'n verouderende bevolking, is kommerwekkend vir landelike gemeenskappe. ==Kultuur== Akita, 秋田, wat Herfsrysveld beteken, is bekend vir rysboerdery en rysbierbrouerye.<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200911060122.html|title=Weekend: Sake breweries go with the flow to survive|last=Omura|first=Mika|date=November 6, 2009|access-date=December 29, 2009}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Dit is bekend vir die hoogste verbruik van rysbier in Japan en word beskou as die oorsprong van die Akita-honderas wat die prefektuur se naam dra.<ref>[http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html ''The Appellation System for Sake in Akita Prefecture and Development Program for Akita Shun-ginjo'', Kyuichi Saito, Journal of the Brewing Society of Japan; Vol. 87, No.11, 1992] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616084754/http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html|date=June 16, 2007}}</ref> Die vroue van die streek, waarna verwys word as Akita Bijin (秋田美人[ ja ], 'Skoonhede van Akita'), het ook wydverspreide roem verwerf vir hul wit vel, ronde gesigte en hoë stemme, wat as hoogs begeerlik beskou word. Ono no Komachi is 'n bekende voorbeeld van 'n Akita-bijin.<ref>{{cite web|url=http://nihonscope.com/japan-geography/akita-prefecture-culture-sightseeing-history/|title=Akita Prefecture - Culture, Sightseeing and History -|date=August 24, 2016|website=nihonscope.com|access-date=March 25, 2018}}</ref> == Toerisme == Onlangs was daar pogings om landelike gemeenskappe wat ontvolking in die gesig staar, te revitaliseer met verskillende vorme van groen toerisme en agritoerisme. Hierdie pogings is hoofsaaklik daarop gemik om stedelinge en buitelandse toeriste na Akita Prefektuur te lok, en die ongerepte woude, uitgestrekte rysvelde en verskeidenheid kulture te adverteer. Daar word gedruk vir tuisverblyf, boeremarkte vir plaaslik vervaardigde voedsel en die integrasie van buitestaanders in plaaslike kulturele praktyke. Die Namahage-ritueel in Oga op Oujaarsaand lok elke jaar 'n groot aantal toeriste na Akita Prefektuur. Naby die Tazawa-meer is daar 'n aantal warmwaterbronne-oorde (onsen). Hierdie is gewild onder toeriste van regoor Japan. Daarbenewens bied talle seisoenale feeste (matsuri) 'n kykie na landelike of tradisionele Japan. 'n Paar bekende voorbeelde is die Akita Kantō, die Omagari-vuurwerke, die Namahage-fees en die Yokote Kamakura-feeste.<ref>{{cite journal |last1=Foster |first1=Michael Dylan |date=2013 |title=Inviting the Uninvited Guest: Ritual, Festival, Tourism, and the Namahage of Japan |journal=Journal of American Folklore |volume=126 |issue=501 |pages=302–334 |doi=10.5406/jamerfolk.126.501.0302 |s2cid=143644459 }}</ref> Kakunodate, bekend as die klein Kyoto, spog met baie bewaarde [[Samoerai|samurai]]-huise. Die Aoyagi-huis is die voormalige woning van Odano Naotake, wat Japan se eerste moderne gids tot menslike anatomie geïllustreer het. Die huis is nou 'n museum en galery van mediese illustrasies en tradisionele kunsvlyt. Vanaf 2009 het Akita 'n groot toename in [[Korea|Koreaanse]] toerisme begin ervaar na die uitsending van die gewilde drama Iris, wat verskeie tonele bevat het wat in Akita verfilm is, veral by meer Tazawa en Oga se GAO-akwarium. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] ltrfmnrkj6jeh30lqcwdhg7e44d8rxd 2901686 2901685 2026-05-05T20:00:52Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901686 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Akita-prefektuur | ander_naam = | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ja|秋田県}}}}<br/>''Akita-ken'' | nedersetting_tipe = Prefektuur | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1_tipe = [[Japannees]] | translit_taal1_inligting = {{lang|ja|秋田県}} | translit_taal1_tipe1 = [[Romaji|Rōmaji]] | translit_taal1_inligting1 = {{lang|ja-Latn|Akita-ken}} | beeld_vlag = Flag of Akita Prefecture.svg | vlaggrootte = 100px | beeld_leë_embleem = Emblem of Akita Prefecture.svg | leë_embleemgrootte = 80px | leë_embleemtipe = Simbool | beeld_kaart = Map of Japan with highlight on 05 Akita prefecture.svg | onderafdelingtipe = Land | onderafdelingnaam = {{vlagland|Japan}} | onderafdelingtipe1 = Streek | onderafdelingnaam1 = Tōhoku | onderafdelingtipe2 = Eiland | onderafdelingnaam2 = [[Honshu]] | leiertitel = Goewerneur | leiernaam = Kenta Suzuki | stigtingstitel = | stigtingsdatum = | oppervlakte_totaal_km2 = 11637.52 | oppervlakte_water_persent = 0.7 | oppervlakrang = 6de | bevolking_totaal = 915691 | bevolking_soos_op = 1 Augustus 2023 | bevolkingsrang = 38ste | bevolkingsdigtheid_km2 = outo | demografie2_titel1 = BBP | demografie2_inligting1 = JP¥ 3,629 miljard<br />US$ 26.8 miljard (2022) | iso_code = JP-05 | webwerf = https://www.pref.akita.lg.jp/en/pages/en?lang=en | leë_naam = Provinsiale simbole | leë_inligting = Voël: Koperfisant (Phasianus soemmerringii)<br />Blom: Fuki (Petasites japonicus)<br />Boom: Akita-sugi (Cryptomeria japonica) | leë1_naam = Dialekte | leë1_inligting = Akita-dialek; Nanbu (Kazuno) | leë2_naam = Volkslied | leë2_inligting = Akita Kenminka; Kenmin no uta |subdivision_type1=|oppervlak_totaal_km2=11,637.52|coordinates={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}}} {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref> Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=Japannese Ministerie van Omgewing|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=Opsomming van Nasionale Parkgebiede per Prefektuur|access-date=17 August 2019|title=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita-prefektuur|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Natuurkaart|access-date=17 August 2019|title=}}</ref> == Ekonomie en bevolking == Soos 'n groot deel van die [[Tohoku|Tohoku-streek]], word Akita se ekonomie steeds oorheers deur tradisionele nywerhede soos [[landbou]], [[vissery]] en [[bosbou]]. Dit het daartoe gelei dat baie jongmense na [[Tokio]] en ander groot stede migreer. Akita-prefektuur het van die ergste bevolkingsafname in Japan gesien: dit is een van vier prefekture in Japan wat sedert 1955 'n bevolkingsafname registreer. Die bevolking het ook die laagste persentasie kinders (gedefinieer as onder die ouderdom van 15), teen 9,3% in 2022, af van 11,2% in 2010.<ref>{{cite news|title=Number of children in Japan falls to record low for 29th year in row|agency=Kyodo News|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|newspaper=The Japan Times|date=May 4, 2010|access-date=May 26, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606040430/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|archive-date=June 6, 2011|df=mdy}}</ref> 38,6% van die inwoners is 65 jaar of ouer, die hoogste persentasie van enige Japannese prefektuur. Vanaf 1 Oktober 2022 het dit 'n geraamde bevolking van 944 902 mense. Die hoë koers van ontvolking in Akita Prefektuur het daartoe gelei dat kleiner gemeenskappe met mekaar saamsmelt, wat die kleinste van hierdie saamgesmelte gemeenskappe geraak het. Namate ontvolking in hierdie gemeenskappe voortduur, het onderwys- en gesondheidsfasiliteite in sommige gebiede gesluit, wat gesinne aanmoedig om na groter stede te migreer vir beter toegang tot gesondheids- en onderwysgeleenthede en die afname in bevolking so voortsit. Hierdie afname, gekombineer met 'n verouderende bevolking, is kommerwekkend vir landelike gemeenskappe. ==Kultuur== Akita, 秋田, wat Herfsrysveld beteken, is bekend vir rysboerdery en rysbierbrouerye.<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200911060122.html|title=Weekend: Sake breweries go with the flow to survive|last=Omura|first=Mika|date=November 6, 2009|access-date=December 29, 2009}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Dit is bekend vir die hoogste verbruik van rysbier in Japan en word beskou as die oorsprong van die Akita-honderas wat die prefektuur se naam dra.<ref>[http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html ''The Appellation System for Sake in Akita Prefecture and Development Program for Akita Shun-ginjo'', Kyuichi Saito, Journal of the Brewing Society of Japan; Vol. 87, No.11, 1992] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616084754/http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html|date=June 16, 2007}}</ref> Die vroue van die streek, waarna verwys word as Akita Bijin (秋田美人[ ja ], 'Skoonhede van Akita'), het ook wydverspreide roem verwerf vir hul wit vel, ronde gesigte en hoë stemme, wat as hoogs begeerlik beskou word. Ono no Komachi is 'n bekende voorbeeld van 'n Akita-bijin.<ref>{{cite web|url=http://nihonscope.com/japan-geography/akita-prefecture-culture-sightseeing-history/|title=Akita Prefecture - Culture, Sightseeing and History -|date=August 24, 2016|website=nihonscope.com|access-date=March 25, 2018}}</ref> == Toerisme == Onlangs was daar pogings om landelike gemeenskappe wat ontvolking in die gesig staar, te revitaliseer met verskillende vorme van groen toerisme en agritoerisme. Hierdie pogings is hoofsaaklik daarop gemik om stedelinge en buitelandse toeriste na Akita Prefektuur te lok, en die ongerepte woude, uitgestrekte rysvelde en verskeidenheid kulture te adverteer. Daar word gedruk vir tuisverblyf, boeremarkte vir plaaslik vervaardigde voedsel en die integrasie van buitestaanders in plaaslike kulturele praktyke. Die Namahage-ritueel in Oga op Oujaarsaand lok elke jaar 'n groot aantal toeriste na Akita Prefektuur. Naby die Tazawa-meer is daar 'n aantal warmwaterbronne-oorde (onsen). Hierdie is gewild onder toeriste van regoor Japan. Daarbenewens bied talle seisoenale feeste (matsuri) 'n kykie na landelike of tradisionele Japan. 'n Paar bekende voorbeelde is die Akita Kantō, die Omagari-vuurwerke, die Namahage-fees en die Yokote Kamakura-feeste.<ref>{{cite journal |last1=Foster |first1=Michael Dylan |date=2013 |title=Inviting the Uninvited Guest: Ritual, Festival, Tourism, and the Namahage of Japan |journal=Journal of American Folklore |volume=126 |issue=501 |pages=302–334 |doi=10.5406/jamerfolk.126.501.0302 |s2cid=143644459 }}</ref> Kakunodate, bekend as die klein Kyoto, spog met baie bewaarde [[Samoerai|samurai]]-huise. Die Aoyagi-huis is die voormalige woning van Odano Naotake, wat Japan se eerste moderne gids tot menslike anatomie geïllustreer het. Die huis is nou 'n museum en galery van mediese illustrasies en tradisionele kunsvlyt. Vanaf 2009 het Akita 'n groot toename in [[Korea|Koreaanse]] toerisme begin ervaar na die uitsending van die gewilde drama Iris, wat verskeie tonele bevat het wat in Akita verfilm is, veral by meer Tazawa en Oga se GAO-akwarium. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] 4pxsuljc0dc1tnm48xixnp0pl0mmqok 2901688 2901686 2026-05-05T20:06:41Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901688 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Akita-prefektuur | ander_naam = | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ja|秋田県}}}}<br/>''Akita-ken'' | nedersetting_tipe = Prefektuur | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1_tipe = [[Japannees]] | translit_taal1_inligting = {{lang|ja|秋田県}} | translit_taal1_tipe1 = [[Romaji|Rōmaji]] | translit_taal1_inligting1 = {{lang|ja-Latn|Akita-ken}} | beeld_vlag = Flag of Akita Prefecture.svg | vlaggrootte = 100px | beeld_leë_embleem = Emblem of Akita Prefecture.svg | leë_embleemgrootte = 80px | leë_embleemtipe = Simbool | beeld_kaart = Map of Japan with highlight on 05 Akita prefecture.svg | onderafdelingtipe = Land | onderafdelingnaam = {{vlagland|Japan}} | onderafdelingtipe1 = Streek | onderafdelingnaam1 = Tōhoku | onderafdelingtipe2 = Eiland | onderafdelingnaam2 = [[Honshu]] | leiertitel = Goewerneur | leiernaam = Kenta Suzuki | stigtingstitel = | stigtingsdatum = | oppervlakte_totaal_km2 = 11637.52 | oppervlakte_water_persent = 0.7 | oppervlakrang = 6de | bevolking_totaal = 915691 | bevolking_soos_op = 1 Augustus 2023 | bevolkingsrang = 38ste | bevolkingsdigtheid_km2 = outo | demografie2_titel1 = BBP | demografie2_inligting1 = JP¥ 3,629 miljard<br />US$ 26.8 miljard (2022) | iso_code = JP-05 | webwerf = https://www.pref.akita.lg.jp | leë_naam = Provinsiale simbole | leë_inligting = Voël: Koperfisant (Phasianus soemmerringii)<br />Blom: Fuki (Petasites japonicus)<br />Boom: Akita-sugi (Cryptomeria japonica) | leë1_naam = Dialekte | leë1_inligting = Akita-dialek; Nanbu (Kazuno) | leë2_naam = Volkslied | leë2_inligting = Akita Kenminka; Kenmin no uta |subdivision_type1=|oppervlak_totaal_km2=11,637.52|coordinates={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}|koördinate={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}}} {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref> Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=Japannese Ministerie van Omgewing|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=Opsomming van Nasionale Parkgebiede per Prefektuur|access-date=17 August 2019|title=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita-prefektuur|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Natuurkaart|access-date=17 August 2019|title=}}</ref> == Ekonomie en bevolking == Soos 'n groot deel van die [[Tohoku|Tohoku-streek]], word Akita se ekonomie steeds oorheers deur tradisionele nywerhede soos [[landbou]], [[vissery]] en [[bosbou]]. Dit het daartoe gelei dat baie jongmense na [[Tokio]] en ander groot stede migreer. Akita-prefektuur het van die ergste bevolkingsafname in Japan gesien: dit is een van vier prefekture in Japan wat sedert 1955 'n bevolkingsafname registreer. Die bevolking het ook die laagste persentasie kinders (gedefinieer as onder die ouderdom van 15), teen 9,3% in 2022, af van 11,2% in 2010.<ref>{{cite news|title=Number of children in Japan falls to record low for 29th year in row|agency=Kyodo News|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|newspaper=The Japan Times|date=May 4, 2010|access-date=May 26, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606040430/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|archive-date=June 6, 2011|df=mdy}}</ref> 38,6% van die inwoners is 65 jaar of ouer, die hoogste persentasie van enige Japannese prefektuur. Vanaf 1 Oktober 2022 het dit 'n geraamde bevolking van 944 902 mense. Die hoë koers van ontvolking in Akita Prefektuur het daartoe gelei dat kleiner gemeenskappe met mekaar saamsmelt, wat die kleinste van hierdie saamgesmelte gemeenskappe geraak het. Namate ontvolking in hierdie gemeenskappe voortduur, het onderwys- en gesondheidsfasiliteite in sommige gebiede gesluit, wat gesinne aanmoedig om na groter stede te migreer vir beter toegang tot gesondheids- en onderwysgeleenthede en die afname in bevolking so voortsit. Hierdie afname, gekombineer met 'n verouderende bevolking, is kommerwekkend vir landelike gemeenskappe. ==Kultuur== Akita, 秋田, wat Herfsrysveld beteken, is bekend vir rysboerdery en rysbierbrouerye.<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200911060122.html|title=Weekend: Sake breweries go with the flow to survive|last=Omura|first=Mika|date=November 6, 2009|access-date=December 29, 2009}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Dit is bekend vir die hoogste verbruik van rysbier in Japan en word beskou as die oorsprong van die Akita-honderas wat die prefektuur se naam dra.<ref>[http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html ''The Appellation System for Sake in Akita Prefecture and Development Program for Akita Shun-ginjo'', Kyuichi Saito, Journal of the Brewing Society of Japan; Vol. 87, No.11, 1992] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616084754/http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html|date=June 16, 2007}}</ref> Die vroue van die streek, waarna verwys word as Akita Bijin (秋田美人[ ja ], 'Skoonhede van Akita'), het ook wydverspreide roem verwerf vir hul wit vel, ronde gesigte en hoë stemme, wat as hoogs begeerlik beskou word. Ono no Komachi is 'n bekende voorbeeld van 'n Akita-bijin.<ref>{{cite web|url=http://nihonscope.com/japan-geography/akita-prefecture-culture-sightseeing-history/|title=Akita Prefecture - Culture, Sightseeing and History -|date=August 24, 2016|website=nihonscope.com|access-date=March 25, 2018}}</ref> == Toerisme == Onlangs was daar pogings om landelike gemeenskappe wat ontvolking in die gesig staar, te revitaliseer met verskillende vorme van groen toerisme en agritoerisme. Hierdie pogings is hoofsaaklik daarop gemik om stedelinge en buitelandse toeriste na Akita Prefektuur te lok, en die ongerepte woude, uitgestrekte rysvelde en verskeidenheid kulture te adverteer. Daar word gedruk vir tuisverblyf, boeremarkte vir plaaslik vervaardigde voedsel en die integrasie van buitestaanders in plaaslike kulturele praktyke. Die Namahage-ritueel in Oga op Oujaarsaand lok elke jaar 'n groot aantal toeriste na Akita Prefektuur. Naby die Tazawa-meer is daar 'n aantal warmwaterbronne-oorde (onsen). Hierdie is gewild onder toeriste van regoor Japan. Daarbenewens bied talle seisoenale feeste (matsuri) 'n kykie na landelike of tradisionele Japan. 'n Paar bekende voorbeelde is die Akita Kantō, die Omagari-vuurwerke, die Namahage-fees en die Yokote Kamakura-feeste.<ref>{{cite journal |last1=Foster |first1=Michael Dylan |date=2013 |title=Inviting the Uninvited Guest: Ritual, Festival, Tourism, and the Namahage of Japan |journal=Journal of American Folklore |volume=126 |issue=501 |pages=302–334 |doi=10.5406/jamerfolk.126.501.0302 |s2cid=143644459 }}</ref> Kakunodate, bekend as die klein Kyoto, spog met baie bewaarde [[Samoerai|samurai]]-huise. Die Aoyagi-huis is die voormalige woning van Odano Naotake, wat Japan se eerste moderne gids tot menslike anatomie geïllustreer het. Die huis is nou 'n museum en galery van mediese illustrasies en tradisionele kunsvlyt. Vanaf 2009 het Akita 'n groot toename in [[Korea|Koreaanse]] toerisme begin ervaar na die uitsending van die gewilde drama Iris, wat verskeie tonele bevat het wat in Akita verfilm is, veral by meer Tazawa en Oga se GAO-akwarium. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] otrhcf0xhgxhskq7e45ljogtqa7jmn8 2901691 2901688 2026-05-05T20:29:00Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901691 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting | amptelike_naam = Akita-prefektuur | ander_naam = | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ja|秋田県}}}}<br/>''Akita-ken'' | nedersetting_tipe = Prefektuur | bynaam = | slagspreuk = | translit_taal1_tipe = [[Japannees]] | translit_taal1_inligting = {{lang|ja|秋田県}} | translit_taal1_tipe1 = [[Romaji|Rōmaji]] | translit_taal1_inligting1 = {{lang|ja-Latn|Akita-ken}} | beeld_vlag = Flag of Akita Prefecture.svg | vlaggrootte = 100px | beeld_leë_embleem = Emblem of Akita Prefecture.svg | leë_embleemgrootte = 80px | leë_embleemtipe = Simbool | beeld_kaart = Map of Japan with highlight on 05 Akita prefecture.svg | onderafdelingtipe = Land | onderafdelingnaam = {{vlagland|Japan}} | onderafdelingtipe1 = Streek | onderafdelingnaam1 = Tōhoku | onderafdelingtipe2 = Eiland | onderafdelingnaam2 = [[Honshu]] | leiertitel = Goewerneur | leiernaam = Kenta Suzuki | stigtingstitel = | stigtingsdatum = | oppervlakte_totaal_km2 = 11637.52 | oppervlakte_water_persent = 0.7 | oppervlakrang = 6de | bevolking_totaal = 915691 | bevolking_soos_op = 1 Augustus 2023 | bevolkingsrang = 38ste | bevolkingsdigtheid_km2 = outo | demografie2_titel1 = BBP | demografie2_inligting1 = JP¥ 3,629 miljard<br />US$ 26.8 miljard (2022) | iso_code = JP-05 | webwerf = https://www.pref.akita.lg.jp | leë_naam = Provinsiale simbole | leë_inligting = Voël: Koperfisant (''Phasianus soemmerringii'')<br />Blom: Fuki (''Petasites japonicus'')<br />Boom: Akita-sugi (''Cryptomeria japonica'') | leë1_naam = Dialekte | leë1_inligting = Akita-dialek; Nanbu (Kazuno) | leë2_naam = Volkslied | leë2_inligting = Akita Kenminka; Kenmin no uta |subdivision_type1=|oppervlak_totaal_km2=11,637.52|coordinates={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}|koördinate={{Coord|39|43|7|N|140|6|9|E|type:adm1st_region:JP-05|display=title}}}} {{Nihongo|'''Akita-prefektuur'''|秋田県|Akita-ken}} is een van die 47 [[prefekture van Japan]]. [[Akita]] is die hoofstad en belangrikste [[stedelike gebied]]. == Geskiedenis == Die streek Akita is geskep uit die antieke provinsies Dewa en Mutsu.<ref>Nussbaum, "Provinces and prefectures" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 780|page=780}}</ref> Akita, wat etlike honderde kilometers van die belangrikste Japannese sentrums van handel, politiek en bevolking geskei is, met die Ōu- en Dewa-bergreekse in die ooste, het tot na die jaar 600 grootliks geïsoleerd van die Japannese samelewing gebly. Akita was vroeër 'n streek van jagter-versamelaars en hoofsaaklik nomadiese stamme. Die eerste historiese rekord van wat nou Akita Prefektuur is, dateer uit 658, toe Abe no Hirafu die inheemse Ezo-stamme verower het by wat nou die stede Akita en Noshiro is. Abe, destydse goewerneur van [[Koshi Provinsie]] (die noordwestelike deel van [[Honsjoe|Honshū]] wat grens aan die [[See van Japan]]), het 'n fort aan die Mogami-rivier gestig en sodoende die Japannese nedersetting van die streek begin. In 733 is 'n nuwe militêre nedersetting (later herdoop tot Akita-kasteel) gebou in wat nou die Takashimizu-gebied van Akita is, en meer permanente paaie en strukture is ontwikkel. Die streek is as 'n basis van operasies vir die Japannese ryk gebruik terwyl dit die inheemse Ezo-mense uit noordelike Honshū verdryf het. Die bestuur van die streek het verskeie kere van eienaar verskuif. Gedurende die Tokugawa-shogunaat is dit toegeëien aan die Satake-clan, wat die streek 260 jaar lank regeer het en landbou- en mynboubedrywe ontwikkel het wat vandag steeds oorheers. Gedurende bogenoemde tydperk is dit as deel van die Dewa-provinsie geklassifiseer. In 1871, tydens die [[Meiji-restourasie]], is die Dewa-provinsie hervorm en die ou daimyō-domeine afgeskaf en administratief gerekonstrueer, wat gelei het tot die hedendaagse grense van Akita. Die bekende waka-digter uit die Heian-periode, Ono no Komachi, is glo in Yuzawa-stad, in die suidooste van die prefektuur, gebore. == Geografie == Geleë aan die noordwestekant van Honshu, grens Akita Prefektuur aan die See van Japan in die weste en aan vier ander prefekture: [[Aomori-prefektuur|Aomori]] in die noorde, [[Iwate-prefektuur|Iwate]] in die ooste, [[Miyagi-prefektuur|Miyagi]] in die suidooste en [[Yamagata-prefektuur|Yamagata]] in die suide. Die grense van Akita Prefektuur vorm rofweg 'n reghoek wat 169 kilometer van noord na suid en 86 kilometer van wes na oos strek. Die Oga-skiereiland is 'n prominente kenmerk van die westelike rand, terwyl die Ōu-berge die oostelike grens aandui en die hoër Dewa-berge parallel deur die middel daarvan loop. Soos 'n groot deel van Noord-Japan, het die prefektuur koue winters, veral in gebiede verder van die see af.<ref>{{cite web|url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf|publisher=Japannese Ministerie van Omgewing|language=ja|script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括|trans-title=Opsomming van Nasionale Parkgebiede per Prefektuur|access-date=17 August 2019|title=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pref.akita.lg.jp/pages/archive/1338|publisher=Akita-prefektuur|language=ja|script-title=ja:秋田の自然マップ|trans-title=Akita Natuurkaart|access-date=17 August 2019|title=}}</ref> == Ekonomie en bevolking == Soos 'n groot deel van die [[Tohoku|Tohoku-streek]], word Akita se ekonomie steeds oorheers deur tradisionele nywerhede soos [[landbou]], [[vissery]] en [[bosbou]]. Dit het daartoe gelei dat baie jongmense na [[Tokio]] en ander groot stede migreer. Akita-prefektuur het van die ergste bevolkingsafname in Japan gesien: dit is een van vier prefekture in Japan wat sedert 1955 'n bevolkingsafname registreer. Die bevolking het ook die laagste persentasie kinders (gedefinieer as onder die ouderdom van 15), teen 9,3% in 2022, af van 11,2% in 2010.<ref>{{cite news|title=Number of children in Japan falls to record low for 29th year in row|agency=Kyodo News|url=http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|newspaper=The Japan Times|date=May 4, 2010|access-date=May 26, 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606040430/http://search.japantimes.co.jp/cgi-bin/nn20100504x2.html|archive-date=June 6, 2011|df=mdy}}</ref> 38,6% van die inwoners is 65 jaar of ouer, die hoogste persentasie van enige Japannese prefektuur. Vanaf 1 Oktober 2022 het dit 'n geraamde bevolking van 944 902 mense. Die hoë koers van ontvolking in Akita Prefektuur het daartoe gelei dat kleiner gemeenskappe met mekaar saamsmelt, wat die kleinste van hierdie saamgesmelte gemeenskappe geraak het. Namate ontvolking in hierdie gemeenskappe voortduur, het onderwys- en gesondheidsfasiliteite in sommige gebiede gesluit, wat gesinne aanmoedig om na groter stede te migreer vir beter toegang tot gesondheids- en onderwysgeleenthede en die afname in bevolking so voortsit. Hierdie afname, gekombineer met 'n verouderende bevolking, is kommerwekkend vir landelike gemeenskappe. ==Kultuur== Akita, 秋田, wat Herfsrysveld beteken, is bekend vir rysboerdery en rysbierbrouerye.<ref>{{cite web|url=http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200911060122.html|title=Weekend: Sake breweries go with the flow to survive|last=Omura|first=Mika|date=November 6, 2009|access-date=December 29, 2009}}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> Dit is bekend vir die hoogste verbruik van rysbier in Japan en word beskou as die oorsprong van die Akita-honderas wat die prefektuur se naam dra.<ref>[http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html ''The Appellation System for Sake in Akita Prefecture and Development Program for Akita Shun-ginjo'', Kyuichi Saito, Journal of the Brewing Society of Japan; Vol. 87, No.11, 1992] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070616084754/http://www.media-akita.or.jp/akita-sake/shun-ginjoE.html|date=June 16, 2007}}</ref> Die vroue van die streek, waarna verwys word as Akita Bijin (秋田美人[ ja ], 'Skoonhede van Akita'), het ook wydverspreide roem verwerf vir hul wit vel, ronde gesigte en hoë stemme, wat as hoogs begeerlik beskou word. Ono no Komachi is 'n bekende voorbeeld van 'n Akita-bijin.<ref>{{cite web|url=http://nihonscope.com/japan-geography/akita-prefecture-culture-sightseeing-history/|title=Akita Prefecture - Culture, Sightseeing and History -|date=August 24, 2016|website=nihonscope.com|access-date=March 25, 2018}}</ref> == Toerisme == Onlangs was daar pogings om landelike gemeenskappe wat ontvolking in die gesig staar, te revitaliseer met verskillende vorme van groen toerisme en agritoerisme. Hierdie pogings is hoofsaaklik daarop gemik om stedelinge en buitelandse toeriste na Akita Prefektuur te lok, en die ongerepte woude, uitgestrekte rysvelde en verskeidenheid kulture te adverteer. Daar word gedruk vir tuisverblyf, boeremarkte vir plaaslik vervaardigde voedsel en die integrasie van buitestaanders in plaaslike kulturele praktyke. Die Namahage-ritueel in Oga op Oujaarsaand lok elke jaar 'n groot aantal toeriste na Akita Prefektuur. Naby die Tazawa-meer is daar 'n aantal warmwaterbronne-oorde (onsen). Hierdie is gewild onder toeriste van regoor Japan. Daarbenewens bied talle seisoenale feeste (matsuri) 'n kykie na landelike of tradisionele Japan. 'n Paar bekende voorbeelde is die Akita Kantō, die Omagari-vuurwerke, die Namahage-fees en die Yokote Kamakura-feeste.<ref>{{cite journal |last1=Foster |first1=Michael Dylan |date=2013 |title=Inviting the Uninvited Guest: Ritual, Festival, Tourism, and the Namahage of Japan |journal=Journal of American Folklore |volume=126 |issue=501 |pages=302–334 |doi=10.5406/jamerfolk.126.501.0302 |s2cid=143644459 }}</ref> Kakunodate, bekend as die klein Kyoto, spog met baie bewaarde [[Samoerai|samurai]]-huise. Die Aoyagi-huis is die voormalige woning van Odano Naotake, wat Japan se eerste moderne gids tot menslike anatomie geïllustreer het. Die huis is nou 'n museum en galery van mediese illustrasies en tradisionele kunsvlyt. Vanaf 2009 het Akita 'n groot toename in [[Korea|Koreaanse]] toerisme begin ervaar na die uitsending van die gewilde drama Iris, wat verskeie tonele bevat het wat in Akita verfilm is, veral by meer Tazawa en Oga se GAO-akwarium. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Prefekture van Japan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Prefekture van Japan]] 9pr3tw4r0jusmevsllmmzpcclr48mt9 Toep 0 122322 2901807 2686509 2026-05-06T10:30:29Z Aliwal2012 39067 2901807 wikitext text/x-wiki 'n '''Toep''' of '''app''' is 'n [[Toepassingsagteware|sagtewaretoepassing]] of -applikasie vir 'n [[slimfoon]], [[tabletrekenaar]] of slimhorlosie.<ref name="nyti_TheM">{{cite web |title=The Motorola Droid, Latest Entry in the ‘App Phone’ Races |last=Pogue |first=David |work=[[New York Times]] |date=4 November 2009 |access-date=13 Junie 2017 |url=http://www.nytimes.com/2009/11/05/technology/personaltech/05pogue.html?pagewanted=all |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221103204/https://www.nytimes.com/2009/11/05/technology/personaltech/05pogue.html?pagewanted=all |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Mobile software|Mobile software}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sagteware]] c2ougvs6xagj1crv8uc1alpztof8awg (307261) Máni 0 141964 2901800 2892585 2026-05-06T10:11:47Z Kwamikagami 10476 2901800 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #FFFFC0 | name = (307261) Máni | image = [[Beeld:Máni, Arrokoth, Pluto, Quaoar orbits.png|240px]] | caption = Máni se wentelbaan is soortgelyk aan dié van [[50000 Quaoar]], maar het ’n groter [[Baanhelling|helling]]. | discovery = yes |discovery_ref = <ref name="MPEC2002-W27" /> |discoverer = Chad Trujillo,<br>Michael E. Brown |discovered = [[18 Junie]] [[2002]] |mpc_name = {{mp|2002 MS|4}} |mp_category = [[Kuipergordel#Klassieke gordel|Cubewano]] ([[Kleinplaneetsentrum]])<ref name="MPEC2009-P26" /><br>Uitgebreide [[Verstrooide skyf|verstrooideskyfvoorwerp]] (Deep Ecliptic Survey)<ref name=Buie /> |orbit_ref = <ref name=jpldata /> |epoch = 13 Januarie 2016 |semimajor = 41,717 AE |perihelion = 35,694 AE |aphelion = 47,74 AE |eccentricity = 0,14439 |period = 269,45 jaar (98 415,8 dae) |inclination = 17,677° |asc_node = 215,963° |arg_peri = 215,534° |mean_anomaly = 216,187° |avg_speed = 4,58 km/s |dimensions = {{val|934|47|u=km}}<ref name=TNOsCool6 /> |magnitude = 20,6<ref name=AstDys /> |abs_magnitude = 3,7<ref name=jpldata /><br>{{val|3.5|0.4}} (R-band)<ref name=TNOsCool6 /> |albedo = {{val|0.051|+.036|-.022}} <ref name=TNOsCool6 /> |single_temperature= ≈ 43 [[kelvin|K]] |observation_arc = 20 569 dae (56,31 jaar) |uncertainty = 3 }} '''(307261) Máni''' (voorlopige naam '''{{mp|2002 MS|4}}''') is ’n groot klassieke [[Kuipergordel]]voorwerp (KGV).<ref name="MPEC2009-P26" /> Dit is in 2002 deur Chad Trujillo en Michael Brown ontdek. Op Brown se webtuiste word dit gelys as byna vir seker ’n [[dwergplaneet]].<ref name="Brown-dplist"> {{cite web |title=How many dwarf planets are there in the outer solar system? (daagliks bygewerk) |publisher=California Institute of Technology |author=Michael E. Brown |author-link=Michael E. Brown |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |accessdate=2011-08-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111018154917/http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html |archivedate=2011-10-18 |df= }} </ref> == Beskrywing == Volgens ramings van die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] het die voorwerp ’n deursnee van {{val|726|123|u=km}}.<ref name=Spitzer2007/> Die Herschel-span raam die deursnee op {{val|934|47|u=km}}, wat dit een van die grootste 10 bekende TNV's sal maak,<ref name=TNOsCool6 /> en groot genoeg om deur die [[Internasionale Astronomiese Unie]] as ’n dwergplaneet beskou te word.<ref name=IAU-draft2006> {{cite web |title=The Path to Defining Planets |author=O. Gingerich |work=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics and IAU EC Planet Definition Committee chair |date=2006 |url=http://astro.cas.cz/nuncius/nsiii_03.pdf |accessdate=2007-03-13 |format=PDF }} </ref> Dit is tans 47,2&nbsp;AE van die [[Son]] af<ref name=AstDys/> en sal in 2123 sy [[apside|perihelium]] bereik.<ref name=jpldata /> Dit is reeds 55 keer waargeneem, en beelde van voor sy ontdekking strek terug tot 8 April 1954.<ref name=jpldata /> == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="jpldata">{{cite web |type=2009-09-19 last obs. |title=JPL Small-Body Database Browser: 307261 (2002 MS4) |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2307261 |publisher=Jet Propulsion Laboratory |access-date=7 April 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216211623/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2307261 |archive-date=16 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="MPEC2002-W27"> {{cite web |title=MPEC 2002-W27 : 2002 MS4, 2002 QX47, 2002 VR128 |publisher=Kleinplaneetsentrum |date=21 November 2002 |url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K02/K02W27.html |access-date=26 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002011554/https://minorplanetcenter.net//iau/mpec/K02/K02W27.html |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name="MPEC2009-P26"> {{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=Kleinplaneetsentrum |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K09/K09P26.html |access-date=31 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426183716/http://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=26 April 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name=Buie> {{cite web |author=Marc W. Buie |date=3 Mei 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 02MS4 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/307261.html |access-date=31 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109195258/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/307261.html |archive-date=9 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name=AstDys> {{cite web |title=AstDyS 2002MS4 Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=2002MS4 |accessdate=2009-08-27 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5jXaRMD9V?url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=2002MS4 |archivedate=2009-09-04 |url-status=live |df= }}</ref> <ref name=Spitzer2007> Stansberry, Grundy, Brown, Spencer, Trilling, Cruikshank, Luc Margot ''Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope'' (2007) [https://arxiv.org/abs/astro-ph/0702538v2 Preprint arXiv] </ref> <ref name=TNOsCool6> {{cite journal |title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region VI. Herschel/PACS observations and thermal modeling of 19 classical Kuiper belt objects |author=Vilenius, E. |author2=Kiss, C. |author3=Mommert, M. |date=2012 |journal=Astronomy & Astrophysics |pages=A94 |volume=541 |doi=10.1051/0004-6361/201118743 |arxiv=1204.0697 |display-authors=etal |bibcode = 2012A&A...541A..94V }}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam|id=307261}}} * [http://andrew-lowe.ca/2002ms4.htm Ontdekkingsbeelde] *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:(307261) 2002 MS4|Engelse Wikipedia]] {{DEFAULTSORT:307261}} [[Kategorie:Trans-Neptunus-voorwerpe]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Moontlike dwergplanete]] 22veym4a4836t21qg1n3yrm7pxqn1hi Namibiese nasionale krieketspan 0 191516 2901689 2899079 2026-05-05T20:07:05Z Sobaka 328 /* Voor onafhanklikheid (1909–1989) */ skakel 2901689 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Namibië | beeld = Kenteken van die Namibiese nasionale krieketspan.svg | byskrif = Kenteken van die Namibiese nasionale krieketspan | bynaam = Arende | konferensie = [[Krieket Namibië]] (CN) | toetskaptein = | edi-kaptein = [[Gerhard Erasmus]] | t20i-kaptein = Gerhard Erasmus | afrigter = {{vlagikoon|Namibië}} [[Craig Williams]] | toetsstatusjaar = | ikr_status = Assosiaatlid met [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]-status | ikr_aansluiting = 1992 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = | beste_toetsrang = | edi-rang = 18de | beste_edi-rang = 14de (op 22 September 2022) | t20i-rang = 15de | beste_t20i-rang = 11de (op 22 November 2023) | eerste_toets = | mees_onlangse_toets = | aantal_toetse = | aantal_toetse_vanjaar = | toetsrekord = | toetsrekord_vanjaar = | eerste_edi = t {{Cr-ZW}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 10 Februarie 2003 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-XS}} op [[Maple Leaf-krieketklub]], [[Toronto]]; 4 September 2025 | aantal_edis = 71 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 32/37 (45,07%)<br />(1 gelykop, 1 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 1/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] | wb_beste = Groepfase (in [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 6 | wbk_eerste = 1994 | wbk_beste = Naaswenner (in 2001) | kt_verskynings = 0/9 | kt_eerste = | kt_beste = | eerste_t20i = t {{vlagland|Ghana}} op Kyambogo-krieketovaal, [[Kampala]]; 20 Mei 2019 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-PK}} op [[Singalese Sportklub-krieketveld|Singalese Sportklub]], [[Colombo]]; 18 Februarie 2026 | aantal_t20is = 88 | aantal_t20is_vanjaar = 4 | t20i-rekord = 51/35 (57,95%)<br />(1 gelykop, 1 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 0/4<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 4/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] | beste_wt20 = Super Twaalf (in [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]]) | wt20k-verskynings = 6 | eerste_wt20k = 2012 | beste_wt20k = Kampioen (in 2023) | h_patroon_la = | h_patroon_b = | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = | h_liggaam = | h_regterarm = | h_broek = | a_patroon_la = | a_patroon_b = _nam_25 | a_patroon_ra = | a_patroon_broek = | a_linkerarm = 000C51 | a_liggaam = 000C51 | a_regterarm = 000C51 | a_broek = 00093D | t_patroon_la = _nam_t20wc26 | t_patroon_b = _nam_t20wc26 | t_patroon_ra = _nam_t20wc26 | t_patroon_broek = _redsides | t_linkerarm = 000E53 | t_liggaam = 000E53 | t_regterarm = 000E53 | t_broek = 020833 | a_titel = }} Die '''Namibiese nasionale krieketspan''', met die bynaam “die Arende”,<ref name="Arende">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |title=ICC T20 World Cup Africa Final – Unique Trophy Shoot Leaves Captains In Awe |publisher=[[Ugandese Krieketvereniging]] |accessdate=16 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716183007/http://www.cricketuganda.world/index.php/8-news/729-icc-t20-world-cup-africa-final-unique-trophy-shoot-leaves-captains-in-awe |archive-date=16 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> is die nasionale [[krieket]]span wat [[Namibië]] in internasionale krieket verteenwoordig. Krieket word in Namibië deur [[Krieket Namibië]] (''CN'', van [[Engels]]: ''Cricket Namibia'', CN) beheer. Namibië is sedert 1992 ’n assosiaatlid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR),<ref name="IKR">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/19.html |title=Namibia |publisher=Cricket Archive |accessdate=30 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430070526/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Countries/19.html |archive-date=30 April 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en het in 2007 by die IKR se Hoëprestasieprogram aangesluit.<ref name="HPP">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000027/002781.shtml |title=Denmark added to ICC High Performance Program |work=ICC Europe Media Release |publisher=[[Europese Krieketraad]] |date=20 Desember 2006 |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927013445/http://www.cricketeurope.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000027/002781.shtml |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië het aan die [[Krieketwêreldbeker 2003]] in [[Suid-Afrika]] deelgeneem, maar al sy wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/WORLD_CUPS/WC2003/ |title=Australia rout India to retain World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Hulle het tot dusver aan elke Interkontinentale Bekertoernooi deelgeneem. Saam met [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] is Namibië tradisioneel een van die sterker nasionale Afrikakrieketspanne na die [[Toetskrieket|toetslande]] [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]. In onlangse jare het Namibiese krieket ’n sterk vordering gesien, veral danksy die groot invloed van die krieketland Suid-Afrika. Krieket is deur Suid-Afrika na die destydse mandaatgebied [[Suidwes-Afrika]] gebring en het daar gewildheid onder die bevolking verwerf, veral in die suide van dié land en rondom [[Windhoek]], maar ook Namibië se nabyheid aan Suid-Afrika het gehelp om die spel in Namibië te laat ontwikkel. Vername Namibiese krieketspelers sluit in [[Neil Rossouw]] en [[Pieter Rossouw]]. In April 2018 het die IKR besluit om aan al sy lede volle T20I-status toe te ken. Vervolgens word al die [[Twintig20|T20I-wedstryde]] wat Namibië ná 1 Januarie 2019 teen ander IKR-lede speel as ’n volle T20I erken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |title=All T20 matches between ICC members to get international status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2018 |accessdate=3 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003012749/https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322 |archive-date=3 Oktober 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië is tans (Februarie 2026) 18de op die eendagranglys en 15de op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026 |archive-date=17 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217055817/https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In Oktober 2019 het die Namibiese nasionale krieketspan tydens die T20I-wêreldbekerkwalifisering 2019 gekwalifiseer vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]], waar hulle in die eerste rondte hul eerste toernooi-oorwinnings oor Nederland en [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] kon aanteken en sodoende die Super Twaalf gehaalt het, hul beste prestasie ooit tydens ’n internasionale toernooi. Daarmee het hulle regstreeks vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] gekwalifiseer.<ref name="T20I-wêreldbeker 2022">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2021-nam-vs-ire-namibia-live-out-their-desert-dream-1284642 |title=Namibia live out their desert dream |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=22 Oktober 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Krieket Namibië}} Krieket Namibië (Engels: ''Cricket Namibia'', CN) is in 1989 gestig en verantwoordelik vir die reël van krieket in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketnamibia.com/about-us/ |title=About Us |publisher=[[Krieket Namibië]] |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In 1992 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit.<ref name="IKR" /><ref name="CN">{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-namibia |title=Cricket Namibia |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Daarbenewens was die Namibiese beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Krieket Namibië bestuur al die Namibië-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is CN verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Namibiese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketnamibia.com/schools/committee-trials-info/ |title=Committee, Trials & Info |publisher=[[Krieket Namibië]] |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Net soos ander krieketlande beskik Namibië oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Voor onafhanklikheid (1909–1989) === Die eerste bekende krieketwedstryd is in 1909 in [[Windhoek]] gespeel, toe Namibië ’n [[Duits-Suidwes-Afrika|Duitse kolonie]] was.<ref name="CN" /> Met die Suid-Afrikaanse magsoorname tydens die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] in die [[Eerste Wêreldoorlog]] het dié sport in die huidige Namibië begin versprei. Die eerste amptelike krieketwedstryd is in 1915 tussen Suid-Afrikaanse soldate en ’n plaaslike span uit [[Otjiwarongo]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Koos Van Zyl |title=Namibian Cricket: A Tale of Guts and Glory |year=2002 |publisher=Gamsberg Macmillan |ISBN=978-99916-0-416-9}}</ref> Met die Suid-Afrikaanse besetting van Namibië (aanvanklik as ’n [[Volkebond]]mandaat) het krieket in ’n professionele sport begin ontwikkel. Teen 1930 is die Suidwes-Afrikaanse Krieketunie (Engels: ''South West Africa Cricket Union'', SWACU) gestig en het wedstryde begin reël. In 1958 is die eerste internasionale wedstryde teen Suid-Afrika gespeel. Van 1961/62 af het Suidwes-Afrika aan die Suid-Afrikaanse toernooie deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Teams/37/37976/Miscellaneous_Matches.html |title=Miscellaneous Matches played by South West Africa |publisher=Cricket Archive |accessdate=18 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182814/https://cricketarchive.com/Archive/Teams/37/37976/Miscellaneous_Matches.html |archive-date=18 Januarie 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tussen 1962 en 1989 het hulle 130 wedstryde teen die Suid-Afrikaanse provinsies gespeel, van wie Suidwes-Afrika 31 gewen het. Ná Suid-Afrika se Republiekwording in 1961 het dit die destydse Suidwes-Afrika as ’n integrale deel van sy staatsgebied begin beskou. Vervolgens het die [[Verenigde Nasies]] Suid-Afrika van sy mandaat ontneem, wat die regering egter geïgnoreer het. Met die ''[[de facto]]''-anneksasie is die [[Rassisme|rassistiese]] [[apartheid]]swette, waarvolgens die Suid-Afrikaanse bevolkingsgroepe in “blanke” en “nieblanke” (onder die wetgewing gedefinieer as “[[Swart mense|swart]]”, “[[Bruin mense|bruin]]” of “[[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]]”) geskei is, ook in Suidwes-Afrika geïmplementeer. Daardeur is “nieblankes” van amper alle sport uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite journal |title=International Boycott of Apartheid Sport |author=Abdul Minty|author-link=Abdul Minty|journal=United Nations Unit on Apartheid |date=April 1971}}</ref> ’n Jaar vroeër het die Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN), ’n gewapende tak van die [[SWAPO]], die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]] begin. Suidwes-Afrikaanse rebelle het die boikot van die Apartheidsregime verwelkom en protesbewegings in ander lande ondersteun. Die ondertekening van die Gleneagles-ooreenkoms deur 33 lidlande van die [[Britse Statebond]] op 15 Junie 1977 het Suid-Afrika se sportiewe isolasie verder verskerp. As gevolg van die ooreenkoms is die land ten einde van stappe teen die apartheidspolitiek stelselmatig van die Britse Statebond se sportwêreld geïsoleer. In die ooreenkoms is ook voorsiening gemaak vir sanksies teen lidlande wat die ooreenkoms sou oortree, en instellings wat bewysbaar die Suid-Afrikaanse rasseskeiding ondersteun het, is uit alle internasionale sport uitgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1981-springbok-tour/gleneagles-agreement |title=From Montreal to Gleneagles |work=New Zealand History |publisher=Minister van Kultuur en Erfenis |date=11 April 2014 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref><ref>{{en}} SAIRV: ''A Survey of Race Relations in South Africa 1977''. Johannesburg 1978, bl. 563–564.</ref> Aangesien Namibië destyds as ’t ware as vyfde Suid-Afrikaanse provinsie bestuur is, is die plaaslike krieket ook geraak. In Januarie 1989 het Suidwes-Afrika sy laaste seisoen binne die Suid-Afrikaanse krieket gespeel. In April het die PLAN sy laaste gewapende opstand geloods en die Suidwes-Afrikaanse Krieketunie het sy bande met die Suid-Afrikaanse Krieketraad (Engels: ''South African Cricket Board'', SACB) verbreek. In 1989 is die [[Krieket Namibië|Namibiese Krieketraad]] amptelik gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketnamibia.com/index.php/2011-07-25-15-55-33 |title=History of Cricket Namibia |publisher=[[Krieket Namibië]] |accessdate=14 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114024412/http://www.cricketnamibia.com/index.php/2011-07-25-15-55-33 |archive-date=14 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In November 1989 het ’n Namibiese span in [[Botswana]] sy eerste internasionale wedstryde gespeel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/archive_pdf_19851990/1989_TheNamibian/13%20November%201989.pdf |title=The Namibian ― archives |publisher=[[The Namibian]] |date=14 Junie 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> hoewel die beheerliggaam eers in 1992 by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit het.<ref name="IKR" /><ref name="CN" /> === Ná onafhanklikheid (1990–1999) === Op die Namibiese Onafhanklikheidsdag, 21 Maart 1990, en die daaropvolgende dae het [[Gloucestershire]] teen die eerste saamgestelde Namibiese nasionale krieketspan gespeel, en die gasheer het al die drie wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/25/Gloucestershire_in_Namibia_1989-90.html |title=Gloucestershire in Namibia 1989/90 |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003232749/https://cricketarchive.com/Archive/Events/25/Gloucestershire_in_Namibia_1989-90.html |archive-date=3 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ook die daaropvolgende wedstryde teen [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] in April gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/14/Netherlands_in_Namibia_1989-90.html |title=Netherlands in Namibia 1989/90 |publisher=Cricket Archive |accessdate=14 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014041633/https://cricketarchive.com/Archive/Events/14/Netherlands_in_Namibia_1989-90.html |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Voor die stigting van die vastelandse beheerliggaam, die [[Afrikakrieketvereniging]] (AKV), is ná twee skooltoere tussen Namibië en Botswana in 1989 en 1990 die ''SCSA Zone VI Cricket Federation'' gestig. In September 1991 is in in Windhoek die eerste AKV-toernooi aangebied, waaraan die gasheer, Botswana, [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Zambië]] en die [[Universiteit van Oxford]] se krieketspan deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://audiodata.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/CRICKET_NEWS/1998/OCT/ACA_HISTORY_01OCT1998.html |title=History of African cricket association |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614072903/http://audiodata.cricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/CRICKET_NEWS/1998/OCT/ACA_HISTORY_01OCT1998.html |archive-date=14 Junie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nasionale span kon nie vir die [[Krieketwêreldbeker 1992]] kwalifiseer nie, aangesien hulle net voor die IKR-trofee 1990 onafhanklikheid verkry het. In 1994 het Namibië sy eerste deur die IKR erkende wedstryde tydens internasionale toernooie gespeel. Tydens sy eerste deelname aan ’n toernooi, die IKR-trofee 1994 in [[Kenia]], het Namibië met die ''Philip Snow Plate'' sy eerste trofee gewen. Met hul derde plek in hul groep het hulle egter die [[Krieketwêreldbeker 1996]] misgeloop. Drie jaar later het die IKR-trofee 1997 in [[Maleisië]] vir die Namibiese span teleurstellend verloop, waarvolgens hulle die [[Krieketwêreldbeker 1999]] misgeloop het. === Eerste deelname aan ’n krieketwêreldbekertoernooi (2003) === [[Lêer:Cricket ground (1).jpg|duimnael|Namibië teen Engeland tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]]]] Namibië se pad na die [[Krieketwêreldbeker 2003]] in [[Suid-Afrika]] het met die IKR-trofee 2001 in [[Kanada]] begin. Namibië het die eindstryd in [[Toronto]] gehaal, maar hulle het teen Nederland verloor; dit was egter genoeg om vir hul eerste krieketwêreldbekertoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/72/72639.html |title=Scorecard of 2001 ICC Trophy Final |publisher=Cricket Archive |date=15 Julie 2001 |accessdate=1 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201013926/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/72/72639.html |archive-date=1 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië het in April 2002 die IKR Sesnasies-uitdaging aangebied en in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |title=2002 ICC 6 Nations Challenge Points Table |publisher=Cricket Archive |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225802/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/ICC_Six_Nations_Challenge_2001-02.html |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In September het die Afrikabeker vir Namibië teleurstellend verloop, nadat hulle in hul groep net [[Tanzanië]] geklop en in die vierde plek geëindig het,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |title=2002 Africa Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=12 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612095304/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2002/TOURNAMENTS/AFRICACUP/about.shtml |archive-date=12 Junie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> enkele weke later het hulle vier wedstryde teen ’n tweede Zimbabwiese span verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Namibia_in_Zimbabwe_2002-03.html |title=Namibia in Zimbabwe 2002/03 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105062711/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2002-03_ZIM_Namibia_in_Zimbabwe_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die toer na Kenia direk op die Zimbabwiese toer het hulle beter gevaar, toe Namibië Kenia in ’n EDI-reeks van vier wedstryde verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |title=Namibia in Kenya 2002/03 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105082417/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/KENYA/2002-03_KENYA_Namibia_in_Kenya_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aansluitend het Namibië deelgeneem aan die Suid-Afrikaanse plaaslike EDI-krieket se hoogste vlak, die Standard Bank-beker, maar al sy vyf wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/Standard_Bank_Cup_2002-03.html |title=Standard Bank Cup 2002/03 Points Table |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304133131/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/Standard_Bank_Cup_2002-03.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Januarie 2003 het Namibië die reeks van vyf EDIs teen [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] met 1–4 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2002-03_NAMIB_Bangladesh_in_Namibia_2002-03.html |title=Bangladesh in Namibia 2002/03 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105092442/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2002-03_NAMIB_Bangladesh_in_Namibia_2002-03.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In sy eerste wedstryd tydens die Krieketwêreldbeker op 10 Februarie 2003 in [[Harare]] is Namibië deur [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] met 86 lopies verslaan; dit was die eerste EDI-wedstryd vir Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-beat-namibia-and-the-weather-126527 |title=Zimbabwe beat Namibia and the weather |publisher=ESPNcricinfo |author=John Ward |date=10 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Namibië is ook in sy wedstryde, wat in Suid-Afrika aangebied is, deur [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] (met 171 lopies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/akram-akhtar-decimate-namibia-in-trial-by-fire-126717 |title=Akram, Akhtar decimate Namibia in trial by fire |publisher=ESPNcricinfo |author=Agha Akbar |date=16 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en deur [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] (met 55 lopies) verslaan. Namibië kon in dié wedstryd egter goed tred hou, danksy [[Jan-Berrie Burger]] wat vir sy beurt van 85 lopies as “speler van die wedstryd” benoem is en aan Namibië amper ’n verrassende oorwinning besorg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-still-in-contention-after-55-run-win-126814 |title=England still in contention after 55-run win |publisher=ESPNcricinfo |author=Stephen Lamb |date=19 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Daarna is hulle deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] (met 181 lopies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/well-oiled-indian-machine-steamrolls-namibia-126910 |title=Well-oiled Indian machine steamrolls Namibia |publisher=ESPNcricinfo |author=Anand Vasu |date=23 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en die latere wêreldkampioen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] (met 256 lopies) geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/records-fall-as-australia-break-the-namibian-dream-127027 |title=Records fall as Australia break the Namibian dream |publisher=ESPNcricinfo |author=Keith Lane |date=27 Februarie 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> destyds die hoogste EDI-telling, wat later tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] deur Indië met 257 lopies teen [[Bermudaanse nasionale krieketspan|Bermuda]] oortref is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/content/records/283902.html |title=ODIs – Highest winning margins |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die toernooi is afgesluit met ’n nederlaag van 64 lopies teen die medekwalifiseerders Nederland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/dutch-prove-to-be-too-strong-for-brave-namibia-130169 |title=Dutch prove to be too strong for brave Namibia |publisher=ESPNcricinfo |author=Ralph Dellor |date=3 Maart 2003 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In die wedstryd teen Engeland het [[Rudie van Vuuren]] die eerste Namibiese krieketspeler geword, wat vyf paaltjies in ’n EDI-wedstryd geneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?class=2;id=28;type=team |title=Records / Namibia / One-Day Internationals / Best bowling figures in an innings |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Toe hy met die [[Namibiese nasionale rugbyspan]] ook aan die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië deelgeneem het, het hy die eerste sportlui geword wat in dieselfde jaar in twee verskillende sportkodes aan wêreldbekertoernooie deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/observer/osm/story/0,,1383621,00.html |title=The ten greatest sporting all-rounders |publisher=[[The Guardian]] |author=Alex Gibbons |date=9 Januarie 2005 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Ná die Krieketwêreldbeker het die belangstelling aan krieket in Namibië egter aansienlik afgeneem en dit is vir die daaropvolgende 18 jaar as ’n “sterwende sport” beskou.<ref name="Dying">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-albie-morkel-cricket-was-a-dying-sport-in-namibia-but-people-have-started-watching-again-1286083 |title=Albie Morkel: 'Cricket was a dying sport in Namibia, but people have started watching again' |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=30 Oktober 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> === Ná die Krieketwêreldbeker (2003–2005) === In Augustus 2003 het Namibië die EDI-reeks teen die tweede Zimbabwiese span met 2–1 gewen, maar hulle het albei driedaagse wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2003-04_NAMIB_Zimbabwe_A_in_Namibia_2003-04.html |title=Zimbabwe A in Namibia 2003/04 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105085350/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2003-04_NAMIB_Zimbabwe_A_in_Namibia_2003-04.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die teenbesoek in die daaropvolgende Januarie het Namibië die EDI-reeks van vyf wedstryde met 4–1 gewen; hulle het ook ’n wedstryd teen ’n Zimbabwiese o/19-span gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2003-04_ZIM_Namibia_in_Zimbabwe_2003-04.html |title=Namibia in Zimbabwe 2003/04 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105065441/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2003-04_ZIM_Namibia_in_Zimbabwe_2003-04.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Februarie het Bangladesj die EDI-reeks van drie wedstryde in Namibië beklink, terwyl die driedaagse wedstryd onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2003-04_NAMIB_Bangladesh_in_Namibia_2003-04.html |title=Bangladesh in Namibia 2003/04 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105120604/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2003-04_NAMIB_Bangladesh_in_Namibia_2003-04.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarna het Namibië aan die IKR Sesnasies-uitdaging 2004 in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] deelgeneem. Namibië het volgens lopietempo in die derde plek geëindig, nadat hulle [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]], Nederland en die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] verslaan, maar teen [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/ENT/about.shtml |title=2004 ICC 6 Nations Challenge |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=30 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330020852/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/ENT/about.shtml |archive-date=30 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Internasionale Beker 2004 het Namibië in twee wedstryde teen Kenia en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] gespeel, maar hulle het albei verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |title=2004 Intercontinental Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=25 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130225013117/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2004/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |archive-date=25 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tussen dié twee wedstryde het die Namibiërs ’n Afrikanasiestoernooi in Zambië gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/2004/OTHERS/ICC-6NAT-WCQS/table.html |title=Points Table for 2004 African tournament |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hulle aan die Zimbabwiese nasionale EDI-toernooi deelgeneem en as naaswenner geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/Faithwear_Clothing_Inter-Provincial_One-Day_Competition_2004-05.html |title=Faithwear Clothing Inter-Provincial One-Day Competition 2004/05 Points Table |publisher=Cricket Archive |accessdate=9 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409213539/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/Faithwear_Clothing_Inter-Provincial_One-Day_Competition_2004-05.html |archive-date=9 April 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens hul besoek aan Zimbabwe het hulle ook twee wedstryde teen die nasionale span gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2004-05_ZIM_Namibia_in_Zimbabwe_2004-05.html |title=Namibia in Zimbabwe 2004/05 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105122807/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/ZIM/2004-05_ZIM_Namibia_in_Zimbabwe_2004-05.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het die Engelse besoek aan Namibië vir twee wedstryde gevolg en die besoekers het albei wedstryde gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2004-05_NAMIB_England_in_Namibia_2004-05.html |title=England in Namibia 2004/05 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105125644/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2004-05_NAMIB_England_in_Namibia_2004-05.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aan die begin van 2005 het die tweede Zimbabwiese span albei EDI-wedstryde teen Namibië verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2004-05_NAMIB_Zimbabwe_A_in_Namibia_2004-05.html |title=Zimbabwe A in Namibia 2004/05 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105073154/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2004-05_NAMIB_Zimbabwe_A_in_Namibia_2004-05.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In April het die tweede Pakistanse span al die drie EDI-wedstryde teen Namibië gewen, voordat die driedaagse wedstryd onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2004-05_NAMIB_Pakistan_A_in_Namibia_2004-05.html |title=Pakistan A in Namibia 2004/05 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105071524/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2004-05_NAMIB_Pakistan_A_in_Namibia_2004-05.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Daarop het twee tuiswedstryde tydens die Interkontinentale Beker 2005 gevolg. Hoewel hulle, ná ’n oorwinning oor Uganda en ’n onbesliste wedstryd teen Kenia, in die groepfase onoorwonne gebly het, het hulle nie die halfeindstryd gehaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2005/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |title=2005 ICC Intercontinental Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=2 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202110001/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2005/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |archive-date=2 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vervolgens het Namibië aan die IKR-trofee 2005 in Ierland deelgeneem. Nadat die span [[Denemarke]] in die uitspeelwedstryd geklop het, het Namibië dié toernooi in die sewende plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/82/82972.html |title=Scorecard of Denmark v Namibia |publisher=Cricket Archive |date=11 Julie 2005 |accessdate=3 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603175326/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/82/82972.html |archive-date=3 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Terug in Namibië het hulle einde Julie [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] gehuisves, maar hulle het albei wedstryde verloor,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2005-06_NAMIB_New_Zealand_in_Namibia_2005-06.html |title=New Zealand in Namibia 2005/06 |publisher=Cricket Archive |accessdate=5 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105092906/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/NAMIB/2005-06_NAMIB_New_Zealand_in_Namibia_2005-06.html |archive-date=5 November 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> waarvan een wedstryd met net 29 lopies, nadat hulle ’n telling van 330/6 afgestaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83161.html |title=Scorecard of Namibia v New Zealand |publisher=Cricket Archive |date=30 Julie 2005 |accessdate=23 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123201914/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/83/83161.html |archive-date=23 November 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Oktober dieselfde jaar het die Namibiërs die Interkontinentale Bekerhalfeindstryd aangebied, hoewel hulle nie gekwalifiseer het nie. Tydens die aanbieding van die eindstryd het hulle ná hul uitskakeling twee EDI-wedstryde in Bermuda gespeel en albei wedstryde gewen. Dié reeks is egter deur omstrede voorvalle oorskadu, nadat die Bermudaanse span Namibië van rassistiese beledigings beskuldig en tydens die tweede wedstryd die veld verlaat het, nadat ’n stormloop aan uitsmyters teen die Bermudaanse laerordekolwers ontketen is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/racism-rows-and-a-walk-off-tarnish-friendly-one-dayers-223615 |title=Racism, rows and a walk-off tarnish 'friendly' one-dayers |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Oktober 2005 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die Namibiese Krieketraad het die rassisme-aantygings ontken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bermuda-s-allegations-rejected-with-contempt-224122 |title=Bermuda's allegations 'rejected with contempt' |publisher=ESPNcricinfo |date=4 November 2005 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> === Verdere ontwikkeling (2006–2017) === In Maart 2006 het Namibië [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]] gehuisves vir ’n uitdagingswedstryd om die agste en laaste kol in die Internasionale Beker 2006 se groepfase. Dié wedstryd het onbeslis geëindig, maar Namibië het nogtans vir die hooftoernooi gekwalifiseer, nadat hulle ’n voorsprong in die eerste beurt aangeteken het. In die groepfase in Mei het hulle die span teen Skotland in [[Aberdeen, Skotland|Aberdeen]] ’n beurtnederlaag gely, voordat hulle in [[Dublin]] deur Ierland met vyf paaltjies verslaan is.<ref name="ICCup06">{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2006/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |title=2006 ICC Intercontinental Cup |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=24 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224150242/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2006/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |archive-date=24 Februarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Gedurende die Suid-Afrikaanse krieketseisoen 2006/07 het Namibië aan beide [[Eersterangse krieket|eersterangse]] en A-lys-krieket se tweede vlak, die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]]-uitdaging, deelgeneem. Namibië het in die driedaagse toernooigroep in die tweede plek<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/South_African_Airways_Provincial_Three-Day_Challenge_2006-07.html |title=2006/07 South African Airways Provincial Three-Day Challenge points table |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060103/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/South_African_Airways_Provincial_Three-Day_Challenge_2006-07.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en in die EDI-toernooigroep in die derde plek geëindig, waarvolgens hulle die halfeindstryd met net een oorwinning te min misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/South_African_Airways_Provincial_One-Day_Challenge_2006-07.html |title=2006/07 South African Airways Provincial One-Day Challenge points table |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304141452/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Events/Tables/South_African_Airways_Provincial_One-Day_Challenge_2006-07.html |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tussen hul wedstryde in dié toernooie het hulle in hul derde en laaste 2006-Interkontinentale Bekerwedstryd teen die Verenigde Arabiese Emirate gespeel en met ’n beurt gewen.<ref name="ICCup06" /> Op 1 April 2007 het hulle by die IKR se Hoëprestasieprogram aangesluit.<ref name="HPP" /> Namibië het nie vir die [[Krieketwêreldbeker 2007]] gekwalifiseer nie. In November en Desember 2007 het Namibië die Wêreldkrieketliga se afdeling twee gehuisves, waartydens hulle teen [[Argentinië]], Denemarke, [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]], die Verenigde Arabiese Emirate en Uganda te staan gekom het. Hoewel Namibië drie van sy vyf groepwedstryde gewen het, het hulle nie die eindstryd gehaal nie. Namibië het eindelik Denemarke in die klein finale om die derde plek verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/uae-finish-top-of-the-pile-323270 |title=UAE finish top of the pile |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Desember 2007 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> As een van die vier beste spanne tydens dié toernooi het Namibië tot die wêreldbekerkwalifisering 2009 gevorder, die laaste kwalifiseringstoernooi vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]], maar hulle het nie vir die hooftoernooi gekwalifiseer nie. Tussen Oktober 2007 en Februarie 2008 het Namibië weer aan die Suid-Afrikaanse plaaslike EDI-krieket se tweede vlak deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000049/004980.shtml |title=Namibia to continue in South African provincial cricket |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=29 Junie 2007 |accessdate=4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051412/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES/articles/000049/004980.shtml |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië het in Oktober 2007 tydens die Interkontinentale Beker 2007/08 in ’n wedstryd teen Kanada gespeel; die oorblywende wedstryde teen Bermuda, Ierland, Kenia, Nederland, Skotland en die Verenigde Arabiese Emirate het in 2008 plaasgevind.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |title=ICC Intercontinental Cup 2007–2008 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=14 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140214142340/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2007/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |archive-date=14 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië het die Interkontinentale Skild 2009/10 gewen, nadat hulle die Verenigde Arabiese Emirate in [[Doebai (stad)|Doebai]] met ses paaltjies verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2009/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/shield.shtml |title=ICC Intercontinental Shield 2009–10 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=29 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929101540/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2009/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/shield.shtml |archive-date=29 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2011 het Namibië aan die Wêreldkrieketliga se afdeling twee deelgeneem en na die Verenigde Arabiese Emirate as naaswenner geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2011/TOURNAMENTS/WCL2/about.shtml |title=World Cricket League Division 2: Dubai, April 2011 |publisher=[[Europese Krieketraad]] |accessdate=1 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201130035/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2011/TOURNAMENTS/WCL2/about.shtml |archive-date=1 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Julie 2011 het Namibië aan die T20I-Wêreldkrieketliga se Afrika-afdeling een in Uganda deelgeneem en al sy agt groepwedstryde gewen, voordat hulle in die eindstryd deur die gasheer met ses paaltjies verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/twenty20/qualifier.php |title=ICC World Twenty20 Qualifier |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=7 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107092808/http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/twenty20/qualifier.php |archive-date=7 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens dié toernooi het die veelsydige [[Louis van der Westhuizen]] 16 grenshoue in ’n onoorwonne beurt van 159 lopies geslaan; Namibië het eindelik ’n spantotaal van 262/1 teen Kenia aangeteken. Tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2014 het Namibië nie vir die [[Krieketwêreldbeker 2015]] gekwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/uae-and-scotland-one-win-from-world-cup-713373 |title=UAE and Scotland one win from World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Januarie 2014 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In Januarie 2015 het die Namibiërs die Wêreldkrieketliga se afdeling twee aangebied en die eindstryd gehaal, waar hulle deur Nederland met agt paaltjies geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cricket-league-division-two-2014-15-812771/namibia-vs-netherlands-final-812809/match-report |title=Rippon stars as Netherlands take title |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Januarie 2015 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Vervolgens het hulle die Wêreldkrieketligakampioenskap 2015/17 gehaal, waar hulle in die laaste plek geëindig het en na afdeling twee afgegradeer is. === “Goue generasie” (sedert 2017) === [[Lêer:DAVID WIESE (15702924581).jpg|duimnael|upright|Die veelsydige [[David Wiese]] het van 2013 tot 2016 vir [[Proteas|Suid-Afrika]] en van 2021 tot 2024 vir Namibië gespeel. Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]] het hy sy span na die Super Twaalf geneem<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/david-wiese-221140 |title=David Wiese |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref>]] [[Lêer:2023 African Games 01 cricket 178.jpg|duimnael|Die Namibiese nasionale krieketspan tydens die Afrikaspele 2023 in [[Accra]], [[Ghana]]]] In Desember 2017 het Namibië vir die eerste keer die Suid-Afrikaanse provinsiale EDI-uitdaging se eindstryd gehaal.<ref name="NCYR">{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |title=Namibia Cricket Year Review |publisher=[[The Namibian]] |author=Helge Schütz |date=19 Desember 2017 |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105718/https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Februarie 2018 het Namibië die Wêreldkrieketliga se tweede afdeling aangebied, waaraan ook Kenia, die Verenigde Arabiese Emirate, Nepal, Kanada en Oman deelgeneem het.<ref name="NCYR" /> Namibië het die klein finale om die derde plek gehaal, waar hulle deur Kanada verslaan is en sodoende die [[Krieketwêreldbeker 2019]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wcl-div-2-2017-18-1133922/namibia-vs-canada-3rd-place-playoff-1133945/match-report |title=Canada defend 247 to claim third place |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Februarie 2018 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Wêreldkrieketliga se afdeling twee in 2019 het die Namibiese krieketspan vir die [[T20I-wêreldbeker 2021]] en die Wêreldkrieketliga 2 2019–2023, die [[Krieketwêreldbeker 2023]] se voorkwalifisering gekwalifiseer, waarmee hulle EDI-status ontvang het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1731642/featured |title=Hard work, courage pays off as Namibia claim ODI status |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=27 Julie 2020 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Nadat hulle EDI-status ontvang het, het die Namibiese nasionale krieketspan tydens die IKR se “jaarlikse ontwikkelingstoekennings” in Julie 2020 die “medelid se prestasie van die jaar”-toekenning vir opkomende krieketlande ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/news/icc-recognises-the-work-of-associates-in-annual-development-awards-announcements/ |title=ICC recognises the work of Associates in annual Development Awards announcements |publisher=Emerging Cricket |author=Isaac Lockett |date=28 Julie 2020 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Met hul herwinning van EDI-status en daarmee gepaardgaande suksesse het die Namibiërs weer in krieket begin belangstel.<ref name="Dying" /> Namibië word intussen as die tweede beste Afrikaspan na Suid-Afrika en nog voor die toetsland Zimbabwe beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/team-report-cards-for-the-decade-england-australia-pakistan-women-wi-zimbabwe-and-sl-1209698 |title=England's gold, Australia's fall, Pakistan's homecoming |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Desember 2019 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2021]] in Oman en die Verenigde Arabiese Emirate het Namibië vir die eerste keer aan dié toernooi deelgeneem. In hul openingswedstryd het hulle Nederland verslaan en aansluitend ’n verrassende oorwinning oor die volle lid Ierland aangeteken, waarmee hulle die tweede rondte, die Super Twaalf, gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2021-22-1267897/ireland-vs-namibia-11th-match-first-round-group-a-1273722/match-report |title=Wiese, Erasmus the heroes as Namibia qualify for the Super 12s |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=22 Oktober 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Dit was Namibië se eerste oorwinnings tydens ’n wêreldbeker en hul oorwinning oor Ierland was hul eerste teen ’n toetsland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketer.com/Topics/mens-t20-world-cup-2021/namibia_moment_sprinkling_david_wiese_stardust.html |title=Namibia's moment, with a sprinkling of David Wiese's stardust |publisher=The Cricketer |author=Nick Friend |date=20 Oktober 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In die Super Twaalf het die span net daarin geslaag om [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] te klop (hul eerste oorwinning in die tweede rondte van ’n wêreldbeker), terwyl hulle in al die ander vier wedstryde deur [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], Pakistan, [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en Indië geklop en sodoende uit dié toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/black-caps/126880270/late-batting-surge-sets-black-caps-up-to-beat-namibia-at-twenty20-world-cup |title=Late batting surge sets Black Caps up to beat Namibia at Twenty20 World Cup |publisher=Stuff |author=Andrew Voerman |date=6 November 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Hul [[troosprys]] was hul regstreekse kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië.<ref name="T20I-wêreldbeker 2022" /> In November 2021 is Namibië saam met Suid-Afrika en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem. Tydens dié toernooi sal vir die eerste keer krieketwêreldbekerwedstryde in Namibië aangebied word.<ref name="Krieketwêreldbeker_2027">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In Mei 2022 het hulle ná ’n oorwinning oor Zimbabwe vir die eerste keer ’n T20I-reeks teen ’n volle lid van die IKR beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/namibia-in-zimbabwe-2022-1310915/zimbabwe-vs-namibia-5th-t20i-1310942/match-report |title=Namibia earn historic T20I series win after successfully defending 127 against Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Mei 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> In Junie 2022 het die Namibiese keurspan ’n nieamptelike EDI-reeks teen [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] met 3–0 gewen. Tydens dié reeks het [[Lo-handre Louwrens]] in die derde wedstryd ’n honderdtal aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/hong-kong-in-namibia-2022-1317792/match-schedule-fixtures-and-results |title=Hong Kong tour of Namibia 2022 |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Junie 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbeker 2022 se eerste rondte het die Namibiërs in die openingswedstryd daarin geslaag om [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] met 55 lopies te verslaan, toe hulle dié teenstander op 108 lopies uitgeboul het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2022-23-1298134/namibia-vs-sri-lanka-1st-match-first-round-group-a-1298135/match-report |title=Namibia kick off World Cup in style with famous upset |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=16 Oktober 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Daarna is hulle egter deur Nederland en die Verenigde Arabiese Emirate geklop, waarmee hulle uit dié toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/117131/read/UAE-beat-Namibia-to-send-Netherlands-into-Super-12-at-T20-World-Cup |title=UAE beat Namibia to send Netherlands into Super 12 at T20 World Cup |publisher=[[The Namibian]] |date=20 Oktober 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die Wêreldkrieketliga 2 2019–2023 het Namibië in die vierde plek afgesluit en die Krieketwêreldbeker-uitspeelrondte 2023 gehaal. Dit is in Namibië beslis en die gasheer het dié toernooi in die derde plek onder ses deelnemers beëindig, waarmee hulle die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2023 vir die Krieketwêreldbeker 2023 misgeloop het. As ’n troosprys het hulle die Wêreldkrieketliga 2 2023–2027 vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000365.shtml |title=UAE and Canada win on final day in Windhoek |publisher=[[Europese Krieketraad]] |author=Andrew Nixon |date=5 April 2023 |accessdate=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405195114/https://www.cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2023/articles/000003/000365.shtml |archive-date=5 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die uitspeelrondte het Namibië op 29 Maart 2023 teen Papoea-Nieu-Guinee met 381/8 die meeste EDI-lopies deur ’n assosiaatlid ooit aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/126099/namibia-png-tumble-records-in-high-scoring-encounter |title=Namibia, PNG tumble records in high-scoring encounter |publisher=Cricbuzz |author=Bertus de Jong |date=29 Maart 2023 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Op die Afrikaspele 2023 (beslis in Februarie 2024) in [[Accra]], [[Ghana]], is vir die eerste keer ’n kriekettoernooi beslis wat Namibië as naaswenner afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://emergingcricket.com/insight/zimbabwe-men-win-cricket-gold-at-the-african-games-but-status-kerfuffle-leaves-a-sour-taste-in-the-mouth/ |title=Zimbabwe men win cricket gold at African Games but status kerfuffle leaves sour taste |publisher=Emerging Cricket |author=Shounak Sarkar |date=25 Maart 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Namibiërs onoorwonne afgesluit, nadat hulle onder andere die volle lid Zimbabwe geklop het. Daarmee het hulle vir hul derde agtereenvolgende T20I-wêreldbekertoernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/africa-region-qualifier-namibia-seal-their-spot-in-2024-t20-world-cup-1410937 |title=Namibia seal their spot in 2024 T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 November 2023 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi het die span Oman (in die Superboulbeurt) geklop,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-oman-3rd-match-group-b-1415703/match-report |title=Superhero Wiese aces Super Over for Namibia in thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhimanyu Bose |date=3 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> maar hulle het daarna nederlae gely teen Skotland (met vyf paaltjies),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/namibia-vs-scotland-12th-match-group-b-1415712/match-report |title=Berrington and Leask launch Scotland to landmark victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Vithushan Ehantharajah |date=6 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Australië (met nege paaltjies)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/australia-vs-namibia-24th-match-group-b-1415724/match-report |title=Zampa four-for seals Australia's Super Eight spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=12 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> en Engeland (met 41 lopies).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2024-1411166/england-vs-namibia-34th-match-group-b-1415734/match-report |title=Harry Brook, Jonny Bairstow rescue act keeps England alive |publisher=ESPNcricinfo |author=Valkerie Baynes |date=15 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die wedstryd teen Engeland het [[Nikolaas Davin]] veras, toe hy die eerste speler geword het wat sy paaltjie verloor nadat hy uittree om [[David Wiese]] die kans op die wenlopies te gee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/namibias-nikolaas-davin-creates-history-in-t20-world-cup-becomes-first-player-in-the-world-to-article-111042253 |title=Namibia's Nikolaas Davin Creates History In T20 World Cup, Becomes First Player In The World To... |publisher=Sports Now |author=Debayan Bhattacharyya |date=17 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Wiese het in sy laaste wedstryd vir Namibië verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2024-david-wiese-retires-from-international-cricket-1438976 |title='Just seemed like the right time' – Wiese retires from international cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Junie 2024 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] het die Namibiërs vir hul vierde agtereenvolgende toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Vir die opening van die nuwe [[Nasionale Krieketstadion]] in Windhoek het Namibië vir die eerste keer die bure uit Suid-Afrika vir ’n eenmalige T20I-wedstryd gehuisves, wat weens die gelyktydige toer na Pakistan egter met hul tweede span verskyn het. In die wedstryd het die gashere hul eerste oorwinning oor die Proteas in enige krieket aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-in-namibia-2025-26-1487816/namibia-vs-south-africa-only-t20i-1487824/match-report |title=Namibia stun South Africa in historic first meeting |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=11 Oktober 2025 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] het die Namibiërs al vier hul wedstryde teen Nederland (met sewe paaltjies), Indië (met 93 lopies), die Verenigde State (met 31 lopies) en Pakistan (met 102 lopies) verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/hard-work-ahead-cricket-president/ |title=Hard work ahead – cricket president |publisher=[[The Namibian]] |author=Helge Schutz |date=26 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Kleure, kenteken en bynaam == [[Lêer:Kenteken van Krieket Namibië.jpg|duimnael|Kenteken van Krieket Namibië]] In EDI- en T20I-krieket dra Namibiese spelers helderblou truie met donkerblou moue en ’n rooi V-halslyn en donkerblou broeke. Veldwerkers dra ’n donkerblou bofbalpet met rooi kleuraksente of ’n donkerblou sonhoed. Die kolwers se helms is op ’n soortgelyke manier geverf. Gedurende IKR-toernooie verskyn die borg se embleem op die regtermou en die belettering ''NAMIBIA'' verskyn in die middel van die trui. Krieket Namibië se kenteken toon ’n rooi krieketbal voor twee geboë blou lyne, terwyl die Namibiese nasionale krieketspan se kenteken ’n in blou gestiliseerde [[visarend]] met die belettering ''NAMIBIA'' daarbo toon. Die Namibiese nasionale krieketspan se bynaam is “die Arende”, ontleen aan die Namibiese wapendier, die visarend.<ref name="Arende" /> Sedert 2022 is ''Richelieu'', ’n [[brandewyn]]handelsmerk van die Suid-Afrikaanse drankmaatskappy [[Distell]] die span se naamborg, waarvolgens die span die amptelike naam ''Richelieu Eagles'' (“Richelieu Arende”) dra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketnamibia.com/eagles-naming-rights-sponsor-revealed/ |title=Eagles Naming Rights Sponsor Revealed |publisher=[[Krieket Namibië]] |date=31 Maart 2022 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Tuisstadions == {{Location map+ |Namibië |caption=Ligging van Namibiese krieketstadions |places= {{location map~|Namibië|label=<small>[[Affiespark]]/[[Wanderers-krieketveld|Wanderers]]</small>|position=right|lat=-22.59227|long=17.070114}} {{location map~|Namibië|label=<small>[[Sentrum vir Krieketontwikkelingveld|CDC]]</small>|position=left|lat=-22.593|long=17.036}} {{location map~|Namibië|label=<small>[[United-krieketveld]]</small>|position=top|lat=-22.607742|long=17.096422}} {{location map~|Namibië|label=<small>[[Nasionale Krieketstadion]]</small>|position=bottom|lat=-22.606463|long=17.092703}} {{location map~|Namibië|label=<small>[[Sparta-krieketklubveld]]</small>|position=left|lat=-22.956111|long=14.508056}} }} Die Namibiese nasionale span het tot dusver ses stadions vir tuiswedstryde gebruik. Die Wanderers-krieketveld naby Wanderers in Windhoek is as tuisstadion beskou en het die meeste wedstryde gehuisves, sedert 2025 word die Nasionale Krieketveld as tuisstadion gebruik. {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Wanderers-krieketveld]] | [[Windhoek]] | 1990 |- | 2 | [[Sentrum vir Krieketontwikkelingsveld]] | Windhoek | 2001 |- | 3 | [[Affiespark]] | Windhoek | 2014 |- | 4 | [[Sparta-krieketklubveld]] | [[Walvisbaai]] | 5 Januarie 2019 |- | 5 | [[United-krieketveld]] | Windhoek | 19 Augustus 2019 |- | 6 | [[Nasionale Krieketstadion]] | Windhoek | 11 Oktober 2025 |} === Krieketwêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2027}} Saam met Suid-Afrika en Zimbabwe sal Namibië die Krieketwêreldbeker 2027 aanbied.<ref name="Krieketwêreldbeker_2027" /> Vir dié toernooi en die [[o/19-krieketwêreldbeker]] 2026 is van 2023 af ’n nuwe nasionale stadion ([[Nasionale Krieketstadion]]) in [[Olympia, Windhoek|Olympia]], Windhoek, opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.we.com.na/sports-we/progress-with-state-of-the-art-stadium2023-11-30 |title=Progress with state-of-the-art stadium. |publisher=Windhoek Express |author=Tielman Van Lill |date=30 November 2023 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> Dit word sedert 11 Oktober 2025 uitsluitlik vir internasionale wedstryde gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-s-cricket-dream-finally-has-a-home-in-windhoek-1506479 |title=Namibia's cricket dream finally has a home in Windhoek |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Oktober 2025 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> == Spelers == === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 46 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 36 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Namibië gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Namibiese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Gerhard Erasmus]] | 2019–hede | align=center | 63 | align=center | '''2&nbsp;178''' | [[Gerhard Erasmus]] | 2019–hede | align=center | 81 | align=center | '''1&nbsp;882''' |- | [[Michael van Lingen]] | 2021–2024 | align=center | 40 | align=center | '''1&nbsp;318''' | [[JJ Smit]] | 2019–hede | align=center | 71 | align=center | '''1&nbsp;251''' |- | [[Jan Nicol Loftie-Eaton]] | 2021–hede | align=center | 51 | align=center | '''1&nbsp;113''' | [[Jan Frylinck]] | 2019–hede | align=center | 78 | align=center | '''1&nbsp;121''' |- | [[JJ Smit]] | 2019–hede | align=center | 52 | align=center | '''1&nbsp;071''' | [[Nikolaas Davin]] | 2019–hede | align=center | 37 | align=center | '''{{0}}969''' |- | [[Jan Frylinck]] | 2019–hede | align=center | 48 | align=center | '''{{0}}946''' | [[JP Kotze]] | 2019–hede | align=center | 47 | align=center | '''{{0}}817''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=28;type=team |title=Records / Namibia / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=28;type=team |title=Records / Namibia / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Bernard Scholtz]] | 2019–hede | align=center | 64 | align=center | '''100''' | [[Bernard Scholtz]] | 2019–hede | align=center | 80 | align=center | '''81''' |- | [[Ruben Trumpelmann]] | 2021–hede | align=center | 49 | align=center | '''{{0}}73''' | [[JJ Smit]] | 2019–hede | align=center | 71 | align=center | '''67''' |- | [[JJ Smit]] | 2019–hede | align=center | 52 | align=center | '''{{0}}56''' | [[Gerhard Erasmus]] | 2019–hede | align=center | 81 | align=center | '''65''' |- | [[Gerhard Erasmus]] | 2019–hede | align=center | 63 | align=center | '''{{0}}53''' | [[Jan Frylinck]] | 2019–hede | align=center | 78 | align=center | '''63''' |- | [[Tangeni Lungameni]] | 2022–hede | align=center | 35 | align=center | '''{{0}}52''' | [[Ruben Trumpelmann]] | 2021–hede | align=center | 48 | align=center | '''50''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=28;type=team |title=Records / Namibia / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 27 Februarie 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=28;type=team |title=Records / Namibia / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was drie spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Namibië tydens ’n EDI en vyf tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=28;type=team |title=Records / Namibia / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=28;type=team |title=Records / Namibia / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | Deon Kotzé | 2003 | Stephan Baard | 2019 |- | 2 | '''Gerhard Erasmus''' | 2019–hede | '''Gerhard Erasmus''' | 2019–hede |- | 3 | JJ Smit | 2021 | JJ Smit | 2024 |- | 4 | | | Jan Nicol Loftie-Eaton | 2024 |- | 5 | | | Malan Kruger | 2024 |} == Rekords == === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 30 Maart 2023 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 5 || 4 || 0 || 1 || 0 || 80,00 || 4 April 2023 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 0 || 20,00 || 23 Februarie 2024 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 8 || 5 || 2 || 0 || 1 || 62,50 || 11 Julie 2022 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 11 || 7 || 4 || 0 || 0 || 63,63 || 27 April 2019 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 September 2019 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 9 || 1 || 8 || 0 || 0 || 11,11 || 5 Desember 2022 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 9 || 2 || 7 || 0 || 0 || 22,22 || 25 Februarie 2023 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 11 || 4 || 7 || 0 || 0 || 36,36 || 20 September 2019 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''71''' || '''32''' || '''37''' || '''1''' || '''1''' || '''45,07''' || 27 April 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4942 op 27 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 27 Februarie 2026. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=28;type=team |title=Records / Namibia / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Januarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Nie in aanmerking nie – nie ’n IKR-lid nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || {{n.v.t.}} |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 22 Oktober 2021 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 16 Oktober 2022 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 11 Oktober 2025 |- |align="left"| {{Cr-ZW}} || 15 || 8 || 7 || 0 || 0 || 53,33 || 19 Mei 2022 |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 22 Mei 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Ghana}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Maart 2025 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 25 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Malawi}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 30 September 2025 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 6 || 1 || 4 || 0 || 1 || 16,67 || 20 Oktober 2021 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 27 Februarie 2024 |- |align="left"| {{vlagland|Nigerië}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 75,00 || 30 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 7 || 4 || 2 || 1 || 0 || 57,14 || 29 Oktober 2019 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 0 || 33,33 || 10 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 25 November 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 0 || 75,00 || 27 Oktober 2021 |- |align="left"| {{vlagland|Tanzanië}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 28 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 0 || 88,89 || 21 Mei 2019 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 0 || 25,00 || 5 Oktober 2021 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''88''' || '''51''' || '''35''' || '''1''' || '''1''' || '''57,95''' || 20 Mei 2019 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3743 op 27 Februarie 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=28;type=team |title=Records / Namibia / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Februarie 2026 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Super Twaalf |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Eerste rondte |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || {{n.v.t.}} |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikaspele === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |2023 || Naaswenner |} == Jeug == Die Namibiese o/19-nasionale krieketspan is van die suksesvolstes op die vasteland van Afrika. Hulle het onder andere aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] 2006 deelgeneem en die ''ICC Africa U19 CWCQ'' in September 2010 in [[Windhoek]] gewen. Hulle het vir die o/19-krieketwêreldbeker 2012 gekwalifiseer en tydens die 2016-toernooi die kwarteindrondte gehaal, nadat hulle onder andere die verdedigende wêreldkampioen Suid-Afrika geklop het. Hulle het dié toernooi in die sewende plek afgesluit. Namibië is medegasheer van die o/19-krieketwêreldbeker 2026. == Toekennings == Die nasionale span het talle toekennings deur die [[Internasionale Krieketraad]] ontvang, onder andere: ; 2009: ''PEPSI-ICC Africa Development Regional Award'' * ''Best Spirit of Cricket Initiative'' * ''Best Overall Cricket Development Programme'' ; 2010: ''PEPSI-ICC Africa Development Regional Award'' * ''Best Spirit of Cricket Initiative'' * ''Best Overall Cricket Development Programme'' * ''Best Overall Cricket Promotion & Marketing Award'' ; 2020: ''ICC’s Annual Development Awards'' * ''ICC Associate Member Men’s Performance of the Year Award'' ; 2021 * ''ICC Development Initiative of the Year'' * ''ICC Associate Member Men’s Performance of the Year Award'' == Rekords == Op 13 Julie 2011 het die Namibiese nasionale Krieketspan teen die [[Keniaanse nasionale krieketspan]] talle nieamptelike T20I-wêreldrekords opgestel,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-africa-region-division-one-twenty20-2011-518828/kenya-vs-namibia-518845/match-report |title=Kenya continue to disappoint |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Julie 2011 |accessdate=27 Februarie 2026}}</ref> waaronder met 262 lopies die meeste vir ’n paaltjie. [[Louis van der Westhuizen]] het met 159 lopies die hoogste individuelle telling aangeteken en met 16 grenshoue die meeste in ’n beurt gemoker, maar ook saam met [[Sarel Burger]] met 168 onoorwonne lopies die hoogste gesamentlike telling om die tweede paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://namibiasport.com.na/node/18870 |title=Namibia set world records against Kenya |publisher=Namibia Sport |date=29 Januarie 2013 |accessdate=28 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128070827/http://namibiasport.com.na/node/18870 |archive-date=28 November 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hoewel dié wedstryd tydens ’n amptelike toernooi aangebied is (''ICC Africa Region Division One Twenty20''), is dié rekords nieamptelik, aangesien dit nie oor amptelike T20I-status beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://static.icc-cricket.com/ugc/documents/DOC_FCD120A8291EE652F940541A07661A2C_1274949685555_215.pdf |title=ICC Classification of Official Cricket |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=6 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106230011/http://static.icc-cricket.com/ugc/documents/DOC_FCD120A8291EE652F940541A07661A2C_1274949685555_215.pdf |archive-date=6 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Namibiese nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Koos van Zyl |title=Namibian Cricket: A Tale of Guts and Glory |year=2002 |publisher=Gamsberg Macmillan |ISBN=978-99916-0-416-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Namibia national cricket team|Namibiese nasionale krieketspan}} * {{en}} [https://www.cricketnamibia.com/ Amptelike webwerf van Krieket Namibië] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/namibia-28 Namibië op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-namibia Namibië by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Namibië]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] cn8j4kjwt4l3lt6mlp1siusx1buw0ff Laurence Fishburne 0 208379 2901705 2817896 2026-05-05T23:55:47Z BurgertB 2401 /* Rolprente */ 2901705 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Laurence Fishburne | Beeld = National Memorial Day Concert 2017 (34117818524) (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Laurence John Fishburne III | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1961|7|30}} | Geboorteplek = Augusta, Georgia, Verenigde State | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = {{plainlist| * {{marriage|Hajna O. Moss|1985|end=div}} * {{marriage|[[Gina Torres]]|2002|2018|end=div}} }} | Kinders = 3, insluitend [[Langston Fishburne]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en regisseur | Aktiewe jare = 1972–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [http://www.laurence-fishburne.com/ laurence-fishburne.com] | IMDb = 0000401 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Laurence Fishburne''' (gebore 30 Julie 1961) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en regisseur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''[[The Matrix]]'' (1999), ''Mystic River'' (2003), ''The Matrix Reloaded'' (2003), en ''Contagion'' (2011). == Filmografie == === Rolprente === * 1988: ''School Daze'' * 1990: ''King of New York'' * 1991: ''Boyz n the Hood'' * 1992: ''Deep Cover'' * 1993: ''What's Love Got to Do with It'' * 1995: ''Bad Company'' * 1995: ''Just Cause'' * 1995: ''Othello'' * 1996: ''Fled'' * 1997: ''Event Horizon'' * 1997: ''Hoodlum'' * 1999: ''[[The Matrix]]'' * 2000: ''Once in the Life'' * 2001: ''Osmosis Jones'' * 2003: ''Mystic River'' * 2003: ''The Matrix Reloaded'' * 2003: ''The Matrix Revolutions'' * 2003: ''Biker Boyz'' * 2003: ''A History of Sex'' * 2004: ''The Matrix Reloaded Revisited'' * 2005: ''Assault on Precinct 13'' * 2005: ''Ashes and Snow'' * 2006: ''Five Fingers'' * 2006: ''Akeelah and the Bee'' * 2007: ''Bobby Z'' * 2008: ''Days of Wrath'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2009: ''Armored'' * 2010: ''Predators'' * 2011: ''Contagion'' * 2012: ''True Crime: The Movie'' * 2013: ''The Colony'' * 2014: ''The Signal'' * 2016: ''Passengers'' * 2016: ''Standoff'' * 2017: ''Last Flag Flying'' * 2019: ''Brother's Keeper'' * ''The Alchemist'' * ''Running with the Devil'' * ''Imprisoned'' * ''Ruby in Murdertown'' === Televisiereekse === * 1980: ''The Six O'Clock Follies'' * 1986: ''Pee-wee's Playhouse'' * 2000: ''CSI: Crime Scene Investigation'' * 2002: ''Listen Up! Charles Barkley with Ernie Johnson'' * 2003: ''What's Going On?'' * 2008: ''Elvis Mitchell: Under the Influence'' * 2013: ''Hannibal'' * ''The Right Mistake'' === Televisierolprente === * 1972: ''If You Give a Dance, You Gotta Pay the Band'' * 1988: ''Christmas at Pee Wee's Playhouse'' * 1992: ''Choices'' * 1995: ''The Tuskegee Airmen'' * 1996: ''Before Your Eyes'' * 1997: ''Miss Evers' Boys'' * 1998: ''Always Outnumbered'' * 1999: ''The Matrix: The Movie Special'' * 2003: ''Decoded: The Making of 'The Matrix Reloaded''' * 2006: ''Catering Impossible: M:i:III'' * 2006: ''2006 White House Correspondents' Association Dinner'' * 2009: ''The Black List: Volume Two'' * 2009: ''National Memorial Day Concert'' * 2011: ''Thurgood'' * 2011: ''Have a Little Faith'' * 2012: ''Slavery by Another Name'' * 2015: ''Sean Connery: In His Own Words'' * 2016: ''The Snowy Day'' === Video's === * 1983: ''Grandmaster Melle Mel: White Lines (Don't Do It)'' * 1987: ''Apocalypse Pooh'' * 2001: ''Behind 'The Matrix''' * 2003: ''Friendly Fire: Making an Urban Legend'' * 2003: ''The Matrix Reloaded: Pre-Load'' * 2003: ''The Matrix Unfolds'' * 2003: ''Interviews from the Set of 'The Matrix Revolutions''' * 2003: ''The Matrix Revolutions: Behind the Scenes'' * 2003: ''From the Matrix to Revolutions: Behind the Scenes'' * 2004: ''Mystic River: Beneath the Surface'' * 2004: ''The Dream Studio'' * 2004: ''The Matrix Reloaded: Car Chase'' * 2004: ''The Matrix Revolutions: New Blue World'' * 2005: ''On Location in Tulsa: The Making of 'Rumble Fish''' * 2006: ''The Rise of Two Legends'' * 2007: ''King: Man of Peace in a Time of War'' * 2007: ''TMNT: Voice Talent First Look'' * 2007: ''Bobby: The Making of an American Epic'' * 2008: ''Tortured'' * 2009: ''Ben Harper: With My Own Two Hands'' * 2010: ''Predators Motion Comics: Moment of Extraction'' * 2011: ''The Enduring Significance of Boyz n the Hood'' * 2013: ''A Taste for Killing'' * 2014: ''Pee-wee's Playhouse: Building the Playhouse'' * 2017: ''Passengers: Creating the Avalon'' * 2017: ''Retro Wick: Exploring the Unexpected Success of 'John Wick''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0000401|Laurence Fishburne}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fishburne, Laurence}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Amerikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 7eb1d1mqg10acp2ps6mtw3b5kofxpvc Josh Gad 0 208473 2901708 2855177 2026-05-05T23:58:14Z BurgertB 2401 Skakel 2901708 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Josh Gad | Beeld = 41st Annie Awards, Josh Gad (crop).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Joshua Ilan Gad | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|2|23}} | Geboorteplek = Hollywood, [[Florida]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Akteur]], vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = 2002–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1265802 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Joshua Ilan "Josh" Gad''' (gebore 23 Februarie 1981) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[akteur]], vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''21'' (2008), ''Frozen'' (2013), ''Pixels'' (2015), en ''Beauty and the Beast'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2008: ''The Rocker'' * 2009: ''The Lost Nomads: Get Lost!'' * 2011: ''Mardi Gras: Spring Break'' * 2012: ''Thanks for Sharing'' * 2013: ''Frozen'' * 2013: ''Jobs'' * 2015: ''Pixels'' * 2015: ''The Wedding Ringer'' * 2016: ''The Angry Birds Movie'' * 2017: ''Beauty and the Beast'' * 2017: ''A Dog's Purpose'' * 2017: ''Marshall'' * 2018: ''Little Monsters'' * 2019: ''Artemis Fowl'' * 2019: ''Frozen 2'' * 2019: ''A Dog's Journey'' * ''Gilligan's Island'' * ''Gorgeous George'' * ''Triplets'' * ''Russ & Roger Go Beyond'' * ''Untitled Josh Gad/Disney Project'' * ''Untitled Josh Gad/Jeremy Garelick Musical Project'' * ''Heavy Duty'' * ''Party of the Century'' * ''Super-Normal'' === Televisiereekse === * 2007: ''Back to You'' * 2009: ''Woke Up Dead'' * 2011: ''Good Vibes'' * 2011: ''Gigi: Almost American'' * 2012: ''1600 Penn'' * 2012: ''Larry King Now'' * 2013: ''The Getaway'' * 2014: ''On the Scene with Lindalee'' * 2015: ''The Comedians'' * 2018: ''Central Park'' === Televisierolprente === * 2009: ''Waiting to Die'' * 2009: ''Rent Control'' * 2013: ''Frozen Special'' * 2014: ''Gigi: Almost American - Season Two'' * 2016: ''Angry Birds: Bachelorette Sneak Peek Media Promotion'' * 2017: ''Agatha Christie: Murder Beyond the Orient Express'' * ''Toy Wars'' === Video's === * 2008: ''Back to You Season 1: This Just In'' * 2008: ''Behind the Headlines: The Making of 'Back to You''' * 2010: ''Breakup in a Noisy Diner'' * 2013: ''Jason Bateman, Jessica Biel, and Josh Gad Support the Strike!'' * 2014: ''Aloe Blacc: Can You Do This'' * 2017: ''A Dog's Purpose: Lights, Camera, Woof'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1265802|Josh Gad}} * {{Twitter|joshgad|Josh Gad}} * {{Facebook|joshgad|Josh Gad}} * {{Instagram|joshgad|Josh Gad}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gad, Josh}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] cewxt9ujcy2w7oig968m8b874zczmuz Jack Gilpin 0 208565 2901712 2098831 2026-05-06T00:00:47Z BurgertB 2401 /* Rolprente */ 2901712 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jack Gilpin | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1951|5|31}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2, insluitende [[Betty Gilpin]] | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1981–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0319636 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jack Gilpin''' (gebore 31 Mei 1951) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Hiding Out'' (1987), ''21'' (2008), ''Adventureland'' (2009), en ''Trouble with the Curve'' (2012). == Filmografie == === Rolprente === * 1987: ''Hiding Out'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2009: ''Adventureland'' * 2012: ''Trouble with the Curve'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0319636|Jack Gilpin}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gilpin, Jack}} [[Kategorie:Geboortes in 1951]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] ev9rpuynsuvuezjzay9tufc9n7xrvi1 Ken Leung 0 209445 2901844 2646398 2026-05-06T11:17:25Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2901844 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ken Leung | Beeld = Ken Leung.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1970|1|21}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1995–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0504962 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Ken Leung''' (gebore 21 Januarie 1970) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Rush Hour'' (1998) en ''Keeping the Faith'' (2000). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''Rush Hour'' * 2000: ''Keeping the Faith'' * 2004: ''Saw'' * 2007: ''Shanghai Kiss'' * 2007: ''Year of the Fish'' * 2026: ''[[Project Hail Mary]]'' === Televisiereekse === * 2013: ''Zero Hour'' * 2014: ''The Night Shift'' === Televisierolprente === * 2004: ''Sucker Free City'' * 2011: ''Big Mike'' * 2012: ''Susan 313'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0504962|Ken Leung}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Leung, Ken}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] jglvgcjxp78ymzg9r6wq43mddgvdz2z Jack McGee (akteur) 0 212794 2901711 2100742 2026-05-06T00:00:25Z BurgertB 2401 Skakel 2901711 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jack McGee | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0569079 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jack McGee''' is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Basic Instinct'' (1992), ''The Fighter'' (2010), ''Drive Angry'' (2011), en ''Gangster Squad'' (2013). == Filmografie == === Rolprente === * 1992: ''Basic Instinct'' * 2000: ''Bread and Roses'' * 2000: ''Stardust'' * 2008: ''Boiler Maker'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2010: ''The Fighter'' * 2011: ''Drive Angry'' * 2012: ''Falling Uphill'' * 2013: ''Gangster Squad'' * 2013: ''Congratulations!'' * 2017: ''The Wolves of Savin Hill'' * 2018: ''In the Orchard'' * 2018: ''I'd Like to Be Alone Now'' * 2019: ''Blue Call'' === Televisiereekse === * 1990: ''Sunset Beat'' * 1993: ''Space Rangers'' * 1998: ''That's Life'' * 2000: ''Whatever'' * 2000: ''The Huntress'' * 2010: ''Players'' * 2012: ''Common Law'' * 2014: ''The McCarthys'' * 2015: ''Talents'' === Video's === * 2006: ''Backdraft: Bringing Together the Team'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0569079|Jack McGee}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:McGee, Jack}} [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 5nw66tzovixjh60jxojk2zc9j406ufb Kate Bosworth 0 217908 2901703 2777876 2026-05-05T23:53:16Z BurgertB 2401 /* Rolprente */ 2901703 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Kate Bosworth | Beeld = Kate Bosworth Deauville 2011.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0098378 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Kate Bosworth''' (gebore 2 Januarie 1983) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Blue Crush'' (2002), ''Superman Returns'' (2006), ''21'' (2008), en ''Straw Dogs'' (2011). == Filmografie == === Rolprente === * 2000: ''The Newcomers'' * 2002: ''Blue Crush'' * 2003: ''Wonderland'' * 2004: ''Win a Date with Tad Hamilton!'' * 2004: ''Beyond the Sea'' * 2006: ''Superman Returns'' * 2007: ''The Girl in the Park'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2008: ''Hotel Gramercy Park'' * 2010: ''The Warrior's Way'' * 2011: ''Straw Dogs'' * 2011: ''Little Birds'' * 2011: ''L!fe Happens'' * 2012: ''Black Rock'' * 2012: ''And While We Were Here'' * 2013: ''Big Sur'' * 2013: ''Homefront'' * 2014: ''Amnesiac'' * 2014: ''Still Alice'' * 2015: ''Heist'' * 2015: ''Life on the Line'' * 2015: ''90 Minutes in Heaven'' * 2016: ''Before I Wake'' * 2017: ''Nona'' * 2018: ''The Domestics'' * ''Tate'' === Televisiereekse === * 2000: ''Young Americans'' * 2003: ''Total Request Live'' * 2006: ''Movie Rush'' * 2007: ''The Role That Changed My Life'' * 2015: ''The Art of More'' * 2015: ''Let's Go, DFW!'' === Televisierolprente === * 2002: ''Women of the Beach'' * 2004: ''52 Most Irresistible Women'' * 2006: ''Back in Blue: The 'Superman Returns' Movie Special'' * 2006: ''Superman Returns: Inside the Journey'' === Video's === * 2002: ''Lenny Kravitz: If I Could Fall in Love'' * 2005: ''Bobby's World: The Making of 'Beyond the Sea''' * 2006: ''Bryan's Journals'' * 2011: ''2011 Vail Film Festival'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0098378|Kate Bosworth}} * {{Twitter|katebosworth|Kate Bosworth}} * {{Instagram|katebosworth|Kate Bosworth}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bosworth, Kate}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] 17z9jylo9ioilry7f0xwezxg588ubx1 Liza Lapira 0 223892 2901707 1989437 2026-05-05T23:57:38Z BurgertB 2401 Skakel 2901707 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Liza Lapira | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1981|12|3}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0487594 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Liza Lapira''' (gebore 3 Desember 1981) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Domino'' (2005), ''21'' (2008), ''Fast & Furious'' (2009), en ''Crazy, Stupid, Love.'' (2011). == Filmografie == === Rolprente === * 2005: ''Domino'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2009: ''Fast & Furious'' * 2010: ''See You in September'' * 2011: ''Crazy, Stupid, Love.'' * 2017: ''All I Wish'' * 2018: ''The Samuel Project'' === Televisiereekse === * 2004: ''Huff'' * 2007: ''Hollywood Café'' * 2011: ''Traffic Light'' * 2012: ''Don't Trust the B---- in Apartment 23'' * 2013: ''Super Fun Night'' * 2015: ''Battle Creek'' * 2016: ''Cooper Barrett's Guide to Surviving Life'' * 2017: ''9JKL'' === Televisierolprente === * 2015: ''The Perfect Stanleys'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0487594|Liza Lapira}} * {{Twitter|lizalapira|Liza Lapira}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lapira, Liza}} [[Kategorie:Geboortes in 1981]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] bq59qs40fhlpgz378kvdqab7usbyzkp Love is in the Bin 0 224241 2901810 2859865 2026-05-06T10:34:27Z CommonsDelinker 1161 ""الحب_في_سلة_القمامة".webp" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Yann|Yann]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:"الحب في سلة القمامة".webp|]] 2901810 wikitext text/x-wiki '''''Love is in the Bin''''' ('''Liefde is in die asblik''') is 'n 2018 kunsingryping deur [[Banksy]] by Sotheby's [[Londen]], met 'n onverwagte selfvernietiging van sy 2006-skildery [[Meisie met Ballon|''Girl with Balloon'']], onmiddellik nadat dit op 'n veiling verkoop is vir 'n rekord bedrag van £ 1 042 000. Volgens Sotheby's is dit "die eerste kunswerk in die geskiedenis wat lewend geskep is tydens 'n veiling."<ref>{{cite web |title=Latest Banksy Artwork 'Love is in the Bin' Created Live at Auction |url=https://www.sothebys.com/en/articles/latest-banksy-artwork-love-is-in-the-bin-created-live-at-auction |website=Sotheby's Inc. |accessdate=23 Oktober 2018}}</ref> ==Oospronklike werk== Die [[skildery]] is 'n aanpassing van Banksy se 2002 muurskildery ''Girl with Balloon'', wat skaars was as 'n unieke werk eerder as 'n drukstuk. Dit is deur hom aan 'n vriend gegee kort na die "Barely Legal"-uitstalling in 2006.<ref>{{Cite web|url=http://www.sothebys.com/en/auctions/ecatalogue/2018/contemporary-art-evening-auction-l18024/lot.67.html|title=Contemporary Art Evening Auction – Banksy – Girl with Balloon|last=|first=|date=5 Oktober 2018|website=Sotheby's|archive-url=|archive-date=|access-date=12 Oktober 2018}}</ref> Banksy het gesê hy het die selfvernietigingsmeganisme op hierdie tydstip voorberei indien die werk ooit vir veiling aangebied sou word.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/BomXijJhArX/ |title="The urge to destroy is also a creative urge" – Picasso |last=Banksy |date=6 Oktober 2018 |website=Instagram |access-date=12 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206083957/https://www.instagram.com/p/BomXijJhArX/ |archive-date=6 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Veiling en selfvernietiging== Sotheby's Londen het die skildery op [[5 Oktober]] [[2018]] op 'n veiling verkoop teen 'n kunstenaarrekordprys van £ 1 042 000.<ref name=martinez>{{cite web |url=https://www.yahoo.com/news/apos-appears-just-got-banksy-144105925.html |title='It Appears We Just Got Banksy-ed.' Art Piece Self Destructs After Being Sold for Over $1 Million |work=[[Time (magazine)|Time]] |agency=[[Yahoo! News]] |author=Gina Martinez |date=6 Oktober 2018 |access-date=7 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506080459/https://www.yahoo.com/news/apos-appears-just-got-banksy-144105925.html |archive-date=6 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Binne sekondes na die hamer neergekom het het die doek begin skuif uit die onderkant van die raam, versnipperd tot die hoorbare geluid van 'n sirene en die verrassende uitroepe van die deelnemers. Die werk is in 'n diep raam geplaas en was ingeprop om ingeboude elektriese ligte te laat werk, wat ook die verborge papiersnippermasjien aangedryf het. Sotheby's het gesê hulle het geen voorkennis van die meganisme of die beplande snipperaksie gehad nie.<ref name=busby/> Na die versnippering was daar 'n onderhandeling met die koper om die koop te bevestig. Op 11 Oktober 2018 is ooreengekom dat die transaksie teen die oorspronklike prys sou voortgaan. Die werk is hernoem deur Banksy se verteenwoordigers van ''Girl with Balloon'' na ''Love is in the Bin''. Kunsmarkkenners het gespekuleer dat die "selfvernietiging" die waarde van die kunswerk verhoog het.<ref>{{cite web |url=https://www.theartnewspaper.com/news/banksy-renames-shredded-painting-love-is-in-the-bin-as-work-sells-to-winning-bidder-after-a-week-of-negotiation |title=Banksy renames shredded painting Love Is In the Bin as work sells to winning bidder after a week of negotiation |website=www.theartnewspaper.com |access-date=12 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902032437/https://www.theartnewspaper.com/news/banksy-renames-shredded-painting-love-is-in-the-bin-as-work-sells-to-winning-bidder-after-a-week-of-negotiation |archive-date=2 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sotheby's het 'n verklaring uitgereik wat dit genoem het as "...die eerste kunswerk in die geskiedenis wat lewend geskep is tydens 'n veiling".<ref name=busby>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2018/oct/11/woman-who-bought-shredded-banksy-artwork-will-go-through-with-sale |title=Woman who bought shredded Banksy artwork will go through with purchase |first=Mattha |last=Busby |date=11 Oktober 2018 |work=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519052330/https://www.theguardian.com/artanddesign/2018/oct/11/woman-who-bought-shredded-banksy-artwork-will-go-through-with-sale |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.artnet.com/market/banksy-re-authenticates-shredded-1-4-million-european-buyer-will-keep-1369852 |title=Banksy Authenticates and Renames His Shredded $1.4 Million Painting—Which the Buyer Plans to Keep |first=Eileen |last=Kinsella |date=11 Oktober 2018 |work=artnet |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519015837/https://news.artnet.com/market/banksy-re-authenticates-shredded-1-4-million-european-buyer-will-keep-1369852 |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is berig dat die kunstenaar 'n video van die gebeurtenis op [[Instagram]] opgelaai het, wat die konstruksie van die versnippingsmeganisme in die raam getoon het, maar die plasing is later verwyder.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-45829853 |title=Woman to keep shredded £1m Banksy |date=11 Oktober 2018 |work=BBC News |access-date=13 Oktober 2018 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430143624/https://www.bbc.com/news/uk-england-bristol-45829853 |archive-date=30 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Banksy het nog 'n video vrygestel wat daarop dui dat die plan was om die skildery heeltemal te versnipper. Die skildery word gewys met die woorde: "In repetisies het dit elke keer gewerk".<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2018/oct/18/banksy-video-girl-with-balloon-shred-entire-artwork |title=Banksy video shows plan to shred entire Girl With Balloon artwork |date=18 Oktober 2018 |work=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221012054/https://www.theguardian.com/artanddesign/2018/oct/18/banksy-video-girl-with-balloon-shred-entire-artwork |archive-date=21 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://edition.cnn.com/style/article/banksy-video-girl-with-balloon/index.html |title=Banksy suggests self-destruct stunt didn't go as planned |date=18 Oktober 2018 |work=CNN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506094927/https://edition.cnn.com/style/article/banksy-video-girl-with-balloon/index.html |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Spekulasies== Daar is bespiegel dat 'n man wat by die versnippering was, Banksy of iemand aan hom gekoppel was.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/who-is-mystery-man-who-films-at-banksy-auction-11519745 |title=Who's the mystery man who films at Banksy prank auction? |work=Sky News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519015939/https://news.sky.com/story/who-is-mystery-man-who-films-at-banksy-auction-11519745 |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://edition.cnn.com/style/article/banksys-girl-with-balloon-renamed-love-is-in-bin/index.html |title=Banksy's 'Girl with Balloon' sale is confirmed – and it's got a new name |date=11 Oktober 2018 |work=CNN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519041519/https://edition.cnn.com/style/article/banksys-girl-with-balloon-renamed-love-is-in-bin/index.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kort na die veiling het Josh Gilbert, 'n kunstenaar en smid, gestel dat daar 'n aantal teenstrydighede was met hoe die werk ditself gesnipper het.<ref name=":0">{{cite news |url=https://www.indiatimes.com/trending/wtf/according-to-this-fan-theory-banksy-shredding-iconic-painting-might-actually-be-a-huge-prank-354660.html |title=According To This Fan Theory, Banksy Shredding Iconic Painting Might Actually Be A Huge Prank |work=indiatimes.com |access-date=13 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200310200714/https://www.indiatimes.com/trending/wtf/according-to-this-fan-theory-banksy-shredding-iconic-painting-might-actually-be-a-huge-prank-354660.html |archive-date=10 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Eksterne skakel== * [https://www.instagram.com/p/BomXijJhArX/ Banksy's video on the installation a shredder in his painting's frame] op Instragram == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Kunstenaars]] [[Kategorie:Londen]] [[Kategorie:Kinders]] [[Kategorie:Verenigde Koninkryk]] epd82uty5nld38xe1n427t01o9g2udy Waarnemingskapitalisme 0 224339 2901759 2899375 2026-05-06T08:30:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901759 wikitext text/x-wiki '''Waarnemingskapitalisme''' is 'n nuwe markvorm en 'n spesifieke [[kapitalisme|kapitalistiese]] akkumulasie proses wat vir die eerste keer in 'n 2014-essay deur saketeoretikus en sosiale wetenskaplike [[Shoshana Zuboff]] beskryf is.<ref name="linuxjournal-sc">{{en}}[https://www.linuxjournal.com/content/what-surveillance-capitalism-and-how-did-it-hijack-internet linuxjournal.com/surveillance-capitalism]</ref> Sy het dit beskryf as 'n "radikale ontwrigtende en uittreksel variant van inligtingskapitalisme" gebaseer op die kommodifiseering van die "werklikheid" en die transformasie daarvan in gedragsdata vir analise en verkope.<ref>{{Cite news|url=http://www.faz.net/1.3152525|title=A Digital Declaration: Big Data as Surveillance Capitalism|last=Zuboff|first=Shoshana|date=15 September 2014|work=FAZ.NET|access-date=2018-08-28|language=de|issn=0174-4909|id=http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshan-zuboff-on-big-data-as-surveillance-capitalism-13152525.html}}</ref><ref>{{cite web |last1=Powles |first1=Julia |title=Google and Microsoft have made a pact to protect surveillance capitalism |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/may/02/google-microsoft-pact-antitrust-surveillance-capitalism |publisher=The Guardian |access-date=9 Februarie 2017 |date=2 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530230908/https://www.theguardian.com/technology/2016/may/02/google-microsoft-pact-antitrust-surveillance-capitalism |archive-date=30 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sterling |first1=Bruce |title=Shoshanna Zuboff condemning Google "surveillance capitalism" |url=https://www.wired.com/beyond-the-beyond/2016/03/shoshanna-zuboff-condemning-google-surveillance-capitalism/ |publisher=WIRED |date=Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190114164101/https://www.wired.com/beyond-the-beyond/2016/03/shoshanna-zuboff-condemning-google-surveillance-capitalism/ |archive-date=14 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/08/14/magazine/facebook-google-privacy-data.html |title=The Unlikely Activists Who Took On Silicon Valley — and Won |date=14 Augustus 2018 |work=New York Times |access-date=28 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607082311/https://www.nytimes.com/2018/08/14/magazine/facebook-google-privacy-data.html |archive-date=7 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 'n daaropvolgende 2015-wetenskaplike artikel het Zuboff die samelewingsimplikasies van hierdie mutasie van kapitalisme ontleed. Sy het "waarnemingbates", "waarnemingkapitaal" en "waarnhemingkapitalisme" onderskei en hul afhanklikheid van 'n globale argitektuur van rekenaarmediasie wat sy "Big Other" noem, 'n verspreide en grootliks onbetwiste nuwe maguitdrukking wat verborge meganismes van onttrekking uitmaak, kommodifikasie en beheer wat kernwaardes soos [[vryheid]], [[demokrasie]] en privaatheid bedreig.<ref>{{Cite journal|last=Zuboff|first=Shoshana|date=4 April 2015|title=Big other: surveillance capitalism and the prospects of an information civilization|url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2594754|journal=Journal of Information Technology|language=en|volume=30|issue=1|pages=75–89|doi=10.1057/jit.2015.5|issn=0268-3962|id=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2594754|via=SSRN}}</ref><ref name="theconversation1">{{cite web |url=https://theconversation.com/the-price-of-connection-surveillance-capitalism-64124 |title=The price of connection: 'surveillance capitalism' |last1=Couldry |first1=Nick |date=23 September 2016 |publisher=The Conversation |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520101025/https://theconversation.com/the-price-of-connection-surveillance-capitalism-64124 |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens Zuboff was waarnemingskapitalisme begin deur [[Google]] en later [[Facebook]], op dieselfde manier as wat [[massaproduksie]] en bestuurskapitalisme 'n eeu vroeër deur [[Ford]] en [[General Motors]] begin is en nou die dominante vorm van die inligtingskapitalisme geword het.<ref name="faz1">{{cite web |url=http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshana-zuboff-secrets-of-surveillance-capitalism-14103616.html?printPagedArticle=true |title=Google as a Fortune Teller: The Secrets of Surveillance Capitalism |last1=Zuboff |first1=Shoshana |date=5 Maart 2016 |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |id=http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshana-zuboff-secrets-of-surveillance-capitalism-14103616.html?printPagedArticle=true |access-date=9 Februarie 2017 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531202351/https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshana-zuboff-secrets-of-surveillance-capitalism-14103616.html?printPagedArticle=true |archive-date=31 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In haar [[Oxford-universiteit]]slesing wat in 2016 gepubliseer is, het Zuboff die meganismes en praktyke van waarnemingskapitalisme geïdentifiseer, insluitende die vervaardiging van "voorspellingsprodukte" vir die verkoop in nuwe "gedragsmarkte". Sy het die konsep "onteiening deur [[waarneming]]" voorgestel en aangevoer dat dit die sielkundige en politieke basisse van [[selfbeskikking]] uitdaag, aangesien dit die regte in die waarnemingstelsel konsentreer. Dit word beskryf as 'n "staatsgreep van bo".<ref>{{Cite news|url=http://www.faz.net/1.4103616|title=Google as a Fortune Teller: The Secrets of Surveillance Capitalism|last=Zuboff|first=Shoshana|date=5 Maart 2016|work=FAZ.NET|access-date=2018-08-28|language=de|issn=0174-4909}}</ref> == Agtergrond == [[Ekonomie]]se druk van kapitalisme dryf die intensivering van verbindings en monitering aanlyn met elemente van die sosiale lewe wat oopgemaak word vir versadiging deur korporatiewe akteurs, gerig op die maak van wins en / of die regulering van aksie.<ref name=theconversation1/> Joseph Turow skryf dat die "sentraliteit van korporatiewe mag 'n direkte werklikheid is in die hart van die digitale era".<ref name="theconversation1" /><ref>{{cite book|last1=Turow|first1=Joseph|title=The Daily You: How the New Advertising Industry Is Defining Your Identity and Your Worth|publisher=Yale University Press|isbn=0300165013|date= 10 January 2012|pages=256|url=https://books.google.com.au/books?id=m9_DyhPGhEMC&pg=PA17|accessdate=9 Februarie 2017|language=en}}</ref>{{rp|17}} Kapitalisme het gefokus op die uitbreiding van die deel van die sosiale lewe wat oop is vir [[data]]-insameling en dataverwerking.<ref name=theconversation1/> Dit kan met beduidende implikasies vir kwesbaarheid en beheer van die samelewing sowel as vir privaatheid lei. Verhoogde data-insameling kan egter ook verskeie voordele vir individue en samelewings inhou soos selfoptimalisering (gekwantifiseerde self),<ref name=theconversation1/> maatskaplike optimalisasies (soos deur slim stede) en nuwe of geoptimaliseerde dienste (soos verskeie Google-toepassings). Tog kan die versameling en verwerking van data in die konteks van kapitalisme se kernwinsgewende motief 'n inherente gevaar inhou. Zuboff kontrasteer massa produksie van die industriële kapitalisme met waarnemingskapitalisme. Die eersgenoemde is in wese interafhanklik met sy bevolkings wat sy verbruikers en werknemers is en laasgenoemde wat jag maak op afhanklike bevolkings wat nie sy verbruikers of sy werknemers is nie en grootliks onkundig is van sy prosedures.<ref name=faz1/> Sy merk op dat waarnemingskapitalisme buite die konvensionele institusionele terrein van die private firma strek en nie net [[bate]]s en kapitaal waarneem nie, maar ook regte en funksies sonder betekenisvolle toestemmingsmeganismes.<ref name=faz1/> Waarneming het die magstrukture in die inligtingsekonomie verander.<ref>{{cite journal|last1=Galič|first1=Maša|last2=Timan|first2=Tjerk|last3=Koops|first3=Bert-Jaap|title=Bentham, Deleuze and Beyond: An Overview of Surveillance Theories from the Panopticon to Participation|journal=Philosophy & Technology|date=13 Mei 2016|doi=10.1007/s13347-016-0219-1|accessdate=}}</ref> Dit kan 'n verdere magskuif tot gevolg hê verby die nasiestaat en 'n vorm van korporatokrasie daarstel. [[Oliver Stone]], skepper van die film ''Snowden'' wys na die plaaslik-gebaseerde spel [[Pokémon Go]] as die "jongste teken van die opkomende verskynsel van waarnemingskapitalisme".<ref>{{cite web|title=Comic-Con 2016: Marvel turns focus away from the Avengers, 'Game of Thrones' cosplay proposals, and more|url=http://www.latimes.com/entertainment/la-et-hc-comic-con-updates-oliver-stone-calls-pokemon-go-1469130980-htmlstory.html|publisher=Los Angeles Times|accessdate=9 Februarie 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Oliver Stone Calls Pokémon Go "Totalitarian" |url=http://fortune.com/2016/07/23/oliver-stone-calls-pokemon-go-totalitarian/ |publisher=Fortune |date=23 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214154450/https://fortune.com/2016/07/23/oliver-stone-calls-pokemon-go-totalitarian/ |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Surveillance capitalism, robot totalitarianism’: Oliver Stone lashes out at Pokemon Go |url=https://www.rt.com/usa/352782-pokemon-snowden-oliver-stone/ |publisher=RT International |date=22 Julie 2016 |language=en-EN |archive-url=https://web.archive.org/web/20190504082453/https://www.rt.com/usa/352782-pokemon-snowden-oliver-stone/ |archive-date=4 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2014 het Vincent Mosco verwys na die bemarking van inligting oor kliënte en intekenare op adverteerders se waarnemingskapitalisme en neem kennis van die toesigstaat wat parallel hiertoe bestaan.<ref>{{cite book|last1=Mosco|first1=Vincent|title=To the Cloud: Big Data in a Turbulent World|publisher=Routledge|isbn=9781317250388|url=https://books.google.de/books?id=YwbvCgAAQBAJ&pg=PA10|accessdate=9 Februarie 2017|language=en}}</ref> Christian Fuchs het bevind dat die waarnemingstaat met waarnemingskapitalisme versmelt.<ref>{{cite book|last1=Fuchs|first1=Christian|title=Social Media: A Critical Introduction|publisher=SAGE|isbn=9781473987494|url=https://books.google.de/books?id=m3oEDgAAQBAJ&pg=PA204|accessdate=9 Februarie 2017|language=en}}</ref> Net so vertel Zuboff dat die kwessie verder meer ingewikkeld gemaak word deur hoogs onsigbare samewerkingsooreenkomste met staatsveiligheidstrukture.<ref>{{cite web|title=Shoshana Zuboff / Keynote: Reality is the Next Big Thing - Elevate Festival 2014|url=https://www.youtube.com/watch?v=0QwPHinDdOc?t=12m30s|website=YouTube|accessdate=9 Februarie 2017|date=2 May 2016}}</ref> Volgens Trebor Scholz werf maatskappye mense as informante vir hierdie soort kapitalisme.<ref>{{cite book|last1=Scholz|first1=Trebor|title=Uberworked and Underpaid: How Workers Are Disrupting the Digital Economy|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9781509508181|url=https://books.google.de/books?id=LiDNDQAAQBAJ&pg=PT128|accessdate=9 Februarie 2017|language=en}}</ref> Die term "waarnemingskapitalisme" is ook deur politieke ekonome soos John Bellamy Foster en Robert W. McChesney gebruik, alhoewel met 'n ander betekenis. In 'n artikel wat in 2014 gepubliseer word, gebruik hulle dit om die manifestasie van die "onversadigbare behoefte aan data" van finansiëring te beskryf, wat hulle verklaar is "die langtermyngroeispekulasie op finansiële bates relatief tot die [[BBP]]" wat in die [[Verenigde State]] bekendgestel is deur die regering en die industrie in die 1980's wat ontwikkel het uit die militêre-industriële kompleks en die reklamebedryf.<ref>{{Cite news|url=https://monthlyreview.org/2014/07/01/surveillance-capitalism/|title=Surveillance Capitalism {{!}} John Bellamy Foster {{!}} Monthly Review|date=2014-07-01|work=Monthly Review|access-date=2018-02-12|language=en-US}}</ref> == Sleutelkenmerke == Zuboff identifiseer vier sleutelkenmerke in die logika van die waarnemingskapitalisme en volg eksplisiet die vier sleutelkenmerke wat deur Google se hoofekonoom, Hal Varian,<ref>{{cite web |last1=Danaher |first1=John |title=The Logic of Surveillance Capitalism |url=https://algocracy.wordpress.com/2016/03/21/the-logic-of-surveillance-capitalism/ |website=Algocracy and the Transhumanist Project |access-date=9 Februarie 2017 |date=21 Maart 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329234334/https://algocracy.wordpress.com/2016/03/21/the-logic-of-surveillance-capitalism/ |archive-date=29 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> geïdentifiseer is: # Die strewe na meer data en meer data-ontginning en -analise. # Die ontwikkeling van nuwe kontraktuele vorms met behulp van rekenaarmonitering en outomatisering. # Die begeerte om die dienste wat aan gebruikers van digitale platforms aangebied word, te personaliseer en aan te pas. # Die gebruik van die tegnologiese infrastruktuur om deurlopende eksperimente op sy gebruikers en verbruikers uit te voer. == Teenmaatreëls en oplossings == Talle organisasies het gestry vir vryheid van spraak- en privaatregte in die nuwe waarnemingskapitalisme en verskeie nasionale regerings het privaatheidswette aangeneem.<ref>{{cite web |last1=Foster |first1=John Bellamy |last2=McChesney |first2=Robert W. |title=Surveillance Capitalism by John Bellamy Foster |url=https://monthlyreview.org/2014/07/01/surveillance-capitalism/ |publisher=Monthly Review |access-date=9 Februarie 2017 |date=1 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430234430/http://monthlyreview.org/2014/07/01/surveillance-capitalism/ |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is ook denkbaar dat nuwe vermoëns en gebruike vir massa-waarneming strukturele veranderinge benodig teenoor 'n nuwe stelsel om misbruik te voorkom. Zuboff vergelyk eise vir privaatheid van waarnemingkapitaliste of beywering vir die beëindiging van kommersiële toesig op die [[internet]] soos om [[Henry Ford]] te vra om elke [[Ford Model T]] per hand te maak en verklaar dat sulke eise eksistensiële bedreigings is wat die basiese meganismes van die entiteite se oorlewing oortree.<ref name=faz1/> Zuboff waarsku dat beginsels van selfbeskikking verbeur kan word weens "onkunde, geleerde hulpeloosheid, onoplettendheid, ongerief, wanhoop of wegdrywing". Sy verklaar dat "ons geneig is om op denkmodelle, woordeskat en hulpmiddels uit die verlede se katestrofes," steun. Hieronder is sienings van die twintigste eeu se totalitêre nagmerries of die monopolistiese voorspellings van [[Gilded Age]]-kapitalisme en dus word teenmaatreëls ontwikkel wat geskik is om die vroeëre bedreigings te bestry en nie voldoende of selfs geskik is vir die uitdagings van hierdie nuwe uitdagings nie.<ref name=faz1/> Sy stel ook die vraag: "Sal ons die meesters van inligting wees, of sal ons sy slawe wees?" en verklaar dat "as die digitale toekoms ons huis moet wees, dan is dit ons wat dit moet doen".<ref>{{cite web |last1=Zuboff |first1=Shoshana |title=Shoshana Zuboff: A Digital Declaration |url=http://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshan-zuboff-on-big-data-as-surveillance-capitalism-13152525.html |publisher=Frankfurter Allgemeine Zeitung |access-date=9 Februarie 2017 |date=15 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612033338/https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/debatten/the-digital-debate/shoshan-zuboff-on-big-data-as-surveillance-capitalism-13152525.html |archive-date=12 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Sien ook== * [[Dataïsme]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == * Zuboff, Shoshana (2019). ''The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power.'' New York: PublicAffairs. {{ISBN|9781610395694}}. * Zuboff, Shoshana (2018). ''Das Zeitalter des Überwachungskapitalismus.'' Berlin: Campus Verlag. {{ISBN|9783593509303}}. {{Normdata}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Sosiale filosofie]] [[Kategorie:Kapitalisme]] 1ttjb3mdp1ux69sgxqhayngfan4j4xh Klawers 0 224824 2901682 2863823 2026-05-05T19:30:07Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901682 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = | name = Klawers | image = | taxon = Trifolium | authority = [[Carl Linnaeus|L.]]<ref>{{en}} ''Sp. Pl.'', vol. 2, p. 764, 1753[http://biodiversitylibrary.org/page/358785] y ''Gen. Plant.'', ed. 5, bl. 337, 802, 1754[http://biodiversitylibrary.org/page/651345], ''non'' (Čelak.) Gibelli & Belli, ''Mem. Reale Accad. Sci. Torino'', ser. 2, 41, bl. 197, 1891</ref> | synonyms = * ?''Amoria'' C.Presl * ''Bobrovia'' A.P.Khokhr. * ?''Chrysaspis'' Desv. * ''Lupinaster'' Fabr. * ''Ursia'' Vassilcz. * ''Xerosphaera'' Soják<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genusfamfind.pl |title=''Trifolium'' en USDA/GRIN Taxonomy for Plants |accessdate=18 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924050049/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genusfamfind.pl |archive-date=24 September 2015 }}</ref> }} Die naam '''klawers''' verwys na ’n groep plante wat tot die [[genus]] ''Trifolium'' van die vlinderblommige plante (familie ''Fabaceae'' of ''Papilionaceae'') behoort. Die rooi, geel of wit blomme van hierdie genus is in 'n trosvormige bloeiwyse om die bloeisteel gerangskik. [[Spesie]]s van klawers wat wild in die natuur groei, word in bykans alle wêrelddele, met uitsondering van [[Australië]], aangetref. Verskillende klawerspesies word vandag as groenbemesting gebruik. Die klawerspesies wat deesdae as voergewasse gekweek word, is waarskynlik uit [[Suidoos-Europa]] en [[Klein-Asië]] afkomstig. Klawersade is ryk aan [[proteïen]]e en minerale. == Algemeen == [[Lêer:Irish clover.jpg|duimnael|links|Die klawerblaar, die nasionale simbool van Ierland. Volgens tradisie sou [[Sint Patrick]] in die 5de eeu die [[Christendom|Christelike]] [[Drie-eenheid]] vir die [[Iere]] met behulp van 'n klawerblaar verduidelik het]] Die familie ''[[Fabaceae]]'' of ''Papilionaceae'' (vlinderblommige plante) sluit onder meer die genus ''Trifolium'' in, wat klawers genoem word. Die rooi (soms persrooi), geel of wit blomme is in 'n min of meer bolvormige bloeiwyse aan die stingel gerangskik. Soos by alle vlinderblommiges bestaan die blomkroon uit vyf dele, naamlik die vlag (''veksillum''), twee vlerke (''alas'') en twee vergroeide blare wat as die kiel (''karina'') bekend staan. Die [[Meeldraad|meeldrade]] is binne-in die kiel geleë, en almal met uitsondering van een, is onderling vergroei. Die vrug van die plant is 'n peul en die blare is drie-drie aan die stingel gerangskik (soms vyf- of sewetallig) of geveer. Voorbeelde van klawers met viertallige blare is seldsaam en volgens bygeloof kan so 'n vierklawer geluk bring. Met uitsondering van Australië is klawerspesies oor die hele wêreld ’n deel van die inheemse plantegroei. Die spesies wat deesdae as veevoer gekweek word, was oorspronklik waarskynlik uit [[Suidoos-Europa]] en [[Klein-Asië]] afkomstig. Die [[Letlanders]] het waarskynlik reeds in 600 n.C. klawers gekweek en in [[Wes-Europa]] is daar in die 16de eeu hiermee begin. In [[Engeland]] het sir Richard Weston in die tweede helfte van die 17de eeu sekere klawerspesies as 'n vorm van groenbemesting (met hierdie metode word groen gewasse in die grond ingeploeg om dit vrugbaarder te maak) ingevoer. Die wortelknolletjies van klawerspesies bevat net soos die van ander vlinderblommige plante stikstofbindende bakterieë wat stikstof en nitriete in die grond omsit in nitraatverbindings, wat dan deur die plant opgeneem kan word. Deurdat die groen, stikstofhoudende klawers in die grond ingeploeg word, word die grond se stikstofinhoud verhoog en is die grond gevolglik vrugbaarder vir [[landbou]]gebruik. Die klawerblomme bevat baie [[nektar]] en is 'n groot lokmiddel vir [[bye]]. In die 17de en 18de eeu was hierdie heuninguitvoer 'n belangrike inkomstebron vir Engeland. Volgens oorlewering het die [[Britse Vloot]], die basis van sy wêreldmag, destyds sy bestaan te danke gehad aan die geld wat met die heuning verdien is. In die volksgeneeskuns is sommige klawerspesies gebruik in die behandeling van swerende wonde. Klawersade, wat net soos boontjies en ertjies ook tot die vlinderblommige familie behoort, is ryk aan [[proteïen]]e en minerale (veral kalk en [[fosfor]]). Daarom word verskeie klawerspesies op groot skaal as veevoer gekweek. Rooiklawer (''Trifolium pratense'') en alpeklawer (''Trifolium alpinum'') is veral bekende voergewasse. Nadat die klawer gemaai is, word dit op spesiale klawerrakke (piramiedvormige stellasies van hout) gehang om in die wind droog te word. Klawermeel word verkry deur die sade te maal, terwyl klawerkuilvoer ook vir vee gevoer word. Die proteïengehalte wissel tussen 16 en 22 %. Klawerplante is redelik vatbaar vir sekere parasiete soos die sogenaamde klawervreter (''Orobanche minor''), wat die wortels van die plant aanval. == Verteenwoordigers == [[Lêer:Red Clover 2011 G1.jpg|duimnael|Rooi klawer]] [[Lêer:Four-leaf clover.jpg|duimnael|Vierblarige klawer]] Die [[genus]] ''Trifolium'' (egte klawers) omvat sowat 300 spesies. Alle klawerspesies het drie eindblaartjies. Wilde klawers wat in [[Suid-Afrika]] voorkom, sluit in die Afrikaanse of Kaapse klawer (''Trifolium africanum'') en die burchell- of wildeklawer (''Trifolium burchellianum''). Hopklawer (''Trifolium campestre'') kom baie algemeen op weivelde voor. Elke blomhofie bestaan uit meer as 20 blomme en die breë vlag vou na die bloeityd oor die kiel. Die bekendste klawerspesies is rooiklawer (''Trifolium pratense''), witklawer (''Trifolium repens''), basterklawer (''Trifolium hybridum'') en Franse of inkarnaatklawer (''Trifolium incarnatum''). Laasgenoemde is 'n belangrike voergewas. Inkarnaatklawer is 'n harige plant met skarlakenrooi blomhofies. Alpeklawer (''Trifolium alpinum'') is nog 'n belangrike voergewas wat uit die [[Alpe]] afkomstig is. 'n Merkwaardige klawerspesie is die ondergrondse klawer (''Trifolium subterraneum''). Die blommetjies van hierdie plant boor die grond binne, waar die peule ryp word. Die blomme is wit terwyl die buitenste blomme ligroos strepe het. Die aarbeiklawer (''Trifolium fragiferum'') groei in slik- en kleigrond. Die plant het kruipende stingels en blomhofies wat in die blomtyd soos aarbeie lyk omdat die kelkblaartjies opswel. Ander spesies is die ruklawer (''Trifolium scabrum''), die hasepootjie (''Trifolium arvense''), gestreepte klawer (''Trifolium striatum'') en sigsagklawer (''Trifolium medium''). Verskeie genera wat aan die genus ''Trifolium'' verwant is en baie soos klawerplante lyk, word ook in Suid-Afrika klawers genoem. [[Lusern]] (genus ''Medicago'') en die Griekse hooi (genus ''Trigonella'' word soms "klawer" genoem), terwyl die heuningklawerspesies (genus ''Melilotus'') en rolklawers (genus ''Lotus'') die naam klawer dra, hoewel hulle nie egte klawers is nie. Die gewone rolklawer (''Lotus corniculatus'') het twee subspesies, naamlik die ''Lotus corniculatus'' ''corniculatus'' wat op duine, in sand en in kleigrond groei, en die Lotus ''corniculatus tenuifolius'', wat seldsamer is en ook in siltgrond groei. Die moerasrolklawer (''Lotus uliginosus'') groei in moerasse, turfgrond en woude. 'n Baie seldsame klawerspesie is die perdehoefklawer (''Hippocrepis comosa''), wat in baie wêrelddele glad nie meer voorkom nie. In teenstelling hiermee kom die wondklawer (''Anthyllis vulneraria'') met sy geveerde blare en geel tot rooi blomme baie algemeen oor die hele wêreld voor. Spesies van die genus ''Medicago'' word deur sekelvormige, opgerolde peule gekenmerk. Die sekelklawer (''Medicago falcata'') het harige stingels, terwyl die gevlekte klawer (''Medicago arabica'') aan die getande steunblare en pers vlekke op die blare uitgeken kan word. Die heuningklawerspesies (genus ''Melilotus'') het hulle naam te danke aan 'n sterk blommegeur (die Griekse woord ''meli'' beteken heuning). Die gewone heuningklawer (''Melilotus officinalis'') met sy geel blomme kan tot 1&nbsp;m hoog word. Die geel heuningklawer (''Melilotus altissim''us) het baie lang stingels en harige swart peule. Daar is ook ’n wit heuningklawerspesie, naamlik die wit heuningklawers (''Melilotus albus''). == Kulturele betekenis == Saam met die [[harp]] is die drieblarige klawer (''Shamrock'') een van [[Ierland]] se nasionale simbole. Dit is die kenteken van die vlagdraer [[Aer Lingus]] en word ook tydens die jaarlikse [[Sint Patricksdag]] saamgedra. Dit is ook op die embleme van die Ierse nasionale spanne in [[Ierse nasionale krieketspan|krieket]], [[Ierse nasionale rugbyspan|rugby]] en [[Ierse nasionale sokkerspan|sokker]]. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Aer Lingus 2022 logo.svg|Kenteken van [[Aer Lingus]] Lêer:Cricket Ireland flag.svg|Vlag van [[Krieket Ierland]] en beide die gemeenskaplike [[Ierse nasionale krieketspan]] en die [[Ierse nasionale vrouekrieketspan]] Lêer:IRFU flag.svg|Vlag van die [[Ierse Rugbyvoetbalunie]] en beide die gemeenskaplike [[Ierse nasionale rugbyspan]] en die [[Ierse nasionale vrouerugbyspan]] </gallery></center> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{af}} [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0-908409-55-9}} band == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Trifolium|Klawers}} {{Wikispecies-inlyn|Trifolium|Klawers}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/clover-plant|title=Clover|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=26 Augustus 2019}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Fabales]] dgubh32jghprn7k5m41oaf45dx6qjhe Margaret Phillips 0 245080 2901679 2738529 2026-05-05T18:40:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901679 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Margaret Phillips | Beeld = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1923|7|6}} | Geboorteplek = Cwmgwrach, Suid Wallis | Nasionaliteit = [[Verenigde Koninkryk|Wallieser]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1923|7|6|1984|9|9}} | Sterfplek = New York Stad | Skool = Walton High School | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1940s -1982 | IMDb = 0680611 }} '''Margaret Phillips''' (6 Julie 1923 – 9 September 1984) was 'n [[Wallis|Walliese]] aktrise aktief op [[Broadway (teater)|Broadway]] in die 1940s en in vroeë televisie in die 1950s en 1960s. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprent ''The Nun's Story'' (1959) en in die televisiereekse ''Lights Out'' (1946), ''Fireside Theatre'' (1949), en ''Masterpiece Playhouse'' (1950). == Vroeë lewe == Margaret Phillips is gebore in die dorp Cwmgwrach in Suid [[Wallis]]. Op die ouderdom van 16 trek sy met haar ouers na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en het skoolgegaan aan Walton High School, `n meisieskool in die [[The Bronx|Bronx]]. Omdat sy deur die [[Tweede Wêreldoorlog]] vasgekeer is in Amerika, het sy haar loopbaan geloods op die verhoog in Woodstock, [[New York]]. <ref>https://www.newspapers.com/article/5044936/interview_with_margaret_phillips_1960/</ref><ref>https://www.newspapers.com/article/5047066/interview_with_margaret_phillips_1948/</ref> == Loopbaan == Margaret Phillips se teater loopbaan het geduur van die 1940s tot haar laaste vertoning in 1982. Sy het die Clarence Derwent Toekenning gewen in 1947 vir haar werk in ''[[Another Part of the Forest]]''. <ref>https://books.google.co.za/books?id=sAwEAAAAMBAJ&dq=Margaret+Phillips+actress&pg=PT48&redir_esc=y#v=onepage&q=Margaret%20Phillips%20actress&f=false</ref> Sy het `n ondersteunende rol gehad in [[Tennessee Williams]] se toneelstuk, ''[[Summer and Smoke]]'' wat in 1948 op Broadway geopen het.<ref>https://www.newspapers.com/article/5047066/interview_with_margaret_phillips_1948/</ref> In 1950 vervang sy [[Irene Worth]] in [[T.S. Eliot]] se ''Cocktail Party''.<ref>https://www.newspapers.com/article/5044773/margaret_phillips_in_cocktail_party/</ref> In 1960 vertolk sy Titania in ''[[A Midsummer Night's Dream]]''.<ref>https://news.google.com/newspapers?id=MWtQAAAAIBAJ&sjid=4BAEAAAAIBAJ&pg=7167%2C4848697</ref> In rolprente verskyn Phillips as [[Ray Milland]] se gestremde vrou in ''[[A Life of Her Own]]'' (1950), en in ''[[The Nun's Story]]'' (1959) met [[Audrey Hepburn]]. Phillips se televisie loopbaan was besig in die 1950s. In 1953 verskyn sy saam met [[Orson Welles]] in die regstreekse televisieproduksie van ''King Lear'', as die koning se dogter Regan.<ref>https://books.google.co.za/books?id=g8ELtsx12iYC&dq=Margaret+Phillips+Welles+Lear&pg=PA125&redir_esc=y#v=onepage&q=Margaret%20Phillips%20Welles%20Lear&f=false</ref> Sy het die ''[[Rawhide]]'' episode ''Incident of the Dust Flower'' `n gasrol gespeel in 1960. In 1960 verskyn sy in die episode ''Call from Tomorrow'' van die reeks ''[[Alcoa Presents: One Step Beyond]].'' Phillips was in die eerste ledeklas van Actors Studio, met onder andere [[Marlon Brando]], [[Montgomery Clift]] en [[Maureen Stapleton]].<ref>https://news.google.com/newspapers?id=5AUdAAAAIBAJ&sjid=zYoEAAAAIBAJ&pg=6848%2C5227672</ref> == Persoonlike lewe == Sy is aan kanker oorlede in [[New York|New York Stad]] in die jaar 1984. Sy was 61.<ref>https://www.nytimes.com/1984/09/11/obituaries/margaret-phillips-dies-at-61-veteran-broadway-actress.html</ref> == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable" |+ |'''Jaar'''<ref name=":0">https://www.imdb.com/name/nm0680611/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_7_q_margaret%2520phillips</ref> |'''Titel''' |'''Rol''' |- |1950 |''A Life of Her Own'' |Nora Harleigh |- |1959 |''The Nun's Story'' |Suster Pauline |} '''<big>Televisiereekse</big>''' {| class="wikitable" |+ !Jaar<ref name=":0" /> !Titel !Rol !Notas |- |1948 |''Actor's Studio'' | | |- |1949- 1950 |''The Philco Television Playhouse'' |Adela Chart |4 episodes |- |1950 |''Starlight Theatre'' | | |- |1950 |''Masterpiece Playhouse'' |Thea Elvsted |2 episodes |- |1951 |''The Ford Theatre Hour'' | | |- |1949- 1951 |''Suspense'' |Fran Prince / Grace |3 episodes |- |1951 |''Lights Out'' | | |- |1951 |''Goodyear Playhouse'' | | |- |1951 |''Fireside Theatre'' |Mev. Cratchit | |- |1952- 1953 |''Lux Video Theatre'' |Jeanne Allison / Penelope | |- |1953 |''Tales of Tomorrow'' |Anne | |- |1947- 1953 |''Kraft Theatre'' | |14 episodes |- |1953 |''Omnibus'' |Regan | |- |1953 |''Danger'' | | |- |1953 |''Medallion Theatre'' | | |- |1954 |''You Are There'' | | |- |1954 |''Inner Sanctum'' |Model | |- |1954 |''The United States Steel Hour'' |Valerie | |- |1951- 1954 |''Robert Montgomery Presents'' |Judith Leeward / Maria Dorne |4 episodes |- |1955 |''Ponds Theatre'' | | |- |1949- 1955 |''Studio One'' |Brigid / Margaret Randolph / Camilla / Maisie / Addie |7 episodes |- |1955 |''Star Tonight'' | | |- |1956 |''Appointment with Adventure'' |Natalie | |- |1956 |''Modern Romances'' | | |- |1958 |''Matinee Theatre'' |Anne |2 episodes |- |1959 |''The Third Man'' |Jocelyn Davis | |- |1960 |''Five Fingers'' |Anneska | |- |1960 |''One Step Beyond'' |Elena Stacy | |- |1960 |''Rawhide'' |Sophie Cartwright | |- |1961 |''Way Out'' |Cassandra | |- |1961 |''Golden Showcase'' |Pamela | |- |1962 |''Checkmate'' |Beatrice Lawlor | |- |1962 |''Route 66'' |Mev. Bainbridge | |- |1963 |''The Doctors and the Nurses'' |Beth Cooper | |} == Teater == {| class="wikitable" |+ !Jaar<ref>https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/margaret-phillips-56123#Credits</ref><ref>http://www.iobdb.com/CreditableEntity/19682{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Toneelstuk !Rol !Notas |- |1942-1943 |''Proof Thro' the Night'' |Sue | |- |1944-1945 |''The Late George Apley'' |Agnes Willing | |- |1946-1947 |''Another Part of the Forest'' |Birdie Bagtry |Clarence Derwent Toekenning |- |1948-1949 |''Summer and Smoke'' |Alma Winemiller | |- |1950-1951 |''The Cocktail Party'' |Celia Coplestone |Vervang [[Irene Worth]] |- |1950 |''The Heiress'' |Catherine Sloper | |- |1951 |''Second Threshold'' |Miranda Bolton | |- |1953 |''The Merchant of Venice'' |Portia | |- |1956 |''Fallen Angels'' |Jane Danbury | |- |1957 |''The Lady's Not For Burning'' |Jennet Jourdemayne | |- |1960 |''Under the Sycamore Tree'' |Die Koningin | |- |1963 |''The Ginger Man'' |Marion Dangerfield | |- |1967 |''Black Comedy / White Lies'' |Sophie: Baroness Lemberg | |} == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0680611|Margaret Phillips}} * [http://www.iobdb.com/CreditableEntity/19682 Margaret Phillips] in die [http://www.iobdb.com/ Internet Off-Broadway Database] * [https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/margaret-phillips-56123 Margaret Phillips] in die [[Internet-Broadway-databasis|Internet Broadway Database]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Phillips, Margaret}} [[Kategorie:Geboortes in 1923]] [[Kategorie:Sterftes in 1984]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Britse aktrises]] edznjic3amuva0iop86zvwhgdnkm7ua Lucinda Backwell 0 250710 2901735 2900648 2026-05-06T07:56:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901735 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Lucinda Backwell | beeld = Lucinda Backwell (cropped).jpg | breedte = <!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 1966 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = [[Argeologie]]<br/>[[Paleo-antropologie]]<br/>etno-argeologie | werkplek = [[Universiteit van die Witwatersrand]] | alma mater = PhD, Msc [[Universiteit van die Witwatersrand]]<br/>Universiteit van Bordeaux | doktorale promotor = Lee Berger<br/>Francesco d'Errico | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = [http://www.lucindabackwell.com www.lucindabackwell.com] | voetnotas = }} '''Lucinda Backwell''' (1966-) is 'n argeoloog en lid van die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika.<ref name="Akademie"/> In 2000 het sy haar MSc in [[Paleo-antropologie]] (''cum laude'') aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] se Mediese Skool behaal. Haar PhD in Paleo-antropologie is in 2004 toegeken, en sy was die eerste Suid-Afrikaanse vrou wat 'n PhD in Paleo-antropologie aan 'n plaaslike instelling behaal het.<ref name="WitsBio"/> [[Lêer:Tsumkwe.jpg | duimnael|Lucinda Backwell (links agter) en Francesco d'Errico (Universiteit van Bordeaux) (tweede regs) met vriende Mansweta Heinrich (forefront) en Xoa//’an /ai!ae van Tsumkwe, Namibië]] In 2011 is sy bevorder tot Senior Navorser aan die Universiteit van die Witwatersrand se [[Bernard Price]] Instituut for Paleontologiese Navorsing,<ref name="Wits"/> waar sy inleidende kursusse oor [[menslike evolusie]] en tafonomie gelewer het. Sy het ook nagraadse studente geleer oor verskeie onderwerpe, insluitend fossiel versamlings in die [[Wieg van die Mensdom]].<ref name="SAHRA"/> In 2017 het sy geëmigreer na Argentinië en begin werk met die ''Instituto Superior de Estudios Sociales'',<ref name="ISES"/> (CONICET)<ref name="CONICET"/> Argentinië. Sy is 40 keer gepubliseer en is betrokke by 11 dokumentêre programme. Haar navorsingsbelange sluit in tafonomie, argeologie, paleontologie en etno-argeologie. == Navorsingsbelange == *[[Gewerweldes|Gewerwelde diere]] se tafonomie en die [[fossiel]]rekord [[Lêer:Taphonomy of eland.jpg| duimnael|Tafonomiese studie van 'n elandkarkas, Vrystaat, Suid-Afrika.]] * Vroeë [[Hominidae|Hominiede]] se kulturele- en gedragsevolusie * Opsporing van die opkoms van moderne menslike gedrag * Korrelerende [[argeologie]], [[paleontologie]] en [[klimaatsverandering]] * Ethno-argeologie onder Kalahari [[Boesman|San-mense]] * Oorsprong(e) van ritueel lykshuis- en begrafnispraktyke [[Lêer:San butchering experiment.jpg |duimnael|Eksperimentele slagting van 'n groot soogdier met gebruik van klipgereedskap, Kacgae , Botswana.]] == Belangrikste spesialiseringsrigtings == * Oorsprong en evolusie van beengereedskaptegnologie [[Lêer:Bone points.jpg | duimnael|Boog- en beenpyleksperiment, Tsumkwe , Namibië.]] * Mikroskopiese analise van beenoppervlakmodifikasies * San-mense se materiële kultuur, verlede en hede == Huidige navorsing == [[Lêer:Border cave excavations.jpg|duimnael|Opgrawings by "Border-grot" wat stratigrafie aan die noordekant toon]] * "Border-grot", 'n midde-[[Steentydperk]] ​​terrein opgrawing en analise in KwaZulu-Natal. * Besig om 'n boek te skry met 'n digitale-argief van 'n eeue-oue versameling van tradisionele Boesmankultuur en 'n film van Kalahari Boesmanouderlinge wat in hul eie woorde items beskryf en die gebruik van dié items aantoon, wat nou in [[MuseuMAfricA]] vertoon word. * Eksperimentele tafonomie: deurlopende verandering van been deur [[ongewerweldes]] in Suid-Afrika. * Eksperimentele tafonomie: verfyning van die funksionele interpretasie van vroeë hominiede se beengereedskap: nuwe eksperimente en tekstuurontledings. * Sydelings studies van moderne soogdierkarkas verandering, skeiding, verspreiding en begrawing in 'n dorre-grasland omgewing in Suid-Afrika. * Beskrywing van die midde-Steentydperk beenartefakte van "Sibudu-grot", Suid-Afrika .<ref name="Haaretz"/> [[Lêer:ELSA poster.jpg|duimnael|Vroeë Later-Steentydperk lae by "Border-grot"]] * [[Holoseen]] lykshuispraktyk in Noordwes Argentinië. [[Lêer:Museum Africa (4612452184).jpg| duimnael|MuseuMAfricA, Johannesburg]] == Boeke == d’Errico, F. & Backwell, L.R. (Eds) 2005. ''"From Tools to Symbols. From Early Hominids to Modern Humans"''. Proceedings of a conference in honour of Professor [[Phillip Tobias]]. Wits University Press.<ref name="WitsPress"/> == Navorsingsverslae == Backwell, L.R. 2008. Report on 2005 – 2007 excavations at Wonderkrater, a late Quaternary spring and peat mound site in Limpopo Province, South Africa. Submitted to South African Heritage Resources Agency (SAHRA). Backwell, L.R. 2008. Report on 2005 – 2007 excavations at Heelbo I, a large mammal mass death assemblage in Free State Province, South Africa. Submitted to South African Heritage Resources Agency (SAHRA). == Proefskrif en verhandeling == Backwell, L.R. 2004. '''Early Hominid Bone Tool Industries'''. PhD. submitted by publications. ''University of the Witwatersrand'' and ''University of Bordeaux I''. Backwell, L.R. 2000. '''A Critical Assessment of Southern African “Early Hominid Bone Tools”'''. Unpublished MSc. ''University of the Witwatersrand''. == Dokumentêre == * 2014 YouTube dokumentêre die [https://www.youtube.com/watch?v=Cc3VGa-FcFk Boesman se volstruislokval] * 2013 '' 'n Sjaman se reis. Die laaste ouderlinge [Le voyage de Kgonta Bo, le chaman]''.<ref name="Shaman"/> Dokumentêre film vervaardig deur MC4, met die deelname van France Télévisions en Planète Thalassa vir Frankryk 5 Televisie. * 2012 Boesmankultuur PNAS [http://www.youtube.com/watch?v=UIClywV2Brk podgooi op YouTube]. * 2008 Departement van Wetenskap en Tegnologie: Vordering van Wetenskap, Menslike Oorsprong Onderwys (SABC 1) * 2003 Afrika-oplossings ([http://www.sabc3.co.za/sabc/home/sabc3 SABC 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331081345/http://www.sabc3.co.za/sabc/home/sabc3 |date=31 Maart 2019 }}) [[Lêer:Cradle of Humankind.jpg | duimnael|Wieg van die mensdom uitstalling]] * 2001 Technologic ([http://guide.dstv.com/ Summit TV, DStv kl. 412]) * 2001 Odyssey van die mensdom op Zweites Deutsches Fernsehen. == Toekennings / erkenning == * "Beste 1ste Lektor" deur Wits Universiteit Skool vir Geologiese Geologiese Studentevereniging. (2014) * Tydskrif vir Argeologiese Wetenskap: Top aangehaalde artikel 2007-2011. (2012) * NNS-gradering: C1 (geldig 2012 - 2017). (2011) * Bevorder tot Senior Navorser. (2011) * Gekies "Beste Lektor vir 1ste jaar", deur Wits Geologiese Studentevereniging. (2010) * Gekies "Koelste Lesings vir 1ste jaar", deur Wits Geologiese Studentevereniging. (2010) * Gekies "Beste 1ste-jaar Lektor", deur Wits Geologiese Studentevereniging. (2009) * FEI-prys (Lewenswetenskappe) vir die beste referaat oor elektronmikroskopie wat in 'n internasionale tydskrif gepubliseer is.(2009) * "Science Direct" 6de mees gedrukte papier in die eerste kwartaal vir "Journal of Archeological Science". (2009) * Top 100 Wetenskapstories, Discover Magazine. (2008) * Sertifikaat van Waardering, Lewenswetenskappe Opvoeders, Onderrig en Leer Dienste, Departement van Onderwys, KwaZulu-Natal (2008) * Eerste Suid-Afrikaanse vrou om 'n PhD te behall in Paleoantropologie aan 'n plaaslike instelling. (2004) * Universiteit Nagraadse Plaaslike Merietestudie. (2003) * Universiteitsraad Nagraadse Beurse. (2002) * Universiteit Nagraadse Merietetoekenning. (2002) * S2A3-medalje.: Mees vooraanstaande Meestersgraad in die Fakulteit Natuurwetenskappe vir 2000. (2001) * Top 100 Wetenskapstories "Discover Magazine": "Getuienis van termietvoeding deur Swartkrans vroeë hominiede". Verrigtinge van die Nasionale Akademie van Wetenskappe. (2001) * Universiteitsraad Nagraadse Beurse. (2001) * Nagraadse Merietetoekenning. (2001) * MSc. in Paleoantropologie (''cum laude''), Universiteit van die Witwatersrand Mediese Skool. (2000) * Nagraadse Plaaslike Merietestudie. (2000) * Universiteit Nagraadse Merietetoekenning. (2000) * Kategorie A-toekenning vir 2000. (200) * "Lystrosaurus Shield": Beste studentepapier wat tydens die 11de Tweejaarlikse Konferensie van die Paleontologiese Vereniging van Suidelike Afrika aangebied word. == Verwysings == {{verwysings| verwysings= <ref name="Akademie"> {{en}}{{cite web|url=https://www.assaf.org.za/index.php/about-assaf/members|title=Members|website=www.assaf.org.za|publisher= Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika|accessdate=6 Februarie 2019}} </ref> <ref name="WitsBio">{{en}}{{cite web |title=Staff Profile - Lucinda Backwell |url=https://www.wits.ac.za/staff/academic-a-z-listing/b/lucindabackwellwitsacza/ |publisher=Universiteit van die Witwatersrand |accessdate=6 Februarie 2019 |archive-date= 4 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404175254/https://www.wits.ac.za/staff/academic-a-z-listing/b/lucindabackwellwitsacza/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Wits"> {{en}}{{cite web|url=https://www.wits.ac.za/esi/staff/|title=Staff - Wits University|website=www.wits.ac.za|publisher=Universiteit van die Witwatersrand|accessdate=6 Februarie 2019}} </ref> <ref name="SAHRA">{{en}}{{cite web |title=Lucinda Ruth Backwell |url=https://sahris.sahra.org.za/people/lucinda-ruth-backwell |publisher=Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronne-agentskap |accessdate=6 Februarie 2019 |archive-date= 9 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124405/https://sahris.sahra.org.za/people/lucinda-ruth-backwell |url-status=dead }}</ref> <ref name="ISES">{{en}}{{cite web |title=Final Permit Report on Archaeological excavations conducted at Border cave 2015-2018 |url=https://www.sahra.org.za/.../Cover%20letter%20Final%20Report%20Backwell.pdf |website=SAHRA.ORG |accessdate=8 Februarie 2019 |format=PDF |date=18 Augustus 2018 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="CONICET"> {{cite web |title=CONICET {{!}} Buscador de Institutos y Recursos Humanos {{!}} datos académicos: Backwell Lucinda Ruth |url=https://www.conicet.gov.ar/new_scp/detalle.php?id=53914&datos_academicos=yes |website=conicet.gov.ar |publisher=Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas |accessdate=8 February 2019 |language=Argentinian}} </ref> <ref name="Haaretz"> {{en}}{{cite web |author1=Ruth Schuster |title=Earliest Bone Arrowhead, 61,700 Years Old, Found in South Africa |url=https://www.haaretz.com/archaeology/MAGAZINE-earliest-bone-arrowhead-61-700-years-old-found-in-south-africa-1.6029711 |website=Haaretz.com |accessdate=6 Februarie 2019 |date=25 April 2018}} </ref> <ref name="WitsPress">{{en}}{{cite web |title=From Tools to Symbols |url=http://witspress.co.za/catalogue/from-tools-to-symbols/ |publisher=Universiteit van die Witwatersrandpers |accessdate=6 Februarie 2019 |archive-date= 9 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209125350/http://witspress.co.za/catalogue/from-tools-to-symbols/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Shaman">{{fr}}{{cite web |author1=Kate Thompson-Gorry |title=Le Voyage de Kgonta Bo, le chaman |url=http://www.film-documentaire.fr/4DACTION/w_fiche_film/42027_1 |website=Film documentaire |accessdate=6 Februarie 2019 |date=2013 |archive-date= 9 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180104/http://www.film-documentaire.fr/4DACTION/w_fiche_film/42027_1 |url-status=dead }}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Backwell, Lucinda}} [[Kategorie:Geboortes in 1966]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Argeoloë]] 65aac5b6e3mzt6cq5ctw1ug5usuuvso Sam Golzari 0 254686 2901709 2143284 2026-05-05T23:59:10Z BurgertB 2401 Skakel 2901709 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sam Golzari | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1979|7|12}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1758979 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sam Golzari''' (gebore 12 Julie 1979) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur, regisseur, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''American Dreamz'' (2006) en ''21'' (2008), en in die televisiereeks ''Matador'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 2006: ''American Dreamz'' * 2008: ''21''* 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2009: ''The Gold & the Beautiful'' === Televisiereekse === * 2014: ''Matador'' * 2014: ''Minutes with Max Amini'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1758979|Sam Golzari}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Golzari, Sam}} [[Kategorie:Geboortes in 1979]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] rcijaecr5jmq5k65ags1n5xnxovoqcn 2901710 2901709 2026-05-05T23:59:33Z BurgertB 2401 /* Filmografie */ 2901710 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sam Golzari | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1979|7|12}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1758979 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sam Golzari''' (gebore 12 Julie 1979) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur, regisseur, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''American Dreamz'' (2006) en ''21'' (2008), en in die televisiereeks ''Matador'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 2006: ''American Dreamz'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2009: ''The Gold & the Beautiful'' === Televisiereekse === * 2014: ''Matador'' * 2014: ''Minutes with Max Amini'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1758979|Sam Golzari}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Golzari, Sam}} [[Kategorie:Geboortes in 1979]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] lzofbsodernyxqfccug07qqa75kd1gl Jim Sturgess 0 257116 2901702 2133645 2026-05-05T23:52:32Z BurgertB 2401 Skakel 2901702 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jim Sturgess | Beeld = Jim Sturgess.png | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1978|5|16}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Engeland|Engels]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1994–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0836343 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jim Sturgess''' (gebore 16 Mei 1978) is 'n [[Engeland|Engelse]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Across the Universe'' (2007), ''21'' (2008), ''Cloud Atlas'' (2012), en ''Geostorm'' (2017). == Filmografie == === Rolprente === * 2007: ''Across the Universe'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2008: ''The Other Boleyn Girl'' * 2008: ''Fifty Dead Men Walking'' * 2009: ''Crossing Over'' * 2009: ''Heartless'' * 2010: ''The Way Back'' * 2010: ''Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole'' * 2011: ''One Day'' * 2012: ''Cloud Atlas'' * 2012: ''Upside Down'' * 2012: ''Ashes'' * 2013: ''The Best Offer'' * 2014: ''Stonehearst Asylum'' * 2015: ''Kidnapping Mr. Heineken'' * 2017: ''Geostorm'' * 2018: ''Berlin, I Love You'' * 2018: ''Jeremiah Terminator LeRoy'' * ''The Lion's Share'' === Televisiereekse === * 2001: ''The Residents'' * 2016: ''Feed the Beast'' * 2018: ''Hard Sun'' === Video's === * 2008: ''The Making of 'Across the Universe''' * 2008: ''Across the Universe: All About the Music'' * 2008: ''Across the Universe: FX on the Universe'' * 2008: ''Across the Universe: Moving Across the Universe'' * 2008: ''Across the Universe: Stars of Tomorrow'' * 2014: ''The Making of 'Stonehearst Asylum''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0836343|Jim Sturgess}} * {{Twitter|mrjimsturgess|Jim Sturgess}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sturgess, Jim}} [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Engelse manlike akteurs van die 21ste eeu]] g8qkykpfhjkxbf2v5epi2stvdm0802r Ian Morris 0 261380 2901620 2893652 2026-05-05T16:18:15Z HermanvanAswegen988 200973 Verbeter. 2901620 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Ian Matthew Morris | bynaam = | beeld = Ian_morris_3235.JPG | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[27 Januarie]] [[1960]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Groot-Brittanje}} | beroep = Argeoloog, skrywer, historikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Ian Matthew Morris''' (gebore op 27 Januarie 1960) is 'n [[Groot-Brittanje|Britse]] argeoloog, geskiedkundige en akademikus. Hy is tans Willard professor van oudheid aan Stanford-universiteit.<ref name="stanford.edu" /> == Vroeë Lewe == Morris het grootgeword in die Verenigde Koninkryk. Hy het Alleyne's High School in Stone, Staffordshire bygewoon en antieke geskiedenis en [[argeologie]] gestudeer aan die [[Universiteit van Birmingham]]. Hy het sy PhD aan die [[Universiteit van Cambridge]] verwerf.<ref name="stanford.edu">{{cite web |title=Ian Morris |url=http://www.stanford.edu/dept/classics/cgi-bin/web/people/faculty/ian-morris |website=Department of Classics |publisher=Stanford University |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105193620/http://www.stanford.edu/dept/classics/cgi-bin/web/people/faculty/ian-morris |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Loopbaan == Morris het vanaf 1987 tot 1995 klas gegee aan die Universiteit van Chicago. Hy is sedert 1995 verbonde aan Stanford-universiteit. Sedert hy by Stanford-universiteit aangesluit het, het hy gedien as assosiaat dekaan van lettere en wysbegeerte, as hoof van die departement oudheid, en as direkteur van die maatskaplike wetenskappe-historiese instituut. Hy was een van die stigterslede van die Stanford argeologiese sentrum en het vir twee termyne as die sentrum se direkteur gedien.<ref name="humanexperience.stanford.edu">{{cite web|title=Classics and History Expert - Ian Morris {{!}} Humanities at Stanford|url=http://humanexperience.stanford.edu/morris|accessdate=19 Junie 2017|date=17 Februarie 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101050543/http://humanexperience.stanford.edu/morris|archivedate=1 November 2009|df=dmy-all}}</ref> Hy het uitvoerig gepubliseer oor die geskiedenis en argeologie van die antieke middellandse streek en oor [[Wêreldgeskiedenis]]. Hy het ook in 2009 'n dekaansprys vir uitnemendheid in onderrig gewen.<ref>{{cite web |title=H&S Dean’s Award - School of Humanities and Sciences |url=http://humsci.stanford.edu/faculty/awards/deans_award |access-date=19 Junie 2017 |date=3 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211011225/http://humsci.stanford.edu/faculty/awards/deans_award |archive-date=11 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy het van 2000 tot 2007 Stanford se argeologiese uitgrawing by Monte Polizzo in [[Sisilië]], [[Italië]] gelei.<ref name="humanexperience.stanford.edu" /> Verskeie navorsingsgenootskappe van die John Simon Guggenheim gedenkstigting, die Hoover-instituut,<ref>{{cite web |title=Ian Morris |url=http://www.hoover.org/fellows/154651 |website=Hoover Institution |access-date=19 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105184630/http://www.hoover.org/fellows/154651 |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die nasionale begiftigingsfonds vir die geesteswetenskappe,<ref name="humanexperience.stanford.edu" />die sentrum vir hellenistiese studies in [[Washington, D.C.]],<ref name="news-service.stanford.edu">{{cite news|last1=Trei|first1=Lisa|title=Faculty win Guggenheims for 'exceptional' scholarship:4/02|url=http://news-service.stanford.edu/news/2002/april24/guggenheim-424.html|accessdate=19 Junie 2017|agency=Stanford News Service|date=24 April 2002}}</ref> en die Instituut vir navorsing in die geesteswetenskappe, Universiteit van Wisconsin-Madison, is aan hom toegeken.<ref name="news-service.stanford.edu" /> Hy is ook 'n korresponderende-genoot van die Britse Akademie; en hy het eregrade ontvang van die De Pauw-universiteit en die Universiteit van Birmingham. In 2012 was sy werk die onderwerp van 'n breedvoerige profiel in die Chronicle of Higher Education.<ref>{{cite news |last1=Parry |first1=Marc |title=The Shape of History |url=http://chronicle.com/article/In-Ian-Morriss-Big-History/137415/ |access-date=19 Junie 2017 |work=The Chronicle of Higher Education |date=25 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619150625/https://www.chronicle.com/article/In-Ian-Morriss-Big-History/137415 |archive-date=19 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het in 2012 die Tanner-lesings oor menslike waarde aan die [[Universiteit van Princeton]] gelewer.<ref>{{cite web |title=Princeton UCHV |url=http://uchv.princeton.edu/lectures_seminars/tanner_lectures_archive.php |access-date=19 Junie 2017 |date=20 Junie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120813/http://uchv.princeton.edu/lectures_seminars/tanner_lectures_archive.php |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Morris beplan om op sy oogpunte oor transformasie in die eerste millennium v.C. (die skuif van godsdiens-gebaseerde mag na burokratiese en militêre mag) uit te brei in sy nuwe publikasie .<ref>Note 24 to Chapter 5 in ''Foragers, Farmers, and Fossil Fuels''</ref> ==Oorsig oor enkele werke== ===''War! What is it Good For?''=== ''War! What is it Good For?: Conflict and the Progress of Civilization from Primates to Robots'' is deur [[Farrar, Straus en Giroux]] in die [[VSA]] gepubliseer en in April 2014 deur Profile Books in Groot-Brittanje.<ref>{{cite news |last1=Shephard |first1=Ben |title=Books: What Is It Good for? |url=https://www.theguardian.com/books/2014/apr/20/war-what-is-it-good-for-ian-morris |access-date=19 Junie 2017 |work=The Guardian |date=19 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619150611/https://www.theguardian.com/books/2014/apr/20/war-what-is-it-good-for-ian-morris |archive-date=19 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lowe |first1=Keith |title=War: What Is It Good For? by Ian Morris, review |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/10786021/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-review.html |access-date=19 Junie 2017 |work=Daily Telegraph |date=25 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619150611/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/10786021/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-review.html |archive-date=19 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lutz |first1=Catherine |title='War: What Is It Good For?' by Ian Morris |url=http://www.sfgate.com/books/article/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-5613449.php |access-date=19 Junie 2017 |work=SFGate |date=10 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303190713/https://www.sfgate.com/books/article/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-5613449.php |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Fernandez-Armesto |first1=Felipe |title=Book Review: 'War! What Is It Good For?' by Ian Morris |url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303325204579463552011272012 |access-date=19 Junie 2017 |work=Wall Street Journal |date=11 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310124950/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303325204579463552011272012 |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Morris argumenteer daarin dat daar genoeg bewyse is om die geskiedenis van geweld oor baie duisende jare na te spoor en dat 'n opspraakwekkende feit hieruit voortvloei, naamlik dat vir al die gruwels van oorlog oor die laaste 10,000 jaar, dit eintlik die wêreld veiliger en ryker gemaak het, aangesien dit bykans die enigste wyse is waarop mense groot, intern-passiewe samelewings geskep het wat hierna die koers van geweldadige sterftes verminder het. Hy argumenteer dat die lesse van die laaste 10,000 jaar van militêre geskiedenis mens leer dat die manier om oorloë te beëindig die kuns is om te leer hoe om dit te bestuur, en nie deur dit te verwens nie. Morris wy ook 'n hoofstuk aan die 1974-1978 Gombe sjimpansee-oorlog in [[Tanzanië]]. Die [[Duitsland|Duitse]] vertaling van die boek, ''Krieg: Wozu er gut ist'', is in Oktober 2013 deur Campus Verlag gepubliseer. 'n Nederlandse vertaling is in 2014 deur Spectrum (Houten/Antwerp) gepubliseer, getiteld Verwoesting en vooruitgang. 'n Verdere vyf vertalings van die werk word beplan. == Prys en eerbewyse == * Morris is 'n 2014 Kalifornië Boektoekennings Nie-fiksie Finalis vir ''War! What is it Good For?''<ref name="The Commonwealth Club">{{cite web |url=http://www.commonwealthclub.org/events/special-events/california-book-awards |title=84th Annual California Book Awards Winners |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606132602/http://www.commonwealthclub.org/events/special-events/california-book-awards |archive-date=6 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bibliografie == * ''Burial and Ancient Society,'' Cambridge, 1987 {{ISBN|978-0-521-38738-5}} * ''Death-Ritual and Social Structure in Classical Antiquity,'' Cambridge 1992 {{ISBN|978-0-521-37611-2}} * Red. ''Classical Greece: Ancient Histories and Modern Archaeologies,'' Cambridge, 1994 {{ISBN|978-0-521-45678-4}} * Reds. saam met with Barry Powell, ''A New Companion to Homer,'' E. J. Brill, 1997 {{ISBN|978-90-04-09989-0}} * Reds. saam met Kurt Raaflaub, ''Democracy 2500? Questions and Challenges,'' Kendall-Hunt, 1997 {{ISBN|978-0-7872-4466-8}} * ''Archaeology as Cultural History,'' Blackwell, 2000 {{ISBN|978-0-631-19602-0}} * ''The Greeks: History, Culture, and Society,'' saam met Barry Powell; Prentice-Hall, 1ste uitg. 2005, 2de uitgawe. 2009 {{ISBN|978-0-13-921156-0}} * Reds. saam met Joe Manning, ''The Ancient Economy: Evidence and Models,'' Stanford University Press, 2005 {{ISBN|978-0-8047-5755-3}} * Reds. saam met Walter Scheidel en Richard Saller, ''The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World,'' Cambridge, 2007 {{ISBN|978-0-521-78053-7}} * Reds. saam met Walter Scheidel, ''The Dynamics of Ancient Empires,'' Oxford, 2009 {{ISBN|978-0-19-537158-1}} * ''Why the West Rules—For Now: The Patterns of History, and What They Reveal About the Future'', [[Farrar, Straus en Giroux]], 2010; Profile Books, 2010 {{ISBN|978-0-374-29002-3}} * ''The Measure of Civilisation: How Social Development Decides the Fate of Nations'', Princeton University Press, 2013; Profile Books, 2013 {{ISBN|978-0-691-15568-5}} * ''War! What is it Good For? Conflict and the Progress of Civilization from Primates to Robots'', [[Farrar, Straus en Giroux]], 2014; Profile Books, 2014 {{ISBN|978-0-374-28600-2}} * ''Foragers, Farmers, and Fossil Fuels: How Human Values Evolve'' (The Tanner Lectures, geredigeer en met 'n inleiding deur Stephen Macedo en kommentaar deur Richard Seaford, Jonathan D. Spence, Christine M. Korsgaard, en Margaret Atwood), Princeton University Press, 2015; {{ISBN|9780691160399}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Ian_Morris_(historian) }} ==Verwysings== {{Verwysings|30em}} ==Eksterne skakels== * [http://www.stanford.edu/dept/classics/cgi-bin/web/people/faculty/ian-morris Ian Morris], Stanford University Classics Department. * [https://web.archive.org/web/20091101050543/http://humanexperience.stanford.edu/morris Classics and History Expert - Ian Morris], Stanford University Humanities Department. * [http://www.theglobaldispatches.com/articles/why-the-west-rules-for-now Why the West Rules for Now], Interview with Ian Morris in www.theglobaldispatches.com. * [http://conversations.berkeley.edu/content/ian-morris Ian Morris interview on "Conversations With History,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221162315/http://conversations.berkeley.edu/content/ian-morris |date=21 Februarie 2011}} a UC Berkeley podcast and video series. * [https://foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_global_thinkers_20_most_recommended_books?page=0,1 ' Foreign Policy magazine review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131120091014/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_global_thinkers_20_most_recommended_books?page=0%2C1 |date=20 November 2013 }} of ''Why the West Rules''. * [https://www.cell.com/current-biology/pdf/S0960-9822(14)01372-4.pdf Increased Affluence Explains the Emergence of Ascetic Wisdoms and Moralizing Religions], an article together with Nicolas Baumard, Alexandre Hyafil and Pascal Boyer {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Morris, Ian}} [[Kategorie:Britse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Argeoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] htxd8nle68i7215pfqhfe4yt4iii3fo 2901622 2901620 2026-05-05T16:23:50Z HermanvanAswegen988 200973 /* Loopbaan */ 2901622 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Ian Matthew Morris | bynaam = | beeld = Ian_morris_3235.JPG | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[27 Januarie]] [[1960]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Groot-Brittanje}} | beroep = Argeoloog, skrywer, historikus | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Ian Matthew Morris''' (gebore op 27 Januarie 1960) is 'n [[Groot-Brittanje|Britse]] argeoloog, geskiedkundige en akademikus. Hy is tans Willard professor van oudheid aan Stanford-universiteit.<ref name="stanford.edu" /> == Vroeë Lewe == Morris het grootgeword in die Verenigde Koninkryk. Hy het Alleyne's High School in Stone, Staffordshire bygewoon en antieke geskiedenis en [[argeologie]] gestudeer aan die [[Universiteit van Birmingham]]. Hy het sy PhD aan die [[Universiteit van Cambridge]] verwerf.<ref name="stanford.edu">{{cite web |title=Ian Morris |url=http://www.stanford.edu/dept/classics/cgi-bin/web/people/faculty/ian-morris |website=Department of Classics |publisher=Stanford University |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105193620/http://www.stanford.edu/dept/classics/cgi-bin/web/people/faculty/ian-morris |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Loopbaan == Morris het vanaf 1987 tot 1995 klas gegee aan die Universiteit van Chicago. Hy is sedert 1995 verbonde aan Stanford-universiteit. Sedert hy by Stanford-universiteit aangesluit het, het hy gedien as assosiaat dekaan van lettere en wysbegeerte, as hoof van die departement oudheid, en as direkteur van die maatskaplike wetenskappe-historiese instituut. Hy was een van die stigterslede van die Stanford argeologiese sentrum en het vir twee termyne as die sentrum se direkteur gedien.<ref name="humanexperience.stanford.edu">{{cite web|title=Classics and History Expert - Ian Morris {{!}} Humanities at Stanford|url=http://humanexperience.stanford.edu/morris|accessdate=19 Junie 2017|date=17 Februarie 2014|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101050543/http://humanexperience.stanford.edu/morris|archivedate=1 November 2009|df=dmy-all}}</ref> Hy het uitvoerig gepubliseer oor die geskiedenis en argeologie van die antieke middellandse streek en oor [[Wêreldgeskiedenis]]. Hy het ook in 2009 'n dekaansprys vir uitnemendheid in onderrig gewen.<ref>{{cite web |title=H&S Dean’s Award - School of Humanities and Sciences |url=http://humsci.stanford.edu/faculty/awards/deans_award |access-date=19 Junie 2017 |date=3 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161211011225/http://humsci.stanford.edu/faculty/awards/deans_award |archive-date=11 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy het van 2000 tot 2007 Stanford se argeologiese uitgrawing by Monte Polizzo in [[Sisilië]], [[Italië]] gelei.<ref name="humanexperience.stanford.edu" /> Verskeie navorsingsgenootskappe van die John Simon Guggenheim gedenkstigting, die Hoover-instituut,<ref>{{cite web |title=Ian Morris |url=http://www.hoover.org/fellows/154651 |website=Hoover Institution |access-date=19 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105184630/http://www.hoover.org/fellows/154651 |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die nasionale begiftigingsfonds vir die geesteswetenskappe,<ref name="humanexperience.stanford.edu" />die sentrum vir hellenistiese studies in [[Washington, D.C.]],<ref name="news-service.stanford.edu">{{cite news|last1=Trei|first1=Lisa|title=Faculty win Guggenheims for 'exceptional' scholarship:4/02|url=http://news-service.stanford.edu/news/2002/april24/guggenheim-424.html|accessdate=19 Junie 2017|agency=Stanford News Service|date=24 April 2002}}</ref> en die Instituut vir navorsing in die geesteswetenskappe, Universiteit van Wisconsin-Madison, is aan hom toegeken.<ref name="news-service.stanford.edu" /> Hy is ook 'n korrespondensie-genoot van die Britse Akademie; en hy het eregrade ontvang van die De Pauw-universiteit en die Universiteit van Birmingham. In 2012 was sy werk die onderwerp van 'n breedvoerige profiel in die Chronicle of Higher Education.<ref>{{cite news |last1=Parry |first1=Marc |title=The Shape of History |url=http://chronicle.com/article/In-Ian-Morriss-Big-History/137415/ |access-date=19 Junie 2017 |work=The Chronicle of Higher Education |date=25 Februarie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619150625/https://www.chronicle.com/article/In-Ian-Morriss-Big-History/137415 |archive-date=19 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het in 2012 die Tanner-lesings oor menslike waarde aan die [[Universiteit van Princeton]] gelewer.<ref>{{cite web |title=Princeton UCHV |url=http://uchv.princeton.edu/lectures_seminars/tanner_lectures_archive.php |access-date=19 Junie 2017 |date=20 Junie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120813/http://uchv.princeton.edu/lectures_seminars/tanner_lectures_archive.php |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Morris beplan om op sy oogpunte oor transformasie in die eerste millennium v.C. (die skuif van godsdiens-gebaseerde mag na burokratiese en militêre mag) uit te brei in sy nuwe publikasie .<ref>Note 24 to Chapter 5 in ''Foragers, Farmers, and Fossil Fuels''</ref> ==Oorsig oor enkele werke== ===''War! What is it Good For?''=== ''War! What is it Good For?: Conflict and the Progress of Civilization from Primates to Robots'' is deur [[Farrar, Straus en Giroux]] in die [[VSA]] gepubliseer en in April 2014 deur Profile Books in Groot-Brittanje.<ref>{{cite news |last1=Shephard |first1=Ben |title=Books: What Is It Good for? |url=https://www.theguardian.com/books/2014/apr/20/war-what-is-it-good-for-ian-morris |access-date=19 Junie 2017 |work=The Guardian |date=19 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619150611/https://www.theguardian.com/books/2014/apr/20/war-what-is-it-good-for-ian-morris |archive-date=19 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lowe |first1=Keith |title=War: What Is It Good For? by Ian Morris, review |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/10786021/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-review.html |access-date=19 Junie 2017 |work=Daily Telegraph |date=25 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619150611/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/bookreviews/10786021/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-review.html |archive-date=19 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Lutz |first1=Catherine |title='War: What Is It Good For?' by Ian Morris |url=http://www.sfgate.com/books/article/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-5613449.php |access-date=19 Junie 2017 |work=SFGate |date=10 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303190713/https://www.sfgate.com/books/article/War-What-Is-It-Good-For-by-Ian-Morris-5613449.php |archive-date=3 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Fernandez-Armesto |first1=Felipe |title=Book Review: 'War! What Is It Good For?' by Ian Morris |url=https://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303325204579463552011272012 |access-date=19 Junie 2017 |work=Wall Street Journal |date=11 April 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310124950/http://www.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303325204579463552011272012 |archive-date=10 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Morris argumenteer daarin dat daar genoeg bewyse is om die geskiedenis van geweld oor baie duisende jare na te spoor en dat 'n opspraakwekkende feit hieruit voortvloei, naamlik dat vir al die gruwels van oorlog oor die laaste 10,000 jaar, dit eintlik die wêreld veiliger en ryker gemaak het, aangesien dit bykans die enigste wyse is waarop mense groot, intern-passiewe samelewings geskep het wat hierna die koers van geweldadige sterftes verminder het. Hy argumenteer dat die lesse van die laaste 10,000 jaar van militêre geskiedenis mens leer dat die manier om oorloë te beëindig die kuns is om te leer hoe om dit te bestuur, en nie deur dit te verwens nie. Morris wy ook 'n hoofstuk aan die 1974-1978 Gombe sjimpansee-oorlog in [[Tanzanië]]. Die [[Duitsland|Duitse]] vertaling van die boek, ''Krieg: Wozu er gut ist'', is in Oktober 2013 deur Campus Verlag gepubliseer. 'n Nederlandse vertaling is in 2014 deur Spectrum (Houten/Antwerp) gepubliseer, getiteld Verwoesting en vooruitgang. 'n Verdere vyf vertalings van die werk word beplan. == Prys en eerbewyse == * Morris is 'n 2014 Kalifornië Boektoekennings Nie-fiksie Finalis vir ''War! What is it Good For?''<ref name="The Commonwealth Club">{{cite web |url=http://www.commonwealthclub.org/events/special-events/california-book-awards |title=84th Annual California Book Awards Winners |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606132602/http://www.commonwealthclub.org/events/special-events/california-book-awards |archive-date=6 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Bibliografie == * ''Burial and Ancient Society,'' Cambridge, 1987 {{ISBN|978-0-521-38738-5}} * ''Death-Ritual and Social Structure in Classical Antiquity,'' Cambridge 1992 {{ISBN|978-0-521-37611-2}} * Red. ''Classical Greece: Ancient Histories and Modern Archaeologies,'' Cambridge, 1994 {{ISBN|978-0-521-45678-4}} * Reds. saam met with Barry Powell, ''A New Companion to Homer,'' E. J. Brill, 1997 {{ISBN|978-90-04-09989-0}} * Reds. saam met Kurt Raaflaub, ''Democracy 2500? Questions and Challenges,'' Kendall-Hunt, 1997 {{ISBN|978-0-7872-4466-8}} * ''Archaeology as Cultural History,'' Blackwell, 2000 {{ISBN|978-0-631-19602-0}} * ''The Greeks: History, Culture, and Society,'' saam met Barry Powell; Prentice-Hall, 1ste uitg. 2005, 2de uitgawe. 2009 {{ISBN|978-0-13-921156-0}} * Reds. saam met Joe Manning, ''The Ancient Economy: Evidence and Models,'' Stanford University Press, 2005 {{ISBN|978-0-8047-5755-3}} * Reds. saam met Walter Scheidel en Richard Saller, ''The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World,'' Cambridge, 2007 {{ISBN|978-0-521-78053-7}} * Reds. saam met Walter Scheidel, ''The Dynamics of Ancient Empires,'' Oxford, 2009 {{ISBN|978-0-19-537158-1}} * ''Why the West Rules—For Now: The Patterns of History, and What They Reveal About the Future'', [[Farrar, Straus en Giroux]], 2010; Profile Books, 2010 {{ISBN|978-0-374-29002-3}} * ''The Measure of Civilisation: How Social Development Decides the Fate of Nations'', Princeton University Press, 2013; Profile Books, 2013 {{ISBN|978-0-691-15568-5}} * ''War! What is it Good For? Conflict and the Progress of Civilization from Primates to Robots'', [[Farrar, Straus en Giroux]], 2014; Profile Books, 2014 {{ISBN|978-0-374-28600-2}} * ''Foragers, Farmers, and Fossil Fuels: How Human Values Evolve'' (The Tanner Lectures, geredigeer en met 'n inleiding deur Stephen Macedo en kommentaar deur Richard Seaford, Jonathan D. Spence, Christine M. Korsgaard, en Margaret Atwood), Princeton University Press, 2015; {{ISBN|9780691160399}} == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = Ian_Morris_(historian) }} ==Verwysings== {{Verwysings|30em}} ==Eksterne skakels== * [http://www.stanford.edu/dept/classics/cgi-bin/web/people/faculty/ian-morris Ian Morris], Stanford University Classics Department. * [https://web.archive.org/web/20091101050543/http://humanexperience.stanford.edu/morris Classics and History Expert - Ian Morris], Stanford University Humanities Department. * [http://www.theglobaldispatches.com/articles/why-the-west-rules-for-now Why the West Rules for Now], Interview with Ian Morris in www.theglobaldispatches.com. * [http://conversations.berkeley.edu/content/ian-morris Ian Morris interview on "Conversations With History,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110221162315/http://conversations.berkeley.edu/content/ian-morris |date=21 Februarie 2011}} a UC Berkeley podcast and video series. * [https://foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_global_thinkers_20_most_recommended_books?page=0,1 ' Foreign Policy magazine review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131120091014/http://www.foreignpolicy.com/articles/2011/11/28/the_global_thinkers_20_most_recommended_books?page=0%2C1 |date=20 November 2013 }} of ''Why the West Rules''. * [https://www.cell.com/current-biology/pdf/S0960-9822(14)01372-4.pdf Increased Affluence Explains the Emergence of Ascetic Wisdoms and Moralizing Religions], an article together with Nicolas Baumard, Alexandre Hyafil and Pascal Boyer {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Morris, Ian}} [[Kategorie:Britse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Argeoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] cbq58qxat3pir4jbxmcb113n9tjtdkr Edward George Hudson Oliver 0 263301 2901781 2856056 2026-05-06T09:41:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901781 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Edward George Hudson Oliver | beeld = | breedte = <!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO |1938|10|14}} | geboorteplek = [[Rondebosch]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1938|10|14|2025|1|20}} | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = | werkplek = | alma mater = [[Universiteit van Kaapstad]] | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Kundige in genus [[Erica]] in die familie [[Ericaceae]] <br/> Erkende wêreldowerheid op die subfamilie Ericoideae | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Edward (Ted) George Hudson Oliver''', (gebore 1938 - 20 Januarie 2025) was 'n Suid-Afrikaanse [[Plantkunde|Plantkundige]] en skrywer. Hy is 'n kundige in [[Ericaceae]] en het verskeie [[spesie]]s ontdek en genoem. Oliver is die erkende wêreldowerheid op die subfamilie ''Ericoideae''.<ref name="Stellenbosch"/> [[Lêer:Bell Heather - geograph.org.uk - 493968.jpg | duimnael | Erica cinerea]] == Lewe en loopbaan == Oliver is op 14 Oktober 1938 in [[Rondebosch]] gebore. Hy was van 1947 tot 1957 op Diocesan College opgevoed. Hy het 'n meestersgraad en doktersgraad (in Plantkunde) aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behaal.<ref name="Stellenbosch"/> Hy is as kurator van die [[Bolus Herbarium|Staatsherbarium]] in Stellenbosch aangestel van 1946 tot 1966. Hy was die Suid-Afrikaanse Skakelplantkundige aan die [[Kew Botaniese Tuin]] in [[Londen]] van 1967 tot 1969.<ref name="Stellenbosch"/> Hy het in 1970 na Suid-Afrika teruggekeer en het as Navorsingstaksonoom in Stellenbosch gewerk tot 1976. Hy het toe na Pretoria verhuis en die pos van kurator van die Nasionale Herbarium opgeneem tot 1982.<ref name="Stellenbosch"/> Hy het in 1982 na Stellenbosch teruggekeer en het weer die pos van Navorsingstaksonoom aanvaar. Van 1984 tot 1996 is hy aangestel as kurator van die Staatsherbarium in Stellenbosch. Hy het toe na Kirstenbosch verhuis en is aangestel as die navorsingstaksonoom aan die [[Compton Herbarium| Compton Herbarium van die Nasionale Botaniese Instituut te Kirstenbosch]], 'n pos wat hy tot 2006 gehou het.<ref name="Stellenbosch"/> == Toekennings == * President van die Nasionale Botaniesevereniging van Suid-Afrika, afgetree 2013<ref name="BotSoc2013"/> * Ere-lewenslid van die Nasionale Botaniesevereniging van Suid-Afrika<ref name="BotSoc2014"/> * Erelidmaatskap van die ''British Heather Society'' * Molteno Goud Medaal 2009 (Cape Tercentenary Foundation) vir sy '' Ericaceae''-navorsing *'' Erica Oliveri '' is na hom vernoem en is eers in 1961 geïdentifiseer.<ref name="Stellenbosch"/> == Persoonlike lewe == Oliver was getroud met Inge M. Oliver (née Nitzsche). Hulle het 'n seun en twee dogters gehad. Oliver geniet tuinmaak, stap en klassieke musiek. Sy gunsteling aanhaling is '''Ex Africa semper aliquid novi''' - Uit Afrika is altyd iets nuuts. == Geselekteerde Werke == Oliver het meer as 100 referate in verskeie botaniese tydskrifte gepubliseer.<ref name="Stellenbosch"/> Drie van sy bydraes is: * ''Hunting for Ericas in Madagascar'', Yearbook of The Heather Society, vol 8 (2011) * ''Ericas in Mauritius, home of the dodo'', Yearbook of The Heather Society, vol 11 (2014) * ''Looking for Spanish heathers'', Yearbook of The Heather Society, vol 12 (2015) Drie van die boeke wat hy mede-outeur het, is: * [https://books.google.co.za/books?id=UbogAQAAIAAJ ''Ericas in Southern Africa''], H. A. Baker, F. Anderson, I. von Below, E. G. H. Oliver (1967, 1992) * [https://books.google.co.za/books?id=If1GAAAAYAAJ ''Ericas of South Africa''], D. Schumann, G. Kirsten, E. G. H. Oliver (1992) * ''Field guide to the Ericas of the Cape Peninsula'', E. G. H. Oliver, I. M. Oliver (2000 Drie van die spesies wat deur hom beskryf was: * ''[[Erica ignita]]'' <ref name="Ignata"/> * ''[[Erica roseoloba]]'' <ref name="Roseoloba"/> * ''[[Erica saptouensis]]'' <ref name="saptouensis"/> Die standaard skrywer afkorting '''E.G.H.Oliv.''' word gebruik om die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam genoem word. ==Sien ook== *[[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] ==Bronne== *[https://books.google.co.za/books?id=eMgaXGsBEWIC Sappi What's in a Name: The Meanings of the Botanical Names of Trees], Glen H.F (2004) *[https://books.google.co.za/books?id=mkfdQ3l1YQUC Botanical Exploration Southern Africa], Mary Gunn, L. E. W. Codd (1981) == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BotSoc2013"> {{webaanhaling| url = http://www.botanicalsociety.org.za/About%20Us/Annual%20Reports/AnnualReport-Sep2013.pdf| titel =Annual Report 2012/2013 | toegangsdatum= 8 April 2019 | datum = September 2013| uitgewer = Botanical Society of South Africa| taal = Engels }} </ref> <ref name="BotSoc2014"> {{webaanhaling| url = http://www.botanicalsociety.org.za/About%20Us/Annual%20Reports/Annual%20Report%202014.pdf| titel = Annual Report 2013/2014| toegangsdatum= 8 April 2019| datum = September 2014| uitgewer =Botanical Society of South Africa | taal = Engels}} </ref> <ref name="Ignata"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/name/50193013| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica Ignata E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20160303204324/http://www.tropicos.org/name/50193013| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="Roseoloba"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/Name/50136717| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica roseoloba E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20190408145927/http://www.tropicos.org/Name/50136717| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="saptouensis"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/Name/100332462| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica saptouensis E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20190408153424/http://www.tropicos.org/Name/100332462| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="Stellenbosch"> {{webaanhaling| url = http://www.stellenboschwriters.com/olivert.html| titel =Ted Oliver | toegangsdatum= 8 April 2019| laaste= Breuer| eerste= Rosemarie| werk = Stellenbosch Writers| uitgewer = RB Books| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20180817162638/http://www.stellenboschwriters.com/olivert.html| argiefdatum =17 Augustus 2018 }} </ref> }} == Eksterne skakels== *[https://scholar.google.co.za/citations?hl=en&user=ZEVh3esAAAAJ EGH Oliver] op ''Google Scholar'' *[https://www.heathersociety.org/ Webwerf van die ''British Heather Society''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oliver, Edward George Hudson}} [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] jk4h4ht90pvek2tzm75vq2xsvmhhoua 2901782 2901781 2026-05-06T09:42:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901782 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Edward George Hudson Oliver | beeld = | breedte = <!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO |1938|10|14}} | geboorteplek = [[Rondebosch]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1938|10|14|2025|1|20}} | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = | werkplek = | alma mater = [[Universiteit van Kaapstad]] | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Kundige in genus [[Erica]] in die familie [[Ericaceae]] <br/> Erkende wêreldowerheid op die subfamilie Ericoideae | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Edward (Ted) George Hudson Oliver''', (14 Okteber 1938 - 20 Januarie 2025) was 'n Suid-Afrikaanse [[Plantkunde|Plantkundige]] en skrywer. Hy is 'n kundige in [[Ericaceae]] en het verskeie [[spesie]]s ontdek en genoem. Oliver is die erkende wêreldowerheid op die subfamilie ''Ericoideae''.<ref name="Stellenbosch"/> [[Lêer:Bell Heather - geograph.org.uk - 493968.jpg | duimnael | Erica cinerea]] == Lewe en loopbaan == Oliver is op 14 Oktober 1938 in [[Rondebosch]] gebore. Hy was van 1947 tot 1957 op Diocesan College opgevoed. Hy het 'n meestersgraad en doktersgraad (in Plantkunde) aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behaal.<ref name="Stellenbosch"/> Hy is as kurator van die [[Bolus Herbarium|Staatsherbarium]] in Stellenbosch aangestel van 1946 tot 1966. Hy was die Suid-Afrikaanse Skakelplantkundige aan die [[Kew Botaniese Tuin]] in [[Londen]] van 1967 tot 1969.<ref name="Stellenbosch"/> Hy het in 1970 na Suid-Afrika teruggekeer en het as Navorsingstaksonoom in Stellenbosch gewerk tot 1976. Hy het toe na Pretoria verhuis en die pos van kurator van die Nasionale Herbarium opgeneem tot 1982.<ref name="Stellenbosch"/> Hy het in 1982 na Stellenbosch teruggekeer en het weer die pos van Navorsingstaksonoom aanvaar. Van 1984 tot 1996 is hy aangestel as kurator van die Staatsherbarium in Stellenbosch. Hy het toe na Kirstenbosch verhuis en is aangestel as die navorsingstaksonoom aan die [[Compton Herbarium| Compton Herbarium van die Nasionale Botaniese Instituut te Kirstenbosch]], 'n pos wat hy tot 2006 gehou het.<ref name="Stellenbosch"/> == Toekennings == * President van die Nasionale Botaniesevereniging van Suid-Afrika, afgetree 2013<ref name="BotSoc2013"/> * Ere-lewenslid van die Nasionale Botaniesevereniging van Suid-Afrika<ref name="BotSoc2014"/> * Erelidmaatskap van die ''British Heather Society'' * Molteno Goud Medaal 2009 (Cape Tercentenary Foundation) vir sy '' Ericaceae''-navorsing *'' Erica Oliveri '' is na hom vernoem en is eers in 1961 geïdentifiseer.<ref name="Stellenbosch"/> == Persoonlike lewe == Oliver was getroud met Inge M. Oliver (née Nitzsche). Hulle het 'n seun en twee dogters gehad. Oliver geniet tuinmaak, stap en klassieke musiek. Sy gunsteling aanhaling is '''Ex Africa semper aliquid novi''' - Uit Afrika is altyd iets nuuts. == Geselekteerde Werke == Oliver het meer as 100 referate in verskeie botaniese tydskrifte gepubliseer.<ref name="Stellenbosch"/> Drie van sy bydraes is: * ''Hunting for Ericas in Madagascar'', Yearbook of The Heather Society, vol 8 (2011) * ''Ericas in Mauritius, home of the dodo'', Yearbook of The Heather Society, vol 11 (2014) * ''Looking for Spanish heathers'', Yearbook of The Heather Society, vol 12 (2015) Drie van die boeke wat hy mede-outeur het, is: * [https://books.google.co.za/books?id=UbogAQAAIAAJ ''Ericas in Southern Africa''], H. A. Baker, F. Anderson, I. von Below, E. G. H. Oliver (1967, 1992) * [https://books.google.co.za/books?id=If1GAAAAYAAJ ''Ericas of South Africa''], D. Schumann, G. Kirsten, E. G. H. Oliver (1992) * ''Field guide to the Ericas of the Cape Peninsula'', E. G. H. Oliver, I. M. Oliver (2000 Drie van die spesies wat deur hom beskryf was: * ''[[Erica ignita]]'' <ref name="Ignata"/> * ''[[Erica roseoloba]]'' <ref name="Roseoloba"/> * ''[[Erica saptouensis]]'' <ref name="saptouensis"/> Die standaard skrywer afkorting '''E.G.H.Oliv.''' word gebruik om die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam genoem word. ==Sien ook== *[[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] ==Bronne== *[https://books.google.co.za/books?id=eMgaXGsBEWIC Sappi What's in a Name: The Meanings of the Botanical Names of Trees], Glen H.F (2004) *[https://books.google.co.za/books?id=mkfdQ3l1YQUC Botanical Exploration Southern Africa], Mary Gunn, L. E. W. Codd (1981) == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BotSoc2013"> {{webaanhaling| url = http://www.botanicalsociety.org.za/About%20Us/Annual%20Reports/AnnualReport-Sep2013.pdf| titel =Annual Report 2012/2013 | toegangsdatum= 8 April 2019 | datum = September 2013| uitgewer = Botanical Society of South Africa| taal = Engels }} </ref> <ref name="BotSoc2014"> {{webaanhaling| url = http://www.botanicalsociety.org.za/About%20Us/Annual%20Reports/Annual%20Report%202014.pdf| titel = Annual Report 2013/2014| toegangsdatum= 8 April 2019| datum = September 2014| uitgewer =Botanical Society of South Africa | taal = Engels}} </ref> <ref name="Ignata"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/name/50193013| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica Ignata E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20160303204324/http://www.tropicos.org/name/50193013| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="Roseoloba"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/Name/50136717| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica roseoloba E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20190408145927/http://www.tropicos.org/Name/50136717| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="saptouensis"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/Name/100332462| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica saptouensis E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20190408153424/http://www.tropicos.org/Name/100332462| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="Stellenbosch"> {{webaanhaling| url = http://www.stellenboschwriters.com/olivert.html| titel =Ted Oliver | toegangsdatum= 8 April 2019| laaste= Breuer| eerste= Rosemarie| werk = Stellenbosch Writers| uitgewer = RB Books| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20180817162638/http://www.stellenboschwriters.com/olivert.html| argiefdatum =17 Augustus 2018 }} </ref> }} == Eksterne skakels== *[https://scholar.google.co.za/citations?hl=en&user=ZEVh3esAAAAJ EGH Oliver] op ''Google Scholar'' *[https://www.heathersociety.org/ Webwerf van die ''British Heather Society''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oliver, Edward George Hudson}} [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] pvvn3d8v614oub9s90vf66211omx21n 2901785 2901782 2026-05-06T09:45:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901785 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Edward George Hudson Oliver | beeld = | breedte = <!-- Vul net 220 in, nie 220px --> | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO |1938|10|14}} | geboorteplek = [[Rondebosch]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1938|10|14|2025|1|20}} | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = | werkplek = | alma mater = [[Universiteit van Kaapstad]] | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = Kundige in genus [[Erica]] in die familie [[Ericaceae]] <br/> Erkende wêreldowerheid op die subfamilie Ericoideae | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Edward (Ted) George Hudson Oliver''', (14 Oktober 1938 - 20 Januarie 2025) was 'n Suid-Afrikaanse [[Plantkunde|Plantkundige]] en skrywer. Hy is 'n kundige in [[Ericaceae]] en het verskeie [[spesie]]s ontdek en genoem. Oliver is die erkende wêreldowerheid op die subfamilie ''Ericoideae''.<ref name="Stellenbosch"/> [[Lêer:Bell Heather - geograph.org.uk - 493968.jpg | duimnael | Erica cinerea]] == Lewe en loopbaan == Oliver is op 14 Oktober 1938 in [[Rondebosch]] gebore. Hy was van 1947 tot 1957 op Diocesan College opgevoed. Hy het 'n meestersgraad en doktersgraad (in Plantkunde) aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behaal.<ref name="Stellenbosch"/> Hy is as kurator van die [[Bolus Herbarium|Staatsherbarium]] in Stellenbosch aangestel van 1946 tot 1966. Hy was die Suid-Afrikaanse Skakelplantkundige aan die [[Kew Botaniese Tuin]] in [[Londen]] van 1967 tot 1969.<ref name="Stellenbosch"/> Hy het in 1970 na Suid-Afrika teruggekeer en het as Navorsingstaksonoom in Stellenbosch gewerk tot 1976. Hy het toe na Pretoria verhuis en die pos van kurator van die Nasionale Herbarium opgeneem tot 1982.<ref name="Stellenbosch"/> Hy het in 1982 na Stellenbosch teruggekeer en het weer die pos van Navorsingstaksonoom aanvaar. Van 1984 tot 1996 is hy aangestel as kurator van die Staatsherbarium in Stellenbosch. Hy het toe na Kirstenbosch verhuis en is aangestel as die navorsingstaksonoom aan die [[Compton Herbarium| Compton Herbarium van die Nasionale Botaniese Instituut te Kirstenbosch]], 'n pos wat hy tot 2006 gehou het.<ref name="Stellenbosch"/> == Toekennings == * President van die Nasionale Botaniesevereniging van Suid-Afrika, afgetree 2013<ref name="BotSoc2013"/> * Ere-lewenslid van die Nasionale Botaniesevereniging van Suid-Afrika<ref name="BotSoc2014"/> * Erelidmaatskap van die ''British Heather Society'' * Molteno Goud Medaal 2009 (Cape Tercentenary Foundation) vir sy '' Ericaceae''-navorsing *'' Erica Oliveri '' is na hom vernoem en is eers in 1961 geïdentifiseer.<ref name="Stellenbosch"/> == Persoonlike lewe == Oliver was getroud met Inge M. Oliver (née Nitzsche). Hulle het 'n seun en twee dogters gehad. Oliver geniet tuinmaak, stap en klassieke musiek. Sy gunsteling aanhaling is '''Ex Africa semper aliquid novi''' - Uit Afrika is altyd iets nuuts. == Geselekteerde Werke == Oliver het meer as 100 referate in verskeie botaniese tydskrifte gepubliseer.<ref name="Stellenbosch"/> Drie van sy bydraes is: * ''Hunting for Ericas in Madagascar'', Yearbook of The Heather Society, vol 8 (2011) * ''Ericas in Mauritius, home of the dodo'', Yearbook of The Heather Society, vol 11 (2014) * ''Looking for Spanish heathers'', Yearbook of The Heather Society, vol 12 (2015) Drie van die boeke wat hy mede-outeur het, is: * [https://books.google.co.za/books?id=UbogAQAAIAAJ ''Ericas in Southern Africa''], H. A. Baker, F. Anderson, I. von Below, E. G. H. Oliver (1967, 1992) * [https://books.google.co.za/books?id=If1GAAAAYAAJ ''Ericas of South Africa''], D. Schumann, G. Kirsten, E. G. H. Oliver (1992) * ''Field guide to the Ericas of the Cape Peninsula'', E. G. H. Oliver, I. M. Oliver (2000 Drie van die spesies wat deur hom beskryf was: * ''[[Erica ignita]]'' <ref name="Ignata"/> * ''[[Erica roseoloba]]'' <ref name="Roseoloba"/> * ''[[Erica saptouensis]]'' <ref name="saptouensis"/> Die standaard skrywer afkorting '''E.G.H.Oliv.''' word gebruik om die skrywer aan te dui wanneer 'n botaniese naam genoem word. ==Sien ook== *[[Lys van botaniste volgens outeursafkorting]] ==Bronne== *[https://books.google.co.za/books?id=eMgaXGsBEWIC Sappi What's in a Name: The Meanings of the Botanical Names of Trees], Glen H.F (2004) *[https://books.google.co.za/books?id=mkfdQ3l1YQUC Botanical Exploration Southern Africa], Mary Gunn, L. E. W. Codd (1981) == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BotSoc2013"> {{webaanhaling| url = http://www.botanicalsociety.org.za/About%20Us/Annual%20Reports/AnnualReport-Sep2013.pdf| titel =Annual Report 2012/2013 | toegangsdatum= 8 April 2019 | datum = September 2013| uitgewer = Botanical Society of South Africa| taal = Engels }} </ref> <ref name="BotSoc2014"> {{webaanhaling| url = http://www.botanicalsociety.org.za/About%20Us/Annual%20Reports/Annual%20Report%202014.pdf| titel = Annual Report 2013/2014| toegangsdatum= 8 April 2019| datum = September 2014| uitgewer =Botanical Society of South Africa | taal = Engels}} </ref> <ref name="Ignata"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/name/50193013| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica Ignata E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20160303204324/http://www.tropicos.org/name/50193013| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="Roseoloba"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/Name/50136717| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica roseoloba E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20190408145927/http://www.tropicos.org/Name/50136717| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="saptouensis"> {{webaanhaling| url = http://www.tropicos.org/Name/100332462| titel = Tropicos {{!}} Name - Erica saptouensis E.G.H. Oliv.| toegangsdatum= 8 April 2019| werk = Tropicos.org| uitgewer = Missouri Botaniese tuin| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20190408153424/http://www.tropicos.org/Name/100332462| argiefdatum = 3 Maart 2016}} </ref> <ref name="Stellenbosch"> {{webaanhaling| url = http://www.stellenboschwriters.com/olivert.html| titel =Ted Oliver | toegangsdatum= 8 April 2019| laaste= Breuer| eerste= Rosemarie| werk = Stellenbosch Writers| uitgewer = RB Books| taal = Engels| argiefurl = https://web.archive.org/web/20180817162638/http://www.stellenboschwriters.com/olivert.html| argiefdatum =17 Augustus 2018 }} </ref> }} == Eksterne skakels== *[https://scholar.google.co.za/citations?hl=en&user=ZEVh3esAAAAJ EGH Oliver] op ''Google Scholar'' *[https://www.heathersociety.org/ Webwerf van die ''British Heather Society''] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Oliver, Edward George Hudson}} [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] ooymwzskf6bzfj5evc53pbi15iaqdew Sipries-Minoïese lettergreepskrif 0 267317 2901764 2895764 2026-05-06T08:39:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901764 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} {{Inligtingskas skryfstelsel | kleur = pink | kop = Sipries-Minoïese lettergreepskrif | beeld = Tablet_cypro-minoan_2_Louvre_AM2336.jpg | breedte = 250 | onderskrif = 'n Sipries-Minoïese kleitablet uit Enkomi (CM&nbsp;II)<ref>Émilia Masson, Deux fragments de tablettes chypro-minoennes trouvés a Enkomi en 1953 et 1969, ''Journal des savants'' (1978) pp.49-86</ref> | soort = [[Lettergreepskrif]] | tyd = 1550-1050 v.C. | rigting = Links na regs | streek = | tale = Onbekend | fam1 = [[Lineêr A]] | fam2 = | suster = | dogter = [[Sipriese lettergreepskrif]] | iso15924 = Cpmn, 403 | unicode = | otherkop = Nota | other1 = <small>Hierdie bladsy kan fonetiese [[IFA]]-simbole of letters uit ander alfabette bevat</small> | portaal = Skryfstelsels }} [[Lêer:Clay_ball_cypro-minoan_Louvre_AM2226.jpg|duimnael|links|230px|Sipries-Minoïese kleiballetje (CM&nbsp;I)<ref>Emilia Masson, Étude de vingt-six boules d'argile inscrites trouvées a Enkomi et Hala Sultan Tekke (Chypre), p. 14, nr. 8, figuur 8</ref>]] Die '''Sipries-Minoïese skryfstelsel''' (ook genoem die '''Sipries-Minoïese lettergreepskrif''' of '''Lineêr C''', afgekort '''CM''') is 'n tot op heden nie volledig ontsyfer [[skryfstelsel]], vermoedelik 'n [[lettergreepskrif]], dat in die [[Bronstydperk|Late Bronstydperk]] (ca. 1600-1100 v.C.) gebruik geword. Die skryfstelsel is ook aangetref in [[Oegarit|Ugarit]] en [[Latakia]]. Die skryfstelsel het sig ontwikkel uit die [[Minoïese beskawing|Minoïsche]] [[Lineêr A|Lineêre A]] en is die voorganger van die [[Sipriese lettergreepskrif]], dat van die 11e tot die 4e eeu in gebruik was.<ref>Smith, Joanna (2002). Script and Seal Use on Cyprus in the Bronze and Iron Ages.</ref> Die naam "Siprominoïes" is nie presies nie; dit dui op die ooreenkoms van karakters met die skryfstelsels van Kreta; maar die taal was egter blykbaar anders. Die hele materiële kultuur van [[Siprus]] in die Bronstydperk was sigbaar anders as Kreta, maar het eerder kulture in [[Anatolië]] en die [[Midde-Ooste]] herinner. O. Masson het dit aanvaar dat drie nou verwante skripsisteme binne die Siprominoïese lettergreepskrif word onderskei (CM I, CM II en CM III).<ref>Olivier, Jean-Pierre (2007). Édition holistique des inscriptions chypro-minoennes.</ref> In teenstelling met sy hipotese het S. Ferrara aanvaar dat hierdie 3 variasies gelyktydig bestaan het en die aanpassing van tekens aan verskeie skryfmateriale (klip, klei, ens.) verteenwoordig het<ref>Ferrara, Silvia (2012). Cypro-Minoan inscriptions. V. 1</ref>. Daar is ook 'n argaïese weergawe, wat nog baie naby aan [[Lineêr A]] (of [[Kretensiese hiërogliewe]]) is. In vergelyking met verwante ontsyferde skrifstelsels soos [[Lineêr B]] en Sipriese lettergreepskrif, is ongeveer 30-40 simbole ontsyfer met redelike sekerheid. Tog is die tekste in die Siprominoïese lettergreepskrif nog nie leesbaar nie, want die Siprominoïese taal is nog onbekend. 'N variasie van die Siprominoïese lettergreepskrif is deur die [[Filistyne|Filistynse volk]] in Palestina gebruik<ref>Cross, Frank Moore ; Stager, Lawrence E. Cypro-Minoan Inscriptions Found in Ashkelon. Israel Exploration Journal, 1 January 2006, Vol.56(2), pp.129-159</ref>. == Verwysings == {{Verwysings|85%}} == Bronne == * Emilia Masson, Étude die vingt-six boules d'argile inscrites trouvées a Enkomi et Hala Sultan Tekke (Chypre), ''Studies se in Mediterranean Archaeology'' 31,1, Studies se in the Cypro-Minoan Skrif se 1. Åström, Göteborg 1971. {{ISBN|91-85058-41-6}}, {{ISBN|91-85058-42-4}} * Emilia Masson, Cyprominoica - Repertoires, Dokument se die Ras Shamra, Essais d'Interpretation, ''Studies se in Mediterranean Archaeology'' 31,2, Studies se in the Cypro-Minoan Skrif se 2. Åström, Göteborg 1974. {{ISBN|91-85058-41-6}}, {{ISBN|91-85058-43-2}} (bevat o.a. 'n lys met lettergreepsimbole) * P. Meriggi, I nuovi testi Ciprominoici, in: ''Minos'' 13 (1973) 197ff. * Werner Nahm, Studien zur kypro-minoischen Skryfstelsel I, ''Kadmos'' 20 (1981) 52-63. * Werner Nahm, Studien zur kypro-minoischen Skryfstelsel II, ''Kadmos'' 23 (1984) 164-179. * Stephan Hiller, Dit kypro-minoischen Schriftsysteme, ''Archiv für Orientforschung'', Beiheft 20. Berger, Horn 1985. * E. Masson, A propos du grand cylindre inscrit d'Enkomi, ''Kadmos'' 12 (1973) 79-80. * O. Masson, Répertoire des inscriptions chypro-minoennes, ''Minos'' 5 (1957), 9-27. (met 'n deur latere tekstvondsten inmiddels onvolledig lys van Cypro-Minoïsche inskripsies se) {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Lettergreepskrif]] [[Kategorie:Siprus]] smm20r7jzyhi848qu99o4uhsogyf2y8 Tipu Sultan 0 274801 2901763 2899411 2026-05-06T08:38:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901763 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TipuSultan1790.jpg|duimnael|Tipu Sultan 1790]] '''Tipu Sultan''' (gebore '''Sultan Fateh Ali Sahab Tipu''',<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/7-lesser-known-facts-you-should-know-about-tipu-sultan/1/433548.html |title=Tipu Sultan's 216th death anniversary: 7 unknown facts you should know about the Tiger of Mysore : Listicles: Microfacts |publisher=Indiatoday.intoday.in |date=4 Mei 2015 |accessdate=13 November 2015 |archive-date=16 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116055952/http://indiatoday.intoday.in/education/story/7-lesser-known-facts-you-should-know-about-tipu-sultan/1/433548.html |url-status=dead }}</ref> [[20 November]] [[1750]] - [[4 Mei]] [[1799]]), ook bekend as '''Tipu Sahab''' of die '''Tier van Mysore''',<ref>{{cite journal|last=Cavendish|first=Richard|title=Tipu Sultan killed at Seringapatam|journal=History Today|date=4 Mei 1999|volume=49|issue=5|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/tipu-sultan-killed-seringapatam|accessdate=13 Desember 2013}}</ref> was 'n heerser oor die Koninkryk van Mysore en 'n pionier van [[vuurpyl]][[artillerie]].<ref name=Narasimha>Roddam Narasimha (1985). [http://www.nal.res.in/pdf/pdfrocket.pdf Rockets in Mysore and Britain, 1750–1850 A.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303205010/http://www.nal.res.in/pdf/pdfrocket.pdf |date= 3 Maart 2012 }} National Aeronautical Laboratory and Indian Institute of Science.</ref><ref>{{cite book |last=Allana |first=Gulam |title=Muslim political thought through the ages: 1562–1947 |url=https://books.google.com/books?id=4nbiAAAAMAAJ |accessdate=18 Januarie 2013 |year=1988 |edition=2 |publisher=Royal Book Company |location=Pennsylvania State University, Pennsylvania |page=78}}</ref> Hy het tydens sy bewind 'n aantal administratiewe innovasies bekendgestel<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/855307/why-do-indians-celebrate-rulers-like-tipu-and-shivaji-but-not-the-greatest-of-them-all-akbar |title=Tipu Jayanti debate: Akbar is the hero India should really celebrate |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509001312/https://scroll.in/article/855307/why-do-indians-celebrate-rulers-like-tipu-and-shivaji-but-not-the-greatest-of-them-all-akbar |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, waaronder 'n nuwe muntstelsel en [[kalender]]<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC|title=History of Tipu Sultan|last=Hasan|first=Mohibbul|publisher=Aakar Books|year=2005|isbn=978-81-87879-57-2|location=|page=399|pages=|accessdate=19 Januarie 2013}}</ref>, en 'n nuwe stelsel vir grondinkomste wat die groei van die Mysore-[[sy]]bedryf geïnisieer het.<ref>{{cite book |last=R.k.datta |title=Global Silk Industry: A Complete Source Book |url=https://books.google.com/books?id=A8U1lmEGEdgC |accessdate=22 Januarie 2013 |year=2007 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-313-0087-9 |page=17 }}</ref> Hy verbeter die [[yster]]bedekte Mysoreanse-vuurpyle en gee opdrag vir die samestelling van die militêre handleiding die ''[[Fathul Mujahidin]]''. Hy het die [[vuurpyl]]e ontplooi teen die aanvalle van die Britse magte en hul bondgenote tydens die Anglo-Mysore-oorloë, insluitende tydens die Slag van Pollilur en die beleg van Seringapatam. Hy het ook begin met 'n ambisieuse [[ekonomie]]se ontwikkelingsprogram wat Mysore as 'n belangrike ekonomiese mag gevestig het, met van die wêreld se hoogste reële lone en lewensstandaarde in die laat 18de eeu.<ref name="Parthasarathi">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |url=https://books.google.com/books?id=1_YEcvo-jqcC}}</ref> [[Napoleon Bonaparte]], die Franse opperbevelvoerder, het 'n alliansie met Tipu Sultan versoek. Beide Tipu Sultan en sy vader gebruik hul leër wat deur die Franse opgelei is in alliansie met die Franse in hul stryd met die Britte<ref>Kaushik Roy, ''War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849'', (Routledge, 2011), 77.</ref>, en in Mysore se stryd met ander omringende magte, teen die Marathas, Sira en die heersers van Malabar, Kodagu, Bednore, Carnatic en Travancore. Die vader van Tipu, Hyder Ali, het die mag oorgeneem om Mysore te verower, en Tipu het hom opgevolg as die heerser van Mysore met die dood van sy vader in 1782. Hy het belangrike oorwinnings teen die Britte in die Tweede Anglo-Mysore-oorlog behaal en het met die Verdrag van Mangalore in 1784 onderhandel nadat sy pa in Desember 1782 tydens die Tweede Anglo-Mysore-oorlog aan kanker gesterf het. [[Lêer:Rocket warfare.jpg|links|duimnael|‘n Skildery wat die Mysore leër toon wat teen  die Britse magte met Mysoreanse- vuurpyle veg]] Tipu se konflik met sy bure was onder andere die Maratha– Mysore-oorlog, wat geëindig het met die ondertekening van die Verdrag van Gajendragad.<ref name="mohibbul">{{citation|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&pg=PA105|title=History of Tipu Sultan|author=Mohibbul Hasan|page=105–107|isbn=9788187879572|year=2005}}</ref> Die verdrag vereis dat Tipu Sultan 4,8 miljoen roepies moes betaal as 'n eenmalige oorlogskoste vir die Marathas, en 'n jaarlikse huldeblyk aan 1,2 miljoen roepies bykomend tot die teruggee van al die gebied wat deur Hyder Ali beset is.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=bxsa3jtHoCEC&pg=PA175&dq=tipu+48+lacs+maratha|title=Battles of the Honourable East India Company: Making of the Raj|last=Naravane|first=M. S.|date=2006|publisher=APH Publishing|isbn=9788131300343|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Y-kanqrtVhYC&lpg=PA59&dq=gajendragad+1787&pg=PA54#v=onepage&q=gajendragad%201787&f=false|title=Anglo-Maratha Relations, 1785-96|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1995|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171547890|language=en}}</ref> Tipu het 'n onverbiddelike vyand van die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]] gebly, wat konflik veroorsaak het met sy aanval op Brits-geallieerde Travancore in 1789. In die Derde Anglo-Mysore-oorlog is hy gedwing om die Verdrag van Seringapatam aan te gaan en het 'n aantal verowerde gebiede verloor, insluitend Malabar en Mangalore. Hy het gesante na buitelandse state, waaronder die [[Ottomaanse Ryk]], [[Afghanistan]] en [[Frankryk]] gestuur, in 'n poging om steun vir sy teenkanting teen die Britte te bekom. In die vierde Anglo-Mysore-oorlog is die imperiale magte van die Britse Oos-Indiese Kompanjie ondersteun deur die Nizam van Hyderabad en Marathas. Hulle het Tipu verslaan, en hy is op 4 Mei 1799 gedood terwyl hy sy fort Seringapatam verdedig het. In die post-koloniale [[Indiese subkontinent]] word Tipu Sultan gevier as 'n held van koloniale weerstand.<ref>{{cite book|title=Civil Society in the Muslim World: Contemporary Perspectives|url=https://books.google.com.pk/books?id=Vn2uneOVaKoC|first=Amyn|last=Sajoo|publisher=I.B.Tauris|year=2004|isbn=9781850435907}}</ref> Hy word egter ook gekritiseer vir sy onderdrukking van [[Hindoes]], [[Christene]] en selfs [[Moslems]] om godsdienstige en politieke redes.<ref name="alexander">{{cite book|title=India: History, Religion, Vision and Contribution to the World, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=y7GKwhuea9kC&pg=PA404&dq=tipu|first=Alexander|last=Varghese|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=9788126909032}}</ref><ref>{{Cite journal|last=1 Dr. Gurusiddaiah C, 2 Dr. BP Mahesh Chandra Guru, 3 Abhilash MS, 4 Dr. Sreekantaiah|date=Januarie 2018|title=Religious philosophy of Tipu Sultan |url=http://www.educationjournal.in/download/264/3-1-11-268.pdf |website=www.educationjournal.in |publisher=International Journal of Multidisciplinary Education and Research |volume=3 |pages=11–16 |issn=2455-4588}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oNekDAAAQBAJ|page=188|first=Sanjeev|last=Sanyal|title=The Ocean of Churn: How the Indian Ocean Shaped Human History|year=2016|isbn=9789386057617}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tipu Sultan}} {{en-vertaal|Tipu Sultan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Geboortes in 1750]] [[Kategorie:Sterftes in 1799]] 56t5o01y3tf1hz5ykfxaha1wn7ba6r5 Sandra Hüller 0 277664 2901843 2644103 2026-05-06T11:17:03Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2901843 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sandra Hüller | Beeld = MJK30814 Sandra Hüller (Berlinale 2017).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1978|4|30}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Duitsland|Duits]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1197689 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sandra Hüller''' (gebore 30 April 1978) is 'n [[Duitsland|Duitse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Requiem'' (2006), ''Über uns das All'' (2011), ''Finsterworld'' (2013), en ''Toni Erdmann'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2006: ''Requiem'' * 2009: ''Fraulein Stinnes Travels the World'' * 2010: ''Brownian Movement'' * 2011: ''Über uns das All'' * 2013: ''Finsterworld'' * 2014: ''Lose My Self'' * 2014: ''Amour Fou'' * 2016: ''Toni Erdmann'' * 2017: ''Suck Me Shakespeer 3'' * 2018: ''In the Aisles'' * 2018: ''25 km/h'' * 2019: ''Exil'' * 2019: ''Proxima'' * 2019: ''Sibyl'' * 2021 ''Ich bin dein Mensch'' (Engels: ''I'm Your Man'') * 2021: ''Munich – The Edge of War'' * 2023 ''Sisi und Ich'' (Engels: ''Sisi & I'') * 2023: ''[[Anatomie d'une chute]]'' (Engels: ''Anatomy of a Fall'') * 2023: ''The Zone of Interest'' * 2026: ''[[Project Hail Mary]]'' === Televisiereekse === * 2012: ''Helge hat Zeit'' === Televisierolprente === * 2006: ''The Making of 'Requiem''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1197689|Sandra Hüller}} {{National Society of Film Critics-toekenning vir beste aktrise}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Huller, Sandra}} [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Duitse aktrises van die 21ste eeu]] bqw7mzcpebyoffs9eqk91yhq7vg2itj Renata Tebaldi 0 278687 2901603 2897507 2026-05-05T14:54:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901603 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Renata Tebaldi | geboortenaam = Renata Ersilia Clotilde Tebaldi | beeld = File:Renata Tebaldi Madame Butterfly Bell Telephone Hour.JPG | onderskrif = Tebaldi as Madame Butterfly | geboortedatum = {{geboortedatum|1922|2|1}} | geboorteplek               = [[Pesaro]], [[Pesaro e Urbino]], [[Italië]] | sterfdatum = {{sterfdatum|2004|12|19|1922|2|1}} | sterfplek = [[San Marino (stad)|San Marino]], [[San Marino|Republiek van San Marino]] | ander_name = La Voce d'Angelo<ref name=npr>{{cite book|author=Maurizio Eliseo|title=Andrea Doria: cento uno viaggi|url=https://books.google.com/books?id=gkgAdi_x36wC&pg=PA107|year=2006|publisher=Hoepli Editore|language=Italiaans|isbn=978-88-203-3502-1|pages=107–}}</ref><ref>{{cite web|url=https://hampsongfoundation.org/resource/singers-on-singing-renata-tebaldi/|title=Singers on Singing : Renata Tebaldi|website=Hampsong Foundations}}</ref> | opvoeding = ''Conservatorio Statale di Musica "Gioachino Rossini"'' | beroep = Operasopraan | aktiewe_jare = 1944-1976 | pryse = {{plainlist| * Grammy vir Beste Klassieke Vokale Solo, 1959<ref name=grammy1>{{cite web |url=https://www.grammy.com/grammys/artists/renata-tebaldi |title=Renata Tebaldi |website=Grammy Awards |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525211059/https://www.grammy.com/grammys/artists/renata-tebaldi |archive-date=25 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Grammy vir Beste Opera opname (gesamentlik), 1961<ref name=grammy>{{cite web |url=https://www.grammy.com/grammys/awards/3rd-annual-grammy-awards-1960 |title=Erich Leinsdorf |website=Grammy Awards |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200615073107/https://www.grammy.com/grammys/awards/3rd-annual-grammy-awards-1960 |archive-date=15 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * Orde van Verdienstelikheid van die Italiaanse Republiek (''Cavaliere OMRI'')<ref name=news>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4108895.stm |title=Opera singer Renata Tebaldi dies |website=BBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830185904/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4108895.stm |archive-date=30 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[Commandeur des Arts et des Lettres]], France<ref name=news /> }} }} '''Renata Tebaldi''', <small>Orde van Verdienstelikheid van die Italiaanse Republiek (''Cavaliere OMRI'')</small> ([[Engels]]e fonetiese uitspraak: |t|ə|ˈ|b|ɑː|l|d|i,<ref>American Heritage Dictionary: Tebaldi. Besoek 6 September 2019</ref> [[Italiaans]]e fonetiese uitspraak: |reˈnaːta teˈbaldi|; [[1 Februarie]] [[1922]]&nbsp;– [[19 Desember]] [[2004]]) was 'n [[Italië|Italiaanse]] spinto sopraan (''lirico-spinto soprano'') wat gewild was tydens die [[Tweede Wêreldoorlog|na-oorlogse]] tydperk en veral uitgestaan het as een van die sterre van [[La Scala]] en die [[Metropolitan Opera]].<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2004/12/20/italian-opera-soprano-renata-tebaldi-dies/bf25e59f-8cec-4cc4-af07-663d397387b8/|title=Italian Opera Soprano Renata Tebaldi Dies|website=The Washington Post}}</ref> Sy was een van die talentvolste en mees geliefde operasangeresse. Daar is gesê dat sy oor een van die pragtigste stemme van die [[20ste eeu]] beskik; 'n stem wat hoofsaaklik gefokus is op die ''verismo''rolle van die liriese- en dramatiese repertorium. <ref name="Cramer2009">{{cite book|author=Alfred W. Cramer|title=Musicians and composers of the 20th century|url=https://books.google.com/books?id=WZ87AQAAIAAJ|date=15 Mei 2009|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-517-3|page=1483}}</ref><ref name="nytimes.com">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2004/12/20/arts/music/20teba.html |newspaper=The New York Times |date=20 Desember 2004 |author=Anthony Tommasini |title=Renata Tebaldi, 82, Soprano With 'Voice of an Angel,' Dies |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706235220/http://www.nytimes.com/2004/12/20/arts/music/20teba.html |archive-date= 6 Julie 2015 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=14 Mei 2020 }}</ref><ref name=Libbey>{{cite book|last=Libbey|first=Ted|title=The NPR Listener's Encyclopedia of Classical Music|date=2006|publisher=Workman Publishing Company|location=New York|isbn=9780761136422|page=[https://archive.org/details/nprlistenersency00libb/page/860 860]|url=https://archive.org/details/nprlistenersency00libb|url-access=registration|quote=editions:qyI8OX5Atr0C.}}</ref> Die Italiaanse dirigent [[Arturo Toscanini]] het Tebaldi se stem geprys as ''"la voce d'angelo"'' ("die stem van 'n engel"),<ref>{{cite web|url=https://hampsongfoundation.org/resource/singers-on-singing-renata-tebaldi/|title=Singers on Singing : Renata Tebaldi|website=Hampsong Foundations}}</ref> terwyl [[La Scala]] se musiekdirekteur, [[Riccardo Muti]], Tebaldi opgesom het as "een van die grootste kunstenaars wat oor een van die mees buitengewone stemme in die genre van opera beskik."<ref name=news /> ==Vroeë jare en opvoeding== Tebaldi is in Pesaro gebore,<ref>{{cite book|author=Carlamaria Casanova|title=Renata Tebaldi: la voce d'angelo|url=https://books.google.com/books?id=8RgrAAAAIAAJ|year=1981|publisher=Electa|page=13}}</ref> en was die dogter van Teobaldo Tebaldi, 'n tjellis<ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=gCUaAAAAYAAJ|year=1956|publisher=H. W. Wilson Company|page=599|quote=Her father was a cellist; he still plays in orchestras in Pesaro and Parma opera houses.}}</ref> en Giuseppina Barbieri, 'n verpleegster.<ref name=Seroff1970>{{cite book|author=Victor Ilyitch Seroff|title=Renata Tebaldi: the woman and the diva|url=https://books.google.com/books?id=yYQZAQAAIAAJ|year=1970|publisher=Books for Libraries Press|isbn=978-0-8369-8048-6}}</ref> Haar ouers het voor haar geboorte geskei. Tebaldi het gevolglik by haar moeder grootgeword in die huis van haar grootouers in Langhirano.<ref>{{cite book|author=Anne Commire|title=Women in World History|url=https://books.google.com/books?id=EkEOAQAAMAAJ|date=13 Desember 2001|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-4074-3|page=253|quote=Haar ouers se paaie het reeds voor haar geboorte geskei, en dit sou 'n lang tyd wees voordat Renata uitgevind het dat haat tjellis-vader, Teobaldo Tebaldi, nie dood was nie maar haar moeder, Giuseppina Barbieri, vir 'n ander vrou gelos het.}}</ref><ref>{{cite book|author=Kenn Harris|title=Renata Tebaldi|url=https://archive.org/details/renatatebaldi00harr|url-access=registration|year=1974|publisher=Drake Publishers|isbn=978-0-87749-597-0|page=[https://archive.org/details/renatatebaldi00harr/page/2] }}</ref> Sy was op die ouderdom van drie jaar bedlêend met [[polio]].<ref>{{cite book|author=Schuyler Chapin|title=Sopranos, mezzos, tenors, bassos, and other friends|url=https://books.google.com/books?id=OfsXAQAAIAAJ|date=10 Oktober 1995|publisher=Crown|isbn=978-0-517-58864-2|page=38|quote=Kort voordat Tebaldi gebore is in die Italiaanse stad Pesaro – toevallig ook die tuisstad van Rossini – het haar ouers geskei. As gevolg hiervan ... Wat baie mense nie weet nie is dat sy teen die ouderdom van drie jaar bedlêend was met polio.}}</ref> Sy het in musiek belanggestel en was lid van die kerkkoor in Langhirano.<ref name=Seroff1970/> Haar ma het haar op dertienjarige ouderdom vir klavierlesse onder Giuseppina Passani na Parma gestuur, <ref>{{cite book|author=Eddy Lovaglio|title=Renata Tebaldi: estatico abbandono|url=https://books.google.com/books?id=TYA3AQAAIAAJ|year=2008|publisher=Azzali|language=Italian|isbn=978-88-88252-38-4|page=15}}</ref> wat die inisiatief geneem het en gesorg het dat Tebaldi sanglesse neem by Italo Brancucci, 'n sangonderwyser aan die konservatorium van Parma. Sy is op 17-jarige ouderdom in die konservatorium ingeskryf en het lesse geneem by Brancucci en Ettore Campogalliani, <ref>{{cite book|author=Friedrich Blume|title=Die Musik in Geschichte und Gegenwart: allgemeine Enzyklopädie der Musik|url=https://books.google.com/books?id=twowAQAAIAAJ|year=1979|publisher=Bärenreiter-Verlag|language=German|isbn=978-3-7618-0411-7|page=1818|quote=Renata Tebaldi stud, in Parma Kl. bei Giuseppina Passani mit der Absicht, Konzertpianistin zu werden, erhielt jedoch auf Grund ihrer ... So wurde sie im Alter von 17 Jahren Schülerin von Italo Brancucci und Ettore Campogalliani am ...}}</ref>en is later oorgeplaas na die ''Conservatorio Statale di Musica "Gioachino Rossini"'' (''"Liceo musicale Rossini"'') in Pesaro waar sy lesse geneem het by ''Carmen Melis'', <ref>{{cite book|author=Renato Chiesa|title=Riccardo Zandonai: Atti Del Convegno Di Studi Sulla Figura E L'Opera Di Riccardo Zandonai Presieduto Da Fedele D'Amico E Organizzato Con La Collaborazione Dell'istituto Trentino-Alto Adige Per Assicurazioni: Rovereto, 29-30 Aprile 1983|url=https://books.google.com/books?id=TWVEAAAAMAAJ|year=1984|publisher=Edizioni Unicopli|language=Italian|isbn=978-88-7061-884-6|page=51|quote= il canto e l'arte scenica viene nominata Carmen Melis – alla cui scuola, al Conservatorio di Pesaro, si formerà Renata Tebaldi}}</ref> en op haar aanbeveling by ''Giuseppe Pais''. <ref>{{cite book|author=David Ewen|title=Musicians since nineteen hundred: performers in concert and opera|url=https://books.google.com/books?id=VV0YAAAAIAAJ|date=1 January 1978|publisher=Hw Wilson Company|isbn=978-0-8242-0565-2|page=862|quote=Intussen het sy voortgegaan met haar sanglesse onder Melis en, op Melis se aanbeveling, met Giuseppe Pais}}</ref><ref>{{cite book|author=David Ewen|title=Living musicians: Supplement. Supplement|url=https://books.google.com/books?id=RHk6AAAAIAAJ|year=1957|publisher=H.W. Wilson Company|page=156|quote=... sanglesse by die Parma Konservatorium het hierop gevolg, en daarna het sy 'n student van Carmen Melis geword; later het die studie van operarolle onder Giuseppe Pais plaasgevind.}}</ref><ref>{{cite book|title=Saturday Review|url=https://books.google.com/books?id=UhJVAAAAYAAJ|date=January 1955|publisher=Saturday Review Associates|page=42|quote=Giuseppe Pais is haar enigste ander sangafrigter, wat selfs nou nog nou en dan haar stem "opkyk". Tebaldi sê dat haar dramatiese afrigting hoofsaaklik te danke het aan Melis.}}</ref> Sy het later onder ''Beverley Peck Johnson'' in [[New York|New York stad]] gestudeer.<ref name="nyt">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2001/01/22/arts/beverley-peck-johnson-96-voice-teacher.html |title=Beverley Peck Johnson, 96, Voice Teacher |work=The New York Times |date=22 Januarie 2001 |author=Anthony Tommasini |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217145040/https://www.nytimes.com/2001/01/22/arts/beverley-peck-johnson-96-voice-teacher.html |archive-date=17 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Italiaanse loopbaan== Tebaldi het haar verhoogdebuut in 1944 in Rovigo gemaak as ''Elena'' in Arrigo Boito se ''Mefistofele''; <ref name = "Cramer2009" /> oorlogstye het egter vir 'n moeilike reis gesorg. Tebaldi het halfpad met perdekar na Rovigo gereis; haar terugreis is onderbreek deur masjiengeweervuur. Haar vroeë loopbaan het verder bestaan uit opvoerings in Parma met rolle in ''La bohème'', ''L'amico Fritz'' en ''Andrea Chénier''. Sy het 'n opskudding veroorsaak toe sy in 1946 haar debuut as ''Desdemona'' in Verdi se ''Otello'' gemaak het saam met ''Francesco Merli'' in die titelrol in [[Triëst]]. <ref>{{cite book|author=Harold D. Rosenthal|title=Great singers of today|url=https://books.google.com/books?id=vOQgH3FEAE8C|year=1966|publisher=Calder & Boyars|page=194}}</ref> Haar groot deurbraak het in 1946 gekom toe sy 'n onderhoud gehad het met [[Arturo Toscanini]]. Toscanini was baie beïndruk en het haar ''voce d'angelo'' (stem van 'n engel) genoem. <ref>{{cite book|author=Maurizio Eliseo|title=Andrea Doria: cento uno viaggi|url=https://books.google.com/books?id=gkgAdi_x36wC&pg=PA107|year=2006|publisher=Hoepli Editore|language=Italian|isbn=978-88-203-3502-1|pages=107–}}</ref> Tebaldi het haar [[La Scala]]-debuut daardie jaar tydens die heropeningskonsert van dié teater ná die Tweede Wêreldoorlog gemaak. Sy het die ''Gebed'' (''Dal tuo stellato soglio'') uit Rossini se Bybelse opera, ''Mosè in Egitto'' gesing, sowel as die sopraan deel in [[Giuseppe Verdi|Verdi]] se ''Te Deum.'' Die operarolle van ''Margherita'' en ''Elena'' in ''Mefistofele'' en ''Elsa'' in ''[[Lohengrin]]'' is in 1946 aan haar toegeken. Die jaar daarna het sy in ''La bohème'' verskyn en as ''Eva'' in ''Die Meistersinger''. Toscanini het haar aangemoedig om die rol van ''Aida'' te sing en haar uitgenooi om die rol in sy ateljee te oefen. Sy was van mening dat die rol van Aida vir 'n dramatiese sopraan bedoel is, maar Toscanini het haar oortuig en derhalwe het sy in 1950 haar debuut in die rol by [[La Scala]] saam met Mario del Monaco en Fedora Barbieri in 'n opvoering gemaak wat gedirigeer is deur Antonino Votto. Dit was die grootste sukses in haar jong loopbaan en sou haar internasionale loopbaan van stapel stuur. Haar stem is gebruik as die stem van [[Sophia Loren]] in die rolprent weergawe van Aida (1953). <ref>{{cite book|author=Tony Crawley|title=Films of Sophia Loren|url=https://archive.org/details/isbn_0806507004|url-access=registration|date=1 Junie 1976|publisher=Citadel Press|isbn=978-0-8065-0512-1|page=[https://archive.org/details/isbn_0806507004/page/55 55]}}</ref> ==Internasionale loopbaan== [[Lêer:Distefanotebaldi.jpg|duimnael|links|160 px|Tebaldi saam met [[Giuseppe Di Stefano]] in Rome, 1960]] Tebaldi het in 1950 op 'n konserttoer met die La Scala-ensemble vertrek, eers na die Edinburgh-fees en daarna na Londen, waar sy haar debuut as ''Desdemona'' gemaak het tydens twee opvoerings van ''Otello'' by die [[Royal Opera House]] en in die Verdi-mis, albei gelei deur Victor de Sabata. === Die Met === Tebaldi het haar Amerikaanse debuut in 1950 gemaak as ''Aida'' by die San Francisco Opera; haar [[Metropolitan Opera]]-debuut het op 31 Januarie 1955 plaasgevind in die rol van ''Desdemona'' teenoor Mario Del Monaco in die rol van ''Otello''. <ref>{{cite book|author1=Dr. James Myron Holland Ph.D.|title=Singing Excellence and How to Achieve It: The Consummate Art of Glorious Singing|url=https://books.google.com/books?id=UYiJFhch4_EC&pg=PT144|date=27 Augustus 2012|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4797-0464-4|pages=144–}}</ref> Sy het vir twintig jaar lank die ''Met'' as die fokuspunt van haar aktiwiteite aangeneem. Tebaldi het die regisseur van die ''Met'', Rudolf Bing, oortuig om 'n herlewing van Cilea se ''Adriana Lecouvreur'' op die planke te bring vir die 1962/1963 seisoen, welke opera Bing gesê het hom gewalg het. Ongelukkig was Tebaldi nie in topvorm nie, en gevolglik het sy verskeie optredes gekanselleer, en soos Bing in ''1000 Nights at the Opera'' sê, "ons moes die ellendige ding sonder haar doen". Haar ''Lecouvreur'' was egter 'n praktiese stap vir die ''Met'', aangesien Tebaldi volgens Francis Robinson, die destydse assistentbestuurder wat verantwoordelik was vir kaartjieverkope, "die grootste lokettreffer sedert Flagstad] was", <ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-12-18-ca-770-story.html|title=OLD ACQUAINTANCE : Renata Tebaldi: A Diva Ages Gracefully : A stubborn streak has carried the soprano of the 'steel dimple' into a retirement free of regrets|website=Los Angeles Times}}</ref> Een van die publiek se gunsteling Tebaldi-rolle was ''Minnie'' in [[Giacomo Puccini|Puccini]] se ''La fanciulla del West''. Toe sy haar debuut by die ''Met'' in die rol gemaak het, is daar aan haar gesê dat sy, soos alle ''Minnies'', tydens die derde bedryf op die rug van 'n perd die verhoog moes betree. Tebaldi, wat 'n lewenslange vrees vir perde gehad het, het geweier om naby die dier te kom totdat sy seker was dat dit veilig is. Tydens haar eerste repetisie met die dier, het Tebaldi die perd genader, sy maanhare gestryk en gesê: "Wel, meneer perd, ek is Tebaldi. Ek en jy gaan vriende wees, nè?" Tebaldi het haar vrees oorwin, en die optrede was 'n sukses. Sy het meer kere by die "Met" gesing as by enige ander ligging. Sy het 'n spesiale verhouding met die ''Met'' se gehore ontwikkel en bekend gestaan as ''"Miss Sold Out"'', aangesien die Tebaldi-naam 'n opvoering voorspel het wat nie misgeloop kon word nie. Sy het 270 keer daar gesing in o.a. ''La bohème'', ''Madame Butterfly'', ''Tosca'', ''Manon Lescaut'', ''La fanciulla del West'', ''Otello'', ''La forza del destino'', ''Simon Boccanegra'', ''Falstaff'', ''Andrea Chénier'', ''Adriana Lecouvreur'', ''La Gioconda'' en as ''Violetta'' in 'n produksie van ''La traviata'' wat spesiaal vir haar gemaak is. [[Giacomo Puccini|Puccini]] se ''Tosca'' het haar mees opgevoerde rol by die Met geword; sy het dit 45 keer opgevoer. Sy was die ''Leonora'' in ''La forza del destino'' op die aand dat Leonard Warren skielik tydens 'n opvoering in 1960 oorlede is, en sy het die rol van ''Adriana Lecouvreur'' vertolk op die aand waartydens [[Placido Domingo]] in 1968 sy Met-debuut gemaak het. Sy het haar laaste verskyning daar as ''Desdemona'' in Verdi se ''Otello'' 'op 8 Januarie 1973 gemaak, dieselfde rol waarin sy agtien jaar tevore haar ''Met''-debuut gemaak het, en wat een van haar toprolle sou word. Die uiteinde van haar jare by die ''Met'' sowel as in Amerika was dat sy 'n geliefde figuur onder Amerikaanse operagehore geword het. Tebaldi het nie 'n klassieke temperamentele diva geword nie, maar op haar eie artistieke instinkte vertrou. Rudolf Bing, met verwysing na die veeleisende kant van Tebaldi, het een keer oor haar gesê, "sy beskik oor kuiltjies van yster". <ref>{{cite web |url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2004-12-20-0412200050-story.html |title=Soprano Tebaldi was one of the century's great voices |website=The Baltimore Sun |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226101514/https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-2004-12-20-0412200050-story.html |archive-date=26 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ===Tebaldi en Callas=== [[Lêer:Renata Tebaldi-head&shoulders-1961.jpg|duimnael|200px|Renata Tebaldi, 1961]] Gedurende die vroeë vyftigerjare het kontroversie ontstaan oor 'n veronderstelde wedywering tussen Tebaldi en die groot Grieks-Amerikaanse sopraan [[Maria Callas]]. <ref name="artandlife">{{cite book|last=Ardoin|first=John|author2=Gerald Fitzgerald|title=Callas: The Art and the Life|publisher=Holt, Rinehart and Winston|location=New York|year=1974|isbn=0-03-011486-1}}</ref> Die kontras tussen Callas se dikwels onkonvensionele vokale kwaliteite en Tebaldi se klassieke mooi klank het 'n argument so oud soos opera self opgewek, naamlik die skoonheid van klank teenoor die uitdrukkingsmoontlikhede van klank. <ref name="artandlife" /><ref name="debate">{{cite journal|title=The Callas Debate|journal=Opera|date=1 Oktober 1970}}</ref> In 1951 is Tebaldi en Maria Callas gesamentlik bespreek vir 'n vokale opvoering in [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]]. Alhoewel die sangers saamgestem het dat nie een van hulle encores sou gee nie, het Tebaldi twee gegee, wat Callas na bewering woedend gemaak het. <ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Renata_Tebaldi.aspx "Renata Tebaldi"]. ''Encyclopedia of World Biography''. The Gale Group Inc, 2006. Reprinted on Encyclopedia.com. Opgespoor op 29 Julie 2016.</ref> Hierdie voorval het die wedywering tussen die twee ikone, wat in die middel van die vyftigerjare 'n hoogtepunt bereik het, afgeskop. Dit het by tye selfs die twee vroue self verswelg, wat volgens hul fanatiese volgelinge se beweringe in rusies geëindig het. Tebaldi word soos volg aangehaal; "Ek beskik oor een ding wat Callas nie oor beskik nie: 'n hart";<ref name="stassinopoulos"/> terwyl Callas aangehaal is in die ''Time'' tydskrif dat sy van Tebaldi sou gesê het dat om haar (Callas) met Tebaldi te vergelyk, is soos om ''"[[sjampanje]]"'' met [[konjak]] te vergelyk. Nee, met Coca Cola." <ref> "Diva Serena, ''Time'', 3 November 1958 </ref> Volgens getuies tot die onderhoud het Callas het egter net ''"sjampanje met konjak"'' gesê, en was dit 'n omstander wat ''"nee, met Coca-Cola"'' gesê het, met die ''Time'' verslaggewer wat laasgenoemde opmerking aan Callas toegeskryf het. <ref name="stassinopoulos"> {{cite book | last=Stassinopoulos | first=Ariana | title=Maria Callas: The Woman Behind the Legend | publisher=Simon and Schuster | location=New York | year=1981 | isbn=0-671-25583-5 | url=https://archive.org/details/mariacallaswoman00stas }}</ref>Volgens John Ardoin moes daar egter nooit 'n vergelyking gemaak word tussen die twee sangers nie. <ref name="artandlife"/> Tebaldi was opgelei deur Carmen Melis, 'n bekende verismospesialis, en haar opleiding was in die vroeë [[20ste eeu]]se Italiaanse sangskool gewortel, net so ferm soos wat Callas se opleiding gewortel was in die [[19de eeu]]se [[belcanto]]. <ref name = "artandlife"/> Callas was 'n dramatiese sopraan, terwyl Tebaldi haarself as 'n liriese sopraan beskou het. Callas en Tebaldi het oor die algemeen verskillende repertorium gesing: Callas het tydens die vroeë jare van haar loopbaan op die swaar dramatiese sopraanrolle gekonsentreer, en later in haar loopbaan op die [[belcanto]]-repertorium, terwyl Tebaldi gekonsentreer het op [[Giuseppe Verdi|Verdi]] se latere en verismo-rolle, waar haar beperkte boonste verlenging en haar gebrek aan 'n helder tegniek nie kwessies was nie. <ref name="artandlife"/> Hulle het 'n paar rolle gedeel, waaronder ''Tosca'' in Puccini se opera en ''La Gioconda'', wat Tebaldi eers laat in haar loopbaan opgevoer het. Die beweerde wedywering tersyde gestel, het Callas gunstige opmerkings oor Tebaldi gemaak, asook omgekeerd. Tydens 'n onderhoud met Norman Ross in Chicago het Callas gesê: "Ek bewonder Tebaldi se stemtoon; dit is pragtig - met pragtige frasering. Somtyds wens ek eintlik dat ek haar stem gehad het." Francis Robinson van die ''Met'' het geskryf oor 'n voorval waarin Tebaldi hom gevra het om 'n opname van ''La Gioconda'' aan te beveel om haar te help om die rol aan te leer. Omdat hy ten volle bewus was van die beweerde wedywering tussen die twee het hy Zinka Milanov se weergawe aanbeveel. 'n Paar dae later het hy Tebaldi besoek, net om haar te sien sit by die luidsprekers terwyl sy aandagtig luister na die opname deur Callas. Sy het toe opgekyk na hom en gevra: "Waarom het jy nie vir my gesê dat Maria die beste is nie?" <ref name=robinson>{{cite book | last=Robinson | first=Francis | title=Celebration: The Metropolitan Opera | publisher=Doubleday | location=Garden City, New Jersey | year=1979 | isbn=0-385-12975-0 | url=https://archive.org/details/celebrationmetro00robi }}</ref> Volgens die tydskrif ''Time'' het Tebaldi, toe Callas klaargemaak het by [[La Scala]], 'n verrassende maneuver uitgevoer: sy het aangekondig dat sy nie by La Scala sonder Callas sou sing nie. "Ek sing net om artistieke redes; dit is nie my gewoonte om teen iemand te sing nie", het sy gesê. <ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,868524,00.html|title=Exit La Callas|date=9 Junie 1958|work=Time|access-date=14 Mei 2020|archive-date=27 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827074949/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,868524,00.html|url-status=dead}}</ref> Callas het Tebaldi besoek na 'n opvoering van ''Adriana Lecouvreur'' by die ''Met'' in 1968, en die twee is weer herenig. In 1978 het Tebaldi hartlik oor haar oorlede kollega gepraat en die wedywering tussen hulle soos volg saamgevat:<blockquote> Hierdie wedywering het regtig voortgekom vanaf die mense van die koerante en die aanhangers. Maar ek dink dit was baie goed vir ons altwee, omdat die publisiteit so groot was en dit 'n baie groot belangstelling oor ek en Maria geskep het en sodoende op die ou einde wondere verrig het. Maar ek weet nie hoekom hulle hierdie soort kompetisie [skep nie], want ons stemme was baie anders. Sy was regtig iets buitengewoon. En ek kan onthou dat ek ook 'n baie jong kunstenaar was, en ek het elke keer naby die radio gebly as ek weet dat daar iets op die radio deur Maria [uitgesaai word]. <ref name="documentary">{{cite video | title=Callas: A Documentary (Plus Bonus) | medium=TV documentary, DVD | people=John Ardoin (writer), Franco Zeffirelli (narrator) |date=1978 | publisher=The Bel Canto Society}}</ref></blockquote> ==Persoonlike lewe== Tebaldi het 'n liefdevolle verhouding met haar ma gehad, wat haar talent van jongs af gekoester het en gehelp het om haar loopbaan en welstand te verseker. Haar ma se dood in 1957 het Tebaldi 'n groot slag toegedien, en haar verdriet was ondraaglik. <ref>{{cite web|url=https://www.operanews.com/Opera_News_Magazine/2014/11/Features/Voice_of_an_Angel.html|title=Voice of an Angel|website=Opera News|access-date=14 Mei 2020|archive-date=26 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226132207/https://www.operanews.com/Opera_News_Magazine/2014/11/Features/Voice_of_an_Angel.html|url-status=dead}}</ref> Tebaldi is nooit getroud nie. Tydens 'n onderhoud met ''The Times'' in 1995 het sy gesê dat sy geen berou oor haar enkellopende lewe het nie. "Ek was baie keer verlief," het sy gesê. "Dit is baie goed vir 'n vrou." Maar sy het bygevoeg: "Hoe kon ek gelyktydig 'n vrou, moeder en 'n sangeres gewees het? Wie sorg vir die ''piccolini'' as jy op reis is? Jou kinders sal jou nie Mama noem nie, maar Renata." Sy het ook geskryf, "ek het my loopbaan op 22 begin en op 54 voltooi. Twee-en-dertig jaar van sukses, tevredenheid en opofferings. Sang was vir my so belangrik dat ek nooit 'n gesin sou kon hê nie."<ref name=news /> Tebaldi het 'n kort verhouding met die sanger Nicola Rossi-Lemeni gehad. <ref>{{cite web|url=https://www.operanews.com/Opera_News_Magazine/2014/11/Features/Voice_of_an_Angel.html|title=Voice of an Angel|website=Opera News|access-date=14 Mei 2020|archive-date=26 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191226132207/https://www.operanews.com/Opera_News_Magazine/2014/11/Features/Voice_of_an_Angel.html|url-status=dead}}</ref> ==Latere jare== Teen die einde van haar loopbaan het Tebaldi in 1,262 opvoerings, 1,048 volledige operas en 214 konserte gesing. Tebaldi het in 1973 haar swanesang as operasangeres gehad as ''Desdemona'' in [[Giuseppe Verdi|Verdi]] se ''Otello'' in die [[Metropolitan Opera]], d.i. dieselfde rol waarin sy 30 jaar tevore daar gedebuteer het. <ref>{{cite web|url=https://www.scotsman.com/news/obituaries/renata-tebaldi-soprano-1-571667|title=Renata Tebaldi, Soprano|website=The Scotsman}}</ref> In Januarie 1976 het sy ophou opvoerings gee. Sy het haar laaste opvoering in [[Carnegie Hall]] in New York gegee, waar sy met emosie oorval is en na 'n paar weke teruggekeer het met 'n suksesvolle maar wankelrige optrede. Sy het ses staande ovasies van die gehoor ontvang. Daarna het sy na Italië teruggekeer, waar sy haar laaste openbare opvoering in [[La Scala]] in Mei 1976 gegee het. Sy het ook regoor die hele wêreld opvoerings gegee. Tydens een opvoering wat in [[Manila]] gehou is saam met haar gereelde sangmaat Franco Corelli het Tebaldi se stem tydens 'n Manon Lescaut aria gekraak, waarna sy haar keel tot groot applous van die gehoor gemasseer het. <ref>{{cite web |url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20110328/284455685277617 |title=A grand Verdi Requiem by PPO |website=PressReader |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226111635/https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20110328/284455685277617 |archive-date=26 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy het die grootste deel van haar laaste dae in Milaan deurgebring. Sy is op 82-jarige ouderdom in haar huis in [[San Marino]] oorlede. Sy is begrawe in die Tebaldi-familiekapel in die Mattaleto-begraafplaas in Langhirano. By haar dood het gehore in [[Venesië]] se [[La Fenice]] 'n oomblik van stilte waargeneem. [[Luciano Pavarotti]] het gesê: "Vaarwel, Renata, jou herinnering en stem sal vir ewig op my hart geëts wees." <ref name=news /> ==Eerbewyse== Tebaldi het die eerste Grammy-toekenning vir die Beste klassieke opvoering - vokale solis, tydens die 1ste jaarlikse Grammy-toekennings gewen vir haar album ''Operatic Recital''. <ref name=grammy1 />Hul gesamentlike opname van [[Giacomo Puccini|Puccini]] se Turandot, gedirigeer deur [[Erich Leinsdorf]] en met [[Birgit Nilsson]] as ''Turandot'', Jussi Björling as ''Calaf'', Tebaldi as ''Liù'' en Giorgio Tozzi as ''Timur'' met die Rome Opera-orkes, het die Grammy-toekenning vir beste opera-opname in 1961 gewen. <ref name=grammy /> Sy het die Orde van Verdienstelikheid van die Italiaanse Republiek ontvang. Sy is ook 'n bevelvoerder van die Franse Ordre des Arts et des Lettres gemaak. <ref name=news /> [[Lêer:Giardino Renata Tebaldi - MI 03.jpg|duimnael|links|220px|'n Tuin in Milaan wat gewy is aan Renata Tebaldi]] ==Diskografie== * [[Lohengrin]] ([[Richard Wagner]]): gedirigeer deur Franco Capuana, met Giancinto Prandelli en Elena Nicolai. (1947). Opgevoer in [[Italiaans]]. * ''Andrea Chénier'' (Umberto Giordano): Victor de Sabata dirigeer die [[La Scala|Teatro alla Scala]], met Mario Del Monaco en Paolo Silveri. (1949) * ''Giulio Cesare'' ([[Georg Friedrich Händel]]): Herbert Albert dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Cesare Siepi en Elena Nicolai. (1950) * Tannhäuser ([[Richard Wagner]]): [[Karl Böhm]] dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Hans Beirer en Carlo Tagliabue. (1950). Opgevoer in Italiaans. * La traviata ([[Giuseppe Verdi]]): Antonino Votto dirigeer die Orchestra-Theatro Municipal do Rio de Janeiro, met Giuseppe Campora en Paolo Silveri. (1950) (''Gramophone Company'') * Andrea Chénier (Umberto Giordano): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Mario Filippeschi en Carlo Tagliabue. (1951) * La bohème ([[Giacomo Puccini]]): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Giacomo Lauri-Volpi en Tito Gobbi. (1951) * Falstaff (Giuseppe Verdi): Victor de Sabata dirigeer [[La Scala|Teatro alla Scala]], met Mariano Stabile en Cesare Valletti. (1951) (''Urania Records'') * ''Fernand Cortez'' (Gaspare Spontini): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Gino Penno en Italo Tajo. (1951). Uitgevoer in Italiaans. * ''Giovanna d'Arco'' (Giuseppe Verdi): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Gino Penno en Ugo Savarese. (1951) * ''Giovanna d'Arco'' (Giuseppe Verdi): Alfredo Simonetto dirigeer die RAI Milano Orkes, met Carlo Bergonzi en Rolando Panerai. (1951) * La bohème ([[Giacomo Puccini]]): Alberto Erede dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Giancinto Prandelli en Fernando Corena. (1951) (''Decca Records'') * Madame Butterfly ([[Giacomo Puccini]]): Alberto Erede dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Giuseppe Campora, Giovanni Inghilleri en Nell Rankin. (1951) (''London Records'') * ''Adriana Lecouvreur'' (Francesco Cilea): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Gianni Poggi en Augosto Romani. (1952) * ''Falstaff'' ([[Giuseppe Verdi]]): Victor de Sabata dirigeer [[La Scala|Teatro alla Scala]], met Mariano Stabile en [[Cesare Valletti]]. (1952) * ''Otello'' (Giuseppe Verdi): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Ramón Vinay en Gino Bechi. (1952) * ''Le siège de Corinthe'' ([[Gioachino Rossini]]): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Miriam Pirazzini en Mario Petri. (1952). Uitgevoer in Italiaans. * La traviata (Giuseppe Verdi): Gabriele Santini dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Giuseppe Campora en Pina Angelici. (1952) * La traviata (Giuseppe Verdi): [[Carlo Maria Giulini]] dirigeer die RAI Milano Orkes, met Giancinto Prandelli en Liliana Pellegrino. (1952) * Aida ([[Giuseppe Verdi]]): Alberto Erede dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Mario del Monaco en Ebe Stignani. (1952) (''Decca Records'') * ''Tosca'' ([[Giacomo Puccini]]): Alberto Erede dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Giuseppe Campora en Enzo Mascherini. (1952) (''Decca Records'') * Aida(Giuseppe Verdi): Giuseppe Morelli dirigeer die RAI Milano Orkes, met Giuseppe Campora en Ebe Stignani. (1953) * Aida (Giuseppe Verdi): [[Tullio Serafin]] dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Gino Penno en Ebe Stignani. (1953) * Cecilia (Licinio Refice): Licinio Refice dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Pina Ulisse en Alvino Misciano. (1953) * La forza del destino ([[Giuseppe Verdi]]): Dimitri Mitropoulos dirigeer die orkes van die Teatro Comunale, [[Florence]] Orchestra, met Mario Del Monaco, Silvio Maionica en Giorgio Tozzi. (1953) * ''La Wally'' (Alfredo Catalani): [[Carlo Maria Giulini]] dirigeer [[La Scala|Teatro alla Scala]], met Mario Del Monaco en Giangiacomo Guelfi. (1953) * ''Andrea Chénier'' (Umberto Giordano): Arturo Basile dirigeer die RAI Torino Orkes, met José Soler en Ugo Savarese. (1953) (''Cetra Records'') * ''Tosca'' ([[Giacomo Puccini]]): Oliviero De Fabritiis dirigeer die Orchestra-Theatro Municipal do Rio de Janeiro, met [[Giuseppe Di Stefano]] en Tito Gobbi. (1953) (''Decca Records'') * Le nozze di Figaro (Die huwelik van Figaro) ([[Wolfgang Amadeus Mozart]]): Ionel Perlea dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Giulietta Simionato, Italo Tajo en Alda Noni. (1954). Uitgevoer in Italiaans. * Manon Lescaut (Giacomo Puccini): Francesco Molinari-Pradelli dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Mario Del Monaco, Mario Boriello en Fernando Corena. Coro dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia. (1954) (''Decca Records''). * La traviata ([[Giuseppe Verdi]]): Francesco Molinari-Pradelli dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Gianni Poggi en Angela Vercelli. (1954) (''Decca Records'') * Turandot ([[Giacomo Puccini]]): Alberto Erede dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Inge Borkh, Mario del Monaco en Nicola Zaccaria. (1955) (''Decca Records'') * ''Tosca'' ([[Giacomo Puccini]]): Dimitri Mitropoulos dirigeer, met Leonard Warren, Fernando Corena en Richard Tucker. 7 Januarie 1956 [[Metropolitan Opera]] ''Historic Broadcast Recording''. * Il trovatore (Giuseppe Verdi): Alberto Erede dirigeer die orkes van die Grand Théâtre de Genève, met Mario Del Monaco en Giulietta Simionato. (1956) (''Decca Records'') * La traviata ([[Giuseppe Verdi]]): Fausto Cleva dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Opera Orkes]] in 1957, met Giuseppe Campora en Leonard Warren. * [[Cavalleria rusticana]] ([[Pietro Mascagni]]): Alberto Erede dirigeer die orkes en koor van die Maggio Musicale Fiorentino in 1957, met Jussi Björling en Ettore Bastianini. (''RCA/London Records'') * ''Andrea Chénier'' (Umberto Giordano): [[Gianandrea Gavazzeni]] dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Mario Del Monaco, Fiorenza Cossotto en Ettore Bastianini. Coro dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia. (1957) (''Decca Group''). * Madame Butterfly (Giacomo Puccini): Angelo Questa dirigeer die Orchestra del Teatro San Carlo, met Gianni Raimondi, Giuseppe Valdengo en Anna Di Stasio. (1958) * ''La fanciulla del West'' (Giacomo Puccini): Franco Capuana dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Mario Del Monaco, Cornell MacNeil en Giorgio Tozzi. Coro dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia. (1958) (''Decca Import''). * Madame Butterfly (Giacomo Puccini): [[Tullio Serafin]] dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Carlo Bergonzi, Fiorenza Cossotto en Enzo Sordello. Coro dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia. (1958) (Decca Records). * Mefistofele (Arrigo Boito): [[Tullio Serafin]] dirigeer die ''Coro e (koor van die) [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]]'', met Mario Del Monaco en Cesare Siepi. (1958) (''Decca Label''). * La bohème (Giacomo Puccini): [[Tullio Serafin]] dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Carlo Bergonzi, Gianna D'Angelo en Ettore Bastianini. Coro dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia. (1959) (''Decca Records''). * ''Tosca'' (Giacomo Puccini): Francesco Molinari-Pradelli dirigeer die the ''Coro e (koor van die) [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]]'', met Mario Del Monaco en George London. (1959) (Decca Records). * ''Tosca'' (Giacomo Puccini): [[Gianandrea Gavazzeni]] dirigeer die [[La Scala]] Teaterorkes, met [[Giuseppe Di Stefano]] en Tito Gobbi. La Scala Teaterkoor. Lewendig opgeneem by La Scala in 1959. Opera d'Oro. * Aida ([[Giuseppe Verdi]]): [[Herbert von Karajan]] dirigeer die [[Weense Filharmoniese Orkes]], met Carlo Bergonzi, Giulietta Simionato en Cornell MacNeil. ''Singverein der Gesellschaft der Musikfreunde''. (1959) (''Decca Legends''). * Turandot ([[Giacomo Puccini]]): [[Erich Leinsdorf]] dirigeer die [[Rome]] Operaorkes, met Birgit Nilsson, Jussi Bjoerling en Giorgio Tozzi. Rome Operakoor. (1960) (RCA). * ''Otello'' ([[Giuseppe Verdi]]): [[Herbert von Karajan]] dirigeer die [[Weense Filharmoniese Orkes]], met Mario Del Monaco, Aldo Protti en Nello Romanato. ''Singverein der Gesellschaft der Musikfreunde''. (1961) (Decca Legends). * ''Adriana Lecouvreur'' (Francesco Cilea): Franco Capuana dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Mario Del Monaco, Giulietta Simionato en Giulio Fioravanti. Coro dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia. (1961) (''Decca Label Group''). * ''Il trittico'' (Giacomo Puccini): Lamberto Gardelli dirigeer die Koor en Orkes van die Maggio Musicale Fiorentino, met Giulietta Simionato, Mario del Monaco, Robert Merrill en Fernando Corena (1962) (''London Records'') * ''Adriana Lecouvreur'' (Francesco Cilea): Silvio Varviso dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Opera Orkes]], met Franco Corelli en William Wilderman. (1963) * ''Tosca'' (Giacomo Puccini): Fausto Cleva dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Opera Orchestra]], met Franco Corelli en Tito Gobbi. (1964) * ''Don Carlos'' ([[Giuseppe Verdi]]): [[Georg Solti]] dirigeer die orkes van die ''[[Royal Opera House]]'', met Carlo Bergonzi, Nicolai Ghiaurov, [[Dietrich Fischer-Dieskau]] en Grace Bumbry (1965) (''Decca Records'') * ''La Gioconda'' (Amilcare Ponchielli): Fausto Cleva dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Opera Orkes]], met Franco Corelli, Cornell MacNeil, Biserka Cvejic en Cesare Siepi. (1966). (''Stradivarius Records'') * ''Otello'' (Giuseppe Verdi): Alberto Erede dirigeer die ''Teatro Regio'' (Parma, met Mario Del Monaco en Tito Gobbi. (1966) * ''Otello'' (Giuseppe Verdi): Anton Guadagno dirigeer die Philadelphia Liriese Opera, met Jon Vickers en Louis Quilico. (1967) * ''La Gioconda'' (Amilcare Ponchielli): Lamberto Gardelli dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met Carlo Bergonzi, Robert Merrill, Marilyn Horne en Oralia Domínguez. (1968). (''Decca Records'') * ''La Gioconda'' (Amilcare Ponchielli): Fausto Cleva dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Operaorkes]], met Carlo Bergonzi, Cornell MacNeil en Fiorenza Cossotto. (1968). * ''La Wally'' (Alfredo Catalani): Fausto Cleva dirigeer die ''Orchestra of the American Opera Society'', met Carlo Bergonzi, Peter Glossop. (1968). * ''La Wally'' (Alfredo Catalani): Fausto Cleva dirigeer die L'Orchestre National de l'Opéra de Monte-Carlo, met Mario Del Monaco, Piero Cappuccilli en Justino Diaz. Coro Lirico di Torino. (1968) (''Decca Records''). * ''Adriana Lecouvreur'' (Francesco Cilea): Fausto Cleva dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Opera Orkes]], met Franco Corelli en Morley Meredith. (1969) * La bohème (Giacomo Puccini): Anton Guadagno dirigeer die orkes van die Philadelphia Liriese Opera, met Franco Corelli en Seymour Schwartzman. (1969) * La bohème (Giacomo Puccini): Anton Guadagno dirigeer die orkes van die Philadelphia Liriese Opera, met Franco Corelli en Alan Wagner. (1969) * La bohème (Giacomo Puccini): Fausto Cleva dirigeer die [[Metropolitan Opera|Metropolitan Opera-orkes]], met Richard Tucker en Gene Boucher. (1970) * ''La fanciulla del west'' (Giacomo Puccini): Jan Behr dirigeer die Metropolitan Opera-orkes, met Sándor Kónya en Anselmo Colzani. (1970) * ''Simon Boccanegra'' ([[Giuseppe Verdi]]): [[James Levine]] dirigeer die [[Cleveland Simfonieorkes]], met Cornell MacNeil en Ezio Flagello. (1970) (''Legato Classics'') * Un ballo in maschera ([[Giuseppe Verdi]]): Bruno Bartoletti dirigeer die [[Santa Cecilia Orkes|Orchestra dell'Accademia Nazionale di Santa Cecilia]], met [[Luciano Pavarotti]] en Sherrill Milnes. (1970) (''Decca Records'') * ''Otello'' ([[Giuseppe Verdi]]): Anton Guadagno dirigeer die orkes van die Philadelphia Liriese Opera, met Jon Vickers en Peter Glossop. (1972) * ''Falstaff'' ([[Giuseppe Verdi]]): [[Christoph von Dohnányi]] dirigeer die Metropolitan Opera-orkes, met Tito Gobbi en Luigi Alva. (1972) * ''Otello'' ([[Giuseppe Verdi]]): [[James Levine]] dirigeer die Metropolitan Opera-orkes, met James McCracken en Sherrill Milnes. (1973) == Verwysings == {{Verwysings|4}} ==Eksterne skakels== {{commons category}} * [http://www.renatatebaldi.eu/ Amptelike webtuiste van die Komitee Renata Tebaldi] * [http://www.britannica.com/eb/article-9071520/Renata-Tebaldi Tebaldi, Renata] – Encyclopædia Britannica * [https://web.archive.org/web/20130122222014/http://www.latebaldi-app.com/ 'La Tebaldi' toep-blad] * [https://web.archive.org/web/20080625033147/http://www.operaaurea.eu/RenataTebaldi/index.html Renata Tebaldi 'n Nuwe Huldeblyk] * [http://www.fundacionjoseguillermocarrillo.com/sitio/musclarenata.php Internasionale Jose Guillermo Carrillo Stigting] * [https://web.archive.org/web/20020419003954/http://www.geocities.com/renatatebaldi/index.html 'n Huldeblyk aan Renata Tebaldi] (insluitende haar diskografie) Opgespoor op 17 Mei 2013 * {{YouTube|X_0eOqZPMmw|Renata Tebaldi is Madame Butterfly}} Tebaldi sing "Un Bel Di Vedremo" uit [[Giacomo Puccini|Puccini]] se ''Madame Butterfly'' in hierdie video uit 1959. * {{YouTube|1woH96ROG-c|"Un bel dì vedremo"}} Renata Tebaldi sing Un bel dì vedremo tydens 'n lewendige uitvoering * {{YouTube|A0d6hh3DCFM|"Si, mi chiamano Mimì}} Renata Tebaldi sing Si, mi chiamano Mimì uit [[Giacomo Puccini|Puccini]]' se La bohème * {{YouTube|6ivSimOuD_g|"Tu che di gel sei cinta"}}, deur Renata Tebaldi tydens 'n ateljee opname van [[Giacomo Puccini|Puccini]] se Turandot met Mario del Monaco en Alberto Erede as [[dirigent]], 1955 * {{YouTube|fXWcl-XbAPU|"In questa reggia}} Tebaldi tydens 'n ateljee opname van ''In questa reggia'' * {{YouTube|YTsRHEx3p8c|"Vissi d'arte"}}, opvoering wat op TV uitgesaai is deur Renata Tebaldi, 1959 * {{YouTube|F7u77WFkcKQ|"Vissi d'arte"}} deur Renata Tebaldi * [http://www.operadis-opera-discography.org.uk/CLSITEBA.HTM Diskografie] (Capon se lys van Opera opnames) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Tebaldi, Renata}} [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 2004]] [[Kategorie:Opera]] [[Kategorie:Operasangers]] iis2aa8vkpu1edsbs2dllbf0r4o9tjw William G. Sebold 0 281493 2901750 2899385 2026-05-06T08:13:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901750 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon |naam = William G. Sebold |gebore = [[10 Maart]] [[1899]] |oorlede = [[16 Februarie]] [[1970]] |beeld = Sebold duquesne.jpg |byskrif = William Sebold (links) praat met Duquesne, wat nie bewus was daarvan dat 'n FBI-agent die hele ontmoeting agter 'n twee-rigting spieël verfilm het nie, 1941 |bynaam= |geboorteplek = [[Mülheim an der Ruhr|Mülheim]], [[Duitsland]] |sterfteplek = Walnut Creek, [[Kalifornië]] |lojaliteit = Verenigde State |tak = Dubbelagent spioenasie |diensjare = 1939 - 1941 (FBI-dubbelagent) |rang = |eenheid = |poste = Infiltrasie van die [[Duquesne Spioenasiesindikaat]] |oorloë = [[Tweede Wêreldoorlog]]<br /> -- Spioenasie in die VSA |toekennings = |familie = |anderwerk = }} '''William G. Sebold''' ('''Wilhelm Georg Debrowski'''; [[10 Maart]] [[1899]] in [[Mülheim an der Ruhr|Mülheim]], [[Duitsland]] - [[16 Februarie]] [[1970]] in Walnut Creek, [[Kalifornië]]) was 'n [[Amerikaanse]] burger wat gedwing is om 'n [[spioen]] te word toe hy Duitsland besoek het en toe genader was deur verskeie senior-[[Nazi]]-lede. Hy het die Amerikaanse konsul-generaal in [[Keulen]] in kennis gestel voordat hy Duitsland verlaat het en 'n dubbele agent vir die [[Federal Bureau of Investigation]] (FBI) geword. Met die hulp van 'n ander voormalige [[Suid-Afrikaanse]] Duitse agent, [[Fritz Joubert Duquesne|Fritz Duquesne]], het hy 33 agente gewerf wat bekend gestaan het as die [[Duquesne Spioenasiesindikaat]]. In Junie 1941 het die FBI al hierdie agente in hegtenis geneem. Hulle is skuldig bevind en tot 'n totaal van 300 jaar gevangenisstraf gevonnis. == Vroeë lewe == Sebold het in die [[Eerste Wêreldoorlog]] in die Duitse Ingenieurskorps gedien.<ref name="FBI 33 Members">{{USGovernment|sourceURL=https://www.fbi.gov/about-us/history/famous-cases/the-duquesne-spy-ring/33-members [[Federal Bureau of Investigation]]: The Duquesne Spy Ring • The 33 Members of the Duquense Spy Ring (publicly released on 12 March 1985 under the [[Freedom of Information Act (United States)|Freedom of Information Act]])}}</ref> Nadat hy in 1922 na die [[Verenigde State]] geëmigreer het, trou hy en werk in industriële en vliegtuigaanlegte in die Verenigde State en [[Suid-Amerika]]. Op 10 Februarie 1936 word hy 'n genaturaliseerde burger van die Verenigde State.<ref name="FBI 33 Members" /> Hy het in Februarie 1939 na Duitsland teruggekeer om sy ma in Mülheim te besoek. By sy aankoms in [[Hamburg]], Duitsland, is hy deur 'n [[Gestapo]]-agent genader wat gesê het dat hy in die nabye toekoms met Sebold gekontak sal word weens die kennis wat hy opgedoen het terwyl hy in die Amerikaanse vliegtuigfabrieke gewerk het. Sebold vertrek na Mülheim waar hy werk kry.<ref name="FBI 33 Members" /><ref name="Daily Mail" /> == Gedwing tot spioenasie == [[Lêer:Questioning of Frederick Duquesne in office of Harry Sawyer, June 25, 1941.tif|duimnael|Waarneming fotos van Sebold en Duquesne, 25 Junie 1941]] In September 1939 het 'n Dr. Gassner Sebold in Mülheim besoek en hom ondervra oor militêre vliegtuie en toerusting in die Verenigde State. Hy het Sebold ook gevra om na die Verenigde State as spioenasie-agent vir Duitsland terug te keer. Gassner en 'n ander man, 'n 'Dr. Renken', het aan hom gesê dat hulle inligting sou ontbloot wat hy uit sy VSA-burgerskapaansoek weggelaat het oor die tyd wat in 'n Duitse tronk deurgebring het, tensy hy ingestem het om vir hulle te werk.<ref name="FBI 33 Members" /><ref name="davidkahn">{{cite book |last=Kahn |first=David |title=Hitler's Spies, Germany Military Intelligence in World War II |year=1978 |publisher=Da Capo Press |location= |isbn=0-306-80949-4 }}</ref> Renken was in werklikheid majoor Nickolaus Ritter van die ''[[Abwehr]]'',<ref name="FBI 33 Members" /> wat verantwoordelik was vir militêre intelligensie.<ref name="Daily Mail" /> Na die dreigemente teen sy gesin, sy lewe en sy burgerskap, het Sebold ingestem om met die Nazi's saam te werk. Hy is daarna na 'n sewe weke lange opleidingsprogram in Hamburg, Duitsland, gestuur, waar hy geleer het om 'n kortgolfradio te gebruik, wat hy sou opstel wanneer hy na die Verenigde State sou terugkeer.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VnQduXa4JdoC|title=The FBI: A Comprehensive Reference Guide|last=Theoharis|first=Athan G.|date=1999-01-01|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780897749916|language=en}}</ref> Ritter het die finale instruksies aan Sebold gegee voordat hy na die Verenigde State vertrek het, insluitend die kortgolfradiokodes en die gebruik van mikrofoto's. Sebold het die alias "Harry Sawyer",<ref name="FBI 33 Members" /> die kodenaam TRAMP, en Abwehr-nommer A.3549 gekry.<ref name=Westpoint>{{cite web | url=http://www.usswestpoint.com/index.cfm?fuseaction=seastory&story=AMERICAsSpies.htm | title=America's Spies | publisher=USS Westpoint Reunion Association | accessdate=May 11, 2016 | archive-date=24 September 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160924075132/http://www.usswestpoint.com/index.cfm?fuseaction=seastory&story=AMERICAsSpies.htm | url-status=dead }}</ref> Sebold het die opdrag ontvang om met verskillende spioene te vergader, die instruksies van Duitsland af deur te gee, boodskappe terug te ontvang en dit in kode terug te stuur na Duitsland.<ref name="FBI Centennial History">{{cite web | url=https://www.fbi.gov/about-us/history/a-centennial-history/the-fbi-a-centennial-history-1908-2008 | title=The FBI: A Centennial History, 1908-2008 | publisher=U.S. Department of Justice, Federal Bureau of Investigation | date= | accessdate=May 11, 2016 | page=44 | isbn=978-0-16-080954-5 | location=Washington, D.C. | archive-date=22 April 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160422080227/https://www.fbi.gov/about-us/history/a-centennial-history/the-fbi-a-centennial-history-1908-2008 | url-status=dead }}{{USGovernment}}</ref> Die bedoeling was om die pogings van spioene wat tydens die Tweede Wêreldoorlog tegnologiese geheime aan die Duitsers oorgedra het, te onttrek.<ref name="Daily Mail">{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2690552/New-book-details-life-unsung-World-War-II-hero-helped-bring-Nazi-spy-ring-operating-America.html#ixzz48PxRj1Ih |title=Revealed: The unsung heroics of the New Yorker who helped bring down one of the BIGGEST spy rings in American history and helped defeat the Nazis in WWII |newspaper=[[Daily Mail]] |publisher=Associated Newspapers Ltd |author=Staff Reporter |date=13 Julie 2014 |access-date=11 Mei 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829062320/http://www.dailymail.co.uk/news/article-2690552/New-book-details-life-unsung-World-War-II-hero-helped-bring-Nazi-spy-ring-operating-America.html |archive-date=29 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Kontakte in Amerikaanse ambassade === Voordat hy Duitsland verlaat het, het Sebold die Amerikaanse konsulaat in [[Keulen]], Duitsland besoek, en daarop aangedring om met die konsul-generaal te praat. Hy het aan die konsul gesê dat hy afgepers word om 'n Duitse spioen te word, maar dat hy 'n lojale Amerikaanse burger was en met die FBI in die Verenigde State wou saamwerk. Die Amerikaanse regering het dit eens.<ref name="FBI 33 Members" /><ref name="Daily Mail" /><ref name="DW p. 141">{{cite book|author1=Reinhard R. Doerries|author2=Gerhard L. Weinberg|title=Hitler's Intelligence Chief: Walter Schellenberg: Walter Schellenberg|url=https://books.google.com/books?id=n58KBgb8mz4C&pg=PA141|date=October 18, 2013|publisher=Enigma Books|isbn=978-1-936274-13-0|page=141}}</ref> Destyds was daar geen teen-spioenasieprogram in die Verenigde State nie en Sebold het begin om die name van Duitse spioene in die land te identifiseer.<ref name="Daily Mail" /> Sebold vaar van [[Genua]], [[Italië]], en kom op 8 Februarie 1940 in [[New York Stad]] aan. Daar vestig Sebold (met geheime hulp van die FBI) homself as 'n raadgewende dieselingenieur met 'n kantoor by Times Square in [[Manhattan]].<ref name="FBI 33 Members" /><ref name="FBI Centennial History" /> === Duquesne Spioenasiesindikaat === ''Hoof artikel:'' [[Duquesne Spioenasiesindikaat]] Met die hulp van die FBI kon 'Harry Sawyer' 'n kantoor op Times Square bekom vir 'n maatskappy onder die naam 'Diesel Research Company'. Hierdie kantoor het 'n oënskynlike veilige ruimte gebied waar Nazi-spioene gemaklik gevoel het om met Sebold te ontmoet en hul planne te bespreek. Die kantoor het ook toegelaat dat spioene briewe aan vervaardigers soos Consolidated Aircraft Corporation te stuur, waarna hulle dan briewe sou ontvang soos "ontwikkeling van dieselmotors."<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9X5a1fgKqewC|title=A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century|last=Richelson|first=Jeffery T.|date=1997-07-17|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199880584|language=en}}</ref> Die spioene het na die kantoor gekom om bloudrukke, oorlogstydinligting en ander sensitiewe inligting rakende die Verenigde State af te lewer. Die kantoor was egter toegerus met versteekte mikrofone en tweerigtingspieëls, sodat FBI-agente die vergaderings vir toekomstige gebruik kon verfilm. Met behulp van die kantoor kon die FBI ontelbare ure van inkriminerende beeldmateriaal kry. Byvoorbeeld, die leier van die groep, Fritz Joubert Duquesne, is gemonitor tydens besprekings oor hoe brande by industriële aanlegte begin kon word om die produksie te vertraag, en het fotos van bloudrukke vir 'n nuwe [[bom]] wat in die Verenigde State gebou word, getoon. In verskillende beeldmateriaal verduidelik 'n spioen sy plan om 'n gebou te bombardeer en gaan sover as om dinamiet- en ontploffingsinstigeerders na Sebold se kantoor te bring. Sebold is deur die Abwehr opdrag gegee om Fritz Joubert Duquesne, met die naam DUNN, 'n Duitse spioen in New York, te kontak. Duquesne was sedert die [[Eerste Wêreldoorlog]] 'n spioen vir Duitsland; voor dit was hy 'n Boere-spioen in die [[Tweede Vryheidsoorlog]].<ref name=Westpoint /><ref>{{cite book|first=Peter|last=Duffy|title=Double Agent: The First Hero of World War II and How the FBI Outwitted and Destroyed a Nazi Spy Ring|url=https://books.google.com/books?id=XXIHBAAAQBAJ&pg=PA188|date=22 Julie 2014|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-1-4516-6795-0|page=188}}</ref> In die Verenigde State was Duquesne 'n ''New York Herald''-joernalis en was hy die 'meesterkoördineerder' van die Nazi-spioene wat in die Verenigde State werksaam was. Hy het vliegtuie en ander tegnologiemaatskappye gekontak en inligting gevra wat hy beweer dat hy vir sy lesings sou gebruik. Enige planne of foto's wat hy ontvang het, is na die [[Wehrmacht]] gestuur.<ref name="Daily Mail" /> [[Lêer:Fbi duquesne spy ring members.gif|duimnael|Fotos van die Duquesne Spioenasiesindikaat-lede. In sy kantoor en met kameras wat in die geheim afneem, het Sebold 'n reeks Nazi's ontmoet wat die geheime en sensitiewe nasionale verdediging en oorlogstyd-inligting aan die Gestapo wou deurgee.]] Op hul eerste vergadering was Duquesne baie bekommerd oor die moontlikheid van luistertoestelle in die kantoor van Sebold. Hy gee vir Sebold 'n nota waarin hy voorstel dat hulle elders moet praat. Nadat hulle na 'n wassery gegaan het, het die twee mans inligting uitgeruil oor lede van die Duitse intelligensie netwerk met wie hulle in kontak was.<ref name="FBI 33 Members" /> In sy kantoor en met kameras wat in die geheim afneem, het Sebold 'n reeks Nazi's ontmoet wat die geheime en sensitiewe nasionale verdediging en oorlogstyd-inligting aan die Gestapo wou deurgee.<ref name="FBI Centennial History" /> Duquesne het Sebold van inligting voorsien vir die oordrag na Duitsland tydens daaropvolgende vergaderings, en die vergaderings wat in die kantoor van Sebold plaasgevind het, is deur FBI agente verfilm. Duquesne, wat heftig anti-Brits was, het inligting ingedien oor nasionale verdediging in Amerika, die vaart van skepe na Britse hawens en [[tegnologie]]. Hy het ook gereeld geld uit Duitsland ontvang as betaling vir sy dienste.<ref name="FBI 33 Members" /> By een geleentheid het Duquesne vir Sebold fotos en spesifikasies voorsien van 'n nuwe soort bom wat in die Verenigde State geproduseer word. Hy beweer dat hy daardie materiaal bekom het deur in die geheim die DuPont-aanleg in Wilmington, [[Delaware]], binne te gaan. Duquesne het ook verduidelik hoe brande in industriële aanlegte begin kan word. Baie van die inligting wat Duquesne bekom het, was die resultaat van sy korrespondensie met industriële instellings. Hy het homself as student voorgestel, en hy het inligting aangevra oor hul produkte en vervaardigingsomstandighede.<ref name="FBI 33 Members" /> In Mei 1940 het FBI-agente op Long Island 'n kortgolfradiostasie opgerig en kontak met die Abwehr-radiostasie in Duitsland bewrkstellig, wat deel vorm van die intelligensie-ring van Sebold. Hierdie radiostasie was vir 16 maande 'n belangrikste kommunikasiekanaal tussen Duitse spioene in New York en die Abwehr. Gedurende hierdie tyd het die FBI se radiostasie meer as 300 boodskappe met vervalste of nuttelose inligting aan Duitsland gestuur, en 200 boodskappe van Duitsland ontvang. Deur Sebold het die VSA tientalle Duitse agente in die Verenigde State, [[Mexiko]] en Suid-Amerika geïdentifiseer.<ref name="FBI 33 Members" /><ref name="FBI Centennial History" /> In Junie 1941 het die FBI 33 Duitse agente in hegtenis geneem wat deel uitmaak van die netwerk van Sebold. Negentien van die agente wat gearresteer is, het onskuldig gepleit. Die res is op 3 September 1941 in die Federale distrikshof, Brooklyn, New York, verhoor. Die jurie het al 14 skuldig bevind op 13 Desember 1941.<ref name="FBI 33 Members" /> Die 33 lede van die Duquesne Spioenasiesindikaat is gevonnis om altesaam meer as 300 jaar tronkstraf uit te dien. Duquesne is tot 18 jaar gevangenisstraf gevonnis. Die Duquesne Spioenasiesindikaat is steeds die grootste spioenasiesaak in die Amerikaanse geskiedenis wat met skuldigbevindings geëindig het. As gevolg van die massiewe ondersoek, toe Amerika die oorlog betree, was die FBI vol vertroue dat daar geen groot Duitse spioenasienetwerk in die Amerikaanse samelewing teenwoordig was nie.<ref name="FBI Centennial History" /> Volgens die ''[[Daily Mail]]'': "Die tydige arrestasies het [[Adolf Hitler]] ontneem van die hulp van spioene op die oomblik toe hy dit die nodigste sou kry; die skuldigbevindings wat op 12 Desember 1941 plaasgevind het, 'n dag nadat die oorlog formeel teen Duitsland en Italië verklaar is deur die Verenigde State.<ref name="Daily Mail" /> Toe die verhoor eindig, het Sebold verdwyn. Hy het in 'n getuiebeskermingsprogram gegaan en onder 'n ander veronderstelde identiteit na [[Kalifornië]] verhuis. Hy het talle poste gehad, selfs probeer om 'n hoenderboer te wees, maar kon nooit 'n werk behou nie en was voortdurend geteister deur slegte gesondheid. Daarbenewens het briewe van sy familie terug in Duitsland verduidelik dat die Nazi's nog steeds hul wraak wou neem en hom in 'n konstante toestand van angs gelaat het. Sebold is met maniese [[Bipolêre gemoedsteuring|depressie]] gediagnoseer en is in 1965 in die Napa-staatshospitaal opgeneem. Vyf jaar later het hy 'n [[hartaanval]] gekry en is hy oorlede.<ref name="Westpoint" /> == Boeke en films == Boeke wat Sebold se loopbaan as dubbele agent aanspreek, sluit die volgende in: • die boek ''Passport to Treason: The Inside Story of Spies in America'' uit 1943 geskryf deur Alan Hynd. • die boek ''Double Agent: The First Hero of the World War II and how the FBI Outwitted and Destroyed a Nazi Spy Ring'' wat deur Peter Duffy geskryf is. Film: • Die riller van 1945, ''The House in 92nd Street'', is 'n dun verbloemde weergawe van die Duquesne Spioenasiesindikaat. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|William G. Sebold}} {{en-vertaal|William G. Sebold}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sebold, William G}} [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] s4ecdk3urzseevdzxayk7kcnl229zyw Aaron Yoo 0 283769 2901706 2125146 2026-05-05T23:56:41Z BurgertB 2401 Skakel 2901706 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Aaron Yoo | Beeld = Aaron Yoo.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1979|5|12}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en kinematograaf | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1683094 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Aaron Yoo''' (gebore 12 Mei 1979) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en kinematograaf. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Disturbia'' (2007), ''21'' (2008), ''Nick and Norah's Infinite Playlist'' (2008), en ''Friday the 13th'' (2009). == Filmografie == === Rolprente === * 2007: ''Disturbia'' * 2007: ''American Pastime'' * 2008: ''[[21 (rolprent)|21]]'' * 2008: ''Nick and Norah's Infinite Playlist'' * 2009: ''Friday the 13th'' * 2009: ''Labor Pains'' * 2012: ''She Wants Me'' * 2014: ''Kid Cannabis'' * 2015: ''Someone Else'' * 2015: ''Everything Before Us'' === Televisiereekse === * 2005: ''Cinema AZN'' * 2013: ''The Tomorrow People'' === Video's === * 2011: ''A Flicker in Eternity'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1683094|Aaron Yoo}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Yoo, Aaron}} [[Kategorie:Geboortes in 1979]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5mozezcvzcnea1nc4ox7gnq2r4fs3fz Tweede Libiese Burgeroorlog 0 293174 2901743 2884732 2026-05-06T08:07:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901743 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Libyan Civil War.svg|duimnael|Militêre situasie in Libië<!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update --> in Junie 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Onder beheer van die Huis van Verteenwoordigers en die Libiese Nasionale Leër}}{{legend|#cae7c4|Onder die beheer van die Regering van Nasionale Akkoord (GNA) en verskillende milisies wat die Libië Skild magte vorm}}{{legend|#afc6e9|Beheer deur plaaslike magte}}</div>]] Die '''Tweede Libiese Burgeroorlog'''<ref>{{cite web|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |title=Libya's Second Civil War: How did it come to this? |work=Conflict News |accessdate=22 Maart 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |archivedate=20 Maart 2015}}<br />{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|author=National Post View|date=24 Februarie 2015|work=National Post|accessdate=22 Maart 2015}}</ref> was 'n konflik tussen mededingende faksies wat beheer oor Libië wou kry. Die konflik het van 2014 tot 2020 geduur. Nadat die [[burgeroorlog]] uitgebreek het, was die konflik meestal tussen: * die Algemene Nasionale Kongres (''General National Congress'' - GNC, wat sedert 2016 deur die Regering van Nasionale Akkoord - ''Government of National Accord'' - GNA - vervang is), gelei deur Fayez al-Sarraj, gebaseer in die hoofstad [[Tripoli]] en gestig ná mislukte militêre [[staatsgreep|staatsgrepe]] en die hervestiging van die Huis van Verteenwoordigers na Tobroek. Die GNA is die [[Verenigde Nasies]] erkende regering van [[Libië]]. * die Huis van Verteenwoordigers (''House of Representatives'' - HoR), wat in 2014 met 'n lae kiesersdeelname verkies is, en geskuif het na [[Tobroek]]. Die HoR het maarskalk [[Khalifa Haftar]] aangestel as opperbevelvoerder van die Libiese Nasionale Leër met die missie om die HoR se [[soewereiniteit]] oor die hele Libiese grondgebied te herstel. Die Huis van Verteenwoordigers (HoR) (ook bekend as die Raad van Afgevaardigdes) is die monokamerparlement van Libië wat na Tobroek verhuis het na die besetting van Tripoli in 2014 deur gewapende Islamitiese groepe. Die Huis van Verteenwoordigers is in beheer van Oos- en Sentraal-Libië en het die lojaliteit van die Libiese Nasionale Leër en generaal Khalifa Haftar wat op 2 Maart 2015 amptelik as bevelvoerder aangestel is. Die Huis van Verteenwoordigers is ondersteun deur lugaanvalle van [[Egipte]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (UAE).<ref name="guardianbriefing">{{cite news |last1=Stephen |first1=Chris |title=War in Libya - the Guardian briefing |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |access-date=19 Februarie 2015 |work=[[The Guardian]] |date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417013942/https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Algemene Nasionale Kongres (GNC), gebaseer in die weste van Libië en gesteun deur verskillende milisies (hoofsaaklik ''Libië Dagbreek'' in die weste en ''Libië Skild'' in die ooste) met 'n mate van steun van [[Katar]] en [[Turkye]]<ref name=guardianbriefing /><ref>{{cite web |url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |title=Libya's Legitimacy Crisis |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date=20 Augustus 2014 |access-date=6 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209162707/https://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |archive-date=9 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |title=That it should come to this |work=The Economist |date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206213311/https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |archive-date=6 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |work=Al-Ahram Online |title=Bashir says Sudan to work with UAE to control fighting in Libya |date=23 Februarie 2015 |access-date=24 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211709/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>, het aanvanklik die uitslag van die 2014-verkiesing aanvaar, maar dit verwerp nadat die Konstitusionele Hof 'n wysiging ten opsigte van die padkaart vir Libië se oorgangs- en Huis van Verteenwoordigers-verkiesing nietig verklaar het. As gevolg van omstredenheid oor grondwetlike wysigings, weier die Huis van Verteenwoordigers om die gesag van die GNC in Tripoli, te erken<ref>{{cite web |url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/ |title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections |archive-date=8 Maart 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>, wat deur sterk milisies uit die westelike kusstad [[Misrata]] ondersteun word. In Desember 2015 is die Libiese politieke ooreenkoms (LPO)<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement |publisher=UN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106071337/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |archive-date= 6 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Februarie 2020 }}</ref> onderteken na lang samesprekings in Skhirat. Die LPO was die resultaat van uitgerekte onderhandelinge tussen mededingende politieke kampe in Tripoli, Tobroek en elders, wat ooreengekom het om te verenig as die Regering van Nasionale Akkoord (''Government of National Accord'' - GNA). Op 30 Maart 2016 het Fayez Sarraj, die hoof van die GNA, in Tripoli aangekom en daarvandaan begin werk ondanks teenkanting van GNC.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli |last=Stephen |first=Chris |date=30 Maart 2016 |website=The Guardian |access-date=28 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221084913/https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die Regering van Nasionale Akkoord tans die enigste internasionaal-erkende regering in die land is, bly die gesag daarvan nie erken deur die Huis van Verteenwoordigers (HoR) nie, aangesien daar nog nie ooreengekom is oor spesifieke besonderhede wat vir albei kante aanvaarbaar is nie, veral met betrekking tot die toekoms van Haftar. Benewens hierdie drie faksies, is daar ook kleiner mededingende groepe in die politieke prosesse in Libië soos die Islamitiese Shura Council of [[Benghazi]] Revolutionaries, gelei deur Ansar al-Sharia, wat die steun van die GNA gehad het en in 2017 in Benghazi verslaan is<ref name="Benghazi">{{cite news|date=1 August 2014|work=The International Business Times |title=Ansar Al-Sharia Claims Control Of Benghazi, Declares Islamic Emirate In Libya|url=http://www.ibtimes.com/ansar-al-sharia-claims-control-benghazi-declares-islamic-emirate-libya-1645328}}<br />{{cite news |newspaper=The Star |date=31 Oktober 2014 |url=http://www.thestar.com.my/News/World/2014/10/31/Libyan-army-says-recaptures-four-barracks-in-Benghazi/ |title=Libyan army says recaptures four barracks in Benghazi}}</ref><ref name=stronghold>{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |title=Libyan army takes over remaining militant stronghold in Benghazi |agency=Xinhua News Agency |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818134829/http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |archive-date=18 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR |title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet |work=Libya Herald |date=18 November 2014 |access-date=14 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404224712/http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/ |archive-date=4 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>; die [[Islamitiese Staat|Islamitiese Staat van Irak en die Libiese Provinsies]] (ISIL)<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/ |title=Why Picking Sides in Libya won't work |work=Foreign Policy|date=6 Maart 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref>; die Shura-raad van Mujahideen in Derna wat ISIL in Julie 2015 uit Derna verdryf en later self in 2018 in Derna verslaan is deur die Tobroek-regering<ref name="ISIL expelled from Derna">{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia |work=International Business Times UK |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123636/https://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>; sowel as baie milisies en gewapende groepe, wie se lojaliteit dikwels verander. In Mei 2016 het die GNA en die GNC 'n gesamentlike offensief geloods om gebiede in en om [[Sirte]] vanaf ISIL te ontset. Hierdie offensief het daartoe gelei dat ISIL beheer verloor het oor alle belangrike gebiede wat hul voorheen in Libië beheer het.<ref name="auto2">{{cite news|title=Attack on Sirte "imminent" says Presidency Council's new Operations Room|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/07/attack-in-sirte-imminent-says-presidency-councils-new-operations-room/|accessdate=7 May 2016|work=Libya Herald|date=7 Mei 2016}}<br />{{cite news|title=Central Region Joint Operations Room announces all-out war on ISIS in Sirte|url=http://www.libyanexpress.com/central-region-joint-operations-room-announces-all-out-war-isis-in-sirte/|accessdate=7 Mei 2016|work=Libyan Express|date=7 Mei 2016}}</ref><ref name="OffensiveSeized">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|work=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|access-date=16 May 2016|date=16 Mei 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 Junie 2016|accessdate=24 Junie 2016}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|access-date=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br />{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|work=The Libya Observer|access-date=2016-12-07|date=2016-06-09|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 Desember 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|work=Daily Sabah|date=6 Desember 2016|accessdate=6 Desember 2016}}</ref> Later in 2016 het magte wat lojaal teenoor Khalifa al-Ghawil was, 'n staatsgreep probeer teen [[Fayez al-Sarraj]] en die Presidentsraad van die GNA.<ref>{{cite web |url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya |work=Libyan Express |date=16 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211720/https://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 Oktober 2020 het die 5+5 Gesamentlike Libiese Militêre Kommissie wat die Libiese Nasionale Leër (Khalifa Haftar se magte) en die GNA verteenwoordig het 'n "permanente skietstilstandooreenkoms in alle gebiede van Libië" bereik. Die ooreenkoms, wat onmiddellik van krag was, het vereis dat alle buitelandse vegters Libië binne drie maande verlaat terwyl 'n gesamentlike polisiemag betwiste gebiede sou patrolleer. Die eerste kommersiële vlug tussen Tripoli en Benghazi het dieselfde dag plaasgevind.<ref name="auto6">{{cite news |last1=Nebehay |first1=Stephanie |last2=McDowall |first2=Angus |editor1-last=Jones|editor1-first=Gareth |editor2-last=Maclean |editor2-first=William|title=Warring Libya rivals sign truce but tough political talks ahead |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-ceasefire/warring-libya-rivals-sign-truce-but-tough-political-talks-ahead-idUSKBN2781BD?il=0 |access-date=23 Oktober 2020 |work=[[Reuters]] |date=23 Oktober 2020}}</ref><ref name="auto4">{{cite news |title=UN says Libya sides reach 'permanent ceasefire' deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/23/un-says-libya-sides-reach-permanent-ceasefire-deal |access-date=23 Oktober 2020 |agency=[[Al Jazeera]] |date=23 Oktober 2020}}</ref> Op 10 Maart 2021 is 'n tussentydse [[nasionale eenheidsregering]] gevorm, wat na verwagting in plek sou bly tot die volgende Libiese presidensiële verkiesing wat vir 10 Desember geskeduleer is.<ref name="alj">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/10/libyan-lawmakers-endorse-govt-of-pm-designate-dbeibah|title=Libyan lawmakers approve gov't of PM-designate Dbeibah|access-date=10 Maart 2021|agency=[[Al Jazeera]]|date=10 Maart 2021}}</ref> Die verkiesing is egter verskeie kere vertraag<ref>{{Cite web|title=Libya electoral commission dissolves poll committees|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/21/libya-electoral-commission-dissolves-poll-committees|access-date=21 December 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricaNews|date=17 Januarie 2022|title=UN: Libya elections could be held in June|url=https://www.africanews.com/2022/01/17/libya-elections-could-be-in-june-un-official/|access-date=23 Januarie 2022|website=Africanews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-26 |title=Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/libyas-pm-dbeibah-proposes-holding-polls-at-end-of-2022 |access-date=2022-06-14 |website=Daily Sabah}}</ref>sedert, wat die eenheidsregering effektief onbepaald aan bewind gebring het, wat spanning veroorsaak het wat dreig om die oorlog te laat herleef. == Oorsig oor die buitelandse betrokkenheid by die burgeroorlog == Sedert die val van Ghaddafi het die tweede Libiese burgeroorlog ontwikkel tot die stryd tussen maarskalk Haftar (met 'n magsbasis in die ooste van Libië) en die internasionaal erkende regering die GNA (met 'n magsbasis in die weste van Libië met die hoofstad Tripoli). Maarskalk Haftar word ondersteun deur [[Egipte]], die [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Frankryk]] en [[Rusland]]. Die internasionaal erkende regering word ondersteun deur [[Italië]], [[Katar]] en [[Turkye]]. Egipte en die VAE verkies Haftar om geopolitieke en interne politieke redes weens 'n sterk afkeur van die Moslem-broederskap wat invloedryk in die internasionaal erkende regering is. [[Duitsland]] probeer as neutrale party in die konflik bemiddel. Die Turkse regering, vanweë sy oorsprong in die Moslem-broederskap, maar ook as gevolg van 'n bilaterale ooreenkoms met die internasionaal erkende regering rakende territoriale water, het 'n groot belang in die oorwinning / oorlewing van die internasionaal erkende regering. Op 2 Januarie 2020 het die Turkse parlement met 'n groot meerderheid ingestem om die regering se voorstel om troepe na Libië vir 'n jaar te stuur ter ondersteuning van die internasionaal erkende regering van premier Fayez el-Serraj. Dat Turkye het hierdie stap geneem het - ondanks besware van die [[NAVO]]-bondgenote en die [[Arabiese Liga]] - en het te make met die beoogde beskerming van sy ekonomiese belange, veral energievoorsiening. As 'n voormalige koloniseerder het Italië 'n belang in Libië weens die olie- en gasbelange, sowel as die Libiese kuswag wat immigrante wat vir [[Europa]] bestem is, verhinder. Die huidige burgeroorlog word gekenmerk deur periodieke intensiewe gevegte, veral rondom die hoofstad Tripoli, asook baie internasionale diplomatieke konsultasies. Turkye het deur derde partye baie manskappe na Tripoli gestuur. As gevolg van sy konflik met [[Saoedi-Arabië]], het Katar 'n belang om sy bondgenoot Turkye te ondersteun: veral weens die opposisie van die absoluutste monargieë in die [[Persiese Golf]] teen die Moslem-broederskap en spanning met [[Iran]]. Alhoewel Katar 'n [[absolute monargie]] is, is daar 'n pro-Moslem-broederskapbeleid en goeie betrekkinge met Iran. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leeswerk == * Daveed Gartenstein-Ross, [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''Terrorism in North Africa After Benghazi: The Jihadist Regional Outlook'' (International Centre for Counter-Terrorism - The Hague, 2013)] * Pelham, Nicolas. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ Libya Against Itself] (February 2015). "Libyans feel even more isolated than when the UN imposed sanctions on Qaddafi. The civil society that briefly emerged after the colonel's downfall has all but disappeared. Each activist can reel off the names of colleagues shot dead or kidnapped, often by Islamists." ''New York Review of Books'' * Kampmark, Binoy. [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ How Interventions Come Back to Haunt Us: Demolishing Libya] (Feb. 2015). ''CounterPunch'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tweede Libiese Burgeroorlog}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Libyan Civil War (2014–present) }} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Tweede Libische Burgeroorlog }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libië]] [[Kategorie:Oorloë]] 0fry7dq90vvfivgtyo4w3kgi7mps5oy 2901744 2901743 2026-05-06T08:07:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901744 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Libyan Civil War.svg|duimnael|Militêre situasie in Libië<!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update --> in Junie 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Onder beheer van die Huis van Verteenwoordigers en die Libiese Nasionale Leër}}{{legend|#cae7c4|Onder die beheer van die Regering van Nasionale Akkoord (GNA) en verskillende milisies wat die Libië Skild magte vorm}}{{legend|#afc6e9|Beheer deur plaaslike magte}}</div>]] Die '''Tweede Libiese Burgeroorlog'''<ref>{{cite web|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |title=Libya's Second Civil War: How did it come to this? |work=Conflict News |accessdate=22 Maart 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |archivedate=20 Maart 2015}}<br />{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|author=National Post View|date=24 Februarie 2015|work=National Post|accessdate=22 Maart 2015}}</ref> was 'n konflik tussen mededingende faksies wat beheer oor Libië wou kry. Die konflik het van 2014 tot 2020 geduur. Nadat die [[burgeroorlog]] uitgebreek het, was die konflik meestal tussen: * die Algemene Nasionale Kongres (''General National Congress'' - GNC, wat sedert 2016 deur die Regering van Nasionale Akkoord - ''Government of National Accord'' - GNA - vervang is), gelei deur Fayez al-Sarraj, gebaseer in die hoofstad [[Tripoli]] en gestig ná mislukte militêre [[staatsgreep|staatsgrepe]] en die hervestiging van die Huis van Verteenwoordigers na Tobroek. Die GNA is die [[Verenigde Nasies]] erkende regering van [[Libië]]. * die Huis van Verteenwoordigers (''House of Representatives'' - HoR), wat in 2014 met 'n lae kiesersdeelname verkies is, en geskuif het na [[Tobroek]]. Die HoR het maarskalk [[Khalifa Haftar]] aangestel as opperbevelvoerder van die Libiese Nasionale Leër met die missie om die HoR se [[soewereiniteit]] oor die hele Libiese grondgebied te herstel. Die Huis van Verteenwoordigers (HoR) (ook bekend as die Raad van Afgevaardigdes) is die monokamerparlement van Libië wat na Tobroek verhuis het na die besetting van Tripoli in 2014 deur gewapende Islamitiese groepe. Die Huis van Verteenwoordigers is in beheer van Oos- en Sentraal-Libië en het die lojaliteit van die Libiese Nasionale Leër en generaal Khalifa Haftar wat op 2 Maart 2015 amptelik as bevelvoerder aangestel is. Die Huis van Verteenwoordigers is ondersteun deur lugaanvalle van [[Egipte]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (UAE).<ref name="guardianbriefing">{{cite news |last1=Stephen |first1=Chris |title=War in Libya - the Guardian briefing |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |access-date=19 Februarie 2015 |work=[[The Guardian]] |date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417013942/https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Algemene Nasionale Kongres (GNC), gebaseer in die weste van Libië en gesteun deur verskillende milisies (hoofsaaklik ''Libië Dagbreek'' in die weste en ''Libië Skild'' in die ooste) met 'n mate van steun van [[Katar]] en [[Turkye]],<ref name=guardianbriefing /><ref>{{cite web |url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |title=Libya's Legitimacy Crisis |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date=20 Augustus 2014 |access-date=6 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209162707/https://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |archive-date=9 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |title=That it should come to this |work=The Economist |date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206213311/https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |archive-date=6 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |work=Al-Ahram Online |title=Bashir says Sudan to work with UAE to control fighting in Libya |date=23 Februarie 2015 |access-date=24 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211709/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het aanvanklik die uitslag van die 2014-verkiesing aanvaar, maar dit verwerp nadat die Konstitusionele Hof 'n wysiging ten opsigte van die padkaart vir Libië se oorgangs- en Huis van Verteenwoordigers-verkiesing nietig verklaar het. As gevolg van omstredenheid oor grondwetlike wysigings, weier die Huis van Verteenwoordigers om die gesag van die GNC in Tripoli, te erken<ref>{{cite web |url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/ |title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections |archive-date=8 Maart 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>, wat deur sterk milisies uit die westelike kusstad [[Misrata]] ondersteun word. In Desember 2015 is die Libiese politieke ooreenkoms (LPO)<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement |publisher=UN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106071337/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |archive-date= 6 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Februarie 2020 }}</ref> onderteken na lang samesprekings in Skhirat. Die LPO was die resultaat van uitgerekte onderhandelinge tussen mededingende politieke kampe in Tripoli, Tobroek en elders, wat ooreengekom het om te verenig as die Regering van Nasionale Akkoord (''Government of National Accord'' - GNA). Op 30 Maart 2016 het Fayez Sarraj, die hoof van die GNA, in Tripoli aangekom en daarvandaan begin werk ondanks teenkanting van GNC.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli |last=Stephen |first=Chris |date=30 Maart 2016 |website=The Guardian |access-date=28 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221084913/https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die Regering van Nasionale Akkoord tans die enigste internasionaal-erkende regering in die land is, bly die gesag daarvan nie erken deur die Huis van Verteenwoordigers (HoR) nie, aangesien daar nog nie ooreengekom is oor spesifieke besonderhede wat vir albei kante aanvaarbaar is nie, veral met betrekking tot die toekoms van Haftar. Benewens hierdie drie faksies, is daar ook kleiner mededingende groepe in die politieke prosesse in Libië soos die Islamitiese Shura Council of [[Benghazi]] Revolutionaries, gelei deur Ansar al-Sharia, wat die steun van die GNA gehad het en in 2017 in Benghazi verslaan is<ref name="Benghazi">{{cite news|date=1 August 2014|work=The International Business Times |title=Ansar Al-Sharia Claims Control Of Benghazi, Declares Islamic Emirate In Libya|url=http://www.ibtimes.com/ansar-al-sharia-claims-control-benghazi-declares-islamic-emirate-libya-1645328}}<br />{{cite news |newspaper=The Star |date=31 Oktober 2014 |url=http://www.thestar.com.my/News/World/2014/10/31/Libyan-army-says-recaptures-four-barracks-in-Benghazi/ |title=Libyan army says recaptures four barracks in Benghazi}}</ref><ref name=stronghold>{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |title=Libyan army takes over remaining militant stronghold in Benghazi |agency=Xinhua News Agency |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818134829/http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |archive-date=18 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR |title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet |work=Libya Herald |date=18 November 2014 |access-date=14 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404224712/http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/ |archive-date=4 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>; die [[Islamitiese Staat|Islamitiese Staat van Irak en die Libiese Provinsies]] (ISIL)<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/ |title=Why Picking Sides in Libya won't work |work=Foreign Policy|date=6 Maart 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref>; die Shura-raad van Mujahideen in Derna wat ISIL in Julie 2015 uit Derna verdryf en later self in 2018 in Derna verslaan is deur die Tobroek-regering<ref name="ISIL expelled from Derna">{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia |work=International Business Times UK |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123636/https://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>; sowel as baie milisies en gewapende groepe, wie se lojaliteit dikwels verander. In Mei 2016 het die GNA en die GNC 'n gesamentlike offensief geloods om gebiede in en om [[Sirte]] vanaf ISIL te ontset. Hierdie offensief het daartoe gelei dat ISIL beheer verloor het oor alle belangrike gebiede wat hul voorheen in Libië beheer het.<ref name="auto2">{{cite news|title=Attack on Sirte "imminent" says Presidency Council's new Operations Room|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/07/attack-in-sirte-imminent-says-presidency-councils-new-operations-room/|accessdate=7 May 2016|work=Libya Herald|date=7 Mei 2016}}<br />{{cite news|title=Central Region Joint Operations Room announces all-out war on ISIS in Sirte|url=http://www.libyanexpress.com/central-region-joint-operations-room-announces-all-out-war-isis-in-sirte/|accessdate=7 Mei 2016|work=Libyan Express|date=7 Mei 2016}}</ref><ref name="OffensiveSeized">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|work=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|access-date=16 May 2016|date=16 Mei 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 Junie 2016|accessdate=24 Junie 2016}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|access-date=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br />{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|work=The Libya Observer|access-date=2016-12-07|date=2016-06-09|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 Desember 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|work=Daily Sabah|date=6 Desember 2016|accessdate=6 Desember 2016}}</ref> Later in 2016 het magte wat lojaal teenoor Khalifa al-Ghawil was, 'n staatsgreep probeer teen [[Fayez al-Sarraj]] en die Presidentsraad van die GNA.<ref>{{cite web |url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya |work=Libyan Express |date=16 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211720/https://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 Oktober 2020 het die 5+5 Gesamentlike Libiese Militêre Kommissie wat die Libiese Nasionale Leër (Khalifa Haftar se magte) en die GNA verteenwoordig het 'n "permanente skietstilstandooreenkoms in alle gebiede van Libië" bereik. Die ooreenkoms, wat onmiddellik van krag was, het vereis dat alle buitelandse vegters Libië binne drie maande verlaat terwyl 'n gesamentlike polisiemag betwiste gebiede sou patrolleer. Die eerste kommersiële vlug tussen Tripoli en Benghazi het dieselfde dag plaasgevind.<ref name="auto6">{{cite news |last1=Nebehay |first1=Stephanie |last2=McDowall |first2=Angus |editor1-last=Jones|editor1-first=Gareth |editor2-last=Maclean |editor2-first=William|title=Warring Libya rivals sign truce but tough political talks ahead |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-ceasefire/warring-libya-rivals-sign-truce-but-tough-political-talks-ahead-idUSKBN2781BD?il=0 |access-date=23 Oktober 2020 |work=[[Reuters]] |date=23 Oktober 2020}}</ref><ref name="auto4">{{cite news |title=UN says Libya sides reach 'permanent ceasefire' deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/23/un-says-libya-sides-reach-permanent-ceasefire-deal |access-date=23 Oktober 2020 |agency=[[Al Jazeera]] |date=23 Oktober 2020}}</ref> Op 10 Maart 2021 is 'n tussentydse [[nasionale eenheidsregering]] gevorm, wat na verwagting in plek sou bly tot die volgende Libiese presidensiële verkiesing wat vir 10 Desember geskeduleer is.<ref name="alj">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/10/libyan-lawmakers-endorse-govt-of-pm-designate-dbeibah|title=Libyan lawmakers approve gov't of PM-designate Dbeibah|access-date=10 Maart 2021|agency=[[Al Jazeera]]|date=10 Maart 2021}}</ref> Die verkiesing is egter verskeie kere vertraag<ref>{{Cite web|title=Libya electoral commission dissolves poll committees|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/21/libya-electoral-commission-dissolves-poll-committees|access-date=21 December 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricaNews|date=17 Januarie 2022|title=UN: Libya elections could be held in June|url=https://www.africanews.com/2022/01/17/libya-elections-could-be-in-june-un-official/|access-date=23 Januarie 2022|website=Africanews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-26 |title=Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/libyas-pm-dbeibah-proposes-holding-polls-at-end-of-2022 |access-date=2022-06-14 |website=Daily Sabah}}</ref>sedert, wat die eenheidsregering effektief onbepaald aan bewind gebring het, wat spanning veroorsaak het wat dreig om die oorlog te laat herleef. == Oorsig oor die buitelandse betrokkenheid by die burgeroorlog == Sedert die val van Ghaddafi het die tweede Libiese burgeroorlog ontwikkel tot die stryd tussen maarskalk Haftar (met 'n magsbasis in die ooste van Libië) en die internasionaal erkende regering die GNA (met 'n magsbasis in die weste van Libië met die hoofstad Tripoli). Maarskalk Haftar word ondersteun deur [[Egipte]], die [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Frankryk]] en [[Rusland]]. Die internasionaal erkende regering word ondersteun deur [[Italië]], [[Katar]] en [[Turkye]]. Egipte en die VAE verkies Haftar om geopolitieke en interne politieke redes weens 'n sterk afkeur van die Moslem-broederskap wat invloedryk in die internasionaal erkende regering is. [[Duitsland]] probeer as neutrale party in die konflik bemiddel. Die Turkse regering, vanweë sy oorsprong in die Moslem-broederskap, maar ook as gevolg van 'n bilaterale ooreenkoms met die internasionaal erkende regering rakende territoriale water, het 'n groot belang in die oorwinning / oorlewing van die internasionaal erkende regering. Op 2 Januarie 2020 het die Turkse parlement met 'n groot meerderheid ingestem om die regering se voorstel om troepe na Libië vir 'n jaar te stuur ter ondersteuning van die internasionaal erkende regering van premier Fayez el-Serraj. Dat Turkye het hierdie stap geneem het - ondanks besware van die [[NAVO]]-bondgenote en die [[Arabiese Liga]] - en het te make met die beoogde beskerming van sy ekonomiese belange, veral energievoorsiening. As 'n voormalige koloniseerder het Italië 'n belang in Libië weens die olie- en gasbelange, sowel as die Libiese kuswag wat immigrante wat vir [[Europa]] bestem is, verhinder. Die huidige burgeroorlog word gekenmerk deur periodieke intensiewe gevegte, veral rondom die hoofstad Tripoli, asook baie internasionale diplomatieke konsultasies. Turkye het deur derde partye baie manskappe na Tripoli gestuur. As gevolg van sy konflik met [[Saoedi-Arabië]], het Katar 'n belang om sy bondgenoot Turkye te ondersteun: veral weens die opposisie van die absoluutste monargieë in die [[Persiese Golf]] teen die Moslem-broederskap en spanning met [[Iran]]. Alhoewel Katar 'n [[absolute monargie]] is, is daar 'n pro-Moslem-broederskapbeleid en goeie betrekkinge met Iran. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leeswerk == * Daveed Gartenstein-Ross, [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''Terrorism in North Africa After Benghazi: The Jihadist Regional Outlook'' (International Centre for Counter-Terrorism - The Hague, 2013)] * Pelham, Nicolas. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ Libya Against Itself] (February 2015). "Libyans feel even more isolated than when the UN imposed sanctions on Qaddafi. The civil society that briefly emerged after the colonel's downfall has all but disappeared. Each activist can reel off the names of colleagues shot dead or kidnapped, often by Islamists." ''New York Review of Books'' * Kampmark, Binoy. [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ How Interventions Come Back to Haunt Us: Demolishing Libya] (Feb. 2015). ''CounterPunch'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tweede Libiese Burgeroorlog}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Libyan Civil War (2014–present) }} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Tweede Libische Burgeroorlog }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libië]] [[Kategorie:Oorloë]] hkyf4pnbputrcib341xnd2p05jolzs6 2901745 2901744 2026-05-06T08:09:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901745 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Libyan Civil War.svg|duimnael|Militêre situasie in Libië<!-- do not change the date unless the map has been manually updated; the map does not auto-update --> in Junie 2020<div style="text-align: left;">{{legend|#ebc0b3|Onder beheer van die Huis van Verteenwoordigers en die Libiese Nasionale Leër}}{{legend|#cae7c4|Onder die beheer van die Regering van Nasionale Akkoord (GNA) en verskillende milisies wat die Libië Skild magte vorm}}{{legend|#afc6e9|Beheer deur plaaslike magte}}</div>]] Die '''Tweede Libiese Burgeroorlog'''<ref>{{cite web|url=http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |title=Libya's Second Civil War: How did it come to this? |work=Conflict News |accessdate=22 Maart 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150320232806/http://www.conflict-news.com/libyas-second-civil-war-how-did-it-come-to-this/ |archivedate=20 Maart 2015}}<br />{{cite web|url=http://news.nationalpost.com/2015/02/24/national-post-view-stabilizing-libya-may-be-the-best-way-to-keep-europe-safe/|title=National Post View: Stabilizing Libya may be the best way to keep Europe safe|author=National Post View|date=24 Februarie 2015|work=National Post|accessdate=22 Maart 2015}}</ref> was 'n konflik tussen mededingende faksies wat beheer oor Libië wou kry. Die konflik het van 2014 tot 2020 geduur. Nadat die [[burgeroorlog]] uitgebreek het, was die konflik meestal tussen: * die Algemene Nasionale Kongres (''General National Congress'' - GNC, wat sedert 2016 deur die Regering van Nasionale Akkoord - ''Government of National Accord'' - GNA - vervang is), gelei deur Fayez al-Sarraj, gebaseer in die hoofstad [[Tripoli]] en gestig ná mislukte militêre [[staatsgreep|staatsgrepe]] en die hervestiging van die Huis van Verteenwoordigers na Tobroek. Die GNA is die [[Verenigde Nasies]] erkende regering van [[Libië]]. * die Huis van Verteenwoordigers (''House of Representatives'' - HoR), wat in 2014 met 'n lae kiesersdeelname verkies is, en geskuif het na [[Tobroek]]. Die HoR het maarskalk [[Khalifa Haftar]] aangestel as opperbevelvoerder van die Libiese Nasionale Leër met die missie om die HoR se [[soewereiniteit]] oor die hele Libiese grondgebied te herstel. Die Huis van Verteenwoordigers (HoR) (ook bekend as die Raad van Afgevaardigdes) is die monokamerparlement van Libië wat na Tobroek verhuis het na die besetting van Tripoli in 2014 deur gewapende Islamitiese groepe. Die Huis van Verteenwoordigers is in beheer van Oos- en Sentraal-Libië en het die lojaliteit van die Libiese Nasionale Leër en generaal Khalifa Haftar wat op 2 Maart 2015 amptelik as bevelvoerder aangestel is. Die Huis van Verteenwoordigers is ondersteun deur lugaanvalle van [[Egipte]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (UAE).<ref name="guardianbriefing">{{cite news |last1=Stephen |first1=Chris |title=War in Libya - the Guardian briefing |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |access-date=19 Februarie 2015 |work=[[The Guardian]] |date=29 Augustus 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417013942/https://www.theguardian.com/world/2014/aug/29/-sp-briefing-war-in-libya |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Algemene Nasionale Kongres (GNC), gebaseer in die weste van Libië en gesteun deur verskillende milisies (hoofsaaklik ''Libië Dagbreek'' in die weste en ''Libië Skild'' in die ooste) met 'n mate van steun van [[Katar]] en [[Turkye]],<ref name=guardianbriefing /><ref>{{cite web |url=http://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |title=Libya's Legitimacy Crisis |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |date=20 Augustus 2014 |access-date=6 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209162707/https://carnegieendowment.org/2014/10/06/libya-s-legitimacy-crisis/hr9j |archive-date=9 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |title=That it should come to this |work=The Economist |date=10 Januarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206213311/https://www.economist.com/news/briefing/21638123-four-year-descent-arab-spring-factional-chaos-it-should-come |archive-date=6 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |work=Al-Ahram Online |title=Bashir says Sudan to work with UAE to control fighting in Libya |date=23 Februarie 2015 |access-date=24 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211709/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/2/8/123755/World/Region/Bashir-says-Sudan-to-work-with-UAE-to-control-figh.aspx |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> het aanvanklik die uitslag van die 2014-verkiesing aanvaar, maar dit verwerp nadat die Konstitusionele Hof 'n wysiging ten opsigte van die padkaart vir Libië se oorgangs- en Huis van Verteenwoordigers-verkiesing nietig verklaar het. As gevolg van omstredenheid oor grondwetlike wysigings, weier die Huis van Verteenwoordigers om die gesag van die GNC in Tripoli, te erken<ref>{{cite web |url=http://www.libya-analysis.com/libyan-elections/ |title=Libyan Unity Government Extends Control Over Tripoli Ministries |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308221758/http://www.libya-analysis.com/libyan-elections |archive-date=8 Maart 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref>, wat deur sterk milisies uit die westelike kusstad [[Misrata]] ondersteun word. In Desember 2015 is die Libiese politieke ooreenkoms (LPO)<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |title=UN welcomes 'historic' signing of Libyan Political Agreement |publisher=UN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106071337/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=52845#.VyJoBKMrLKI |archive-date= 6 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=19 Februarie 2020 }}</ref> onderteken na lang samesprekings in Skhirat. Die LPO was die resultaat van uitgerekte onderhandelinge tussen mededingende politieke kampe in Tripoli, Tobroek en elders, wat ooreengekom het om te verenig as die Regering van Nasionale Akkoord (''Government of National Accord'' - GNA). Op 30 Maart 2016 het Fayez Sarraj, die hoof van die GNA, in Tripoli aangekom en daarvandaan begin werk ondanks teenkanting van GNC.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |title=Chief of Libya's new UN-backed government arrives in Tripoli |last=Stephen |first=Chris |date=30 Maart 2016 |website=The Guardian |access-date=28 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221084913/https://www.theguardian.com/world/2016/mar/30/chief-libyas-un-backed-government-fayez-sarraj-arrives-tripoli |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel die Regering van Nasionale Akkoord tans die enigste internasionaal-erkende regering in die land is, bly die gesag daarvan nie erken deur die Huis van Verteenwoordigers (HoR) nie, aangesien daar nog nie ooreengekom is oor spesifieke besonderhede wat vir albei kante aanvaarbaar is nie, veral met betrekking tot die toekoms van Haftar. Benewens hierdie drie faksies, is daar ook kleiner mededingende groepe in die politieke prosesse in Libië soos die Islamitiese Shura Council of [[Benghazi]] Revolutionaries, gelei deur Ansar al-Sharia, wat die steun van die GNA gehad het en in 2017 in Benghazi verslaan is<ref name="Benghazi">{{cite news|date=1 August 2014|work=The International Business Times |title=Ansar Al-Sharia Claims Control Of Benghazi, Declares Islamic Emirate In Libya|url=http://www.ibtimes.com/ansar-al-sharia-claims-control-benghazi-declares-islamic-emirate-libya-1645328}}<br />{{cite news |newspaper=The Star |date=31 Oktober 2014 |url=http://www.thestar.com.my/News/World/2014/10/31/Libyan-army-says-recaptures-four-barracks-in-Benghazi/ |title=Libyan army says recaptures four barracks in Benghazi}}</ref><ref name=stronghold>{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |title=Libyan army takes over remaining militant stronghold in Benghazi |agency=Xinhua News Agency |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818134829/http://www.xinhuanet.com/english/2017-12/29/c_136858201.htm |archive-date=18 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/#axzz3cnd2kDDR |title=Omar Al-Hassi in "beautiful" Ansar row while "100" GNC members meet |work=Libya Herald |date=18 November 2014 |access-date=14 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190404224712/http://www.libyaherald.com/2014/11/18/omar-al-hassi-in-beautiful-ansar-row-while-100-gnc-members-meet/ |archive-date=4 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>; die [[Islamitiese Staat|Islamitiese Staat van Irak en die Libiese Provinsies]] (ISIL);<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2015/03/06/libya-civil-war-tobruk-un-negotiations-morocco/ |title=Why Picking Sides in Libya won't work |work=Foreign Policy|date=6 Maart 2015}} "One is the internationally recognized government based in the eastern city of Tobruk and its military wing, Operation Dignity, led by General Khalifa Haftar. The other is the Tripoli government installed by the Libya Dawn coalition, which combines Islamist militias with armed groups from the city of Misrata. The Islamic State has recently established itself as a third force"</ref> die Shura-raad van Mujahideen in Derna wat ISIL in Julie 2015 uit Derna verdryf en later self in 2018 in Derna verslaan is deur die Tobroek-regering;<ref name="ISIL expelled from Derna">{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |title=Isis in Libya: Islamic State driven out of Derna stronghold by al-Qaeda-linked militia |work=International Business Times UK |access-date=4 Julie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123636/https://www.ibtimes.co.uk/isis-libya-islamic-state-driven-out-derna-stronghold-by-al-qaeda-linked-militia-1506241 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> sowel as baie milisies en gewapende groepe, wie se lojaliteit dikwels verander. In Mei 2016 het die GNA en die GNC 'n gesamentlike offensief geloods om gebiede in en om [[Sirte]] vanaf ISIL te ontset. Hierdie offensief het daartoe gelei dat ISIL beheer verloor het oor alle belangrike gebiede wat hul voorheen in Libië beheer het.<ref name="auto2">{{cite news|title=Attack on Sirte "imminent" says Presidency Council's new Operations Room|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/07/attack-in-sirte-imminent-says-presidency-councils-new-operations-room/|accessdate=7 May 2016|work=Libya Herald|date=7 Mei 2016}}<br />{{cite news|title=Central Region Joint Operations Room announces all-out war on ISIS in Sirte|url=http://www.libyanexpress.com/central-region-joint-operations-room-announces-all-out-war-isis-in-sirte/|accessdate=7 Mei 2016|work=Libyan Express|date=7 Mei 2016}}</ref><ref name="OffensiveSeized">{{cite web|url=https://www.libyaherald.com/2016/05/16/misratans-report-they-have-recaptured-abu-grein-from-is/|work=Libya Herald|title=Misratans report they have recaptured Abu Grain from IS|access-date=16 May 2016|date=16 Mei 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2016/06/libyan-forces-retake-port-isil-bastion-sirte-160611131347272.html|title=Freed Gaddafi loyalists found dead in Libya's Tripoli|publisher=Al Jazeera|date=12 Junie 2016|accessdate=24 Junie 2016}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKCN0YL1V0|title=Libyan security forces pushing Islamic State back from vicinity of oil terminals|publisher=Reuters|access-date=2016-05-31|date=2016-05-31}}<br />{{cite web|url=http://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|title=Al-Bunyan Al-Marsoos captures Harawa district, says will free Sirte in two days|work=The Libya Observer|access-date=2016-12-07|date=2016-06-09|archive-date=2018-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628154212/https://www.libyaobserver.ly/news/al-bunyan-al-marsoos-captures-harawa-district-says-will-free-sirte-two-days|url-status=dead}}<br />{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/idUSKBN13V15R|title=Libyan forces clear last Islamic State hold-out in Sirte|publisher=Reuters|accessdate=6 Desember 2016}}<br />{{cite web|url=http://www.dailysabah.com/africa/2016/12/06/libyan-forces-seize-last-daesh-positions-in-sirte|title=Libyan forces seize last Daesh positions in Sirte|work=Daily Sabah|date=6 Desember 2016|accessdate=6 Desember 2016}}</ref> Later in 2016 het magte wat lojaal teenoor Khalifa al-Ghawil was, 'n staatsgreep probeer teen [[Fayez al-Sarraj]] en die Presidentsraad van die GNA.<ref>{{cite web |url=http://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |title=US concerned about GNC coup on legitimate government in Libya |work=Libyan Express |date=16 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102211720/https://www.libyanexpress.com/us-concerned-about-gnc-coup-on-legitimate-government-in-libya/ |archive-date=2 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 23 Oktober 2020 het die 5+5 Gesamentlike Libiese Militêre Kommissie wat die Libiese Nasionale Leër (Khalifa Haftar se magte) en die GNA verteenwoordig het 'n "permanente skietstilstandooreenkoms in alle gebiede van Libië" bereik. Die ooreenkoms, wat onmiddellik van krag was, het vereis dat alle buitelandse vegters Libië binne drie maande verlaat terwyl 'n gesamentlike polisiemag betwiste gebiede sou patrolleer. Die eerste kommersiële vlug tussen Tripoli en Benghazi het dieselfde dag plaasgevind.<ref name="auto6">{{cite news |last1=Nebehay |first1=Stephanie |last2=McDowall |first2=Angus |editor1-last=Jones|editor1-first=Gareth |editor2-last=Maclean |editor2-first=William|title=Warring Libya rivals sign truce but tough political talks ahead |url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-ceasefire/warring-libya-rivals-sign-truce-but-tough-political-talks-ahead-idUSKBN2781BD?il=0 |access-date=23 Oktober 2020 |work=[[Reuters]] |date=23 Oktober 2020}}</ref><ref name="auto4">{{cite news |title=UN says Libya sides reach 'permanent ceasefire' deal |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/23/un-says-libya-sides-reach-permanent-ceasefire-deal |access-date=23 Oktober 2020 |agency=[[Al Jazeera]] |date=23 Oktober 2020}}</ref> Op 10 Maart 2021 is 'n tussentydse [[nasionale eenheidsregering]] gevorm, wat na verwagting in plek sou bly tot die volgende Libiese presidensiële verkiesing wat vir 10 Desember geskeduleer is.<ref name="alj">{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/3/10/libyan-lawmakers-endorse-govt-of-pm-designate-dbeibah|title=Libyan lawmakers approve gov't of PM-designate Dbeibah|access-date=10 Maart 2021|agency=[[Al Jazeera]]|date=10 Maart 2021}}</ref> Die verkiesing is egter verskeie kere vertraag<ref>{{Cite web|title=Libya electoral commission dissolves poll committees|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/21/libya-electoral-commission-dissolves-poll-committees|access-date=21 December 2021|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=AfricaNews|date=17 Januarie 2022|title=UN: Libya elections could be held in June|url=https://www.africanews.com/2022/01/17/libya-elections-could-be-in-june-un-official/|access-date=23 Januarie 2022|website=Africanews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-26 |title=Libya's PM Dbeibah proposes holding polls at end of 2022 |url=https://www.dailysabah.com/world/africa/libyas-pm-dbeibah-proposes-holding-polls-at-end-of-2022 |access-date=2022-06-14 |website=Daily Sabah}}</ref>sedert, wat die eenheidsregering effektief onbepaald aan bewind gebring het, wat spanning veroorsaak het wat dreig om die oorlog te laat herleef. == Oorsig oor die buitelandse betrokkenheid by die burgeroorlog == Sedert die val van Ghaddafi het die tweede Libiese burgeroorlog ontwikkel tot die stryd tussen maarskalk Haftar (met 'n magsbasis in die ooste van Libië) en die internasionaal erkende regering die GNA (met 'n magsbasis in die weste van Libië met die hoofstad Tripoli). Maarskalk Haftar word ondersteun deur [[Egipte]], die [[Verenigde Arabiese Emirate]], [[Frankryk]] en [[Rusland]]. Die internasionaal erkende regering word ondersteun deur [[Italië]], [[Katar]] en [[Turkye]]. Egipte en die VAE verkies Haftar om geopolitieke en interne politieke redes weens 'n sterk afkeur van die Moslem-broederskap wat invloedryk in die internasionaal erkende regering is. [[Duitsland]] probeer as neutrale party in die konflik bemiddel. Die Turkse regering, vanweë sy oorsprong in die Moslem-broederskap, maar ook as gevolg van 'n bilaterale ooreenkoms met die internasionaal erkende regering rakende territoriale water, het 'n groot belang in die oorwinning / oorlewing van die internasionaal erkende regering. Op 2 Januarie 2020 het die Turkse parlement met 'n groot meerderheid ingestem om die regering se voorstel om troepe na Libië vir 'n jaar te stuur ter ondersteuning van die internasionaal erkende regering van premier Fayez el-Serraj. Dat Turkye het hierdie stap geneem het - ondanks besware van die [[NAVO]]-bondgenote en die [[Arabiese Liga]] - en het te make met die beoogde beskerming van sy ekonomiese belange, veral energievoorsiening. As 'n voormalige koloniseerder het Italië 'n belang in Libië weens die olie- en gasbelange, sowel as die Libiese kuswag wat immigrante wat vir [[Europa]] bestem is, verhinder. Die huidige burgeroorlog word gekenmerk deur periodieke intensiewe gevegte, veral rondom die hoofstad Tripoli, asook baie internasionale diplomatieke konsultasies. Turkye het deur derde partye baie manskappe na Tripoli gestuur. As gevolg van sy konflik met [[Saoedi-Arabië]], het Katar 'n belang om sy bondgenoot Turkye te ondersteun: veral weens die opposisie van die absoluutste monargieë in die [[Persiese Golf]] teen die Moslem-broederskap en spanning met [[Iran]]. Alhoewel Katar 'n [[absolute monargie]] is, is daar 'n pro-Moslem-broederskapbeleid en goeie betrekkinge met Iran. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leeswerk == * Daveed Gartenstein-Ross, [https://web.archive.org/web/20141029202928/http://www.icct.nl/publications/icct-commentaries/terrorism-in-north-africa-after-benghazi-the-jihadist-regional-outlook ''Terrorism in North Africa After Benghazi: The Jihadist Regional Outlook'' (International Centre for Counter-Terrorism - The Hague, 2013)] * Pelham, Nicolas. [http://www.nybooks.com/articles/archives/2015/feb/19/libya-against-itself/ Libya Against Itself] (February 2015). "Libyans feel even more isolated than when the UN imposed sanctions on Qaddafi. The civil society that briefly emerged after the colonel's downfall has all but disappeared. Each activist can reel off the names of colleagues shot dead or kidnapped, often by Islamists." ''New York Review of Books'' * Kampmark, Binoy. [http://www.counterpunch.org/2015/02/19/demolishing-libya/ How Interventions Come Back to Haunt Us: Demolishing Libya] (Feb. 2015). ''CounterPunch'' == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tweede Libiese Burgeroorlog}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Libyan Civil War (2014–present) }} {{Vertaaluit | taalafk = nl | il = Tweede Libische Burgeroorlog }} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libië]] [[Kategorie:Oorloë]] cj6o314lxfa9kvym3r9ltnrjif6rx39 Alfabetmoorde 0 307947 2901573 2731037 2026-05-05T12:47:27Z Jcb 223 2901573 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Alfabetmoorde | beeld = | onderskrif = | land = [[VSA]] | misdaad = [[Verkragting]], verwurging | plek = [[New York (deelstaat)|New York]] | datums = 16 November 1971 – <br />26 November 1973 | slagoffers = 3 | gedood = }} Die '''Alfabetmoorde''' (ook bekend as die '''Dubbelvoorlettermoorde''') is ’n onopgeloste reeks kindermoorde tussen 1971 en 1973 in [[Rochester, New York]].<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 34-43</ref> Al die slagoffers van die Alfabetmoorde was meisies van 10 en 11 jaar oud wie se [[voornaam]] met dieselfde letter as haar [[van]] begin het. Hulle is almal seksueel aangerand en verwurg<ref name="ak98">''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 98</ref> voordat hulle liggaam in of naby ’n dorp gelos is wat met dieselfde voorletter as hulle voornaam en van begin het.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=December 28, 2019|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref><ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 34</ref><ref>''Serial Murderers and Their Victims'' {{ISBN|978-0-495-60081-7}} p. 458</ref> Die ondersoekers het meer as 800 verdagtes ondervra, maar die moorde is nooit opgelos nie. == Moorde == === Carmen Colón === Op 16 November 1971 om 16:20 het die 10-jarige [[Puerto Rico|Puerto Ricaaanse]] meisie Carmen Colón in Rochester, New York, verdwyn op pad terug huis toe ná ’n besoek aan die plaaslike apteek. Volgens getuies het Colón die apteek waarheen haar ouma haar gestuur het, verlaat toe sy hoor die voorskrif wat sy moes gaan haal, is nog nie gereed nie. Sy het aan die eienaar, Jack Corbin, gesê: "Ek moet gaan. Ek moet gaan." Sy is toe gesien waar sy in ’n motor klim wat daarnaby geparkeer was.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Carmen Colón|url=https://www.whec.com/news/inside-the-evidence-double-initial-murders/5230501/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Colón se ma het haar om 19:50 as vermis aangegee.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 16</ref> Sowat 50 minute nadat Colón die apteek verlaat het, het talle motoriste op Interstate 490 die kind met ’n kaal onderlyf aan die teenoorgestelde kant van die pad sien hardloop terwyl ’n voertuig, glo ’n donker Ford Pinto-luikrug, agteruitry agter haar aan.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 63</ref> Die meisie het haar arms wild geswaai en geskree in ’n poging om motors te laat stilhou.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 35</ref> Minstens een motoris het gesien hoe sy deur haar ontvoerder na die voertuig teruggelei word.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 7</ref> In die spitsverkeer het niemand stilgehou om haar te help nie<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} pp. 63-64</ref> en dit het later groot openbare woede ontlok.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 35</ref> Haar lyk is twee dae later naby Interstate 490 gevind, buite die dorp Churchville. In ’n lykskouing is bevind sy is verkrag, het ’n beenbreuk in haar skedel gehad en is daarna met die hand verwurg. Daar was ook talle krapmerke aan haar lyf.<ref name="D&C_background_feature">{{cite news |first=Gary |last=Craig |title='Double Initial' Murders Remain Mystery After 35 Years |url=http://www.democratandchronicle.com/article/20090301/NEWS01/903010314 |work=Democrat and Chronicle |publisher=Gannett |location=Rochester |pages=1A, 8A |date=1 Maart 2009 |accessdate=2 Maart 2009}}</ref> === Wanda Walkowicz === Sewentien maande later, op 2 April 1973 kort ná 17:00, het die 11-jarige Wanda Walkowicz uit die oostelike deel van Rochester verdwyn terwyl sy op pad huis toe was. Volgens die eienaar van die delikatesse waar Walkowicz was, is sy daarheen gestuur om kruideniersware te koop. Om 17:15 het sy begin terugloop huis toe. Haar ma het haar om 20:00 as vermis aangegee.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Wanda Walkowicz|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129163441/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|url-status=dead}}</ref> Die polisie het onmiddellik ’n soektog gelas. Die omgewing om die winkel en die plekke waar sy graag gespeel het, is deursoek. Niks is egter gevind nie,<ref>'' Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 38</ref> hoewel ’n paar inwoners van die buurt Walkowicz gesien het terwyl sy sukkel om die inkopiesak te dra. Terwyl sy die sak teen ’n heining gedruk het om haar greep te verander, het ’n bruin voertuig verby haar gery.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 38</ref> Walkowicz se liggaam, ten volle geklee, is die volgende dag om 10:15 deur ’n polisieman gevind<ref>{{cite news|title=Leads Sought in 1973 'Double Initial' Killing of Girl, 11|url=https://www.newspapers.com/image/?clipping_id=36792841&fcfToken=eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJmcmVlLXZpZXctaWQiOjQwMzYwMDQyMSwiaWF0IjoxNTc4NTM3MjMwLCJleHAiOjE1Nzg2MjM2MzB9.G2_ExtRrGZJxZNMxGbP3Uki7uR_oMsFeTwW_ypqLe6w|accessdate=9 Januarie 2020|work=Democrat and Chronicle|date=9 Maart 2018}}</ref> aan die voet van ’n heuwel aan State Route 104 in Webster, sowat 10&nbsp;km van Rochester af.<ref>''Still at Large: A Casebook of 20th Century Serial Killers who Eluded Justice'' {{ISBN|978-1-559-50184-2}} p. 8</ref> Die posisie van haar liggaam het daarop gedui dat sy waarskynlik uit ’n bewegende voertuig gegooi is en haar liggaam teen die heuwel afgerol het.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 38</ref> In ’n lykskouing is bevind sy is verkrag en toe met ’n voorwerp soos ’n [[gordel]] van agter af verwurg. Verskeie verdedigingswonde het gewys Walkowicz het teen haar moordenaar geveg.<ref>{{cite web|title=Homicide Victim: Walkowicz, Wanda Lee|url=https://www.troopers.ny.gov/Wanted_and_Missing/Homicide/view.php?ID=13364759-65d4-4411-bc90-c667b49e7286|accessdate=6 Februarie 2020|date=5 Januarie 2006}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Haar klere is weer aangetrek nadat sy vermoor is.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> In die lykskouing is spore van [[semen]] en [[pubiese hare]] aan die liggaam gevind.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Wanda Walkowicz|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129163441/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|url-status=dead}}</ref> Verder is verskeie wit [[kat]]hare aan haar klere gevind, hoewel die Walkowicz-gesin nie ’n wit [[troeteldier]] gehad het nie.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 91</ref> Nadat ’n beloning uitgereik is vir inligting wat tot die inhegtenisneming en veroordeling van die moordenaar kon lei,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 39-40</ref> het ’n ooggetuie vertel hy het Walkowicz aan die passasierskant van ’n groot bruin voertuig sien staan terwyl sy met die bestuurder gesels. Die ooggetuie kon nie die bestuurder duidelik sien nie,<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> maar die voertuig was baie naby Walkowicz se huis.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 36</ref> Nog iemand het vertel sy het gesien hoe ’n man ’n meisie met rooi hare op die aand van Walkowicz se verdwyning tussen 17:30 en 18:00 in ’n ligkleurige Dodge Dart dwing.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 39</ref> Rochester se polisiedepartement het enige voorstelle ontken dat daar ’n verband tussen Colón en Walkowicz se moord was.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 46</ref> === Michelle Maenza === Sewe maande later, op die aand van 26 November 1973, het die 11-jarige Michelle Maenza se ma, Carolyn, haar as vermis aangegee nadat die kind nie van die skool af teruggekom het nie. Daar is vasgestel Maenza is om 15:20 laas deur haar skoolmaats gesien op pad na ’n inkopiesentrum naby die skool om haar ma se beursie te gaan haal wat sy vroeër die dag in ’n winkel vergeet het.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 40</ref> Sowat 10 minute later het ’n ooggetuie Maenza aan die passasierskant van ’n beige of taankleurige voertuig sien sit wat vinnig in die straat af gery het. Volgens die ooggetuie het die kind gehuil.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Michelle Maenza|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date= 3 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183343/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|url-status=dead}}</ref> Om 17:30 het ’n motoris ’n man by ’n groot beige of taankleurige voertuig met ’n pap band sien staan.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> Dit was aan Route 350 in die dorp Walworth en die man het ’n meisie wat die ooggetuie seker was Maenza was, aan haar pols vasgehou. Toe die ooggetuie stilhou en sy hulp aanbied, het die man die kind agter sy rug ingeruk.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 71</ref> Hy het voor die voertuig se nommerplaat gestaan. Die man het die ooggetuie so boos aangegluur dat laasgenoemde verplig gevoel het om weg te ry.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Michelle Maenza|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date= 3 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183343/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|url-status=dead}}</ref> Maenza se ten volle geklede liggaam is op 28 November om 10:30 in ’n sloot in die dorp Macedon gekry, sowat 24&nbsp;km van Rochester af. In ’n lykskouing is bevind sy het verskeie wonde aan haar lyf gehad wat met ’n stomp voorwerp toegedien is, sy is verkrag en van agter af met ’n voorwerp soos ’n dun tou verwurg. Verskeie wit kathare is aan haar klere gekry,<ref name="ak98" /> en blare van die omgewing is in haar vuis gevind,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 41</ref> wat aandui dat sy waarskynlik vermoor is op of naby die plek waar haar lyk gekry is.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> ’n Monster is van semen geneem, asook ’n palmafdruk aan haar nek.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 256</ref><ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 63</ref> == Ondersoek == Al drie moorde het groot openbare belangstelling gelok en daar is wyd daaroor berig. Ná Maenza se moord het ondersoekers ’n profieltekening aan die media uitgereik van die persoon wat deur verskeie ooggetuies by die kind gesien is.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 65</ref> Nes met die ander twee moorde is ’n blitslyn daargestel, maar dié keer vir al drie moorde. ’n Beloning is ook weer uitgereik.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 256</ref> Talle oproepe is ontvang, maar dit het geen noemenswaardige getuienis opgelewer nie.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Carmen Colón|url=https://www.whec.com/news/inside-the-evidence-double-initial-murders/5230501/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hoewel die ondersoekers meer as 800 verdagtes ondervra het, is die moorde nooit opgelos nie. Omdat al drie meisies uit ’n arm [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] huis gekom het,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 43</ref> min vriende gehad het en kort voor hulle moord geboelie is<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 255</ref> of swak op skool gevaar het, het ondersoekers die moontlikheid nie uitgesluit nie dat die moordenaar gewerk het by, of kennis gehad het van, die praktyke van ’n maatskaplike agentskap.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> === Ooreenkomste === Al drie slagoffers was [[voortiener]]meisies wat vroeg die middag in ligte of swaar reën in Rochester verdwyn het<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} pp. 255-256</ref> en wie se liggaam later in naburige distrikte gevind is. Die liggame is óf ten volle óf halfgeklee ontdek naby ’n grootpad op ’n plek wat maklik met ’n voertuig bereik kon word.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=2 Januarie 2020|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref> Al drie was kort<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 18</ref> en is verkrag voordat hulle vermoor is. Al drie is deur hulle skoolmaats as alleenlopers beskou.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} pp. 255-256</ref> Ondersoekers stem saam dit is onwaarskynlik dat die slagoffers gekies is omdat hulle voornaam en van met dieselfde letter begin het,<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 78</ref> want dit sou beteken hulle moordenaar moes hulle lank agtervolg het, en dit sou die kans om aandag te trek verhoog. Sommige ondersoekers glo ook Colón is, anders as die ander twee, vermoor deur iemand wat haar geken het en dalk familie was.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 257</ref> === Verdagtes === In die saak van Carmen Colón is haar oom, Miguel Colón, as ’n sterk kandidaat vir die moord beskou. Miguel was die broer van Colón se pa, Justiniano. Nadat die ouers geskei is, het hy ’n verhouding met die ma, Guillermina, aangeknoop.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 2</ref> Colón se oupa, Felix, het gewoonlik saam met haar apteek toe gestap, maar op die dag van haar moord het sy daarop aangedring om alleen te stap.<ref>{{cite news|title=Why Did Hundreds Ignore Doomed Girl? |url=https://www.newspapers.com/newspage/99220284/|accessdate=January 10, 2020|agency=Detroit Free Press|location=Detroit, Michigan|date=28 November 1971}}</ref> Net weke voor haar dood het haar oom ’n motor gekoop wat ooreenstem met die beskrywing van ooggetuies.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 6</ref> Ondersoekers het die voertuig ondersoek en gevind dit is binne en buite goed skoongemaak, en die kattebak is met ’n sterk skoonmaakmiddel gewas.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 20</ref> Nadat Miguel eers gevlug en hom daarna oorgegee het, kon hy nie ’n aanvaarbare [[alibi]] verskaf nie. Geen fisieke getuienis kon egter gevind word wat hom met die moord verbind nie.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=3 Januarie 2020|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref> Miguel het in 1991 op 44-jarige ouderdom [[selfmoord]] gepleeg ná ’n geval van gesinsgeweld waarin hy sy vrou en broer geskiet en gewond het.<ref>{{cite book |title=''The Mammoth Book of Killers at Large'' |last=Cawthorne |first=Nigel |authorlink= |year=2007 |publisher=Robinson |location=VK |isbn=978-1-84529-631-5 |page=209 }}</ref> Nog iemand wat as sterk kandidaat vir die Alfabetmoorde beskou is, is die 25-jarige [[brandbestryder]] Dennis Termini van Rochester. Termini was ’n reeksoortreder wat as die "Garageverkragter" bekend was. Hy het tussen 1971 en 1973 minstens 14 meisies en jong vroue verkrag. Hy het ook ’n beige voertuig gehad wat aan die beskrywing van moordooggetuies voldoen en het naby die plek gewoon waar Maenza laaste lewend gesien is.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 66</ref> Net vyf weke na Maenza se moord het Termini probeer om ’n tienermeisie met ’n [[vuurwapen]] te ontvoer,<ref>''Nightmare in Rochester: The Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 81</ref> maar hy het gevlug toe sy aanhou gil. Kort daarna het hy nog ’n meisie probeer ontvoer, maar is dié keer deur die polisie agternagesit. Termini het selfmoord gepleeg deur homself in die kop te skiet.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=7 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref> Ná sy dood is wit kathare in sy voeruig gevind.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 99</ref> In Januarie 2007 is Termini se liggaam opgegrawe om [[DNS]]-monsters te kry en met semenmonsters aan Walkowicz se liggaam te vergelyk. Dit het bewys hy was nie vir haar moord verantwoordelik nie. Alle fisieke bewyse van Colón of Maenza se liggaam het egter sedertdien verdwyn of is vernietig.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 68-69</ref> Nog ’n verdagte is die reeksmoordenaar [[Kenneth Bianchi]], wat ten tye van die moorde ’n roomysverkoper in Rochester was. Hy het op plekke naby die eerste twee moordvondste gewerk. Bianchi het in Januarie 1976 van Rochester na [[Los Angeles]] verhuis. Tussen 1977 en 1978 het hy en sy neef [[Angelo Buono jr.]] die [[Hillside Strangler]]-moorde op 10 meisies en jong vroue tussen 12 en 28 jaar oud gepleeg.<ref name="D&C_Bianchi">{{cite news |first=Gary |last=Craig |title=Serial killer Bianchi Denies He is 'Double Initial' Slayer |url=http://www.democratandchronicle.com/article/20090302/NEWS01/903020343 |work=Democrat and Chronicle |publisher=Gannett |location=Rochester, New York |page=6A |date=2 Maart 2009 |accessdate=2 Maart 2009}}</ref> Bianchi is nooit van die Alfabetmoorde aangekla nie en het enige skuld heftig ontken.<ref>''Serial Murderers and Their Victims'' {{ISBN|978-0-495-60081-7}} p. 458</ref> Hy het egter, terwyl hy in Rochester gewoon het, met ’n voertuig van dieselfde model en kleur gery as die een wat ooggetuies beskryf het.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> In April 2011 is die 77-jarige Joseph Naso in [[Reno]], [[Nevada]], in hegtenis geneem vir die moord op vier vroue in [[Kalifornië]] tussen 1977 en 1994. Al vier was vermoedelik [[Prostitusie|prostitute]]<ref name="Burton">{{cite news | author=Justin Berton | url=http://articles.sfgate.com/2011-07-07/bay-area/29745957_1_case-law-safe-deposit-box-conduct-legal-research | title=Joseph Naso Now Wants an Attorney for Murder Trial | publisher=SFGate.com | date=7 Julie 2011 | accessdate=20 Augustus 2011 | archive-date= 2 Februarie 2013 | archive-url=https://archive.today/20130202090153/http://articles.sfgate.com/2011-07-07/bay-area/29745957_1_case-law-safe-deposit-box-conduct-legal-research | url-status=dead }}</ref><ref name="Lee">{{cite news | author=Henry K. Lee | url=http://articles.sfgate.com/2011-06-17/bay-area/29668591_1_list-photos-carmen-colon | title=Slaying Suspect Joseph Naso Kept Notes on Victims | publisher=SFGate.com | date=17 Junie 2011 | accessdate=20 Augustus 2011 | archive-date= 2 Februarie 2013 | archive-url=https://archive.today/20130202004547/http://articles.sfgate.com/2011-06-17/bay-area/29668591_1_list-photos-carmen-colon | url-status=dead }}</ref> en almal se naam het met dieselfde letter as hulle van begin.<ref>{{cite news|title=Eerie Similarites Noted in New York and California Cold Cases|url=http://www.nbcnews.com/id/42558019|accessdate=3 April 2012|work=NBC News|date=12 April 2011}}</ref> Naso het in die vroeë 1970's in Rochester gewoon en het dikwels tussen New York en Kalifornië gereis.<ref name="Burton" /><ref name="Lee" /><ref>{{cite web | last = Dearen | first = Jason |author2=Scott Sonner | title = What's In a Name? It May Link Calif, NY Cold Cases | work = The Salem News | publisher = A.P. | date = 13 April 2011 | url = http://www.salemnews.com/nationalnews/x1240518430/Whats-in-a-name-It-may-link-Calif-NY-cold-cases | accessdate = 3 April 2012}}</ref> Sy DNS het egter nie oorgestem met dié van die semen wat aan Walkowicz se liggaam gevind is nie.<ref>{{cite news|title=No Evidence Links Joseph Naso to Rochester's Double Initial Killings|url=https://eu.democratandchronicle.com/story/news/investigations/2011/05/09/no-evidence-links-joseph-naso-to-rochesters-double-initial-killings/77152328/|accessdate=4 Januarie 2020|work=Democrat and Chronicle|date=8 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Joseph Naso Sentenced to Death for California's 'Alphabet Murders'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10469773/Joseph-Naso-sentenced-to-death-for-Californias-Alphabet-Murders.html|accessdate=4 Januarie 2020|work=The Telegraph|date=23 November 2013}}</ref> Naso is op 18 Junie 2013 van die moord op die Kaliforniese vroue aangekla.<ref>{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/national/accused-serial-killer-claims-monster-prosecutors-article-1.1375752 |title=Accused 'Double Initial' Serial Killer Joseph Naso on Trial for Killing Four Prostitutes, Claims He is Not the 'Monster' Prosecutors Say He Is |work=Daily News (New York) |publisher=Mortimer Zuckerman |date=18 Junie 2013 |accessdate=13 September 2014 }}</ref> Hy is op 20 Augustus aan die vier moorde skuldig bevind en op 22 November ter dood veroordeel.<ref>{{cite news |last=Klein |first=Gary |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_24580867/marin-judge-sentences-joseph-naso-death-row-murders |title=Marin Judge Sentences Joseph Naso to Death Row for Murders of Six Women |work=San Jose Mercury News |date=22 November 2013 |accessdate=13 September 2014 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne en verdere leesstof == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Benson|first1=Michael|year=2010|title=Murder Times Two: Killer Twins|publisher=Pinnacle Books|location=New York|isbn=978-0-7860-3185-6}} * {{cite book|last1=Benson|first1=Michael|year=2015|title=The Devil at Genesee Junction: The Murders of Kathy Bernhard and George-Ann Formicola|publisher=Rowman & Littlefield|location=Lambeth|isbn=978-1-4422-5233-2|pages=63–68}} * {{cite book|last1=Cawthorne|first1=Nigel|year=2007|title=The Mammoth Book of Killers at Large|publisher=Robinson Publishing|location=Londen|isbn=978-1-84529-631-5}} * {{cite book|last1=Farnsworth|first1=Cheri L.|year=2010|title=Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders|publisher=Stackpole Books|isbn=978-0-8117-0632-2}} * {{Cite book|last= Lane|first= Brian|last2= Gregg|first2= Wilfred|title= The Encyclopedia Of Serial Killers|origyear= 1992|year= 1995|publisher= Berkley Books|location= New York City|isbn= 0-425-15213-8|ref= harv|url-access= registration|url= https://archive.org/details/encyclopediaofse00lane}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=Still at Large: A Casebook of 20th Century Serial Killers who Eluded Justice|year=1999|publisher=Loompanics Unlimited |location=Washington|isbn=978-1-55950-184-2}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=The Encyclopedia of Unsolved Crimes|year=2009|publisher=Facts on File |location=New York|isbn=978-0-8160-7818-9}} * {{cite book|last=Schechter|first=Harold|title=The A to Z Encyclopedia of Serial Killers|year=1996|publisher=Pocket Books |location=New York|isbn=978-1-4766-7000-3}} * {{cite book|last=Thompson|first=Emily G.|title=Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998|year=2018|publisher=McFarland & Company Inc. |location=Noord-Carolina|isbn=978-1-4766-7000-3}} * {{cite book|last=Tubman|first=Donald A.|title=Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders|year=2018|publisher=Amazon Kindle Direct Publishing |location=VSA|isbn=978-1-79016-809-5}} {{refend}} == Skakels == * [https://www.nytimes.com/1973/12/24/archives/three-rapemurders-stir-rochester-area-3-rapemurders-in-2-years-stir.html Nuusartikel] oor die Alfabetmoorde * [https://www.unsolvedcasebook.com/the-alphabet-murders/ ''The Alphabet Murders''] by unsolvedcasebook.com {{vertaaluit| taalafk = en | il = Alphabet murders}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] 6kvmggur6utfesq61g5nve3v9om6umo Nationaal Park De Hoge Veluwe 0 310978 2901730 2874111 2026-05-06T05:39:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901730 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Reservaat |reservaat_naam = Nationaal Park De Hoge Veluwe |ander_naam = |iucn_kategorie = II |beeld = Sand Area Hoge Veluwe.jpg |beeld_byskrif = Landskap met sandverstuiwing |kaart = NP-HogeVeluweKaart.jpg |kaart_byskrif = |land = [[Nederland]] |provinsie = [[Gelderland]] |naaste_dorp = [[Arnhem]] en [[Ede, Nederland|Ede]] |breedtegraad = 52 |breedtegraad_m = 5 |breedtegraad_s = |breedtegraad_NS = N |lengtegraad = 5 |lengtegraad_m = 48 |lengtegraad_s = |lengtegraad_OW = O |oppervlak = 55 km<sup>2</sup> |openingsjaar = 1935<ref name="history1">{{Cite web |url = http://www.hogeveluwe.nl/page.asp?id=43&folder_id=1 |title = History |accessdate = 18 Julie 2009 |publisher = Stichting Het Nationale Park De Hoge Veluwe |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090321173747/http://www.hogeveluwe.nl/page.asp?id=43&folder_id=1 |archivedate = 21 Maart 2009 }}</ref> |bestuursliggaam = Stichting Het Nationale Park<br />De Hoge Veluwe |webblad = www.hogeveluwe.nl }} '''De Hoge Veluwe Nasionale Park''' is 'n [[nasionale park]] in die Nederlandse provinsie [[Gelderland]] wat in 1935 gestig is. Dit is ongeveer 5&nbsp;400 hektaar groot. Die Kröller-Müller-museum is deel van die park. == Ligging en kenmerke == Die park is grotendeels geleë op die grondgebied van die munisipaliteit van [[Ede, Nederland|Ede]] en in 'n klein mate in die munisipaliteit van [[Arnhem]].<ref>[http://www.hogeveluwe.nl/nl/bezoekersinfo/route-contact/31 Bezoekersinformatie De Hoge Veluwe]{{Dooie skakel|date=Februarie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Hogeveluwe.nl, 23 Desember 2013</ref> Die park beslaan ongeveer vyf persent van die Veluwe. Dit is deel van die grootste laaglandse natuurreservaat in die noordweste van Europa en bestaan uit naaldbos, sagtewoud, heide, sanddrywing en landbougrond. Boonop is daar in De Hoge Veluwe baie ruimte opsy gesit vir spesiale kultuurhistoriese elemente, spesiale argitektuur soos die jaghuis wat deur Berlage ontwerp is, en visuele kuns in die Kröller-Müller-museum. Wat besonders is, is dat fietsloodse op verskillende plekke in die park opgerig word vir sogenaamde wit fietse, wat gratis gebruik kan word. 'n Verdere spesiale kenmerk is dat die park sonder veel staatssubsidie bedryf word; dit is die enigste nasionale park in Nederland waar die verkoop van toegangskaartjies 'n belangrike bron van inkomste is. == Landskap en natuur == Park De Hoge Veluwe was oorspronklik 'n beboste gebied, maar as gevolg van menslike ingryping (houtkap en weiding), is heide en dryfsand geskep. Later is daar weer woude aangeplant, maar toe die dryfsand dreig om te verdwyn, is 'n gebied in die middel van die park, De Pollen, ontbos om alle soorte natuur te bewaar wat ooit in hierdie gebied was. Heide is hoofsaaklik ten suide en ooste hiervan, en woud veral na die noorde, waar die besoekersentrum geleë is. In die ooste van die park is die Deelense Veld, 'n heideveld met 'n aantal vlak mere, insluitend die Deelense Was en die Gietense flesse. Hierdie poele is geskep omdat 'n ondeurdringbare laag op die sand gevorm het waarin reënwater nie kan wegsink nie. Die naam Deelense Was dui aan dat die herders hul skape in hierdie hek was. In en om die heining, wat dus slegs reënwater bevat, groei in Nederland spesiale plante, soos veenpluis, knolrus en [[veenmos]]. In die noordweste is die oënskynlik amper kaal Otterlose Zand, waar 'n standbeeld van generaal [[Christiaan de Wet]] geplaas is. === Bestuur van die natuur === Die bestuur van De Hoge Veluwe verskil in vele opsigte van dié van ander natuurreservate. Een van die redes is dat die stigting wat die park bestuur, altyd regeringsubsidies teengestaan het, al is die park in 1935 met die steun van die staat aangekoop. Gevolglik moes inkomste op ander maniere gegenereer word, byvoorbeeld uit houtkweek, maar toenemend uit toegangsgeld vir besoekers. Dit maak dit die enigste natuurreservaat in die Veluwe waarvoor besoekers moet betaal. Dit was nodig om die gebied met hoë heinings te beveilig, waarin daar drie gange met kasregisters is. Die heining het ook gewaarborg dat diere soos edelherte binne die park sou bly en besoekers met wild in aanraking kon kom. Benewens die gereelde onderhoud in die bos en die oop landskappe, neem die park ook maatreëls vir biodiversiteit deur die werking van ekosisteme te herstel. Dit word gedoen, onder andere, deur die aanpassing van die waterbalans en deur die toevoeging van klipmeel om die grond te verbeter. <ref>[https://www.hogeveluwe.nl/nl/nieuws/2018-11-08-bodemverbetering-door-experimenten-met-steenmeel Bodemverbetering door experimenten met steenmeel] Hogeveluwe, 8 November 2018</ref> Die Park het die Belleuropa-toekenning in 2017 gewen, <ref>[https://www.europeanlandowners.org/awards/belleuropa-award Belleuropa Award Belleuropa Award]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} European Landowners' Organization, besoek op 22 November 2018</ref> 'n Europese prys vir die wildtuin met die beste bestuurde biodiversiteit. === Flora en fauna === Die Hoge Veluwe is tradisioneel sy fauna-naam te danke aan die relatiewe groot soogdiere, veral die edelhert en die mouflon. Die park is egter ook die tuiste van spesiale voëlspesies en insekte. Die bestuur van flora en fauna is hoofsaaklik daarop gemik om die huidige situasie te bewaar en in sommige gevalle die lewensomstandighede van sommige spesies te verbeter. Daar is byvoorbeeld gewerk aan die terugkeer van die swart korhoen. Terwyl baie natuurreservate [[Uitheemse plante|eksotiese spesies]] probeer bekamp (diere- en plantspesies wat uit ander streke gekom het met behulp van menslike optrede), is eksotiese spesies welkom in die park. Die belangrikste eksotiese is miskien die Korsikaanse mouflon, maar daar is ook Amerikaanse eike en verskillende naaldboomspesies wat gekoester word. Alhoewel eksotiese spesies welkom is, word sommige daarvan gejag. Jag vind in die park plaas om die bevolking van alle groot soogdiere te reguleer, insluitend dié van die mouflone. Hierdie jag is nie onbetwis nie. Die bestuur is baie gretig om hierdie diere te onderhou, maar te groot getalle is ongewens, deels as gevolg van skade aan die plantegroei. Dit maak jag nodig. Ryjagters vind nie meer plaas nie, maar jag word gesien as 'n onlosmaaklike deel van die park se identiteit. === Kröller-Müller Museum === Die kunsversameling van die Kröller-Müller-egpaar vorm die basis vir die Kröller-Müller-museum in die park. Dit is deur die Belgiese argitek [[Henry van de Velde]] namens die Kröllers ontwerp. Die museum bevat [[skildery]]e, veral deur [[Vincent van Gogh]], [[Pablo Picasso]], Fernand Leger en [[Piet Mondriaan]]. Die Kröller-Müller Museum se beeldepark is een van die grootste in Europa en bevat werke van onder andere [[Auguste Rodin]], [[Henry Moore]], Richard Serra en Claes Oldenburg. <gallery> Hubertusslot.jpg|Jaghuis Sint-Hubertus oor die meer gesien Jachthuis.Sint-Hubertus.jpg|Die Jaghuis uit 'n ander hoek Hoenderloo,_dienstwoning_Hoge_Veluwe,_Harskampweg_17.jpg|Personeelhuis te Harskampweg Hoenderloo,_toegangshek_Hoge_Veluwe_(Harskampweg).jpg|Toegangshek Harskampweg Hoenderloo,_toegangshek_Hoge_Veluwe_(Houtkampweg).jpg|Toegangshek Houtkampweg </gallery> == Sien ook == * [[President Steynpark en -bank]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|De Hoge Veluwe}} == Literatuur == * Beukhof, H., Essen, F. van, Pelzers, E., Sevink, J. (2005) ''Hoge Veluwe: Natuur en kunst'', Waanders Uitgeverij, Zwolle. * Alings, W. (red.) (1985) ''Het bewaarde landschap, het nationale park De Hoge Veluwe 1935 - 1985'', Koninklijke Uitgeverij G.J. Thieme, Nijmegen <br/> {{nl-vertaal|Nationaal Park De Hoge Veluwe}} [[Kategorie:Nasionale parke]] [[Kategorie:Bewaringsgebiede]] [[Kategorie:Gelderland]] [[Kategorie:Arnhem]] [[Kategorie:Ede]] 70ujjwsgslbirntcv7uyx45j1jqx8re Looisuur 0 369088 2901574 2729636 2026-05-05T12:48:44Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901574 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |Naam=Looisuur |IUPACNaam=1,2,3,4,6-penta-''O''-{3,4-dihidroksi-5-[(3,4,5-trihidroksibensoïel)oksi]bensoïel}-{{small|D}}-glukopiranoos |SistematieseNaam=2,3-dihidroksi-5-({[(2R,3R,4S,5R,6R)-3,4,5,6-tetrakis({3,4-dihidroksi-5-[(3,4,5-trihidroksifeniel)karbonieloksi]feniel}karbonieloksi)oksaan-2-iel]metoksi}karboniel)feniel-3,4,5-trihidroksibensoaat |AnderName=''Acidum tannicum''<br/>Gallotanniensuur<br/>Digallisuur<br/>Gallotannien<br/>Tanniemum<br/>Kwersitannien<br/>Eikebastannien<br/>Kwersotanniensuur<br/>Kwersitanniensuur |struktuur= |struktuur2= |CASNo=1401-55-4 |formule=C{{Sub|76}}H{{Sub|52}}O{{Sub|46}} |MolereMassa=1701,19&nbsp;g/mol |Voorkoms= |Digtheid=2,12&nbsp;g/cm<sup>3</sup> |Oplosbaarheid=2850&nbsp;g/L of 250&nbsp;g/L{{R|ACS|chembook}} |pKa=6 |Smeltpunt=ontbind bo 200&nbsp;°C }} [[Lêer:Tannic acid.svg|links|duimnael|200px|Looisuur]] [[Lêer:Phenol2.svg|links|50px|duimnael|Fenol]] '''Looisuur''' is 'n spesifieke vorm van [[tannien]]. Dit is 'n [[Fenol|polifenol]], 'n tipe [[organiese verbinding]]. Dit is 'n swak [[suur]] (pKa ongeveer 6), wat te wyte is aan die talle fenolgroepe in die struktuur. Die chemiese formule vir kommersiële looiersuur word dikwels as C{{Sub|76}}H{{Sub|52}}O{{Sub|46}} gegee, maar in werklikheid is dit 'n mengsel van glukoside en [[ester]]s wat afhangend is van die plantbron waarvan die looiersuur onttrek word. Kommersiële looisuur word gewoonlik uit een of meer van die volgende plante onttrek: ''Caesalpinia spinosa'', ''Rhus semialata'', ''Quercus infectoria'' of ''Rhus coriaria''. Volgens die definisie in die Food Chemicals Codex{{R|FCC2020}} word slegs tanniene afkomstig van die bogenoemde plante as looiersuur beskou. Soms word ekstrakte van kastaiinghout of [[eike]]hout ook beskryf as looiersuur. Terwyl looisuur 'n spesifieke tipe tannien is, word die twee terme soms verkeerd uitruilbaar gebruik in Engels (dws. "Tannin" en "Tannic acid" word verwar). Die langdurige misbruik van die terme en die insluiting daarvan in wetenskaplike artikels het die verwarring vererger. Dit is veral wydverspreid in verband met [[Tee|groen tee en swart tee]], wat albei tannien bevat maar nie looiersuur nie.{{R|Wheeler|Tea101}} Daarom is looisuur nie 'n toepaslike standaard vir enige vorm van tannienanalise nie, vanweë die swak gedefinieerde samestelling daarvan. {{clear|left}} == Voorkoms in die natuur == Looisuur verkry uit [[eike]]hout is hoofsaaklik kwersitanniensuur en kom voor in die bas en blare. Gallotanniensuur is ook 'n vorm van looisuur en kom voor in 'n soort uitgroeisel op die uitwendige weefsels van die boom wat 'n "gal" genoem word. == Gebruike == === Gebruike in die industrie === Tanniene is 'n basiese bestanddeel in die chemiese kleuring van hout en kom reeds voor in hout soos eikehout en okkerneut. Die aanwesigheid van tanniene in die bas van redwood (Sequoia) is 'n sterk natuurlike verdediging teen veldbrand, ontbinding en besmetting deur sekere insekte soos [[termiet]]e. Looisuur is gebruik in die kleurproses vir sellulose vesels soos katoen, maar word nie meer algemeen gebruik nie. Looisuur kan gebruik word vir die bewaring van yster-gebaseerde metaalvoorwerpe om korrosie te inhibeer, maar dit maak die korrosie swart en enige blootgestelde metaal donkerblou. === Gebruik in voedsel === In baie wêrelddele word dit gebruik in gebak, alkoholiese en nie-alkoholiese drank, bevrore suiwelprodukte en vleisprodukte.{{R|fda-gras}} === Gebruik as medikasie === Saam met [[magnesium]] en soms geaktiveerde houtskool is looiersuur vroeër in die laat 19de en vroeë 20ste eeu gebruik as behandeling vir baie giftige stowwe, onder andere strignien en sampioene.{{R|Sturmer}} Die instelling van looiersuurbehandeling van ernstige brandwonde in die 1920's het die sterftesyfer aansienlik verlaag.{{R|Maquinarias}} Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is looiersuurverbande gebriuk om brandwonde te behandel maar na die oorlog is hierdie gebruik laat vaar weens die ontwikkeling van meer moderne behandelings.{{R|TIME}} == Gevare == Looisuur kan potensiële gesondheidsgevare veroorsaak, soos skade aan die oog, vel, asemhalingskanale en spysverteringskanale. Dit kan irritasie, rooiheid, pyn, dowwe sig en moontlike oogskade veroorsaak. Wanneer looiersuur in skadelike hoeveelhede deur die vel geabsorbeer word, kan dit irritasie, rooiheid en pyn veroorsaak. Naarheid, braking en diarree is simptome van inname van looiersuur en langdurige blootstelling kan lewerskade veroorsaak. By inaseming kan looiersuur irritasie van die lugweë veroorsaak.{{R|fishersci}} == Kyk ook == * [[Looiery]] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="ACS">{{cite web |title=Tannic acid |url=https://www.acs.org/content/acs/en/molecule-of-the-week/archive/t/tannic-acid.html |website=American Chemical Society |access-date=17 Februarie 2021 |language=en}}</ref> }<ref name="chembook">{{cite web |title=Tannic acid |url=https://www.chemicalbook.com/ProductChemicalPropertiesCB3116328_EN.htm |website=Chemical Book |access-date=17 Februarie 2021 |language=en}}</ref> <ref name="FCC2020">{{cite web | title=FCC - Online | website=Food Chemicals Codex (FCC) | date=20 November 2020 | url=https://www.foodchemicalscodex.org/ | access-date=17 Februarie 2021 |language=en}}</ref> <ref name="fda-gras">{{cite web |title=Food Additive Status List (GRAS); listing for tannic acid |url=https://www.fda.gov/food/food-additives-petitions/food-additive-status-list#ftnT |publisher=US Food and Drug Administration |date=24 Oktober 2019 |access-date=17 Februarie 2021 |language=en}}</ref> <ref name="fishersci">{{cite web |title=Material Safety Data Sheet: Tannic Acid |url=https://fscimage.fishersci.com/msds/22410.htm |website=Thermo Fisher Scientific |access-date=17 Februarie 2021 |language=en |archive-date= 5 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205195232/https://fscimage.fishersci.com/msds/22410.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="Maquinarias">{{cite journal |last1=de Maquinarias |first1=Venta |first2=Más |last2=Monografias |title=The use of tannic acid in the local treatment of burn wounds: intriguing old and new perspectives |journal=Wounds |year=2001 |volume=13 |issue=4 |pages=144–58 |url=http://taninos.tripod.com/usotaninos.htm |language=en |access-date=17 Februarie 2021 |archive-date=17 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517121508/https://taninos.tripod.com/usotaninos.htm |url-status=dead }}</ref> <ref name="Tea101">{{cite web | title=What are Tannins in Tea? Is it Good or Bad? | website=Tea 101 | date=20 April 2017 | url=https://tea101.teabox.com/tannins-in-tea/ |access-date=17 Februarie 2021 |language=en}}</ref> <ref name="Sturmer">{{cite journal |last=Sturmer |first=J. W. |date=13 April 1899 |title=Pharmaceutical Toxicology |url=https://books.google.com/books?id=dcvmAAAAMAAJ&pg=PA472 |pages=472–4 |journal=The Pharmaceutical Era |volume=21 |issn=0096-9125 |language=en}}</ref> <ref name="TIME">{{Cite news |title=Medicine: War Wounds |magazine=TIME |date=18 September 1939 |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762600-2,00.html |access-date=17 Februarie 2021 |archive-date= 3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103212701/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,762600-2,00.html |url-status=dead }}</ref> <ref name="Wheeler">{{cite journal | last=Wheeler | first=Stephen R. | title=Tea and Tannins | journal=Science | publisher=American Association for the Advancement of Science (AAAS) | volume=204 | issue=4388 | date=6 April 1979 | issn=0036-8075 | doi=10.1126/science.432625 | pages=6–6 |bibcode=1979Sci...204....6P |pmid=432625 |language=en}}</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemie]] [[Kategorie:Chemiese bindings]] [[Kategorie:Organiese chemie]] ijodoldukv4dv73n6j0nzned2cbsljg Thierry Sabine 0 370636 2901587 2898999 2026-05-05T14:42:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901587 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} '''Thierry Sabine''', gebore op 13 Junie 1949 in Neuilly-sur-Seine, en is op 14 Januarie 1986 (36 jaar oud) in 'n helikopterongeluk oorlede, agt kilometer van Gourma-Rharous (Mali), tydens die Parys-Dakar, is 'n Fransman tydrenjaer, veral stigter van die Parys-Dakar-tydren.<ref>https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12049553d</ref><ref>https://id.loc.gov/authorities/names/n84068031.html</ref><ref>https://www.racingsportscars.com/driver/results/Thierry-Sabine-F.html</ref> Thierry Sabine sterf op die aand van 14 Januarie 1986 met die Franse sanger Daniel Balavoine, die joernalis Nathalie Odent, die helikoptervlieënier François-Xavier Bagnoud en die radiotegnikus Jean-Paul Le Fur (gebore in 1949) in 'n helikopterongeluk. naby Gourma-Rharous, Mali.<ref>http://www.motorsportmemorial.org/focus.php?db=ct&n=3580</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm0754753/</ref> 'n Stele is ter nagedagtenis aan hom in die Ténéré opgerig en die plek is toe gedoop as' Boom van Thierry Sabine 'vanweë die eensame akasia wat daar groei. Hy word begrawe in die intergemeenskaplike begraafplaas van Joncherolles in Villetaneuse. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} hjhic6motcddxc3slsxgwibtoitaml3 2901588 2901587 2026-05-05T14:43:29Z Oesjaar 7467 Ek hoop so! 2901588 wikitext text/x-wiki {{Gaan taal na}} '''Thierry Sabine''', gebore op 13 Junie 1949 in Neuilly-sur-Seine, en is op 14 Januarie 1986 (36 jaar oud) in 'n helikopterongeluk oorlede, agt kilometer van Gourma-Rharous (Mali), tydens die Parys-Dakar, is 'n Fransman tydrenjaer, veral stigter van die Parys-Dakar-tydren.<ref>https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12049553d</ref><ref>https://id.loc.gov/authorities/names/n84068031.html</ref><ref>https://www.racingsportscars.com/driver/results/Thierry-Sabine-F.html</ref> Thierry Sabine sterf op die aand van 14 Januarie 1986 met die Franse sanger Daniel Balavoine, die joernalis Nathalie Odent, die helikoptervlieënier François-Xavier Bagnoud en die radiotegnikus Jean-Paul Le Fur (gebore in 1949) in 'n helikopterongeluk. naby Gourma-Rharous, Mali.<ref>http://www.motorsportmemorial.org/focus.php?db=ct&n=3580</ref><ref>https://www.imdb.com/name/nm0754753/</ref> 'n Stele is ter nagedagtenis aan hom in die Ténéré opgerig en die plek is toe gedoop as 'Boom van Thierry Sabine' vanweë die eensame akasia wat daar groei. Hy word begrawe in die intergemeenskaplike begraafplaas van Joncherolles in Villetaneuse. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} i3idxcd3wp004ipyr71h6hx3jsptgl5 Vinci (Unternehmen) 0 372804 2901756 2899289 2026-05-06T08:24:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901756 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Vinci |kenteken = [[Lêer:Vinci (Unternehmen) logo.svg|220px]] |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = 1899 |ligging_stad = [[Rueil-Malmaison]] |ligging_land = [[Frankryk]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = Xavier Huillard (hoof uitvoerende beampte) |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = |produkte = Nywerheid, tersiêre, infrastruktuur, telekommunikasie |dienste = |inkomste = €48,053 miljard |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 222&nbsp;397 |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [https://www.vinci.com ''vinci.com''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Vinci''', voorheen ''Société Générale d'Entreprises'' (SGE), is die tweede grootste maatskappy ter wêreld in die konsessies- en konstruksiebedryf en het 222 397 mense regoor die wêreld in diens.<ref>{{fr}}[https://finances-et-patrimoine.fr/vinci-construction/ Vinci : un des leaders mondiaux de la construction et de la concession]</ref> Vinci se aktiwiteite is georganiseer in vyf sakesentrums: Vinci Autoroutes, Vinci Concessions, Vinci Énergies, Eurovia en Vinci Construction. In 2019 is die maatskappy in meer as 100 lande teenwoordig en sy omset is in 2019 48,053 miljard euro.<ref>{{fr}}[https://www.batiweb.com/actualites/vie-des-societes/vinci-un-leader-mondial-de-la-construction-et-des-concessions-2006-01-22-7513 Vinci, un leader mondial de la construction et des concessions]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{normdata}} [[Kategorie:Franse maatskappye]] j3kz0hrxekpbe5a2242e2wb8xd8hl32 Peter Sarstedt 0 391961 2901736 2897277 2026-05-06T07:58:54Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe */ Verbeter 2901736 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Peter Sarstedt | geboortenaam = Peter Eardley Sarstedt | alias = Peter Lincoln | geboortedatum = {{geboortedatum|1941|12|10|}} | geboorteplek = [[Nieu-Delhi]], [[Brits-Indië]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|2017|01|08|1941|12|10|}} | sterfplek = [[Sussex]], [[Engeland]] | genre = {{hlist|Folkmusiek|[[Popmusiek]]}} | beroep = Sanger-liedjieskrywer, musikant | instrument = {{hlist|Stem|kitaar/ghitaar}} | etiket = United Artists Records<br/>Island Records<br/>Angel Air Records<br/>Singer Records<br>Warner | assosiasies = {{hlist|Eden Kane|Clive Sarstedt}} }} '''Peter Eardley Sarstedt'''<ref name="allmusic"/> ([[10 Desember]] [[1941]] – [[8 Januarie]] [[2017]]), in sy vroeë loopbaan bekend as '''Peter Lincoln''', was 'n Engelse sanger-liedjieskrywer en musikant. Hy was die broer van die musici Eden Kane en Clive Sarstedt. Alhoewel sy musiek as [[popmusiek]] geklassifiseer word, sluit dit oor die algemeen tradisionele ballades in wat afkomstig is van tradisionele folkmusiek, eerder as [[rockmusiek]]. Hy is veral bekend vir sy skryfwerk en die liedjie "Where Do You Go To (My Lovely)?", wat in 1969 bo-aan die trefferslys van die Verenigde Koninkryk was. Die liedjie het 'n Ivor Novello-toekenning gewen. Dit was Sarstedt se grootste treffer. Hy het een verdere enkelsnit treffer en trefferplaat gehad, maar nooit weer sy vorige hoogtes bereik nie. Sarstedt het in totaal 15 plate in sy lang loopbaan van 50 jaar uitgereik.<ref name="independent">{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/peter-sarstedt-dead-pop-star-behind-one-of-the-most-iconic-songs-of-the-sixties-dies-aged-75-a7516196.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/news/people/peter-sarstedt-dead-pop-star-behind-one-of-the-most-iconic-songs-of-the-sixties-dies-aged-75-a7516196.html |archive-date=26 Mei 2022 |url-access=subscription |url-status=live |title=Peter Sarstedt dead: Pop star behind one of the most iconic songs of the Sixties dies aged 75 |work=Independent |date=8 Januarie 2017 |access-date=8 Januarie 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.petersarstedt.com/albums.html|title=Peter Sarstedt – Albums|publisher=petersarstedt.com|access-date=8 Januarie 2017}}</ref> Hy het voortgegaan om in die 1980's, 1990's and 2000's te toer tot sy uittrede in 2010 as gevolg van swak gesondheid. ==Vroeë lewe== Sarstedt is in 1941 in [[Nieu-Delhi]] gebore uit 'n gesin wat lank reeds in [[Indië]] woonagtig was. Sy voorouer Christian Ludwig Wilhelm Sarstedt, gebore in 1841 in [[Hanover]], het na Indië gemigreer en is daar in 1893 oorlede. Sy vader, Albert James Sarstedt, 'n staatsamptenaar in [[Brits-Indië]], was getroud met Coral Byrne. <ref name="45-rpm">{{cite web | publisher = 45-rpm.org.uk|url=http://www.45-rpm.org.uk/dirp/peters.htm|title=Peter Sarstedt|access-date=28 September 2014 }}</ref><ref>{{cite web | publisher = British Academy of Songwriters, Composers and Authors | url = http://www.basca.org.uk/members-directory/petersarstedt/ | title = Peter Sarstedt | access-date = 14 Mei 2012 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140303233004/http://www.basca.org.uk/members-directory/petersarstedt/ | archive-date = 3 Maart 2014 | df = dmy-all }}</ref><ref name="allmusic">{{cite web|last=Unterberger|first=Richie|title=Peter Sarstedt|url=http://www.allmusic.com/artist/peter-sarstedt-mn0000843106/biography|publisher=Allmusic|access-date=20 September 2020}}</ref> Beide sy ouers het opleiding ontvang in klassieke musiek. Nadat Indië in 1947 onafhanklikheid van Brittanje verkry het het Sarstedt se ouers 'n teeplantasie in die Darjeeling-distrik van Wes-Bengaal bedryf waar Sarstedt die Victoria Boys' School in Kurseong bygewoon het.<ref name="allmusic"/><ref name="scroll"/> Hy is later na [[Kalkutta]]; in 1954 is Sarstedt se vader oorlede, waarna die gesin na Engeland verhuis het,<ref name="allmusic"/><ref name="scroll">{{Cite news |url=https://scroll.in/latest/826234/british-indian-singer-songwriter-peter-sarstedt-dead-at-75 |title=British-Indian singer-songwriter Peter Sarstedt dead at 75 |work=Scroll |date=9 Januarie 2017 |access-date=9 Januarie 2017}}</ref> waar hulle hulle in Suid-London gevestig het, net voor die opgang van rockmusiek.<ref name="allmusic"/> Die Sarstedt-broers het aanvanklik skiffle-musiek<ref> ''Skiffle'' is 'n folkmusiek genre, met invloede van blues, [[jazz]] en Amerikaanse folkmusiek. Dit word gewoonlik uitgevoer met behulp van 'n mengsel van vervaardigde, tuisgemaakte of geïmproviseerde instrumente. Dit het as musiekvorm ontstaan in die eerste helfte van die 20ste eeu in die Verenigde State, en uiters gewild geword in die [[Verenigde Koninkryk|VK]] in die 1950's, waar dit deur kunstenaars soos Lonnie Donegan, The Vipers Skiffle Group, Ken Colyer en Chas McDevitt gespeel is. ''Skiffle'' het 'n groot deel uitgemaak van die vroeë loopbane van sommige musikante wat later prominente jazz-, pop-, blues-, folk- en rockkunstenaars sou word, soos byvoorbeeld The Beatles en Rory Gallagher. Dit is gesien as 'n kritiese stap tot die tweede Britse folkmusiek herlewing, die Britse blues-oplewing en die Britse oorheersing van Amerikaanse [[Popmusiek|populêre musiek]]</ref><ref name="allmusic"/> gespeel in 'n groep bekend as die ''Fabulous Five''.<ref name="britannica">{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Peter-Sarstedt|title=Peter Sarstedt - British Singer-songwriter}}</ref> Sarstedt was die jonger broer van die 1960's popster Eden Kane, en 'n ouer broer van die popsanger Clive Sarstedt.<ref name="biography">{{cite web|url=http://www.music.us/biography/artist/13905/peter_sarstedt.html|title=Peter Sarsedt Biography|publisher=Music Entertainment Network|access-date=2 Oktober 2009 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724135037/http://www.music.us/biography/artist/13905/peter_sarstedt.html|archive-date=24 Julie 2011|df=dmy-all}}</ref> ==Persoonlike lewe en afsterwe== Sarstedt het in 1969 met die tandarts Anita Atke getrou en na [[Denemarke]] verhuis. Die paartjie is vyf jaar later geskei.<ref name=scotsman>{{cite web|url=http://www.scotsman.com/news/obituaries/obituary-peter-sarstedt-singer-songwriter-who-topped-charts-with-where-do-you-go-to-my-lovely-1-4335831|title=Obituary: Peter Sarstedt, singer-songwriter who topped charts with Where Do You Go To (My Lovely)|publisher=scotsman.com/|access-date=12 Januarie 2017}}</ref> Sy tweede huweliksmaat was Joanna Meill. Hy het vanaf 2013 in 'n aftreeoord in Sussex, Engeland gewoon. Hy het gelei aan progressiewe supranukleêre parese (PSP), wat in 2015 gediagnoseer is, maar in 2013 verkeerdelik gediagnoseer is as [[demensie]]. Hy sterf op 8 Januarie 2017 op 75-jarige leeftyd.<ref name="thetimes">{{Cite news |url=http://www.thetimes.co.uk/edition/news/peter-sarstedt-dies-tdm9mrccg |title=Peter Sarstedt dies |work=The Times |date=9 Januarie 2017 |access-date=9 Januarie 2017}}</ref> Hy word oorleef deur sy vrou en twee volwasse kinders.<ref name=scotsman/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.youtube.com/watch?v=L8XQZYIiNgo Youtube video van Sarstedt se treffer "Where Do You Go To (My Lovely)?"] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sarstedt, Peter}} [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Sterftes in 2017]] [[Kategorie:Britse sangers]] 9020f9jt00q67fi0ku5ph7ea0ghic60 Hildebrand-monument 0 392820 2901788 2891124 2026-05-06T09:47:53Z Suidpunt 13232 /* Monument */ 2901788 wikitext text/x-wiki Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoordng: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...]Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] nas248xu879sdqh5jgwes2915i6gb8s 2901789 2901788 2026-05-06T09:48:09Z Suidpunt 13232 /* Bibliografie */ 2901789 wikitext text/x-wiki Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoordng: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...]Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] jz2da0jfhlkg305wyilqbys3ia98f1d 2901790 2901789 2026-05-06T09:49:06Z Suidpunt 13232 /* Monument */ 2901790 wikitext text/x-wiki Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoordng: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] jbjo372zwwpx2soe54rnp4txtdg0wqa 2901791 2901790 2026-05-06T09:51:44Z Suidpunt 13232 2901791 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hildebrand Memorial.jpg|duimnael|regs|350px|Die Hildebrand-monument, naby Darling.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoordng: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] hn0l3kladw425u7vkyrl63od12a5uvt 2901795 2901791 2026-05-06T09:58:24Z Suidpunt 13232 /* Monument */ 2901795 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Hildebrand Memorial.jpg|duimnael|regs|350px|Die Hildebrand-monument, naby Darling.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoordng: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] q55guioc0bdw341q4b1tsp4nmu5nqke 2901798 2901795 2026-05-06T10:03:47Z Suidpunt 13232 Koördinate toegevoeg 2901798 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|33|19|18.8|S|18|22|36.5|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} [[Lêer:Hildebrand Memorial.jpg|duimnael|regs|350px|Die Hildebrand-monument, naby Darling.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoordng: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] n4zgw93wyq54tj8vw84s48yz13hjzja 2901799 2901798 2026-05-06T10:06:37Z Suidpunt 13232 /* Geskiedenis */ 2901799 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|33|19|18.8|S|18|22|36.5|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} [[Lêer:Hildebrand Memorial.jpg|duimnael|regs|350px|Die Hildebrand-monument, naby Darling.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoording: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971 * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] ckqwercbvc6p4v1tpu0fvcuh5yn4mu6 2901801 2901799 2026-05-06T10:13:54Z Suidpunt 13232 /* Bibliografie */ Standard Encyclopaedia of Southern Africa deel 3 nou ook by Archive.org. Skakel bygevoeg. 2901801 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|33|19|18.8|S|18|22|36.5|O|region:ZA_type:city_source:afwiki|aansig=titel}} [[Lêer:Hildebrand Memorial.jpg|duimnael|regs|350px|Die Hildebrand-monument, naby Darling.<br><small>(Erkenning: Christopher Murphy)</small>]] Die '''Hildebrand-monument''' by [[Darling]] dui die punt aan waar die mees suidelike veldslag tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]] plaasgevind het. == Ligging == Die obelisk staan op die plaas Kraalbosdam, 'n 65km van [[Kaapstad]] en 8km van Darling. == Geskiedenis == [[Veldkornet]] C.P. Hildebrand van die Maritz-kommando is opgedra om met 150 man suidwaarts na [[Hopefield]] en Darling op te ruk. Hulle beset Hopefield. In Darling ontset hulle die enigste gevangene in die plaaslike gevangenis en hulle konfiskeer perde en voorrade in die kontrei. Terselfdertyd kom 'n Britse mag van 500 op die stasie van [[Kalbaskraal]] aan. Daardie mag beweeg in die rigting van Darling. In die daaropvolgende skermutseling word Hildebrand noodlottig gewond. Hy is tydelik op die toneel begrawe. 'n Paar maande later is die amptelike begrafnisdiens gehou en nog later is 'n grafsteen van marmer op sy graf opgerig met die bewoording: ''Ter gedachtenis aan C.P. Hildebrand uit Lichtenburg, Transvaal, die als veldcornet in het commando van Maritz, alhier op den 12den November 1901 is gesneuveld, is deze steen opgericht door Afrikaansche vrienden en vriendinnen. 1 Tim. 6 : 12'' == Monument == Op inisiatief van die [[Voortrekker-beweging]] is die oorspronklike grafsteen met 'n obelisk vervang, waarvan die grafsteen 'n deel vorm. Die eerste steen van die gedenknaald is op [[Geloftedag]] 1939 gelê en op Geloftedag 1940 is dit ingewy. In die ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling'' uit die jaar 1953 staan:<ref>Hopkins, H.C. 1953. ''Eeufeesgedenkboek van die Ned. Geref. Kerk Darling.'' Stellebosch : Pro Ecclesia-Drukkery, p. 86.</ref> {{cquote| [...] Op die heuweltjie waar hy begrawe is, is 'n eenvoudige grafsteen opgerig "door Afrikaansche Vrienden en Vriendinnen," maar later het die gedagte ontstaan om hier 'n waardige gedenkteken op te rig, "ter herinnering aan die Veldslag naaste aan Tafelberg in die Twede Vryheidsoorlog gelewer." Hierdie gedagte het in 1939 vorm gekry toe op 16 Desember die hoeksteen van die monument wat vandag daar staan, deur 'n Voortrekkerdogter en -seun, Anna van Schalkwyk en Cillie Joubert, gelê is. Een van die sprekers by hierdie geleentheid was wyle gen. Wynand Malan. Presies 'n jaar later is die monument in die teenwoordigheid van 'n skare van meer as 12,000 luisterryk onthul deur mev. M.J. Loedolff van Kraalbosdam, mnr. J.A. Smith ('n oud-stryder) en 'n Voortrekkerseun en -dogter, Dirk van der Merwe van Malmesbury en Miemie Bester van Stellenbosch. Die hoofredenaar op dié dag was die huidige Eerste Minister, dr. [[D.F. Malan]]. Die grond waarop die monument staan, is deur mnr. Loedolff geskenk en op die naam van die Kerkraad van Darling getransporteer. }} == Bibliografie == {{Verwysings}} * [https://archive.org/details/standardencyclop0003vari/page/564/mode/2up?q=hildebrand ''Standard Encyclopaedia of Southern Africa'', deel 3. Kaapstad: Nasou, 1971, p. 565] * https://www.hellodarling.org.za/hildebrand-monument/ * route27sa.com {{Normdata}} [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] c3vr376a9qkpghq71kdaxpmzxjjtrxg Prinses Christina 0 395166 2901738 2897279 2026-05-06T08:02:51Z Oesjaar 7467 /* Huwelik en afstammelinge */ Verbeter 2901738 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Prinses Christina |kleur = #ccf |titel = ''Kroonprinses van Brasilië'' |beeld = Dona Christine de Orleans e Bragança, Princesa do Brasil, de Ligne e de Orleans e Bragança.jpg |beeld_wydte = 232px |beeld_onderskrif = Prinses Christina |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Vorstehuis |1 = Ligne Huis <small>(deur geboorte)</small><br/>[[Orleans-Bragança Huis]] <small>(deur die huwelik)</small> |opskrif2 = Titels |2 = Prinses van Brasilië<br/>Prinses van Ligne |opskrif3 = |3 = |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = Volle naam |12 = Christine Marie Elisabeth de Ligne |opskrif13 = Gebore |13 = [[11 Augustus]] [[1955]], [[België]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = Man |16 = [[Prins Antonio]] |opskrif17 = Kinders |17 = [[Prins Pedro Luiz]]<br/>[[Prinses Amelia]]<br/>[[Prins Rafael]]<br/>[[Prinses Maria Gabriela]] |opskrif18 = Vader |18 = [[Prins Antonio de Ligne]] |opskrif19 = Moeder |19 = [[Prinses Alice]] }} '''Prinses Christina''' (''Christine Marie Elisabeth de Ligne''; [[11 Augustus]] [[1955]]) is die dogter van prins Antonio de Ligne en prinses Alice, en die huidige keiserlike prinses van [[Brasilië]] sedert 2022, deur haar huwelik met [[prins Antonio]]. Sy is'n [[Belgiese]] en [[Brasilië|Brasiliaanse]] prinses, sy het 4 kinders gehad: [[Prins Pedro Luiz]] (oorlede), [[Prinses Amelia]], [[Prins Rafael]] en [[Prinses Maria Gabriela]]. == Biografie == Christine de Ligne, gebore in die Château de Beloeil,in [[Hainaut|die provinsie Henegouwen]], [[België]], is die vierde kind en tweede dogter van die sewe kinders van Antoine 13 Prins van Ligne (1925-2005) en Prinses Alix van Luxemburg (1929-2019). Sy is die suster van Michel 14 Prins van Ligne, hoof van sy huis sedert 2005 {{Sfn|Énache|1999}}. Deur haar ma is sy 'n kleindogter van groothertogin Charlotte van Luxemburg (1896-1985) en stam af van Robert, laaste hertog van Parma (1848-1907), sowel as koning Michael I van Portugal (1802- 1866) {{Sfn|Énache|1999}}. == Huwelik en afstammelinge == Na 'n verlowing afgesluit injuin 1981 {{Sfn|Tourtchine|1987}}, Prinses Christina getroud met die 25 September 1981 beskaafd in Beloeil, dan godsdienstig die volgende dag, in die kapel van die Château de Belœil, Prins Antonio, gebore in [[Rio de Janeiro]] op24 juin 195024 Junie 1950 , Prins Imperial van Brasilië sedert 15 Julie 2022,<ref>{{Cite web|url=https://gothanjou.blog/2022/07/15/luiz-gastao-de-orleans-e-braganca-1938-2022/|title=Luíz Gastão de Orléans e Bragança (1938-2022)|last=François Guyard|date=15 juillet 2022|website=gothanjou.blog|access-date=15 juillet 2022}}.</ref> seun van prins [[Prins Pedro Henrique|Pedro Henrique]] (1909-1981) en prinses Maria Elizabeth (1914-2011) {{Sfn|Énache|1999}} . Die egpaar het vier kinders wat gekwalifiseer is met die hoflikheidspredikaat van Royal Highness en die hoflikheidstitels van Prins of Prinses van Brasilië {{Sfn|Énache|1999}} , {{Sfn|Tourtchine|1987}} : * [[Prins Pedro Luiz|Pedro Luiz de Orleans e Bragança]], gebore in Rio de Janeiro op 12 Januarie 1983 en op see verdwyn het{{Datum|1 juin 2009}} tydens die ongeluk van Air France-vlug 447;<ref>[http://tempsreel.nouvelobs.com/actualites/international/ameriques/20090601.OBS8827/la_disparition_de_lavion_dair_france_heure_par_heure.html Article du Nouvel Observateur]{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : La disparition de l'avion d'Air France, heure par heure</ref><ref>[http://www.monarquia.org.br/ Annonce de sa disparition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214225027/http://www.monarquia.org.br/ |date=14 Desember 2005 }} sur le site de la branche de Vassouras.</ref> * [[Prinses Amelia|''Amélia'' de Fátima de Orleans e Bragança]], gebore in Brussel op 16 Maart 1984, het afstand gedoen van sy dinastiese regte en voortgegaan 14 Julie 2014, in Rio de Janeiro, aan Alexander James Spearman (geb. 1984), afstammeling van Sir Alexander Young Spearman, 1st Baronet Spearman (1793–1874); * [[Prins Rafael|Rafael Antônio Maria de Orleans e Bragança]], gebore in Rio de Janeiro op 24 April 1986; * [[Prinses Maria Gabriela|''Maria Gabriela'' Fernanda de Orleans e Bragança]], gebore in Rio de Janeiro op 8 Junie 1989. == Titel == * 11 Augustus 1955 '''-''' 25 September 1981 : Haar Hoogheid Prinses Christina de Ligne ; * 25 September 1981 '''- hier''' : Haar Keiserlike en Koninklike Hoogheid Prinses Christina van Orléans-Braganza, Prinses van Brasilië. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Brasilië]] [[Kategorie:Prinsesse]] [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] f4otrnny71dcq32t8mh7sqoyikuvy83 Al-Munafi'kun 0 395573 2901596 2678423 2026-05-05T14:49:11Z Atcovi 57396 mujawwad --> murattal 2901596 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}}{{Inligtingskas soera |naam = {{big|المنافقون}}<br>&nbsp;&nbsp;Soera {{big|63}} van die Koran&nbsp;&nbsp; |beeld = |breedte = |onderskrif = |klassifikasie = [[Medina|Medinees]] |ander_titels = ''Al-Munâfi’kûn'' |transliterasie = Al-Moenafi'koen |ander_name = "Die Huigelaars" |openbaring = |djoes = 28 |ajat = 11 |klank = [[Lêer:Chapter 63, Al-Munafiqun (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3|200px]] }} '''''Al-Munâfi’kûn''''' ([[Arabies]]: المنافقون, "'''Die Huigelaars'''") is die 63ste [[soera]], of hoofstuk, van die [[Koran]]. Dit bevat 11 [[ajat]], of verse, en is vermoedelik in [[Medina]] aan [[Mohammed]] geopenbaar. ==Opsomming== Die hoofstuk handel oor die verskynsel huigelary, wat gekritiseer word. Dit veroordeel ook die huigelaars en beskryf hulle as leuenaars. Dit moedig ook gelowiges aan om opreg in hulle geloof te wees en offergawes te gee.<ref>{{Cite web|url=https://www.soundvision.com/article/a-thematic-introduction-to-the-surahs-of-the-qur-an|title=A Thematic Introduction to the Surahs of the Qur’an &#124; SoundVision.com|author=Dr. Muzammil H. Siddiqi|website=www.soundvision.com}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Al-Munafiqun}} {{Soera|63|Al-Jumu'ah|At-Tagrhabun}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Munafiqun}} [[Kategorie:Hoofstukke van die Koran]] tl7sormcjmmsy80qvnnr7hps4n20d7b Alexis de Tocqueville 0 397362 2901572 2706855 2026-05-05T12:44:42Z Jcb 223 2901572 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Alexis de tocqueville cropped.jpg|duimnael|Alexis de Tocqueville (1850)]] '''Alexis Charles Henri Clérel, comte de Tocqueville''' ([[29 Julie]] [[1805]] – [[16 April]] [[1859]]),<ref name="EB1911">{{cite EB1911|wstitle=Tocqueville, Alexis Henri Charles Maurice Clerel, Comte de|volume=26|page=1043}}</ref> in die omgang bekend as Tocqueville<ref name="EB1911" /> was 'n Franse aristokraat, diplomaat, politieke wetenskaplike, [[Politieke filosofie|politieke filosoof]] en [[historikus]]. Hy is veral bekend vir sy werke ''Democracy in America'' (verskyn in twee volumes, 1835 en 1840) en ''The Old Regime and the Revolution'' (1856). In beide het hy die lewenstandaarde en sosiale toestande van individue asook hul verhouding tot die mark en [[staat]] in Westerse samelewings ontleed. ''Democracy in America'' is gepubliseer ná Tocqueville se reise in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en word vandag beskou as 'n vroeë werk van [[sosiologie]] en [[politieke wetenskap]]. Tocqueville was aktief in die Franse politiek, eers onder die Julie-monargie (1830–1848) en toe tydens die Tweede Republiek (1849–1851) wat die Februarie 1848-rewolusie opgevolg het. Hy het ná [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte|Louis Napoléon Bonaparte]] se staatsgreep op 2 Desember 1851 uit die politieke lewe getree en daarna begin werk aan ''The Old Regime and the Revolution''.<ref name="Paul R Hansen 2009 p 3">{{cite book|first=Paul R.|last=Hansen|title=Contesting the French Revolution|date=Februarie 2009|page=3|isbn=978-1-4051-6084-1|publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> Tocqueville het aangevoer die belangrikheid van die [[Franse Rewolusie|Franse Revolusie]] was om voort te gaan met die proses van modernisering en sentralisering van die Franse staat wat onder koning [[Lodewyk XIV van Frankryk]] begin het. Hy het geglo dat die mislukking van die Rewolusie gekom het van die onervarenheid van die afgevaardigdes wat te verbind was om [[Verligting]]sideale te abstrak te intreperteer. Tocqueville was 'n klassieke [[Liberalisme|liberalis]] wat parlementêre regering voorgestaan het en skepties was oor die uiterstes van [[demokrasie]].<ref name="Paul R Hansen 2009 p 3"/> Gedurende sy tyd in die parlement was hy 'n lid van die sentrum-linkse,<ref>{{cite book |last1=Jennings |first1=Jeremy |title=Revolution and the Republic: A History of Political Thought in France Since the Eighteenth Century |url=https://archive.org/details/revolutionrepubl00jenn |url-access=limited |date=2011 |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/revolutionrepubl00jenn/page/n198 188]|isbn=978-0-19-820313-1 }}</ref> maar die komplekse en rustelose aard van sy [[liberalisme]] het gelei tot kontrasterende interpretasies en bewonderaars oor die politieke spektrum.<ref name="Jaume">{{cite book |last1=Jaume |first1=Lucien |title=Tocqueville: The Aristocratic Sources of Liberty |date=2013 |publisher=Princeton University Press |page=6 |quote=The “liberal” label is not misplaced, because Tocqueville described himself as a liberal.}}</ref><ref name="Kahan2">{{cite book |last1=Kahan |first1=Alan S. |title=Alexis de Tocqueville |date=2010 |publisher=A&C Black |pages=112–122}}</ref><ref name="Sankar">{{cite book |last1=Muthu |first1=Sankar |title=Empire and Modern Political Thought |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |pages=261–291 |chapter=Republicanism, Liberalism, and Empire in Postrevolutionary France}}</ref><ref name="Richter">{{cite journal |last1=Richter |first1=Melvin |title=Tocqueville and Guizot on democracy: from a type of society to a political regime |journal=History of European Ideas |date=2004 |volume=30 |issue=1 |pages=61–82|doi=10.1016/j.histeuroideas.2003.08.006 |s2cid=143728735 }}</ref> ==Familie geskiedenis== Tocqueville kom uit 'n ou Normandiese adellike en [[Katolieke]] familie wat in die [[Slag van Hastings]] (1066) geveg het en tydens die [[Franse Rewolusie]] gely het. Sy oupagrootjie aan moederskant, Guillaume-Chrétien de Lamoignon de Malesherbes, het [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]] verdedig en onder die [[guillotine]] gesterf, saam met 'n reeks neefs, ooms en tantes. Sy ouers het ternouernood hierdie lot vrygespring weens die val van [[Maximilien Robespierre]] in 1794. Sy pa het volgens oorlewering in een nag in gevangenskap grys geword. [[Napoleon Bonaparte]], wat die orde herstel het, was vir Tocqueville 'n megalomane usurpator en parvenu. Dit het gelyk of sy familiegeskiedenis Tocqueville vir die restourasiekamp voorbestem het. Dit was egter die ''doktrinaires'', die liberale koninklikes wat onder leiding van Pierre Paul Royer-Collard die [[monargie]] met die Rewolusie wou versoen, wat die jong Alexis beïnvloed het. Hy het verstaan dat, ten spyte van al die ontsporings, [[demokrasie]] permanent sou wees en dat 'n terugkeerende Frankryk in nog 'n orgie van [[geweld]] sou dompel. Die doelwit wat hy tydens sy Amerikaanse reis vir homself gestel het, was die verdwyning van klasse en die bevordering van gelykheid. Vir hom was die sentrale vraag hoe ’n demokrasie werk en watter gevolge dit vir die [[samelewing]] inhou. ==Vroeë lewe== Tocqueville het in regte gestudeer en is in 1827 as ondersoekregter in [[Versailles]] aangestel. François Guizot se lesings het sy belangstelling in politiek gewek. Saam met sy vriend Gustave de Beaumont (1802-1866) het hy die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in 1831 besoek om die gevangenisstelsel en die samelewing daar te bestudeer.<ref>Die besoek aan die VSA het gedien om die onstuimige politieke verwikkelinge in Frankryk te ontsnap. Na die [[Julie-rewolusie]] in 1830 het [[Louis Philip I van Frankryk|Louis Philip]] die plek van die verdryfde koning Karel ingeneem. Landdroste moes lojaliteit aan die koning sweer en Tocqueville het nie van daardie 'burgerkoning' gehou nie. Alexis het sy eedseremonie een van die ongelukkigste dae van sy lewe genoem. Die Julie-monargie het niks goeds voorspel vir sy loopbaan nie. As die seun van 'n prefek uit die Restourasietydperk en 'n afstammeling van die [[Bourbons]] geslag, het dit raadsaam gelyk om homself te distansieer.</ref> Frankryk het 'n hersiening van die gevangenisstelsel oorweeg en was aangetrokke tot die Amerikaanse model. Albei het hulself aan die Minister van Binnelandse Sake voorgestel en 'n amptelike mandaat ontvang, maar geen begroting nie. Op 2 April 1831 het hulle [[Le Havre]] verlaat en vir nege maande deur [[Noord-Amerika]] getoer: hulle het biblioteke en argiewe besoek, met hooggeplaastes gepraat, swart slawe en Indiërs gejag en salonne en boshutte besoek. Gustave het dikwels die openhartige gesprekke gehad terwyl Alexis alles in notaboeke neergeskryf het. Ná byna ’n jaar het hulle teruggekeer en die verslag ''Du système pénitentiare aux États-Unis, et de son application en France'' in 1833 gepubliseer. In Frankryk en die Verenigde State het gunstige resensies opgestapel en in [[Groot-Brittanje]] het [[John Stuart Mill]] Tocqueville roem gegee. Beaumont het later ''Marie, ou l'esclavage aux États-Unis'', 'n kritiese besinning oor [[slawerny]] en rasseskeiding in Amerika gepubliseer. Tocqueville het sy hoofwerk ''De la démocratie en Amérique'' in 1835 geskryf. 'n Tweede deel het in 1840 gevolg. Hierin vergelyk hy die aristokratiese, ongelyke en hiërargiese tipe samelewing met die demokrasie wat deur gelykheid gekenmerk word. In Augustus en September 1833 het Tocqueville na [[Londen]] en Suid-Engeland gereis om die revolusionêre gevolge van die politieke onrus te bestudeer. Daar ontmoet hy die liberale graaf Radnor en Nassau Senior, 'n professor in ekonomie aan [[Oxford]]. Nassau Senior was deel van 'n regeringskomitee wat die swak wetgewing ondersoek het. Radnor het hom vir swak sake na hofsittings geneem. In 1835, net voor die ouderdom van dertig, het hy sy bevindinge in sy ''Mémoire sur le paupérisme'' opgeteken as 'n lesing aan die Royal Academic Society of Cherbourg. Tocqueville het pauperisme nie as 'n morele of ekonomiese kwessie gesien nie, maar as 'n historiese, politieke probleem. == Oor demokrasie == Tocqueville het demokrasie bewonder as gevolg van sosiale gelykheid vir almal. In die Verenigde State het hy gelykheid bestudeer in 'n samelewing waar dit op daardie stadium die meeste ontwikkel was. Voorstanders en teenstanders van demokrasie het die Verenigde State met agterdog gevolg. Deur die geskiedenis heen het dit gewoonlik 'n slegte pers gekry. Beide klassieke skrywers en [[Verligting]]sdenkers het die idee dat die mense hulself kan regeer, verwerp. Die Franse Rewolusie het blykbaar die skeptici reg bewys: demokrasie het in [[Anargisme|anargie]] en [[diktatuur]] ontaard. Nietemin het Alexis de Tocqueville 'n demokratiseringsbeweging in [[Europa]] erken, 'n proses wat hy as onvermydelik beskou het. Hy het gewaarsku oor die demokratiese nadele: * [[Vryheid]] en gelykheid is in stryd met mekaar. Te veel vryheid gaan ten koste van gelykheid en omgekeerd. * Die [[tirannie]] van die meerderheid kan minderhede onderdruk, wat veroorsaak dat hulle tot [[geweld]] wend. * Die meerderheid kan ook die slagoffer hiervan word as gevolg van die neiging tot konformisme, sentralisering en individualisering. "Wanneer ek dink aan die vorm wat hierdie nuwe tirannie sal aanneem, sien ek voor my 'n massa gelyke mense in alle opsigte, wat rusteloos kleinlike en banale genot najaag; wat in hulself teruggetrek het, wat net op hul familie en 'n handjievol kennisse fokus en wat skaars bewus is van die bestaan van ander mense, wat net van hulself en vir hulself lewe. Bo hierdie geïndividualiseerde massa is 'n beskermende magsapparaat wat waak oor die welstand, wat alles verskaf en alles reguleer, maar wat die mense in 'n toestand van onvolwassenheid hou. Dit waarborg burgers 'n veilige en goed versorgde bestaan, maar dring daarop aan om self te besluit wat goed is vir hulle. Sodoende sal mense al hoe minder van hul eie oordeelsvermoë gebruik maak; individuele wilskrag sal verminder word tot 'n toenemend beperkte gebied."— uit Oor die demokrasie in Amerika Die idee dat 'n 'demokrasie homself demokraties kan ontbind' kan gevind word in Tocqueville se werke, sowel as [[Plato]] se ''Die Republiek''. Om 'n absolute en despotiese regime te vermy, stel Tocqueville maatreëls voor. Administrasie behoort byvoorbeeld nie heeltemal in die hande van die regering te wees nie, maar moet gedeeltelik deur tydelik verkose administratiewe amptenare uitgevoer word. Vereniging van burgers, vryheid van die pers en 'n onafhanklike regbank is belangrik om oormatige staatsmag te voorkom. "Die regering sal die samelewing verstrik in 'n net van ingewikkelde, gedetailleerde en eenvormige regulasies wat selfs die mees oorspronklike en sterk-wilde geeste sal harmoniseer. Mense sal nie gedwing word om iets te doen nie, maar hulle sal soveel struikelblokke vir persoonlike aktiwiteite oplê dat uiteindelik alle inisiatief uitgewis sal word. Sonder om op enige manier tirannies op te tree, word mense stilgemaak en swak gemaak. Die nasie sal 'n trop angstige en vlytige skape word, met die regering as 'n sorgsame herder. Hierdie vorm van gereguleerde en gesellige slawerny word geskep in die skadu van populêre soewereiniteit.— uit Oor die demokrasie in Amerika Op 2 Maart 1839 is hy verkies tot adjunk vir die departement van La Manche, wat tot 1852 aktief in die nasionale politiek gebly het, met herverkiesings in 1842 en 1846, maar ook in die Tweede Republiek. Die staatsgreep van 2 Desember 1851 deur die toekomstige [[Napoleon III van Frankryk|Napoleon III]] sou hom dwing om sy setel prys te gee. As politikus sou hy veral toegewyd wees aan slawerny, waar hy ook wou hê dat vrygestelde slawe nie grond kon koop sodat hulle in diens van hul voormalige meesters kon bly nie. Hy sou baie energie in die kolonie [[Algerië]] plaas, wat in 1830 van die Ottomane verower is. ==Gelykheid van mans en vroue== "Selfs [[vrou]]e gaan dikwels na politieke vergaderings en soek na huishoudelike bekommernisse ontspanning deur na politieke besprekings te luister. Vir hulle vervang politieke klubs selfs die teater in 'n sekere mate."— uit Oor die demokrasie in Amerika, boek I bl. 265. Soos baie ander reisigers na die Verenigde State, merk hy op dat - anders as in Victoriaanse Europa - vroue belangrik is, beide in hul oordeel en in hul klagtes. As 'n vroeë kroniekskrywer van vroue-emansipasie, spreek hy verbasing uit oor die vryheid van beweging van meisies en vroue en die feit dat hulle ervare reisigers is. In [[Louisiana]] het hulle die reg op geheimhouding van korrespondensie en mededingende mans met hul kunskritiek. Paartjies neem saam besluite en mans het selde 'n minnares.<ref>KNIBIEHLER Y. ''Lichaam en hart, de vrouw als burger, openbaar en privé.'' In: [[Georges Duby|DUBY G]]. & PERROT M. ''Geschiedenis van de vrouw. De Negentiende Eeuw'', Agon, Amsterdam, 1993, bl. 288; PERROT M. ''Buiten de cirkel.'' In: DUBY G. & PERROT M. ''Geschiedenis van de vrouw. De Negentiende Eeuw'', Agon, Amsterdam, 1993, bl. 387.</ref> Die prentjie wat hy skets het nie net iets oor die VSA gesê nie, maar ook iets oor wat as "normaal" in Europa beskou is. "In byna alle Protestantse nasies is jong meisies oneindig meer in beheer van hul optrede as in Katolieke nasies. (...) In die Verenigde State gaan die leerstellings van Protestantisme hand aan hand met 'n baie vrye grondwet en 'n baie demokratiese sosiale stelsel, en nêrens was die jong meisie min of meer uitgelewer aan haarself nie. Lank voordat die jong Amerikaner huweliksouderdom bereik, word sy geleidelik aan moederlike toesig onttrek. Selfs voor sy volwassenheid bereik, dink sy onafhanklik, praat vry en tree alleen op. Die groot toneel van die wêreld word voortdurend aan haar voorgehou. In plaas daarvan om haar siening daarvan te blokkeer, word dit elke dag meer en meer aan haar geopenbaar, en word sy geleer om met 'n bestendige en kalm blik daarna te kyk. So word die ondeugde en gevare van die samelewing vroeg geopenbaar. Sy sien hulle duidelik, beoordeel hulle sonder illusie en staar hulle vreesloos in die gesig, want sy het volkome vertroue in haar kragte en haar vertroue blyk te word gedeel deur almal om haar."— — uit Oor die demokrasie in Amerika, boek II bl. 635. 'n Ent verder fokus Tocqueville op Frankryk, waar 'n "byna kloosteropvoeding" vroue skaam en terughoudend maak, "soos in die tyd van die [[aristokrasie]], net om hulle skielik sonder gids en ondersteuning te midde van die chaos vry te laat. Die Amerikaners is meer konsekwent ."<ref>Alexis de Tocqueville. ''Over de democratie in Amerika. Integrale editie met alle tekstvarianten, '' Boek I (1835) & Boek II (1840). Lemniscaat, 2012, bl. 636 en 641.</ref> Openbare vyandigheid in Europa is meedoënloos gefokus op die swakhede van vroue, gaan hy voort. Filosowe en staatsmanne kla oor los vroulike sedes, en literatuur suggereer dit elke dag. In Amerika, aan die ander kant, aanvaar alle boeke dat vroue kuis is. Niemand vertel liefdesavonture nie en die rede hiervoor lê volgens Tocqueville in gelykheid. "In Amerika waag 'n jong meisie dit om 'n lang reis alleen en sonder vrees aan te pak. Wetgewers (...) straf [[verkragting]] met die [[doodstraf]], en daar is geen [[misdaad]] wat meer onverbiddelik deur die openbare mening veroordeel word nie. (...) In Frankryk, waar dieselfde misdaad baie ligter vonnisse het, is dit dikwels moeilik om 'n jurie te vind om skuldig te bevind.— uit Oor die demokrasie in Amerika, boek II bl. 649. ==Latere loopbaan== In 1841 is Tocqueville verkies tot lid van die ''[[Académie française]]''. As 'n adjunk sou hy Algerië twee keer besoek, 'n kolonie van Frankryk sedert 1830. Hy het twee uiters interessante dokumente hieroor geskryf, ''Sur l'Algérie'' uit 1841 en ''Rapports sur l'Algérie'' van 1847. Dit openbaar 'n heel ander persoon, wat eers onlangs aan die lig gekom het, al was dit maar net dat die eerste dokument nie gepubliseer is vir die eerste keer tot 1962. Eerstens het die liberale demokraat gedink dat Algerië bewaar moet word, wat in die lig van daardie tyd ietwat verstaanbaar was. Minder verstaanbaar en in stryd met die manier waarop hy uitgebeeld word, is sy mening dat die oorlogswette die Franse as 't ware magtig om die land te ruïneer (''je crois que le droit de la guerre nous autorise à ravager le pays'') en dit met die bevolking (en die vinnige invalle wat op die strooptogte gevolg het). Hier wys hy onverbloemd ’n imperialistiese kant. Die rede waarom groot militêre ekspedisies nodig is, was om 'alles te vernietig wat op 'n afstand na meervoudige permanente bewoning lyk' (''pour détruite tout qui ressemble à une agrégation permanent de population''). Tydens sy lidmaatskap van die parlement (van 1839 tot 1852) sou hy op 27 Januarie 1848 waarskuwings uitreik oor die kommerwekkende lewensomstandighede van die werkersklas. Hy het ook die Februarie-rewolusie voorsien wat 'n einde aan die Julie-monargie sou maak. "Ons slaap op 'n vulkaan," het hy geskree. Die vergadering het vlugtig betoog en ingesluimer totdat die vulkaan op 24 Februarie 1848 uitgebars het. Koning Louis Philippe het geabdikeer en gevlug. Die volgende jaar het hy kortstondig gedien as Minister van Buitelandse Sake in die regering van Camille Odilon Barrot. Hy het beswaar gemaak teen die staatsgreep van 2 Desember 1851 deur Louis Napoleon en gevolglik is hy vir 'n geruime tyd in die tronk. Hy het toe die politiek verlaat en oor die oorsake en gevolge van die Franse Revolusie geskryf in ''L'Ancien Régime et la Révolution'' in 1856. Dit het sy tweede groot werk geword wat hy nie voltooi het nie, waarin hy die oorgang van absolutisme na demokrasie bestudeer. ==Na sy dood== Tocqueville is op 16 April 1859 in [[Cannes]] aan [[tuberkulose]] dood. *Tocqueville het 'n bipolêre wêreld voorspel, met die oorheersing van [[Rusland]] en Amerika. Hy het verklaar dat Amerika niks van revolusies te vrees het nie, met die uitsondering van rassetwis. *Op 25 April 2005 is 'n stert-douce-medalje uitgereik om sy tweehonderdjarige bestaan te herdenk. Die ontwerp en gravure is deur Yves Beaujard. ==Waardering as 'n sosioloog== 'n Ontwrigting van die bestaande sosiale verdeeldheid sedert die [[Middeleeue]] as gevolg van die Franse Rewolusie het die basis gevorm vir 'n nuwe waarde-oordeel en 'n nuwe perspektief in die publikasies van Claude Henri de Saint-Simon. In 1814 het dit 'n onderskeid gemaak tussen ekonomies aktiewe groepe, soos vervaardigers, werkers, boere en wetenskaplike praktisyns aan die een kant en sosiaal inerte groepe, adelstand en geestelikes aan die ander kant. Die bydraes van die aktiewe burgers was meetbaar, feitelik of positief. [[Auguste Comte]] het op hierdie idee uitgebrei, wat die [[natuurwetenskap]]pe as vertrekpunt geneem het om by die wetenskap van mens en samelewing uit te kom. 'n Ondersoek, wat hy '[[sosiologie]]' genoem het, na die Griekse woord '[[logos]]' vir kennis en die Latynse 'socius' vir 'metgesel'. 'n Konsep wat voorheen deur 'n denker uit die tyd van die Franse Revolusie, Emmanuel Joseph Sieyès, gebruik is. Die meetbaarheid van menslike gedrag en hul potensiaal vir ontwikkeling is beskryf in 'n boek omstreeks 1835 deur die Belgiese sterrekundige, wiskundige en statistikus, Adolphe Quetelet, waarin hy 'n 'gemiddelde persoon' aangeneem het. Om algemene patrone meer intuïtief te herken, is reeds deur sommige antieke denkers, Plato, [[Konfusius]] en veral die Arabier [[Ibn Khaldun]], beoefen. In die veertiende eeu het hy 'n boek geskryf oor die verskille in godsdiens en samelewing oor tyd, wat ontleed moes word wanneer die geskiedenis beskryf word. Toe ''De la Démocratie en Amérique'' tussen 1835 en 1840 in twee dele gepubliseer is, is dit wyd gelees deur Franse lesers as ''n veerkragtige [[Liberalisme|liberale]] manifes teen die diktatuur van die Tweede Ryk' en deur Amerikaners, van Demokrate tot Republikein, tot en met insluitend dag vandag. 'Die Amerikaanse linkse mense het gesteun deur sy insig in die afhanklikheid van die individu as deel van 'n samelewing wat deur verbruik gelei word. Liberale Amerika het bevestiging gevind in sy waarneming dat die nasie sy geestelike eenheid selfs in krisistye bewaar het as 'n land met 'n puriteinse, entrepreneuriese, liberale tradisie. En sy werk het veral lesers gevind vanweë sy helderheid en briljante styl. Arnold Heumakers het hieroor geskryf: 'in 'n asemrowende eenvoudige maar hoogs effektiewe styl geskryf, 'n mylpaal.'<ref>Heumakers, Arnold, Een edelman die democratie diende, bespreking van André Jardine, Alexis de Tocquevile, 1805-1859; Volkskrant, 7 Maart, 1986</ref> Elke Franse en Amerikaanse student word die werk aangebied en baie na-oorlogse Amerikaanse en Franse presidente het hom aangehaal. Maar historici, sosioloë en politieke wetenskaplikes het ook gefassineer geraak deur sy verrassende ontledings.<ref name="sanders">Sanders, Luk, De la démocratie en Amérique, in: Liberales, 30 April, 2010</ref> In 2012 is 'n nuwe Nederlandse vertaling deur ''[[de Volkskrant]]'' as boek van die jaar aangewys.<ref name="sanders" /> Vir sy navorsing het Tocqueville data met 'n voorbedagte doel ingesamel. Begin van intuïtiewe konsepte, wat geleidelik tot 'n algemene prentjie uitgekristalliseer het na die uitbrei van inligting. Sy metode was '... om die meganisme van instellings en die massa klein daaglikse feite binne te dring om 'n ''un état général'' van die feite' te kan gee. 'Die skrywer was altyd bewus daarvan dat hy nie wette wou formuleer nie, soms sou hy homself weerspreek, maar sy kommentaar sou gebaseer wees op die erkenning van 'n kulturele patroon, of soos hy dit 'n ''état général'' genoem het. Peter Buiks het in sy sosiologiese studie van die skrywer gesê: 'Tocqueville se denke is in wese multidissiplinêr; die sosiologiese 'laag' kom oral voor en vorm gereeld die basis van sy ontledings.'<ref>Buiks, Peter. E.J., Alexis de Tocqueville en de Democratische Revolutie, een cultuursociologische interpretatie, van Gorcum, Assen, 1979 bl. 46</ref> Die sterk motiverings wat Tocqueville in die geskiedenis waarneem, is nie duidelik nie. Hy erken ’n ambivalensie, aan die een kant ’n bevryding deur demokrasie, andersyds die [[risiko]] van verslawing as deel van die staat. Maar die toename in demokrasie is 'n krag van sy eie. 'alle gebeure en alle mense het bygedra tot sy ontwikkeling. Sou dit wys wees om te glo dat 'n sosiale beweging wat van hier af kom, deur 'n generasie vorentoe beweeg kan word?'.<ref>Tocqueville, Alexis, De la Démocratie en Amérique, Avertissement de la dixième édition, 1848</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Tocqueville, Alexis}} [[Kategorie:Franse adel]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Filosowe in die 19de eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1805]] [[Kategorie:Sterftes in 1859]] qg5pnxkovzzvswrt35xekipopl8pus6 2901635 2901572 2026-05-05T16:51:50Z ~2026-22503-02 206103 Verwyder dubbelspasies 2901635 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Alexis de tocqueville cropped.jpg|duimnael|Alexis de Tocqueville (1850)]] '''Alexis Charles Henri Clérel, comte de Tocqueville''' ([[29 Julie]] [[1805]] – [[16 April]] [[1859]]),<ref name="EB1911">{{cite EB1911|wstitle=Tocqueville, Alexis Henri Charles Maurice Clerel, Comte de|volume=26|page=1043}}</ref> in die omgang bekend as Tocqueville<ref name="EB1911" /> was 'n Franse aristokraat, diplomaat, politieke wetenskaplike, [[Politieke filosofie|politieke filosoof]] en [[historikus]]. Hy is veral bekend vir sy werke ''Democracy in America'' (verskyn in twee volumes, 1835 en 1840) en ''The Old Regime and the Revolution'' (1856). In beide het hy die lewenstandaarde en sosiale toestande van individue asook hul verhouding tot die mark en [[staat]] in Westerse samelewings ontleed. ''Democracy in America'' is gepubliseer ná Tocqueville se reise in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en word vandag beskou as 'n vroeë werk van [[sosiologie]] en [[politieke wetenskap]]. Tocqueville was aktief in die Franse politiek, eers onder die Julie-monargie (1830–1848) en toe tydens die Tweede Republiek (1849–1851) wat die Februarie 1848-rewolusie opgevolg het. Hy het ná [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte|Louis Napoléon Bonaparte]] se staatsgreep op 2 Desember 1851 uit die politieke lewe getree en daarna begin werk aan ''The Old Regime and the Revolution''.<ref name="Paul R Hansen 2009 p 3">{{cite book|first=Paul R.|last=Hansen|title=Contesting the French Revolution|date=Februarie 2009|page=3|isbn=978-1-4051-6084-1|publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> Tocqueville het aangevoer die belangrikheid van die [[Franse Rewolusie|Franse Revolusie]] was om voort te gaan met die proses van modernisering en sentralisering van die Franse staat wat onder koning [[Lodewyk XIV van Frankryk]] begin het. Hy het geglo dat die mislukking van die Rewolusie gekom het van die onervarenheid van die afgevaardigdes wat te verbind was om [[Verligting]]sideale te abstrak te intreperteer. Tocqueville was 'n klassieke [[Liberalisme|liberalis]] wat parlementêre regering voorgestaan het en skepties was oor die uiterstes van [[demokrasie]].<ref name="Paul R Hansen 2009 p 3"/> Gedurende sy tyd in die parlement was hy 'n lid van die sentrum-linkse,<ref>{{cite book |last1=Jennings |first1=Jeremy |title=Revolution and the Republic: A History of Political Thought in France Since the Eighteenth Century |url=https://archive.org/details/revolutionrepubl00jenn |url-access=limited |date=2011 |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/revolutionrepubl00jenn/page/n198 188]|isbn=978-0-19-820313-1 }}</ref> maar die komplekse en rustelose aard van sy [[liberalisme]] het gelei tot kontrasterende interpretasies en bewonderaars oor die politieke spektrum.<ref name="Jaume">{{cite book |last1=Jaume |first1=Lucien |title=Tocqueville: The Aristocratic Sources of Liberty |date=2013 |publisher=Princeton University Press |page=6 |quote=The “liberal” label is not misplaced, because Tocqueville described himself as a liberal.}}</ref><ref name="Kahan2">{{cite book |last1=Kahan |first1=Alan S. |title=Alexis de Tocqueville |date=2010 |publisher=A&C Black |pages=112–122}}</ref><ref name="Sankar">{{cite book |last1=Muthu |first1=Sankar |title=Empire and Modern Political Thought |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |pages=261–291 |chapter=Republicanism, Liberalism, and Empire in Postrevolutionary France}}</ref><ref name="Richter">{{cite journal |last1=Richter |first1=Melvin |title=Tocqueville and Guizot on democracy: from a type of society to a political regime |journal=History of European Ideas |date=2004 |volume=30 |issue=1 |pages=61–82|doi=10.1016/j.histeuroideas.2003.08.006 |s2cid=143728735 }}</ref> ==Familie geskiedenis== Tocqueville kom uit 'n ou Normandiese adellike en [[Katolieke]] familie wat in die [[Slag van Hastings]] (1066) geveg het en tydens die [[Franse Rewolusie]] gely het. Sy oupagrootjie aan moederskant, Guillaume-Chrétien de Lamoignon de Malesherbes, het [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]] verdedig en onder die [[guillotine]] gesterf, saam met 'n reeks neefs, ooms en tantes. Sy ouers het ternouernood hierdie lot vrygespring weens die val van [[Maximilien Robespierre]] in 1794. Sy pa het volgens oorlewering in een nag in gevangenskap grys geword. [[Napoleon Bonaparte]], wat die orde herstel het, was vir Tocqueville 'n megalomane usurpator en parvenu. Dit het gelyk of sy familiegeskiedenis Tocqueville vir die restourasiekamp voorbestem het. Dit was egter die ''doktrinaires'', die liberale koninklikes wat onder leiding van Pierre Paul Royer-Collard die [[monargie]] met die Rewolusie wou versoen, wat die jong Alexis beïnvloed het. Hy het verstaan dat, ten spyte van al die ontsporings, [[demokrasie]] permanent sou wees en dat 'n terugkeerende Frankryk in nog 'n orgie van [[geweld]] sou dompel. Die doelwit wat hy tydens sy Amerikaanse reis vir homself gestel het, was die verdwyning van klasse en die bevordering van gelykheid. Vir hom was die sentrale vraag hoe ’n demokrasie werk en watter gevolge dit vir die [[samelewing]] inhou. ==Vroeë lewe== Tocqueville het in regte gestudeer en is in 1827 as ondersoekregter in [[Versailles]] aangestel. François Guizot se lesings het sy belangstelling in politiek gewek. Saam met sy vriend Gustave de Beaumont (1802-1866) het hy die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in 1831 besoek om die gevangenisstelsel en die samelewing daar te bestudeer.<ref>Die besoek aan die VSA het gedien om die onstuimige politieke verwikkelinge in Frankryk te ontsnap. Na die [[Julie-rewolusie]] in 1830 het [[Louis Philip I van Frankryk|Louis Philip]] die plek van die verdryfde koning Karel ingeneem. Landdroste moes lojaliteit aan die koning sweer en Tocqueville het nie van daardie 'burgerkoning' gehou nie. Alexis het sy eedseremonie een van die ongelukkigste dae van sy lewe genoem. Die Julie-monargie het niks goeds voorspel vir sy loopbaan nie. As die seun van 'n prefek uit die Restourasietydperk en 'n afstammeling van die [[Bourbons]] geslag, het dit raadsaam gelyk om homself te distansieer.</ref> Frankryk het 'n hersiening van die gevangenisstelsel oorweeg en was aangetrokke tot die Amerikaanse model. Albei het hulself aan die Minister van Binnelandse Sake voorgestel en 'n amptelike mandaat ontvang, maar geen begroting nie. Op 2 April 1831 het hulle [[Le Havre]] verlaat en vir nege maande deur [[Noord-Amerika]] getoer: hulle het biblioteke en argiewe besoek, met hooggeplaastes gepraat, swart slawe en Indiërs gejag en salonne en boshutte besoek. Gustave het dikwels die openhartige gesprekke gehad terwyl Alexis alles in notaboeke neergeskryf het. Ná byna ’n jaar het hulle teruggekeer en die verslag ''Du système pénitentiare aux États-Unis, et de son application en France'' in 1833 gepubliseer. In Frankryk en die Verenigde State het gunstige resensies opgestapel en in [[Groot-Brittanje]] het [[John Stuart Mill]] Tocqueville roem gegee. Beaumont het later ''Marie, ou l'esclavage aux États-Unis'', 'n kritiese besinning oor [[slawerny]] en rasseskeiding in Amerika gepubliseer. Tocqueville het sy hoofwerk ''De la démocratie en Amérique'' in 1835 geskryf. 'n Tweede deel het in 1840 gevolg. Hierin vergelyk hy die aristokratiese, ongelyke en hiërargiese tipe samelewing met die demokrasie wat deur gelykheid gekenmerk word. In Augustus en September 1833 het Tocqueville na [[Londen]] en Suid-Engeland gereis om die revolusionêre gevolge van die politieke onrus te bestudeer. Daar ontmoet hy die liberale graaf Radnor en Nassau Senior, 'n professor in ekonomie aan [[Oxford]]. Nassau Senior was deel van 'n regeringskomitee wat die swak wetgewing ondersoek het. Radnor het hom vir swak sake na hofsittings geneem. In 1835, net voor die ouderdom van dertig, het hy sy bevindinge in sy ''Mémoire sur le paupérisme'' opgeteken as 'n lesing aan die Royal Academic Society of Cherbourg. Tocqueville het pauperisme nie as 'n morele of ekonomiese kwessie gesien nie, maar as 'n historiese, politieke probleem. == Oor demokrasie == Tocqueville het demokrasie bewonder as gevolg van sosiale gelykheid vir almal. In die Verenigde State het hy gelykheid bestudeer in 'n samelewing waar dit op daardie stadium die meeste ontwikkel was. Voorstanders en teenstanders van demokrasie het die Verenigde State met agterdog gevolg. Deur die geskiedenis heen het dit gewoonlik 'n slegte pers gekry. Beide klassieke skrywers en [[Verligting]]sdenkers het die idee dat die mense hulself kan regeer, verwerp. Die Franse Rewolusie het blykbaar die skeptici reg bewys: demokrasie het in [[Anargisme|anargie]] en [[diktatuur]] ontaard. Nietemin het Alexis de Tocqueville 'n demokratiseringsbeweging in [[Europa]] erken, 'n proses wat hy as onvermydelik beskou het. Hy het gewaarsku oor die demokratiese nadele: * [[Vryheid]] en gelykheid is in stryd met mekaar. Te veel vryheid gaan ten koste van gelykheid en omgekeerd. * Die [[tirannie]] van die meerderheid kan minderhede onderdruk, wat veroorsaak dat hulle tot [[geweld]] wend. * Die meerderheid kan ook die slagoffer hiervan word as gevolg van die neiging tot konformisme, sentralisering en individualisering. "Wanneer ek dink aan die vorm wat hierdie nuwe tirannie sal aanneem, sien ek voor my 'n massa gelyke mense in alle opsigte, wat rusteloos kleinlike en banale genot najaag; wat in hulself teruggetrek het, wat net op hul familie en 'n handjievol kennisse fokus en wat skaars bewus is van die bestaan van ander mense, wat net van hulself en vir hulself lewe. Bo hierdie geïndividualiseerde massa is 'n beskermende magsapparaat wat waak oor die welstand, wat alles verskaf en alles reguleer, maar wat die mense in 'n toestand van onvolwassenheid hou. Dit waarborg burgers 'n veilige en goed versorgde bestaan, maar dring daarop aan om self te besluit wat goed is vir hulle. Sodoende sal mense al hoe minder van hul eie oordeelsvermoë gebruik maak; individuele wilskrag sal verminder word tot 'n toenemend beperkte gebied."— uit Oor die demokrasie in Amerika Die idee dat 'n 'demokrasie homself demokraties kan ontbind' kan gevind word in Tocqueville se werke, sowel as [[Plato]] se ''Die Republiek''. Om 'n absolute en despotiese regime te vermy, stel Tocqueville maatreëls voor. Administrasie behoort byvoorbeeld nie heeltemal in die hande van die regering te wees nie, maar moet gedeeltelik deur tydelik verkose administratiewe amptenare uitgevoer word. Vereniging van burgers, vryheid van die pers en 'n onafhanklike regbank is belangrik om oormatige staatsmag te voorkom. "Die regering sal die samelewing verstrik in 'n net van ingewikkelde, gedetailleerde en eenvormige regulasies wat selfs die mees oorspronklike en sterk-wilde geeste sal harmoniseer. Mense sal nie gedwing word om iets te doen nie, maar hulle sal soveel struikelblokke vir persoonlike aktiwiteite oplê dat uiteindelik alle inisiatief uitgewis sal word. Sonder om op enige manier tirannies op te tree, word mense stilgemaak en swak gemaak. Die nasie sal 'n trop angstige en vlytige skape word, met die regering as 'n sorgsame herder. Hierdie vorm van gereguleerde en gesellige slawerny word geskep in die skadu van populêre soewereiniteit.— uit Oor die demokrasie in Amerika Op 2 Maart 1839 is hy verkies tot adjunk vir die departement van La Manche, wat tot 1852 aktief in die nasionale politiek gebly het, met herverkiesings in 1842 en 1846, maar ook in die Tweede Republiek. Die staatsgreep van 2 Desember 1851 deur die toekomstige [[Napoleon III van Frankryk|Napoleon III]] sou hom dwing om sy setel prys te gee. As politikus sou hy veral toegewyd wees aan slawerny, waar hy ook wou hê dat vrygestelde slawe nie grond kon koop sodat hulle in diens van hul voormalige meesters kon bly nie. Hy sou baie energie in die kolonie [[Algerië]] plaas, wat in 1830 van die Ottomane verower is. ==Gelykheid van mans en vroue== "Selfs [[vrou]]e gaan dikwels na politieke vergaderings en soek na huishoudelike bekommernisse ontspanning deur na politieke besprekings te luister. Vir hulle vervang politieke klubs selfs die teater in 'n sekere mate."— uit Oor die demokrasie in Amerika, boek I bl. 265. Soos baie ander reisigers na die Verenigde State, merk hy op dat - anders as in Victoriaanse Europa - vroue belangrik is, beide in hul oordeel en in hul klagtes. As 'n vroeë kroniekskrywer van vroue-emansipasie, spreek hy verbasing uit oor die vryheid van beweging van meisies en vroue en die feit dat hulle ervare reisigers is. In [[Louisiana]] het hulle die reg op geheimhouding van korrespondensie en mededingende mans met hul kunskritiek. Paartjies neem saam besluite en mans het selde 'n minnares.<ref>KNIBIEHLER Y. ''Lichaam en hart, de vrouw als burger, openbaar en privé.'' In: [[Georges Duby|DUBY G]]. & PERROT M. ''Geschiedenis van de vrouw. De Negentiende Eeuw'', Agon, Amsterdam, 1993, bl. 288; PERROT M. ''Buiten de cirkel.'' In: DUBY G. & PERROT M. ''Geschiedenis van de vrouw. De Negentiende Eeuw'', Agon, Amsterdam, 1993, bl. 387.</ref> Die prentjie wat hy skets het nie net iets oor die VSA gesê nie, maar ook iets oor wat as "normaal" in Europa beskou is. "In byna alle Protestantse nasies is jong meisies oneindig meer in beheer van hul optrede as in Katolieke nasies. (...) In die Verenigde State gaan die leerstellings van Protestantisme hand aan hand met 'n baie vrye grondwet en 'n baie demokratiese sosiale stelsel, en nêrens was die jong meisie min of meer uitgelewer aan haarself nie. Lank voordat die jong Amerikaner huweliksouderdom bereik, word sy geleidelik aan moederlike toesig onttrek. Selfs voor sy volwassenheid bereik, dink sy onafhanklik, praat vry en tree alleen op. Die groot toneel van die wêreld word voortdurend aan haar voorgehou. In plaas daarvan om haar siening daarvan te blokkeer, word dit elke dag meer en meer aan haar geopenbaar, en word sy geleer om met 'n bestendige en kalm blik daarna te kyk. So word die ondeugde en gevare van die samelewing vroeg geopenbaar. Sy sien hulle duidelik, beoordeel hulle sonder illusie en staar hulle vreesloos in die gesig, want sy het volkome vertroue in haar kragte en haar vertroue blyk te word gedeel deur almal om haar."— — uit Oor die demokrasie in Amerika, boek II bl. 635. 'n Ent verder fokus Tocqueville op Frankryk, waar 'n "byna kloosteropvoeding" vroue skaam en terughoudend maak, "soos in die tyd van die [[aristokrasie]], net om hulle skielik sonder gids en ondersteuning te midde van die chaos vry te laat. Die Amerikaners is meer konsekwent ."<ref>Alexis de Tocqueville. ''Over de democratie in Amerika. Integrale editie met alle tekstvarianten, '' Boek I (1835) & Boek II (1840). Lemniscaat, 2012, bl. 636 en 641.</ref> Openbare vyandigheid in Europa is meedoënloos gefokus op die swakhede van vroue, gaan hy voort. Filosowe en staatsmanne kla oor los vroulike sedes, en literatuur suggereer dit elke dag. In Amerika, aan die ander kant, aanvaar alle boeke dat vroue kuis is. Niemand vertel liefdesavonture nie en die rede hiervoor lê volgens Tocqueville in gelykheid. "In Amerika waag 'n jong meisie dit om 'n lang reis alleen en sonder vrees aan te pak. Wetgewers (...) straf [[verkragting]] met die [[doodstraf]], en daar is geen [[misdaad]] wat meer onverbiddelik deur die openbare mening veroordeel word nie. (...) In Frankryk, waar dieselfde misdaad baie ligter vonnisse het, is dit dikwels moeilik om 'n jurie te vind om skuldig te bevind.— uit Oor die demokrasie in Amerika, boek II bl. 649. ==Latere loopbaan== In 1841 is Tocqueville verkies tot lid van die ''[[Académie française]]''. As 'n adjunk sou hy Algerië twee keer besoek, 'n kolonie van Frankryk sedert 1830. Hy het twee uiters interessante dokumente hieroor geskryf, ''Sur l'Algérie'' uit 1841 en ''Rapports sur l'Algérie'' van 1847. Dit openbaar 'n heel ander persoon, wat eers onlangs aan die lig gekom het, al was dit maar net dat die eerste dokument nie gepubliseer is vir die eerste keer tot 1962. Eerstens het die liberale demokraat gedink dat Algerië bewaar moet word, wat in die lig van daardie tyd ietwat verstaanbaar was. Minder verstaanbaar en in stryd met die manier waarop hy uitgebeeld word, is sy mening dat die oorlogswette die Franse as 't ware magtig om die land te ruïneer (''je crois que le droit de la guerre nous autorise à ravager le pays'') en dit met die bevolking (en die vinnige invalle wat op die strooptogte gevolg het). Hier wys hy onverbloemd ’n imperialistiese kant. Die rede waarom groot militêre ekspedisies nodig is, was om 'alles te vernietig wat op 'n afstand na meervoudige permanente bewoning lyk' (''pour détruite tout qui ressemble à une agrégation permanent de population''). Tydens sy lidmaatskap van die parlement (van 1839 tot 1852) sou hy op 27 Januarie 1848 waarskuwings uitreik oor die kommerwekkende lewensomstandighede van die werkersklas. Hy het ook die Februarie-rewolusie voorsien wat 'n einde aan die Julie-monargie sou maak. "Ons slaap op 'n vulkaan," het hy geskree. Die vergadering het vlugtig betoog en ingesluimer totdat die vulkaan op 24 Februarie 1848 uitgebars het. Koning Louis Philippe het geabdikeer en gevlug. Die volgende jaar het hy kortstondig gedien as Minister van Buitelandse Sake in die regering van Camille Odilon Barrot. Hy het beswaar gemaak teen die staatsgreep van 2 Desember 1851 deur Louis Napoleon en gevolglik is hy vir 'n geruime tyd in die tronk. Hy het toe die politiek verlaat en oor die oorsake en gevolge van die Franse Revolusie geskryf in ''L'Ancien Régime et la Révolution'' in 1856. Dit het sy tweede groot werk geword wat hy nie voltooi het nie, waarin hy die oorgang van absolutisme na demokrasie bestudeer. ==Na sy dood== Tocqueville is op 16 April 1859 in [[Cannes]] aan [[tuberkulose]] dood. *Tocqueville het 'n bipolêre wêreld voorspel, met die oorheersing van [[Rusland]] en Amerika. Hy het verklaar dat Amerika niks van revolusies te vrees het nie, met die uitsondering van rassetwis. *Op 25 April 2005 is 'n stert-douce-medalje uitgereik om sy tweehonderdjarige bestaan te herdenk. Die ontwerp en gravure is deur Yves Beaujard. ==Waardering as 'n sosioloog== 'n Ontwrigting van die bestaande sosiale verdeeldheid sedert die [[Middeleeue]] as gevolg van die Franse Rewolusie het die basis gevorm vir 'n nuwe waarde-oordeel en 'n nuwe perspektief in die publikasies van Claude Henri de Saint-Simon. In 1814 het dit 'n onderskeid gemaak tussen ekonomies aktiewe groepe, soos vervaardigers, werkers, boere en wetenskaplike praktisyns aan die een kant en sosiaal inerte groepe, adelstand en geestelikes aan die ander kant. Die bydraes van die aktiewe burgers was meetbaar, feitelik of positief. [[Auguste Comte]] het op hierdie idee uitgebrei, wat die [[natuurwetenskap]]pe as vertrekpunt geneem het om by die wetenskap van mens en samelewing uit te kom. 'n Ondersoek, wat hy '[[sosiologie]]' genoem het, na die Griekse woord '[[logos]]' vir kennis en die Latynse 'socius' vir 'metgesel'. 'n Konsep wat voorheen deur 'n denker uit die tyd van die Franse Revolusie, Emmanuel Joseph Sieyès, gebruik is. Die meetbaarheid van menslike gedrag en hul potensiaal vir ontwikkeling is beskryf in 'n boek omstreeks 1835 deur die Belgiese sterrekundige, wiskundige en statistikus, Adolphe Quetelet, waarin hy 'n 'gemiddelde persoon' aangeneem het. Om algemene patrone meer intuïtief te herken, is reeds deur sommige antieke denkers, Plato, [[Konfusius]] en veral die Arabier [[Ibn Khaldun]], beoefen. In die veertiende eeu het hy 'n boek geskryf oor die verskille in godsdiens en samelewing oor tyd, wat ontleed moes word wanneer die geskiedenis beskryf word. Toe ''De la Démocratie en Amérique'' tussen 1835 en 1840 in twee dele gepubliseer is, is dit wyd gelees deur Franse lesers as ''n veerkragtige [[Liberalisme|liberale]] manifes teen die diktatuur van die Tweede Ryk' en deur Amerikaners, van Demokrate tot Republikein, tot en met insluitend dag vandag. 'Die Amerikaanse linkse mense het gesteun deur sy insig in die afhanklikheid van die individu as deel van 'n samelewing wat deur verbruik gelei word. Liberale Amerika het bevestiging gevind in sy waarneming dat die nasie sy geestelike eenheid selfs in krisistye bewaar het as 'n land met 'n puriteinse, entrepreneuriese, liberale tradisie. En sy werk het veral lesers gevind vanweë sy helderheid en briljante styl. Arnold Heumakers het hieroor geskryf: 'in 'n asemrowende eenvoudige maar hoogs effektiewe styl geskryf, 'n mylpaal.'<ref>Heumakers, Arnold, Een edelman die democratie diende, bespreking van André Jardine, Alexis de Tocquevile, 1805-1859; Volkskrant, 7 Maart, 1986</ref> Elke Franse en Amerikaanse student word die werk aangebied en baie na-oorlogse Amerikaanse en Franse presidente het hom aangehaal. Maar historici, sosioloë en politieke wetenskaplikes het ook gefassineer geraak deur sy verrassende ontledings.<ref name="sanders">Sanders, Luk, De la démocratie en Amérique, in: Liberales, 30 April, 2010</ref> In 2012 is 'n nuwe Nederlandse vertaling deur ''[[de Volkskrant]]'' as boek van die jaar aangewys.<ref name="sanders" /> Vir sy navorsing het Tocqueville data met 'n voorbedagte doel ingesamel. Begin van intuïtiewe konsepte, wat geleidelik tot 'n algemene prentjie uitgekristalliseer het na die uitbrei van inligting. Sy metode was '... om die meganisme van instellings en die massa klein daaglikse feite binne te dring om 'n ''un état général'' van die feite' te kan gee. 'Die skrywer was altyd bewus daarvan dat hy nie wette wou formuleer nie, soms sou hy homself weerspreek, maar sy kommentaar sou gebaseer wees op die erkenning van 'n kulturele patroon, of soos hy dit 'n ''état général'' genoem het. Peter Buiks het in sy sosiologiese studie van die skrywer gesê: 'Tocqueville se denke is in wese multidissiplinêr; die sosiologiese 'laag' kom oral voor en vorm gereeld die basis van sy ontledings.'<ref>Buiks, Peter. E.J., Alexis de Tocqueville en de Democratische Revolutie, een cultuursociologische interpretatie, van Gorcum, Assen, 1979 bl. 46</ref> Die sterk motiverings wat Tocqueville in die geskiedenis waarneem, is nie duidelik nie. Hy erken ’n ambivalensie, aan die een kant ’n bevryding deur demokrasie, andersyds die [[risiko]] van verslawing as deel van die staat. Maar die toename in demokrasie is 'n krag van sy eie. 'alle gebeure en alle mense het bygedra tot sy ontwikkeling. Sou dit wys wees om te glo dat 'n sosiale beweging wat van hier af kom, deur 'n generasie vorentoe beweeg kan word?'.<ref>Tocqueville, Alexis, De la Démocratie en Amérique, Avertissement de la dixième édition, 1848</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Tocqueville, Alexis}} [[Kategorie:Franse adel]] [[Kategorie:Franse filosowe]] [[Kategorie:Filosowe in die 19de eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1805]] [[Kategorie:Sterftes in 1859]] ovtxqip33fko6e3itziq4rmudtufwze Johannes Radebe 0 397934 2901681 2832367 2026-05-05T19:07:01Z James Kevin McMahon 125651 Johannes Radebe in 2024.jpg 2901681 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |name=Johannes Radebe |image=Johannes Radebe in 2024.jpg |image_size=200 |caption=Johannes Radebe (2024) |birth_date={{birth date and age|1987|04|27|df=y}} |birth_place=[[Zamdela]], Suid-Afrika |known_for=''Strictly Come Dancing'' |occupation=[[Dans]]-choreograaf |partner= }} '''Johannes Radebe''' (gebore 27 April 1987) <ref>{{Cite web|url=https://www.hellomagazine.com/film/2018053049015/strictly-come-dancing-johannes-radebe/|title=Who is new Strictly Come Dancing professional Johannes Radebe?|date=2018-05-30|website=Hello Magazine|access-date=14 August 2018}}</ref> is 'n Suid-Afrikaanse [[Dans|danser]] en choreograaf. <ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2018-10-06/who-is-new-strictly-come-dancing-professional-dancer-johannes-radebe/|title=Who is new Strictly Come Dancing professional dancer Johannes Radebe?|website=Radio Times}}</ref> == Vroeë lewe == Radebe is in [[Sasolburg|Zamdela]] gebore.<ref name="TVSA">{{Cite web|url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=16822|title=Johannes Radebe|website=TVSA|access-date=20 December 2021}}</ref> Hy is gay en is uitgesproke rakende die [[Homofobie|homofobiese]] [[Boeliery|afknouery]] wat hy as kind ervaar het.<ref>"Strictly's Johannes Radebe details homophobic abuse at school" https://uk.news.yahoo.com/strictlys-johannes-radebe-homophobic-abuse-school-153618999.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAAIxcmRcTB5IirF-vuw40toy4E7J2i9Pobqb5Dc9oHg2CHJC1tROmhnNUp7exbpRsrHMVeM1PP7tXH7FAVQw7f-zIe-EblOXYdUcv-QF0WeZokFoTLGh7WdWt76oMk12AjB_rnRQCAEowS-Wu6vT_ZP_zJOy2sZhChcoXrcaozaO7</ref> Hy en sy suster het 'n dansskool in hul plaaslike omgewing bygewoon.<ref>{{Cite web|url=https://www.news24.com/drum/celebs/news/i-went-from-being-a-lokshin-boy-to-being-an-established-choreographer-in-the-uk-johannes-radebe-20210913|title='I went from being a lokshin boy to being an established choreographer in the UK' – Johannes Radebe|last=Alutho Mbendeni|website=Drum|access-date=20 December 2021}}</ref> Op die ouderdom van 11 is hy dansopleiding in [[Gauteng|die Gauteng]] provinsie aangebied, en hy was op hoërskool in die Johannesburgse voorstad [[Ennerdale]].<ref name="TVSA" /> == Beroep == Radebe het die Professionele Suid-Afrikaanse Latynse kampioenskappe twee keer gewen en hy was ook drie keer die Amateur Latynse Suid-Afrikaanse kampioen. <ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2018/05/30/meet-strictly-come-dancing-2018s-new-pro-johannes-radebe-7590421/|title=Meet Strictly Come Dancing 2018's new pro Johannes Radebe|last=Caroline Westbrook|date=2018-05-30|website=Metro|access-date=14 August 2018}}</ref> Radebe was 'n professionele danser op Suid-Afrika se weergawe van [[:en:Strictly_Come_Dancing_(South_African_TV_series)|Strictly Come Dancing]]<ref>{{Cite web|url=https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=16822|title=Johannes Radebe {{!}} TVSA|website=www.tvsa.co.za|access-date=2019-11-11}}</ref> in 2014 op [[SABC3|SABC 3]] en [[:en:Dancing_with_the_Stars_(South_African_TV_series)|Dancing with the Stars]] in 2018 op [[M-Net]]. In 2018 het die [[BBC]] aangekondig dat Radebe by die rolverdeling van professionele dansers op die Britse Strictly Come Dancing sou aansluit, alhoewel hy nie 'n dansmaat in sy eerste reeks toegeken is nie. In 2021 is aangekondig Radebe sal 'n deelnemer aan ''Celebrity MasterChef'' wees. In 2022 het hy die West End-getematiseerde Rusical gechoreografeer op ''RuPaul's Drag Race: UK vs the World''. <ref>{{Cite web|url=https://thetab.com/uk/2022/01/12/everything-we-know-so-far-about-drag-race-uk-versus-the-world-234946|title=Here's everything we know so far about RuPaul's Drag Race: UK Versus The World|last=Brocklehurst|first=Harrison|date=January 12, 2022|website=The Tab|language=en|access-date=January 12, 2022}}</ref> {| class="wikitable" !Reeks ! Dansmaat ! Plek ! Gemiddelde telling |- | 17 | Catherine Tyldesley | 11de | 25.5 |- | 18 | [[Caroline Quentin]] | 8ste | 29,0 |- bgcolor="silver" | 19 | John White | 2de | 35,8 |- | 20 | Ellie Taylor | 7de | 27.5 |} '''Hoogste en laagste puntetelling per dans''' {| class="wikitable sortable collapsed" !Dans ! Dansmaat ! Hoogste ! Vennoot ! Laagste |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Amerikaanse gladde dans''' | Ellie Taylor | 31 | [[Caroline Quentin]] | 28 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Argentynse Tango''' | John White | 39 | | |- style="text-align: center; background:#faf6f6" |'''Cha-cha-cha''' | Caroline Quentin | 32 | Ellie Taylor | 21 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Charleston''' | John White | 38 | Catherine Tyldesley | 30 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Paartjie se Keuse''' | John White | 39 | Caroline Quentin (Teater/Jazz) | 28 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Foxtrot''' | | | | |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Jive''' | John White | 39 | Ellie Taylor | 25 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Paso Doble''' | John White | 40 | Ellie Taylor | 23 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Quickstep''' | John White | 33 | Ellie Taylor | 28 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Rumba''' | John White | 39 | Ellie Taylor | 22 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''[[Salsa (dans)|Salsa]]''' | John White | 32 | | |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Samba''' | John White | 38 | Catherine Tyldesley | 19 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Skoudans''' | John White | 40 | | |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Tango''' | John White | 30 | Catherine Tyldesley | 28 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Weense Wals''' | John White | 32 | Catherine Tyldesley | 20 |- style="text-align: center; background:#faf6f6" | '''Wals''' | Caroline Quentin | 29 | | |} === Optredes met Catherine Tyldesley === Vir sy eerste mededingende verskyning in hierdie program, in die sewentiende seisoenreeks, was Johannes gepaar saam met die aktrise, Catherine Tyldesley. <ref>"Strictly's Catherine Tyldesley reveals she and dance partner Johannes Radebe 'had a good cry' after their elimination" https://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-7620365/Strictlys-Catherine-Tyldesley-Johannes-Radebe-good-cry-elimination.html</ref> Die danspaar is in week 6 uitgeskakel, wat hulle in die 11de plek geplaas het, met 'n algehele gemiddelde telling van 25,5. {| class="wikitable collapsible collapsed" ! rowspan="2" |Week ! rowspan="2" | Dans & Liedjie ! colspan="4" | Beoordelaars se telling ! rowspan="2" | Totaal ! rowspan="2" | Resultaat |- style="text-align:center; background:#ccc;" | style="width:10%;" | Horwood | style="width:10%;" | Mabuse | style="width:10%;" | Ballas | style="width:10%;" | Tonioli |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 1 | Weense Wals / "I Got You Babe" | 5 | 5 | 5 | 5 | 20 | Geen uitskakeling nie |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 2 | Samba / "Laat die groef inkom" | 4 | 5 | 5 | 5 | 19 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 3 | Rumba / "Shallow" | 8 | 8 | 8 | 8 | 32 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 4 | Charleston / "Single Ladies" (Put a Ring on It) | 6 | 8 | 8 | 8 | 30 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 5 | Tango / "Little Bird" | 6 | 7 | 7 | 8* | 28 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 6 | Cha-Cha-Cha / "Scared of the Dark" | 6 | 6 | 5 | 7 | 24 | Uitgeskakel |} * *Telling is toegeken deur gasbeoordelaar [[Alfonso Ribeiro]] === Optredes met Caroline Quentin === Vir reeks 18 was hy gepaar met die aktrise, [[Caroline Quentin]]. {| class="wikitable collapsible collapsed" ! rowspan="2" |Week ! rowspan="2" | Dans & Liedjie ! colspan="3" | Beoordelaars se telling ! rowspan="2" | Totaal ! rowspan="2" | Resultaat |- style="text-align:center; background:#ccc;" | style="width:10%;" | Horwood | style="width:10%;" | Ballas | style="width:10%;" | Mabuse |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 1 | American Smooth / "9 to 5 (Morning Train)" | 7 | 7 | 7 | 21 | Geen uitskakeling nie |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 2 | Paso Doble / " El gato montés " | 7 | 7 | 7 | 21 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 3 | [[Jazz]] / "Everything's Coming Up Roses" | 6 | 7 | 8 | 21 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 4 | Wals / "With You I'M Born Again" " | 7 | 7 | 8* | 22 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 5 | Cha-cha-cha /"Rescue Me" | 8 | 8 | 8* | 24 | Uitgeskakel |} * *Telling toegeken deur gasbeoordelaar Anton Du Beke === Optredes met John Whaite === Vir reeks 19 was hy gepaar met die sjef John Whaite. Hulle is die eerste manlike selfdegeslag-paring in die geskiedenis van die Britse formaat. Die danspaar het die finaal gehaal, waar hulle as naaswenners van Rose Ayling-Ellis, en haar lewensmaat Giovanni Pernice, geëindig het. {| class="wikitable collapsible collapsed" ! rowspan="2" |Week ! rowspan="2" | Dans & Liedjie ! colspan="4" | Beoordelaars se telling ! rowspan="2" | Totaal ! rowspan="2" | Resultaat |- style="text-align:center; background:#ccc;" | style="width:10%;" | Horwood | style="width:10%;" | Mabuse | style="width:10%;" | Ballas | style="width:10%;" | Du Beke |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 1 | Tango / "Blue Monday" | 7 | 7 | 8 | 8 | 30 | Geen uitskakeling nie |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 2 | Cha-Cha-Cha / "Starstruck" | 8 | 8 | 8 | 7 | 31 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 3 | Paso Doble / "He's a pirate" | 9 | 10 | 10 | 10 | 39 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 4 | American Smooth /"I Knew You Were Waiting (For Me)" | 6 | 7 | 8 | 8 | 29 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 5 | Charleston / "Milord" | 9 | 9 | 10 | 10 | 38 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 6 | Quickstep / “Bad Moon Rising” | 8 | 8 | 9 | 8 | 33 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 7 | Rumba / “Shape of My Heart” | 8 | 8 | 10 | 9 | 35 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 8 | Samba / “ Acuyuyé ” | 9 | 10 | 10 | 9 | 38 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 9 | Weense Wals /“Chim Chim Cher-ee” | 8* | 8 | 8 | 8 | 32 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 10 | Argentynse Tango / “Die 5de ” | 9 | 10* | 10 | 10 | 39 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 11 | [[Salsa (dans)|Salsa]] / “We Are Family" | 7 | 8 | 8 | 9 | 32 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 12 | Paartjie se Keuse / "Hometown Glory"Jive / "Higher Power" | 9<br /><br /><br /><br />9 | 10<br /><br /><br /><br />10 | 10<br /><br /><br /><br /> 10 | 10<br /><br /><br /><br /> 10 | 39<br /><br /><br /><br />39 | Laagste twee |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 13 | Rumba / “Shape of My Heart”Paso Doble / "He's A Pirate"Skoudans / "You Got the Love" | 9<br /><br /><br /><br />10<br /><br /><br /><br />10 | 10<br /><br /><br /><br />10<br /><br /><br /><br />10 | 10<br /><br /><br /><br />10<br /><br /><br /><br />10 | 10<br /><br /><br /><br />10<br /><br /><br /><br /> 10 | <u>39<br /><br /><br /><br /> 40<br /><br /><br /><br /> 40</u> | style="text-align:center; background:#ccc;" | Naaswenners |} * 'n Onderstreepte nommer dui aan waar John en Johannes bo-aan die telbord was. * *Telling toegeken deur gasbeoordelaar, Cynthia Erivo. === Optredes met Ellie Taylor === Vir reeks 20 was hy gepaar met die komediant, Ellie Taylor. {| class="wikitable collapsible collapsed" ! rowspan="2" |Week ! rowspan="2" | Dans & Liedjie ! colspan="4" | Beoordelaars se telling ! rowspan="2" | Totaal ! rowspan="2" | Resultaat |- style="text-align:center; background:#ccc;" | style="width:10%;" | Horwood | style="width:10%;" | Mabuse | style="width:10%;" | Ballas | style="width:10%;" | Du Beke |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 1 | Quickstep / "I Am What I Am" | 6 | 7 | 7 | 8 | 28 | Geen uitskakeling nie |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 2 | Paso Doble / "[[Georges Bizet|Les Toreadors]] " | 4 | 7 | 5 | 7 | 23 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 3 | Cha-Cha-Cha / "The Shoop Shoop Song (It's in His Kiss) " | 4 | 6 | 5 | 6 | 21 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 4 | Weense wals / "Boom Bang-a-Bang" | 7 | 8 | 7 | 8 | 30 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 5 | Tango / " Ongevalle- tema" | 7 | 7 | 7 | 8 | 29 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 6 | Paartjie se keuse / "I Put a Spell on You" | 8 | 9 | 9 | 9 | <u>35</u> | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 7 | Rumba / “Alone” | 3 | 7 | 5 | 7 | 22 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 8 | Charleston / "Friendship" | 7 | 8 | 8 | 8 | 31 | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 9 | Amerikaanse vrye dans / “You're My World" | 7 | 8 | 8 | 8 | ''31'' | Veilig |- style="text-align:center; background:#faf6f6;" | 10 | Jive / "Brown Eyed Girl " | 5 | 7 | 6 | 7 | ''25'' | Uitgeskakel |} * Die onderstreepte nommer dui aan wanneer Ellie en Johannes bo aan die telbord was. * Die kursiewe nommers dui aan wanneer Ellie en Johannes bo aan die telbord was. == Toere == {| class="wikitable" !Jaar ! Wys ! Aantal vertonings ! Notas |- | 2022 | VRYHEID | TBC | 1ste solo-vertoning |- | 2022 | Strictly Come Dancing Regstreeks 2022 | 21 vertonings | |- | 2023 | style="background:#FFFFCC;" | ''"FREEDOM UNLEASHED"''<ref>Johannes Radebe tour tickets, dates and venues for Freedom Unleashed show in 2023 https://stagechat.co.uk/news/tour/41556-johannes-radebe-freedom-unleashed-2022-tour-tickets-dates-and-venues-book-now.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230224144956/https://stagechat.co.uk/news/tour/41556-johannes-radebe-freedom-unleashed-2022-tour-tickets-dates-and-venues-book-now.html |date=24 Februarie 2023 }}</ref> ''*'' | TBC | |- |} {| class="wikitable" |+Sleutel | style="background:#FFFFCC;" |* | Dui produksies aan wat in wording is |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Dansers]] 2aulsvfutp575emxoepnkcyh8bdv07x William Sweet 0 400893 2901739 2899399 2026-05-06T08:03:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901739 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Sweet-2018.jpg|duimnael|regs|William Sweet.]] '''William Sweet''' (gebore 1955, St Albert, [[Kanada]]) is 'n filosoof en voormalige president van die Canadian Philosophical Association<ref>https://www.acpcpa.ca/cpages/presidential-address Presidential Addresses, Canadian Philosophical Association</ref> en die Canadian Theological Society.<ref>https://web.archive.org/web/20210724163819/http://cts-stc.ca/executive/ Canadian Theological Society, Executive</ref> == Lewe en werk == Sweet is gebore in Edmonton, Alberta, Kanada, en studeer [[politieke wetenskap]], [[teologie]], en filosofie in Kanada, Suid-Afrika, Frankryk en Duitsland.<ref>https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/sweet-william-1955|title=Sweet, William 1955- & Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com</ref> Hy het 'n DEA in Politieke Wetenskap aan die [[Sorbonne]] aan die [[Université Paris I Panthéon-Sorbonne|Université de Paris]] voltooi, 'n PhD in Filosofie aan die [[Universiteit van Ottawa]], 'n ThD in Sistematiese Teologie aan die Universiteit van Suid-Afrika in Pretoria, en 'n Ph.D. aan die [[Universiteit van Manitoba|Saint Paul Universiteit]]. == Professionele opleiding == Sweet spesialiseer hoofsaaklik in die filosofie van kultuur, maar ook in die [[geskiedenis van die filosofie]], hoewel hy dit as 'n hulpbron en voertuig gebruik om hedendaagse kwessies in [[politieke filosofie]], toegepaste etiek en godsdiensfilosofie aan te spreek. Sy mees onlangse publikasies is in die geskiedenis van Suid-Afrikaanse filosofie, Godsdiensfilosofie, en interkulturele filosofie.  Hy het artikels gepubliseer oor die Suid-Afrikaanse filosowe [[Marthinus Versfeld]],<ref>[https://www.pdcnet.org/pct/content/pct_2017_0013_0011_0025/+W.+Sweet,+Martin+Versfeld,+Citizenship,+and+the+‘Civitas+Dei’,+Philosophy,+Culture,+and+Traditions+13+(2017):+11-25.]</ref> A.R. Lord,<ref>William Sweet, “A. R. Lord and Later Idealist Political Philosophy,” ''The British Journal of Politics and International Relations'', Vol. 7, Iss.1, 2005. </ref> Andrew H. Murray,<ref>William Sweet, “Philosophy under Apartheid,” in J. A. Lavery, L. Groarke and W. ''Sweet'', eds, ''Ideas Under Fire: Historical Studies of Philosophy and Science in Adversity'' (Madison, NJ: Farleigh Dickinson University Press, 2013).</ref> en R.F.Alfred Hoernlé, en [[Jan Christian Smuts]]. Sy vroeë essays, sowel as sy eerste boek, het gefokus op die politieke filosofie van die [[Britse idealisme|Britse idealistiese]] filosowe van die laat 19de en vroeë 20ste eeue,<ref>William Sweet, ''Idealism and Rights: The Social Ontology of Human Rights in the Political Thought of Bernard Bosanquet'' 2nd edition (Lanham, MD, 2005). </ref> maar hy het 'n aantal werke en vertalings gepubliseer oor die personalistiese tradisie in Frans Filosofie, veral dié van Jacques Maritain. Onlangse navorsing fokus op 20ste-eeuse filosofiese debatte in Suid-Afrika en Indië en die verskynsel van die migrasie van filosofiese tekste en tradisies tussen kulture. Sweet reis baie, en gee gereeld lesings of onderrig in Oos-Asië, Indië en Wes-Europa. Hy was 'n groot bydraer tot die internasionale programme van die Council for Research in Values and Philosophy en van die World Union of Catholic Philosophical Associations en die Istituto Internazionale Jacques Maritain.. Hy is die redakteur van Philosophy, Culture, and Traditions, Études maritainiennes/Maritain Studies, en 'n redakteur van Collingwood and British Idealism Studies. Sy boeke en artikels word in verskeie tale gepubliseer: Afrikaans, Kastiliaans, Chinees, Engels, Frans, Gallego, Duits, Italiaans, Persies, Pools en Viëtnamees. == Eerbewyse == Hy is verkies as 'n genoot van die Royal Historical Society in 2014 en 'n genoot van die Royal Society of Canada in 2017<ref>https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017|title {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230614073237/https://www.stfx.ca/about/news/FRSC-2017%7Ctitle |date=14 Junie 2023 }} = Best in their field – STFX faculty members Dr. Brendan Murphy and Dr. William Sweet elected as Fellows of the Royal Society of Canada|date = 7 September 2017</ref>. In November 2021 is hy verkies as 'n permanente lid van die wêreld se vooraanstaande akademie van filosofie, die Institut international de philosophie. == Publikasies == === Boeke === * Filosofie om kulture en lewenswyses weer te betrek, (met G.F. McLean) (Washington, DC, 2022) * Sorg vir self en betekenis van die lewe, (met Cristal Huang) (Washington, DC, 2015). * Wat is interkulturele filosofie?, (Washington, DC: CRVP, 2015). * Kulturele botsing en godsdiens, (Washington, DC: CRVP, 2014) * Ideas Under Fire, (met Jonathan Lavery en Louis Groarke) (Fairleigh Dickenson University Press, 2013) * Philosophy Emerging from Culture, (met Wonbin Park, George F. McLean en Olivia Blanchette) (CRVP, 2013) * Migrerende tekste en tradisies, (University of Ottawa Press, 2012). * Antwoorde op die Verligting. 'n Uitruil oor grondslae, geloof en gemeenskap. (met Hendrik Hart) (Rodopi, 2012) * Interkulturele dialoog en menseregte, met Luigi Bonanate en Roberto Papini (CRVP Press, 2011). * Biographical Encyclopedia of British Idealism (Continuum 2010) * Die morele, sosiale en politieke filosofie van die Britse idealiste (Afdruk Academic 2009) * Heroorweging van die rol van filosofie in die globale era (red., met Pham Van Duc) (2009) * The Dialogue of Cultural Traditions (red., met Tomonobu Imamichi, G.F. McLean, et alii) (2008) * Uitgawe van die werke van Arthur Ritchie Lord (met Errol E. Harris), 3 vols. (met inleidings en kritiese biografieë) * (2006) * Filosofie van Godsdiens [Vol. 8, Proceedings of the XXI World Congress of Philosophy, 2003] (2006) * Benaderings tot metafisika (Kluwer/Springer, 2004) * The Philosophy of History: a her-examen (Ashgate, 2004) * Husserl en Stein (2003) [ed. met Richard Feist] * Godsdiens, wetenskap en nie-wetenskap (2003) * Religious Belief: The Contemporary Debate (2003) * Filosofiese teorie en die Universele Verklaring van Menseregte (2003) * Filosofie, Kultuur en Pluralisme (2002) * Idealisme, metafisika en gemeenskap (2001) * Britse idealisme en estetika (2001) * Uitgawe van Bernard Bosanquet se The Philosophical Theory of the State and Related Essays (2001) [red., met Gerald F. Gaus] * Uitgawe van Natural Law: reflections on theory and practice, deur Jacques Maritain (2001; gekorrigeerde uitgawe, 2003) * The Bases of Ethics (2000) * Idealisme en regte: Die sosiale ontologie van menseregte in die politieke denke van Bernard Bosanquet (1997; sagteband 2005). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kanadese filosowe]] prb1h3mx1qd1fgokivtcnass4flkrqi Christopher Nolan 0 402398 2901839 2852137 2026-05-06T11:14:43Z HermanvanAswegen988 200973 2901839 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Christopher Nolan Cannes 2018.jpg|duimnael|regs|Christopher Nolan in 2018.]] '''Christopher Edward Nolan''' (gebore 30 Julie 1970) is 'n Britse en Amerikaanse filmmaker. Hy is bekend vir sy rolprente met komplekse storievertelling en word beskou as 'n toonaangewende filmmaker van die 21ste eeu. Sy rolprente het wêreldwyd sowat $5 miljard verdien. Hy is genomineer vir vyf [[Oscar|Oscar-toekennings]], vyf [[Bafta|BAFTA-toekennings]] en ses [[Golden Globe|Golden Globe-toekennings]]. In 2015 is hy deur [[Time (tydskrif)|Time Magazine]] as een van die 100 invloedrykste mense ter wêreld gelys, en in 2019 is hy aangestel as bevelvoerder van die Orde van die Britse Ryk vir sy bydraes tot film. Nolan het van jongs af 'n belangstelling in rolprentvervaardiging ontwikkel. Nadat hy Engelse letterkunde aan die University College London gestudeer het, het hy verskeie kortfilms gemaak voor sy speelfilmdebuut met ''Following (1998)''. Nolan het internasionale erkenning gekry met sy tweede film, ''Memento (2000)'', waarvoor hy genomineer is vir die Oscar-toekenning vir beste oorspronklike draaiboek. Hy het oorgeskakel van onafhanklike na ateljeefilmvervaardiging met ''Insomnia (2002)'', en het verdere kritiese en kommersiële sukses behaal met ''[[The Dark Knight|The Dark Knight Trilogy (2005–2012)]]'', ''The Prestige (2006)'' en ''Inception(2010)''; die laaste hiervan het Nolan twee Oscar-benoemings besorg, vir beste rolprent en beste oorspronklike draaiboek. Dit is gevolg deur ''Interstellar (2014)'', ''Dunkirk (2017)'' en ''Tenet (2020)''. Vir ''Dunkirk'' het hy twee Oscar-benoemings verdien, insluitend sy eerste vir beste regisseur. Nolan se werk verskyn gereeld op die lys van beste rolprente van hul onderskeie dekades. Hulle word tipies gekenmerk deur temas van [[epistemologie]] en [[eksistensialisme]]. Gevul met 'n [[Metafisika|metafisiese]] uitkyk, ondersoek hulle [[Etiek|etiese]] gedrag, die konstruksie van tyd en die smeebare aard van [[geheue]] en persoonlike identiteit. Sy werk is deurspek met wiskundig-geïnspireerde beelde en konsepte, onkonvensionele narratiewe strukture, praktiese spesiale effekte, eksperimentele klanklandskappe, grootformaat filmfotografie en materialistiese perspektiewe. Hy het verskeie van sy films saam met sy broer Jonathan geskryf en vervaardig en bestuur die produksiemaatskappy Syncopy Inc. saam met sy vrou, Emma Thomas.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=PqGrR2Upz0M|title=Writers Bloc Presents: Christopher Nolan, Tom Shone and Kenneth Branagh|date=2 December 2020|publisher=Writers Bloc Presents|time=56:02|access-date=10 February 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 July 2010|title=Nolan's Mind Games|publisher=Film London|url=http://filmlondon.org.uk/news/2010/july/nolans_mind_games|url-status=dead|access-date=11 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122213601/http://filmlondon.org.uk/news/2010/july/nolans_mind_games|archive-date=22 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|last1=Purcell|first1=Andrew|title=Christopher Nolan's Interstellar brings back the Spielberg-style family blockbuster|url=https://www.smh.com.au/entertainment/movies/christopher-nolans-interstellar-brings-back-the-spielbergstyle-family-blockbuster-20141104-11gjqp.html|access-date=9 December 2022|work=The Sydney Morning Herald|date=4 November 2014|archive-date=9 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209185721/https://www.smh.com.au/entertainment/movies/christopher-nolans-interstellar-brings-back-the-spielbergstyle-family-blockbuster-20141104-11gjqp.html|url-status=live}}</ref><ref name="Tempest">{{cite news|last=Tempest|first=Matthew|url=https://www.theguardian.com/film/filmblog/2011/feb/24/inception-christopher-nolan-film-oscar-director|title=I was there at the ''Inception'' of Christopher Nolan's film career|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005100119/http://www.theguardian.com/film/filmblog/2011/feb/24/inception-christopher-nolan-film-oscar-director|archive-date=5 October 2013|work=The Guardian|date=24 February 2011|access-date=21 September 2011}}</ref><ref name="British Cinematographer pt2">{{Cite web|url=http://www.thecinematographer.info/articles/18-wally-pfister.html|title=Wally Pfister ASC on Christopher Nolan's ''Inception''|year=2010|publisher=American Society of Cinematographers|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411005825/http://www.thecinematographer.info/articles/18-wally-pfister.html|archive-date=11 April 2012|access-date=12 February 2013}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] gkqxcdxu68trhjkv8jwvw3ejdefspkc Waterstoftelluried 0 406078 2901762 2899401 2026-05-06T08:34:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901762 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Chemiekas2 |CASNo=7783-09-7<ref name="CB">{{cite web|url=https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB0852081.htm|title=msds|access-date=13 September 2023|publisher=GuideChem}}</ref> |Selfontbrandingspunt= |Reuk=Baie onwelriekend |MolereMassa=129,616 [g/mol]<ref name="CB" /> |Kookpunt=-2[[Celsius|&nbsp;°C]]<ref name="CB" /> |Smeltpunt=-49[[Celsius|&nbsp;°C]]<ref name="CB" /> |Dampdruk= |Oplosbaarheid= 0,701&nbsp;g/100 ml (@20[[Celsius|&nbsp;°C]])<ref name="CB" /> |formule={{chem|H|2|Te}} |pKa= 1ste: 2,63,<ref name="CB" /> 2,64;<ref name="Ho"/> 2de: 11<ref name="CB" /> 11,8 <ref name="Ho"/> |struktuur=Hydrogen-telluride-2D-dimensions.png |struktuur2=Hydrogen telluride 3D spacefill.png |HenryKonstante = |Dipoolmoment= |DeltaHf=+99,7(0,8) kJ/mol <ref name="Ho"/> }} '''Waterstoftelluried''' is 'n verbinding van [[waterstof]] en [[telluur]] in sy -2 [[oksidasietoestand]] en formule {{chem|H|2|Te}}. Die soute word [[telluried]]e genoem. Dit is 'n toksiese, brandbare en baie onwelriekende gas wat oplosbaar is in water. Dit is 'n suur wat amper so sterk soos [[fosforsuur]] is.<ref name="CB"/> Die vorming van die verbinding is endotermies en dit kan nie uit die elemente gevorm word nie. Gewoonlik word dit deur hidrolise van 'n metaaltelluried soos {{chem|Na|2|Te}} of {{chem|Al|2|Te|3}} vervaardig. Natriumtelluried kan vervaardig word deur telluur in watervrye vloeibare ammoniak op te los en te laat reageer met natrium. {{chem|H|2|Te}} los in water, alkohol en basisse op, maar die gas is in lug nie stabiel nie en ontbind vinnig deur oksidasie in telluur en water. :<math>2H_2Te(g) +O_2(g) \rightarrow 2Te(s) + 2H_2O(l)</math> ==Reagens== Waterstoftelluried word in die [[organiese chemie]] as reduserende reagens gebruik. Dit reduseer α,β-onversadigde karbonielverbindings tot ketone teen milde temperature. Teen hoër temperature, na langer reaksietye of met 'n oormaat {{chem|H|2|Te}} word die alkohole gevorm. Aromatiese nitro-verbindings word tot anilines gereduseer. Hierdie reaksie is doeltreffender wanneer dit in THF uitgevoer word. NaHTe is nie as vastestof geïsoleer nie, maar dit vorm in oplossing. Dit hidrogeneer olefiene. <ref name="Ho">{{cite book|authors=Ho, Peter C., Wang, Jin and Vargas-Baca, Ignacio. |title="8. Reagents that Contain Se-H or Te-H Bonds". Selenium and Tellurium Reagents: In Chemistry and Materials Science|editors=Risto Laitinen and Raija Oilunkaniemi|place=Berlin, Boston |publisher=De Gruyter|year=2019|pages=301-314|doi=10.1515/9783110529340-008}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] [[Kategorie:Verbindings van telluur]] 709kxxs4c64xopx5sc0b3efivwhqxni Yuri Landman 0 407948 2901751 2899393 2026-05-06T08:14:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901751 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Lecture at Output.jpg|duimnael|regs|Yuri Landman by die [[Output Festival]] in 2007.]] '''Yuri Landman''' (gebore 1 Februarie 1973) is 'n Nederlandse [[Uitvinding|uitvinder]] van musikale instrumente,<ref name="oddmusic" /> [[musikant]] en skrywer wat verskeie eksperimentele elektriese strykinstrumente vir 'n aantal kunstenaars gemaak het, insluitend Lee Ranaldo van ''Sonic Youth'',<ref name="spunk.nl" /> ''Liars'',<ref name="modernguitars.com" /> Jad Fair van ''Half Japanese'', Liam Finn, en Laura-Mary Carter. Benewens sy musikale aktiwiteite is hy ook 'n [[grafiese romankunstenaar]]. Sy werk dek 'n wye reeks velde, insluitend ingenieurswese, kuns, musiek en ontwerp, en hy word wyd erken vir sy [[innovasie]] en [[kreatiwiteit]]. In hierdie artikel gaan ons Yuri Landman se lewe en werk ondersoek, en die unieke en onkonvensionele benaderings ontbloot wat sy loopbaan as 'n uitvinder en ontwerper gedefinieer het. Yuri Landman is in 1956 in Nederland gebore en het grootgeword in 'n huishouding wat musiek en kuns waardeer het. Hy het vroeg reeds met elektronika en meganiese konsepte begin eksperimenteer, en 'n fassinasie met wetenskap en tegnologie ontwikkel. Yuri Landman se pa was 'n meganiese ingenieur en het hom aangemoedig om sy belangstellings in wetenskap en tegnologie te verken, en hierdie vroeë ondersteuning sou uiters belangrik blyk te wees vir die ontwikkeling van Yuri se innoverende vermoëns. Yuri Landman het kollege bygewoon waar hy ingenieurswese en wiskunde studeer het, en hy het vinnig 'n reputasie ontwikkel vir sy onkonvensionele benaderings tot probleemoplossing. Hy het sy loopbaan as 'n uitvinder en ontwerper in die 1980's begin, en het sedertdien 'n unieke benadering tot probleemoplossing en kreatiwiteit ontwikkel wat hom 'n reputasie besorg het as een van die mees kreatiewe en innoverende ingenieurs en ontwerpers van sy generasie. Een van Yuri se bekendste uitvindings is die "Mondrian kitaar," wat 'n kitaar is wat ontwerp is in die styl van die Nederlandse kunstenaar Piet Mondrian. Die kitaar beskik oor 'n unieke ontwerp wat 'n huldeblyk is aan Mondrian se werk, en is 'n uitstekende voorbeeld van Yuri se kreatiewe en onkonvensionele benadering tot ontwerp. Yuri se werk is bekend vir sy innoverende en onkonvensionele gebruike van materiale en ontwerpkonsepte, en hy het 'n wye reeks musiekinstrumente, meubels en ander produkte geskep wat 'n bewys is van sy unieke benadering tot uitvinding en ontwerp. Benewens sy werk as 'n uitvinder en ontwerper, is Yuri ook 'n bekwame musikant en skrywer. Hy het verskeie boeke geskryf, insluitend "The Art of the Guitar" en "Sonic Ape: 1741 Days in a Treehouse," en is bekend vir sy kenmerkende en innoverende benadering tot musiek en komposisie. Yuri se musiek is 'n unieke samesmelting van Nederlandse en Oos-Europese invloede, en hy het 'n wye reeks musiek geskep wat wyd erken word vir sy kreatiwiteit en innovasie. Ten spyte van sy vele prestasies, bly Yuri Landman 'n onkonvensionele en nederige figuur in die wêreld van uitvinding en ontwerp. Hy is bekend vir sy verbintenis tot kreatiwiteit en innovasie. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="oddmusic">{{cite web | url=http://www.oddmusic.com/gallery/om21600.html | title=Moodswinger | work=Oddmusic | access-date=2013-05-21}}</ref> <ref name="spunk.nl">{{cite web | url=http://www.spunk.nl/review/3111/moonlander | title=Moonlander | publisher=Spunk | work=Spunk | date=21 August 2007 | access-date=21 May 2013 | author=de Lange, Nils | language=nl | url-status=dead | archive-url=https://archive.today/20130703144357/http://www.spunk.nl/review/3111/moonlander | archive-date=3 July 2013 }}</ref> <ref name="modernguitars.com">[http://www.modernguitars.com/archives/003233.html Experimental Luthier Yuri Landman Introduces the Moodswinger<!-- Bot generated title -->] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070910024945/http://www.modernguitars.com/archives/003233.html |date=September 10, 2007 }}</ref> }} == Eksterne skakels == * [http://www.hypercustom.nl Hyper Custom] {{Normdata}} [[Kategorie:Nederlandse musici]] [[Kategorie:Uitvinders]] 7ol5n9i40eqmgt7zedw1erkuq3kq2qi Posthumanisme 0 408392 2901737 2835108 2026-05-06T07:59:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901737 wikitext text/x-wiki {{Postmodernisme}} '''Posthumanisme''' of '''post-humanisme''' (wat beteken "na [[humanisme]]" of "verby humanisme") is 'n idee in [[kontinentale filosofie]] en [[kritiese teorie]] wat reageer op die teenwoordigheid van antroposentrisme in 21ste-eeuse denke.<ref name="Ferrando 2013">{{cite journal| last=Ferrando | first=Francesca |title = Posthumanism, Transhumanism, Antihumanism, Metahumanism, and New Materialisms: Differences and Relations| journal=Existenz |year = 2013 |url = http://www.existenz.us/volumes/Vol.8-2Ferrando.pdf| issn = 1932-1066 | access-date=2014-03-14}}</ref> Dit sluit 'n wye verskeidenheid takke in, insluitend: #Antihumanisme: 'n tak van teorie wat krities is teenoor tradisionele humanisme en tradisionele idees oor die menslike toestand, lewenskragtigheid en [[Agentskap (filosofie)|agentskap]].<ref>J. Childers/G. Hentzi eds., ''The Columbia Dictionary of Modern Literary and Cultural Criticism'' (1995) bl. 140-1</ref> #Kulturele posthumanisme: 'n tak van kulturele teorie wat krities is oor die grondliggende aannames van humanisme en sy nalatenskap<ref name="Esposito 2011">{{cite journal| last=Esposito | first=Roberto |title = Politics and human nature| journal=Angelaki | volume=16 | issue=3 | pages=77–84 |year = 2011 | doi=10.1080/0969725X.2011.621222}}</ref> wat die historiese idees van "[[mens]]" en "menslike natuur ondersoek en bevraagteken", wat dikwels tipiese idees van menslike subjektiwiteit en beliggaming uitdaag<ref name=miah>Miah, A. (2008) A Critical History of Posthumanism. In Gordijn, B. & Chadwick R. (2008) Medical Enhancement and Posthumanity. Springer, bl.71-94.</ref> en daarna streef om verby argaïese konsepte van "menslike natuur" te beweeg om konsepte te ontwikkel wat voortdurend aanpas by kontemporêre tegnowetenskaplike kennis.<ref name="Badmington 2000">{{cite book| author = Badmington, Neil| title = Posthumanism (Readers in Cultural Criticism)| publisher = Palgrave Macmillan| year = 2000| isbn = 978-0-333-76538-8}}</ref> #Filosofiese posthumanisme: 'n [[filosofie]]se rigting<ref>{{Cite book|title=Philosophical Posthumanism|last=Ferrando|first=Francesca|date=2019-06-27|isbn=9781350059498|url=https://www.bloomsbury.com/us/philosophical-posthumanism-9781350059498|publisher=Bloomsbury Reference Online|access-date=18 Desember 2019}}</ref> wat gebaseer is op kulturele posthumanisme. Die filosofiese stroming ondersoek die etiese implikasies van die uitbreiding van die sirkel van morele kommer en die uitbreiding van subjektiwiteite buite die menslike spesie.<ref name=miah /><ref>{{Cite book|last=Morton, Timothy, 1968 |url=https://www.worldcat.org/oclc/1004183444|title=Being ecological| date=9 March 2018 |isbn=978-0-262-03804-1|location=Cambridge, Massachusetts|oclc=1004183444}}</ref> #Posthumanistiese toestand: die [[dekonstruksie]] van die menslike toestand deur kritiese teoretici.<ref name="Hayles 1999">{{cite book| author = Hayles, N. Katherine| title = How We Became Posthuman: Virtual Bodies in Cybernetics, Literature, and Informatics| publisher = University Of Chicago Press| year = 1999| isbn = 978-0-226-32146-2}}</ref> #Postmens-transhumanisme: 'n transmenslike ideologie en beweging wat, puttend uit posthumanistiese filosofie, poog om tegnologieë te ontwikkel en beskikbaar te stel wat onsterflikheid moontlik maak en menslike intellektuele, fisiese en psigologiese vermoëns aansienlik verbeter om 'n "postmenslike toekoms" te bereik.<ref name="Bostrom 2005">{{cite journal| last=Bostrom | first=Nick | author-link = Nick Bostrom |title = A history of transhumanist thought|year = 2005 |url = http://www.nickbostrom.com/papers/history.pdf| access-date=2006-02-21}}; Oliver Krüger: ''Virtual Immortality. God, Evolution, and the Singularity in Post- and Transhumanism.'', Bielefeld: transkripsie 2021</ref> # [[KI-oorname]]: ’n Variant van [[transhumanisme]] waarin mense nie verbeter sal word nie, maar eerder uiteindelik deur [[kunsmatige intelligensie]] vervang sal word. Sommige filosowe en teoretici, insluitend [[Nick Land]], bevorder die siening dat mense hul uiteindelike afsterwe moet omhels en aanvaar as 'n gevolg van 'n [[tegnologiese singulariteit]].<ref name="darkright">{{cite web|url=http://www.theawl.com/2015/09/good-luck-to-human-kind|title=The Darkness Before the Right|access-date=2015-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517115445/http://www.theawl.com/2015/09/good-luck-to-human-kind|archive-date=2016-05-17|url-status=dead}}</ref> Dit hou verband met die siening van "kosmisme", wat die bou van [[Kunsmatige algemene intelligensie|sterk kunsmatige intelligensie]] ondersteun, selfs al kan dit die einde van die mensdom inhou, aangesien dit volgens hulle siening "'n kosmiese tragedie sou wees as die mensdom se [[evolusie]] op die klein menslike vlak vries".<ref>{{cite web | url=http://www.iss.whu.edu.cn/degaris/news/zurich.html | title = First shot in Artilect war fired | author = Hugo de Garis | year = 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017165724/http://iss.whu.edu.cn/degaris/news/zurich.html|archive-date=17 Oktober 2007}}</ref><ref>{{cite web | date=3 September 2007 | url=http://www.machineslikeus.com/cms/interview-hugo-de-garis.html | title=Machines Like Us interviews: Hugo de Garis|author1-link= Hugo de Garis|quote= gigasterftes – die kenmerkende aantal mense wat in enige groot laat 21ste-eeuse oorlog gedood sou word as 'n mens die grafiek ekstrapoleer van die aantal mense wat in groot oorloë oor die afgelope 2 eeue gedood is | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20071007081149/http://www.machineslikeus.com/cms/interview-hugo-de-garis.html | archive-date=7 Oktober 2007 }}</ref><ref name=artiwar>{{cite web|last1=Garis|first1=Hugo de|title=The Artilect War - Cosmists vs. Terrans|author1-link= Hugo de Garis|url=http://agi-conf.org/2008/artilectwar.pdf|website=agi-conf.org|access-date=14 Junie 2015}}</ref> # Die samesmeltinghipotese: Futurologie, 'n variant van Transhumanisme waarin mense en KI sal saamsmelt om 'n nuwe post-menslike spesie te skep, met KI wat elemente van die mensdom absorbeer soos kreatiwiteit, empatie en sosiale kohesie, en die mensdom wat deur KI verbeter word om nuwe prestasies te bereik.<ref>{{Cite web |last=Apiou |first=Wenitte |title=The Merge Hypothesis and Comparative Posthumanist Philosophy: A Glimpse into the Future of Human-AI Symbiosis |url=https://www.futurologism.com/p/the-merge-hypothesis-and-comparative |access-date=2023-08-06 |website=www.futurologism.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Merge |url=https://blog.samaltman.com/the-merge |access-date=2023-08-06 |website=[[Sam Altman]]}}</ref> #Vrywillige Menslike Uitwissing, wat 'n "postmenslike toekoms" nastreef, wat in hierdie geval 'n toekoms sonder mense is.<ref>{{Cite book|last=Torres, Phil|url=https://www.worldcat.org/oclc/1002065011|title=Morality, foresight, and human flourishing : an introduction to existential risks|date=12 September 2017|isbn=978-1-63431-143-4|location=Durham, North Carolina|oclc=1002065011}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Kontinentale filosofie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Postmodernisme]] [[Kategorie:Ontologie]] 86brhgd263fy48vydc3pcr93f9jzc8h Nayib Bukele 0 409195 2901731 2892792 2026-05-06T05:57:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901731 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Presidente Bukele (cropped).jpg|duimnael|Nayib Bukele ]] '''Nayib Armando Bukele Ortez''' ([[Spanje|Spaanse]] uitspraak: [naˈʝiβ buˈkele]; gebore [[24 Julie]] [[1981]]) is 'n Salvadoraanse politikus en sakeman wat van 1 Junie 2019 as die 43ste president van [[El Salvador]] dien. Hy was die eerste president sedert José Napoleón Duarte (1984 –1989) om nie verkies te word as die kandidaat van een van die land se twee groot politieke partye nie: die linkse Farabundo Martí National Liberation Front (FMLN) en die regse Nationalist Republican Alliance (ARENA) nie. Bukele het vir drie jaar van 2012 tot 2015 as burgemeester van Nuevo Cuscatlán gedien, en daarna drie jaar as burgemeester van [[San Salvador]], die land se hoofstad, van 2015 tot 2018 gedien. Nadat hy albei burgemeestersverkiesings as lid van die FMLN gewen het, is Bukele geskors van die party in 2017. In 2018 het hy sy eie politieke party gestig: Nuevas Ideas. Hy het probeer om die 2019 Salvadoraanse presidensiële verkiesing te wen met die sentrum-linkse Demokratiese Verandering; toe die Hoogste Verkiesingshof (TSE) Demokratiese Verandering ontbind het, het Bukele eerder saam met die middelregse Grand Alliance for National Unity (GANA) deelgeneem. Hy het die verkiesing met 53 persent van die stemme gewen. El Salvador se [[moord]]syfer het tydens Bukele se ampstermyn tot historiese laagtepunte gedaal, en het met meer as 50 persent gedaal gedurende sy eerste jaar in die amp.<ref name="Reuters murder">{{Cite news|date=8 Julie 2020|title=El Salvador murder rate plummets; study says gangs may have informal pact with government|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-el-salvador-violence-idUSKBN2492DS|access-date=16 Desember 2021}}</ref><ref name="Brigida">{{Cite web|last=Brigida|first=Anna-Catherine|title=El Salvador's Homicide Rate Hit a Historic Low in 2020|url=https://foreignpolicy.com/2021/03/03/el-salvador-homicide-historic-low-2020-gangs-migration/|access-date=16 Desember 2021|website=Foreign Policy|date=3 Maart 2021 |language=en}}</ref> Alhoewel Bukele die afname in moorde toegeskryf het aan sy ontplooiing van duisende polisie en soldate na bendevestings en 'n toename in tronksekuriteit, is sy regering daarvan beskuldig dat hy in die geheim met [[Mara Salvatrucha]] (MS-13) onderhandel het om die aantal moorde te verminder. Nadat meer as 80 mense gedurende 'n enkele naweek in Maart 2022 deur misdadigers vermoor is, het Bukele se regering sedertdien meer as 73 800 mense met beweerde bendeverwantskappe in hegtenis geneem, wat daartoe gelei het dat beskuldigings van menseregteskendings deur El Salvador se veiligheidsmagte gepleeg is.<ref>{{Cite web |title=El Salvador |url=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/el-salvador/ |access-date=2023-10-02 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> Bukele se onderdrukking van bendes is gekrediteer as wat hulle effektief vernietig het, wat gelei het tot 'n byna 60 persent afname in moorde in 2022, maar sy veldtog het daartoe gelei dat die land vanaf 2023 die hoogste gevangenskapsyfer ter wêreld gehad het.<ref>{{Cite news |last1=Kitroeff |first1=Natalie |last2=Volpe |first2=Daniele |date=2023-04-09 |title=El Salvador Decimated Its Ruthless Gangs. But at What Cost? |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/04/09/world/americas/el-salvador-gangs.html |access-date=2023-04-13 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-01-03 |title=El Salvador murders plummet by over half in 2022 amid gang crackdown |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/americas/el-salvador-murders-plummet-by-over-half-2022-amid-gang-crackdown-2023-01-03/ |access-date=2023-04-13}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-09-12 |title=El Salvador Is Imprisoning People at Triple the Rate of the US |language=en |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-09-12/el-salvador-jails-1-6-of-population-in-crime-crackdown |access-date=2023-10-30}}</ref> Met 'n moordsyfer van 2,4 per 100 000 in 2023 tot en met Oktobermaand, is El Salvador se moordsyfer verlaag tot 'n rekordlaagtepunt onder byna enige ander land in [[Latyns-Amerika]].<ref>{{Cite web |last=Galdamez |first=Eddie |date=2023-11-19 |title=Homicide Rate in El Salvador in 2023 - Safety in El Salvador |url=https://elsalvadorinfo.net/homicide-rate-in-el-salvador/ |access-date=2023-11-21 |website=El Salvador INFO |language=en-us}}</ref> Bukele het regdeur sy ampstermyn rekord hoë goedkeuringsgraderings van ongeveer 90% onder Salvadorane gehandhaaf.<ref>{{Cite web |title=Salvador's Leader, Combative but Popular, May Tighten Grip in Elections |author=Natalie Kitroeff |work=The New York Times |date=28 Februarie 2021 |access-date=29 Desember 2021 |url= https://www.nytimes.com/2021/02/28/world/americas/el-salvador-election-bukele.html |quote=Salvadorane kan nie genoeg van hom kry nie. President Nayib Bukele, wat 'n goedkeuringsgradering van ongeveer 90 persent in peilings geniet, sal na verwagting sy mandaat nog verder uitbrei in die wetgewende verkiesings op Sondag wat 'n beslissende oorwinning aan sy party kan lewer. }}</ref><ref>{{Cite web |title=Majority of Salvadorans Approve of Bukele's Leadership, Poll Shows |author=Nelson Renteria |work=U.S. News & World Report |date=15 Desember 2021 |access-date=29 Desember 2021 |url= https://www.usnews.com/news/world/articles/2021-12-15/majority-of-salvadorans-approve-of-bukeles-leadership-poll-shows?context=amp |quote='n Sterk meerderheid Salvadorane keur president Nayib Bukele se regering goed ondanks kontroversies oor sy beleid en Amerikaanse sanksies op sy kabinet, volgens 'n peiling deur die ondersoekeenheid van die plaaslike koerant La Prensa wat Woensdag gepubliseer is. }}</ref> Hy is daarvan beskuldig dat hy soms op 'n outoritêre wyse regeer. <ref name="hrw authoritarianism">{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2021/05/21/us-can-stop-el-salvadors-slide-authoritarianism-time-act#|title=The U.S. can Stop El Salvador's Slide to Authoritarianism. Time to Act.|first1=José Miguel|last1=Vivanco|first2=Juan|last2=Pappier|date=21 Mei 2021|publisher=Human Rights Watch|website=hrw.org|access-date=7 Junie 2021}}</ref><ref>{{cite web|last=Meléndez-Sánchez|first=Manuel|title=Latin America Erupts: Millennial Authoritarianism in El Salvador|url=https://journalofdemocracy.org/articles/latin-america-erupts-millennial-authoritarianism-in-el-salvador/|publisher=Journal of Democracy|date=Julie 2021|access-date=20 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Goodfriend|first=Hilary|url=https://jacobinmag.com/2022/04/el-salvador-nayib-bukele-authoritarianism-security-police-brutality-gang-violence|title=El Salvador's Nayib Bukele Is Yet Again Ramping Up His Authoritarian Violence|publisher=Jacobin|date=8 April 2022|access-date=20 April 2022}}</ref> In Februarie 2020 het Bukele soldate na die Wetgewende Vergadering gestuur in 'n poging om die goedkeuring van 'n wetsontwerp af te dwing wat bykomende aankope van toerusting vir die polisie en gewapende magte sou befonds.<ref name="Neuman">{{Cite news|last=Neuman|first=Scott|date=10 Februarie 2020|title=Troops Occupy El Salvador's Legislature To Back President's Crime Package|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/2020/02/10/804407503/troops-occupy-el-salvadors-legislature-to-back-president-s-crime-package|access-date=16 Desember 2021}}</ref> In Mei 2021 het hy 'n stap gelei om die prokureur-generaal en vyf hooggeregshofregters van El Salvador af te dank, wat die Verenigde State se departement van buitelandse sake en [[Organisasie van Amerikaanse Lande |Organisasie van Amerikaanse State]] (OAS) as demokratiese terugvalligheid veroordeel het.<ref>{{cite news |title=Crisis brewing as El Salvador's Congress votes out top judges |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/2/crisis-brewing-as-el-salvador-congress-votes-out-top-judges |access-date=12 April 2022 |agency=Al Jazeera |date=2 Mei 2021}}</ref> Na die goedkeuring van [[bitcoin]] in [[Bitcoin in El Salvador|El Salvador as wettige betaalmiddel]] in September 2021, het betogings teen Bukele se regering plaasgevind. Sy aankondiging dat hy aan die algemene verkiesing van 2024 in Salvador sou deelneem, het gelei tot kritiek deur grondwetkundiges en organisasies dat onmiddellike presidensiële herverkiesing die land se grondwet oortree.<ref>{{Cite web |title=Critican pretensión de reelección de Bukele |url=https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Critican-pretension-de-reeleccion-de-Bukele-20220917-0011.html |access-date=2022-12-06 |website=Noticias de El Salvador - La Prensa Gráfica {{!}} Informate con la verdad |language=es |archive-date=2022-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206210636/https://www.laprensagrafica.com/elsalvador/Critican-pretension-de-reeleccion-de-Bukele-20220917-0011.html |url-status=dead }}</ref> Die laaste president om herverkiesing te soek, was Antonio Saca in 2014 en die laaste sittende president wat suksesvol herkies is, was Maximiliano Hernández Martínez in 1944.<ref>{{cite web|url=https://elfaro.net/en/202309/el_salvador/27055/Reelection-in-El-Salvador-Rhymes-with-Dictatorship.htm|title=La Reelección en El Salvador es Sinónimo de Dictadura|trans-title=Re-Election in El Salvador Rhymes with Dictatorship|language=es|date=19 November 2021|access-date=19 September 2023|work=El Faro|first1=Nelson|last1=Rauda Zablah}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nacla.org/el-salvador-slide-toward-authoritarianism|title=El Salvador's Slide Toward Authoritarianism|last1=Ng|first1=Johnathan|language=en|work=North American Congress on Latin America|date=2 November 2022|access-date=4 November 2022}}</ref> Bukele het op 1 Desember 2023 bedank om op sy herverkiesingsveldtog te fokus en is deur Claudia Rodríguez de Guevara as waarnemende president opgevolg. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bukele, Nayib}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Presidente van El Salvador]] p960o71j8ce2dqsr2a3d3nhrx2f06cd Uraan(II)sulfied 0 412652 2901746 2683814 2026-05-06T08:10:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901746 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |Formule={{ch2|US}} |struktuur12=Natriumchloridtyp.jpg |CASNo=12039-11-1<ref name="CAS">{{cite web|url=https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=12039-11-1|publisher=CAS Common cemistry|title=uranium sulfide}}</ref> |Voorkoms=silwerwit vastestof wat brons verkleur<ref name="Westrum">{{cite journal|journal=THE JOURNAL OF CHEMICAL PHYSICS|volume=48|issue=1|year=1968|title=Uranium Monosulfide. The Ferromagnetic Transition. The Heat Capacity and Thermodynamic Properties from 1.5 to 3500K|authors= EDGAR F. WESTRUM, JR.; ROBERT R. WALTERS; HOWARD E. FLOTOW; DARRELL W. OSBORNE}}</ref> |MolereMassa= 270,1 [g/mol] |Digtheid= 10,87 [g/cm{{sup|}}] (berek.)<ref name="Zach">{{cite journal|author=Zachariasen, W.H. |year=1949|title=Crystal chemical studies of the 5f-series of elements. X. Sulfides and oxysulfides|journal= Acta Cryst.|volume=2|pages= 291-296|doi=10.1107/S0365110X49000758}}</ref> |Oplosbaarheid= |Smeltpunt= 2460 °C<ref name="Nakai">{{cite journal|authors=Eiichiro NAKAI , Masayoshi KANNO, Takashi MUKAIBO|year=1969|title= Oxidation Behavior of Uranium Monosulfide|journal= Journal of Nuclear Science and Technology|volume=6|issue=3|pages= 138-142|doi=10.1080/18811248.1969.9732854}}</ref> |Ksp= |Ruimtegroep= Fm{{bostreep|3}}m |Ruimtegroepnommer=225 |Strukturbericht= B1 |Selparms=a=548,8pm<ref name="Westrum"/> }} '''Uraan(II)sulfied''' of '''uraanmonosulfied''' is 'n verbinding van [[uraan]] in sy 2+ [[oksidasietoestand]] met [[swael]] met die formule {{ch2|US}}. ==Kristalstruktuur== Uraan(II)sulfied kistalliseer met die [[haliet]]-struktuur,<ref name="Zach"/> wat die B1-struktuur van die [[strukturbericht-klassifikasie]] is. ==Chemiese eienskappe== Uraan(II)sulfied is 'n silwerkleurige geleier, wat aan die lug blootgestel stadig verkleur na bronskleurig deurdat aan die oppervlak oksiede soos {{ch2|U3O8}} gevorm word. Dit het 'n magnetiese oorgang teen 180K en word ferromagneties. Die warmtekapasiteit by die Curiepunt vertoon die tiperende verloop van 'n lambda-oorgang.<ref name="Westrum"/> Dit kan verkry word deur gepoeierde uraanmetaal in [[waterstofsulfied]] te verhit:<ref name="Westrum"/> :<math>U(s) +H_2S \xrightarrow{hitte} US(s)+ H_2 \uparrow</math> Die reaksieproduk is nogtans 'n mengsel van uraanmetaal en verskeie sulfiede. Westrum ''et al.'' gebruik sintering teen baie hoë temperature (2100 °C) om homogeniteit te bereik. ==Magnetiese eienskappe== US word ferromagneties onder 177 K met 'n magnetiese moment teen 0K van 1.55 μ{{sub|B}}. Die 5f-bydrae daarvan is bepaal deur neutrondiffraksie 1,7 μ{{sub|B}}. Die verskil van -0,15 μ{{sub|B}} is te wyte aan die diffuse geleidingselektrone wat antiparallel aan die totale moment gepolariseer is. Hoewel US kubies is, het dit 'n enorme magnetiese anisotropie by lae temperature. Onder druk daal die Curietemperatuur teen -0.23K/kbar wat bewys lewer dat US 'n itinerante ferromagneet is. Die magnetiese moment is dus nie vas op een posisie gelokaliseer nie, maar hulle reis rond met die geleidingselektrone wat hulle veral in orbitale van 5f-karakter bevind.<ref>{{cite journal|authors=M.S.S. Brooks, T. Gasche, B. Johansson|title=Calculated ground state, optical and magneto-optical properties of uranium sulphide|journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids|volume=56|issue=11|year=1995|pages=1491-1497|doi=10.1016/0022-3697(95)00118-2}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Sulfiede}} [[Kategorie:Verbindings van uraan|sulfied]] [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] mcztr0dyxq37odc0o2nebzzplmsa73c Laomedon 0 414660 2901733 2895904 2026-05-06T07:54:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901733 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 | naam = Laomedon | beeld = Herakles Laomedon MCA Valle Sabbia.jpg | beeldonderskrif = Herakles op die punt om Laomedon te dood, uitbeelding op 'n terra sigillata-fles uit Suid-[[Gallië]], laat 1ste eeu–vroeë 2de eeu n.C. | opskrif1 = Tipe godheid | 1 = Grieks | opskrif2 = Woonplek | 2 = Troje | opskrif3 = Opvolger | 3 = [[Priamos]] | opskrif4 = Voorganger | 4 = [[Ilos (seun van Tros)|Ilos II]] | opskrif5 = Ouers | 5 = [[Ilos (seun van Tros)|Ilos II]] en [[Eurudike (dogter van Adrastos)|Eurudike]] of Leukippe of [[Batea (mitologie)|Batia]] | opskrif6 = Broers en susters | 6 = [[Temis]] (of [[Themis]]), Telekleia en Titonus | opskrif7 = Kinders | 7 = (1) Titonus, [[Priamos]], Lampos, [[Hicetaon]], Klutius, Hesione, Cilla, Astjoche, Proklia, Aetilla, Medesikaste en Klitodora<br>(2) Bukolion }} In die [[Griekse mitologie]] was '''Laomedon''' (Grieks: Λαομέδων. Die woord beteken "heerser van die mense") 'n [[Troje|Trojaanse]] koning, seun van [[Ilos (seun van Tros)|Ilos]] en dus die broerskind van [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]] en [[Assarakos]]. Laomedon word met afwisseling geïdentifiseer met verskillende ouers, en broers en susters, sowel as verskeie kinders, insluitende [[Priamos]] en Titonus. Sy moontlike vroue was Placia, Strymo, Zeuxippe, of Leukippe. Laomedon het magiese perde met goddelike voorouers besit. Dit was 'n geskenk van Zeus aan sy grootvader Tros, om daarvoor te vergoed dat hy Tros se seun [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]] ontvoer het. Zeus het Poseidon en Apollo gestuur om Laomedon te dien as straf vir 'n sameswering teen Zeus. Die twee gode het mure rondom Troje gebou, maar Laomedon het geweier om vir die werk te betaal, wat tot 'n uitbreek van pes gelei het asook 'n seemonster wat die stad aangeval het. Om die rampe te beëindig, moes Laomedon sy dogter Hesione aan die seemonster offer. [[Herakles]] het opgedaag en ingestem om Hesione te red in ruil vir Laomedon se magiese perde. Laomedon het egter teruggegaan op sy belofte, wat veroorsaak het dat Herakles oorlog teen Troje verklaar het. Herakles het uiteindelik die stad verower en Laomedon en sy seuns gedood, met die uitsluiting van Podarkes. Hesione is aan Telamon gegee as 'n oorlogsprys, en sy het haar broer Podarkes losgekoop, wat van toe af bekend gestaan het as [[Priamos]]. == Familie == Laomedon se moeder was óf Eurudike,<ref name=":0">[[Bibliotheca|Apollodorus]], [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.12.2&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 3.12.2]</ref> óf Leukippe óf Batia. Dus is sy moontlike broers en susters [[Temis]],<ref name=":0" /> Telekleia<ref>[[Skolion|Skolia]] oor [[Euripides]], Hekabe 3</ref> en somtyds selfs Titonus. Hy was die vader van [[Priamos]],<ref name=":1">[[Johannes Tzetzes|Tzetzes]] oor [[Lycophron van Chalcis|Lycophron]], [https://topostext.org/work/860#hypo1 voorwoord]</ref> Lampos, [[Hicetaon]], Klitios, Hesione, Cilla, Astjoche,<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+3.12.3&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 3.12.3]</ref> Proklia,<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DEpitome%3Abook%3DE%3Achapter%3D3%3Asection%3D23 E.3.23] & [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022%3Atext%3DEpitome%3Abook%3DE%3Achapter%3D3%3Asection%3D24 24]</ref> Aetilla,<ref>[[Konon (mitograaf)|Konon]], ''Verhale'' [https://topostext.org/work/489#13 13]</ref> Medesikaste<ref>Tzetzes oor Lycophron, [https://topostext.org/work/860#921 921]</ref> en Klitodora.<ref name=":2">Apollodorus en Hyginus p. 63; [[Dionusios van Halikarnassos]], ''Antiquitates Romanae'' [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/1C*.html#62.2 1.62.2]</ref> Titonus word ook deur die meeste bronne aangedui as Laomedon se oudste wettige seun, en die meeste bronne laat [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]] weg uit die lys van Laomedon se kinders, en dui hom eerder aan as sy oom. Laomedon se moontlike vroue was Placia, Strumo (of Rhoeo), Zeuxippe<ref>[[Skolion|Skolia]] oor [[Homeros]], ''[[Ilias]]'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134%3Abook%3D3%3Acard%3D225 3.250] soos aangehaal in Alkman, [https://www.theoi.com/Text/LyraGraeca1B.html fr. 105]: "[Seun van Laomedon] : Priamos se moeder, soos aangedui deur [[Porphyrius (filosoof)|Porphyrius]] in sy boek ''Oor die Name weggelaat deur Homeros'', was volgens die liriese digter Alkman ''Zeuxippè'', maar volgens [[Hellanikos van Lesbos|Hellanikos]] was dit ''Strymo''."</ref> of Leukippe;<ref name=":1" /><ref name="Pg">Apollodorus en Hyginus p. 63</ref> by eersgenoemde het hy Titonus verwek en by laasgenoemde Koning Priamos ({{lang|grc|«ὁ μὲν γὰρ Πρίαμος ἦν Λευκίππης, ὁ δὲ Τιθωνὸς Ῥοιοῦς ἢ Στρυμοῦς τῆς Σκαμάνδρου θυγατρὸς υἱός»}}: "Priamos was die seun van Leukippe, terwyl Titonus die seun was van Rhoeo of Strymo, die dogter van [[Skamander]]"<ref>[[Johannes Tzetzes|Tzetzes]] oor [[Lycophron van Chalcis|Lycophron]], [https://topostext.org/work/860#18 18] </ref>). Hy het ook 'n seun genaamd Bukolion gehad by die nimf Kalube, soos vertel deur [[Homeros]] in die ''[[Ilias]]''.<ref>Homeros, ''Ilias'' [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Il.+6.22&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0134 6.22]</ref> [[Dictys Cretensis]] het Thumoetes bygevoeg tot die lys van Laomedon se kinders.<ref>Dictys Cretensis, [https://topostext.org/work/152#4.22 4.22]</ref> == Mitologie == [[Lêer:Casa di Ottavio Quartione, Pompeya, Italia, 2016 04.jpg|duimnael|280px|[[Herakles]] op die punt om Laomedon te dood, detail van fresko uit die triklinium (eetkamer) van Octavius Quartio se huis by [[Pompeii]]]] === Magiese perde === Laomedon het verskeie perde wat van goddelike afkoms was besit. Zeus het dit aan [[Tros (mitologie)|Tros]] (Laomedon se grootvader) gegee as vergoeding vir die ontvoering van Tros se seun [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]].<ref>Apollodorus en Hyginus bl. 34</ref> Anchises het in die geheim sy eie merries uit hierdie magiese perde geteel. Volgens een verhaal is Ganumedes ontvoer deur [[Zeus]], wat die uitsonderlike Deugde van die seun gesien het. Hy het vir Ganumedes na Berg [[Olimpus]] geneem, van waar die jong man na die Hemel opgevaar het. Tros was bedroef oor sy seun. Zeus het simpatie gehad met Tros en [[Hermes]] gestuur met twee perde wat so vinnig was dat hulle oor water kon hardloop. Hermes het Tros ook verseker dat Ganumedes onsterflik is en bekerhouer/skinker vir die gode sou wees, 'n posisie van onderskeiding. Laomedon self was die seun van [[Ganumedes (mitologie)|Ganumedes]]se broer Ilos, seun van Tros (Laomedon was dus Ganumedes se broerskind). === Toorn van die gode === Toe [[Poseidon]] en [[Apollo]] 'n sameswering aangegaan het om Zeus gevange te neem het die oppergod aanstoot geneem en hulle gestuur om koning Laomedon te dien as straf vir hul onheilspellende gedrag.<ref>[[Skolion|Skolia]] oor [[Homeros]], ''[[Ilias]]'' 21.444 en [[Johannes Tzetzes|Tzetzes]] oor [[Lycophron van Chalcis|Lycophron]], 34 ''(''soos gekonstateer in Apollodorus, 2.5.9. [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc =Apollod.+2.5.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 f.n 2])</ref><ref>Die samesweerdergode was Poseidon, [[Hera]], en [[Atena]]. Apollo word nie genoem in Homeros se ''Iliad'' nie[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom._Il._1.399&lang=original 1.399 e.v.]</ref> In ander bronne sou die twee gode bloot Laomedon se moedswilligheid getoets het.<ref>Apollodorus, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Apollod.+2.5.9&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0022 2.5.9] </ref> Soos beveel deur Laomedon (wat lone vir die harde werk beloof het), het die twee gode, wat menslik vorms aangeneem het, onderneem om groot mure rondom die stad te bou. Toe hulle klaar was, het die koning egter geweier om die ooreenkoms na te kom. Apollo het uit wraak, voor die [[Trojaanse Oorlog]], 'n pestillensie na Troje gestuur, terwyl Poseidon 'n seemonster vrygelaat het wat, gedra deur 'n stormvloed, mense van die vlakte weggeruk het. Die orakels het voorspel dat Troje van die ramp verlos sou word indien Laomedon sy dogter Hesione aan die seemonster sou blootstel. Die koning het haar toe aan die rotse naby die see vasgemaak. Maar toevallig het Herakles, net nadat hy teen die Amasone geveg het en by Troje aangeland het, gesien hoe die meisie geoffer word. Die held het belowe om die prinses te red op voorwaarde dat hy van Laomedon se merries ter vergoeding sal ontvang. Toe Laomedon instem, het Herakles (saam met Oikles en Telamon) die monster doodgemaak en Hesione op die laaste oomblik gered. Toe Laomedon egter nie sy belofte nakom nie het die held gedreig het om oorlog teen Troje te maak.[[Lêer:Casa di Ottavio Quartione, Pompeya, Italia, 2016 05.jpg|duimnael|280px|''Die huwelik van Telamon en Hesione'', of ''Hesione se vaarwel aan haar broer'' [[Priamos]], onder die oë van [[Herakles]] en Telamon regs, detail van 'n fresko uit die triclinium (eetkamer) van Octavius Quartio se huis by [[Pompeii]]]] === Die beleg van Herakles === Na sy diens het Herakles 'n leër van edele vrywilligers bymekaar gebring en na [[Troje|Ilium]] gevaar met 'n vloot van agtien skepe met vyftig roeispane elk. Nadat hy die hawe by Ilium bereik het, het hy die bewaking van die skepe aan Oicles oorgelaat en saam met die res van die leër die stad aangeval. Intussen het Laomedon met 'n menigte teen die skepe opgeruk en Oicles in die geveg gedood. Maar toe hy deur die troepe van Herakles afgeweer is, is Laomedon beleër. Telamon het eerste deur die muur gebreek en die stad binnegegaan, en ná hom Herakles. Toe die seun van Zeus die stad ingeneem het, het hy Laomedon en sy seuns gedood (met die uitsondering van Podarkes). Herakles het Hesione as oorlogsbuit aan Telamon toegeken (by wie Telamon 'n seun gehad het genaamd Teucer<ref>Apollodorus en Hyginus pp. 38–39</ref>) en haar toegelaat om die gevangenes saam te neem wat sy sou benodig. Toe Hesione Podarkes gekies het, het Herakles gesê dat haar broer eers 'n slaaf moet wees en dan deur haar losgekoop moet word. Toe die prins verkoop word, het Hesione dus die goue sluier van haar kop afgehaal en dit as losprys gegee; daarom is Podarkes van toe af Priamos (van ''priamai'' 'om te koop') genoem. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == *Apollodorus en Hyginus (2007) ''Apollodorus' Library and Hyginus' Fabulae: Two Handbooks of Greek Mythology''. Vertaler, R. Scott Smith en Stephen Trzaskoma. Indianapolis: Hackett-uitgewers. {{ISBN|1603843272}}. *[[Bibliotheca|Apollodorus]], ''Die Biblioteek'', met 'n Engelse vertaling deur Sir James George Frazer, F.B.A., F.R.S. in 2 Volumes, Cambridge, MA, [[Harvard-universiteit]] drukkers; Londen, William Heinemann Bpk. 1921. {{ISBN|0-674-99135-4}}. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0022 Aanlyn weergawe beskikbaar by die Perseus digitale biblioteek.] [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0021 Griekse teks beskikbaar by dieselfde webwerf]. *[[Konon (mitograaf)|Konon]]'', Vyftig Verhale, oorgelewer as een-paragraaf opsommings in die Bibliotheca (Biblioteek) van Fotios, Patriarg van Konstantinopel'', vertaal uit die Grieks deur Brady Kiesling. [https://topostext.org/work/489 Aanlyn weergawe beskikbaar by die Topos teksprojek.] *[[Dictys Cretensis]]'', uit die Trojaanse Oorlog.'' ''Die Kronieke van Dictys van Kreta en [[Dares die Frigiër]]'', vertaal deur Richard McIlwaine Frazer, Jnr. (1931-). Indiana-universiteit drukkers. 1966. [https://topostext.org/work/152 Aanlyn weergawe beskikbaar by die Topos teksprojek.] *[[Dionusios van Halikarnassos]], ''Romeinse Oudhede.'' Engelse vertaling deur Earnest Cary in die Loeb klassieke biblioteek, 7 volumes. Harvard-universiteit drukkers, 1937–1950. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dionysius_of_Halicarnassus/home.html Aanlyn Aanlyn weergawe beskikbaar by Bill Thayer se webtuiste] *Dionusios van Halikarnassos, ''Antiquitatum Romanarum quae supersunt'', ''Vol I-IV''. . Karl Jacoby. In Aedibus B.G. Teubneri. Leipzig. 1885. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2008.01.0572 Griekse teks beskikbaar by die Perseus digital biblioteek]. *[[Homeros]], ''[[Ilias|Die Ilias]]'', Afrikaanse vertaling deur Johannes Petrus Jansen van Rensburg, 1952 *Homeros, ''[[Ilias|Die Ilias]]'', Engelse vertaling deur A.T. Murray, Ph.D. in twee volumes. Cambridge, MA., Harvard-universiteit drukkers; Londen, William Heinemann, Bpk. 1924. {{ISBN|978-0674995796|}}. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0134 Aanlyn weergawe beskikbaar by die Perseus digitale biblioteek.] *Homeros, ''Homeri Opera'' in vyf volumes. Oxford, [[Oxford University Press|Oxford-universiteit drukkers]]. 1920. {{ISBN|978-0198145318|}}. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0133 Griekse teks beskikbaar by die Perseus digitale biblioteek]. {{Commons category|Laomedon}} {{Normdata}} [[Kategorie:Griekse mitologie]] 2vs2agy6mnprk7j22bfxwmu2dx139la Nefertari 0 416851 2901732 2856925 2026-05-06T06:19:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901732 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Nefertari |titel = Groot koningsvrou<br>Dame van die Twee Lande<br>Meesteres van Bo- en Benede-Egipte |kleur = |beeld = Tomb of Nefertari (52785688763).jpg |beeld_wydte = 220px |beeld_onderskrif = 'n Grafkeldermuur wat Nefertari, die groot koningsvrou van farao [[Ramses II]], uitbeeld. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Volle naam |1 = Nefertari Meritmoet |opskrif2 = |2 = |opskrif3 = Sterfdatum |3 = Omstreeks 1255 v.C. |opskrif4 = Begrawe |4 = [[QV66]], [[Vallei van die Koninginne]], [[Thebe, Egipte|Thebe]] |opskrif5 = Gade |5 = [[Ramses II]] |opskrif6 = Dinastie |6 = [[19de Dinastie van Egipte]] |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = }} '''Nefertari''', ook bekend as '''Nefertari Meritmoet''', was 'n Egiptiese koningin en die eerste van die Groot Koningsvroue (hoofvroue) van [[Ramses II|Ramses die Grote]]. {{Hiero|Nefertari-Meritmoet (''Nfrt jrj mrjt n Mwt'') | <hiero>t*G15-nfr-i-t:r:Z1*Z1-n:N36:t</hiero> ("Die mooiste onder hulle")| align=left}} Sy is een van die bekendste [[Antieke Egipte|antieke Egiptiese]] koninginne, saam met vroue soos [[Cleopatra VII|Cleopatra]], [[Nefertiti]] en [[Hatsjepsoet]], en een van die prominentstes wat sover bekend nie uit eie reg regeer het nie. Sy was hoogs opgevoed en kon [[Egiptiese hiërogliewe]] lees en skryf, 'n skaars talent in haar dae. Sy het dié vaardighede in haar diplomatieke werk gebruik en met ander hoë koninklikes gekorrespondeer. Haar ryklik versierde grafkelder, [[QV66]], is een van die grootstes en skouspelagtigstes in die [[Vallei van die Koninginne]]. Ramses het ook 'n tempel vir haar laat bou by [[Aboe Simbel-tempels|Aboe Simbel]], langs sy reusagtige monument daar. ==Vertaling van haar naam== Daar is verskeie vertolkings van wat die naam Nefertari beteken. Een is dat dit beteken "mooi metgesel", en dat Meritmoet beteken "Geliefde van die godin [[Moet]]".<ref>{{cite book |last1=Weigall |first1=Arthur Edward Pearse Brome |title=A Guide to the Antiquities of Upper Egypt: From Abydos to the Sudan Frontier |date=1913 |publisher=Methuen |location=London, UK |page=281 |edition=2 |url=https://books.google.com/books?id=NbyfAAAAMAAJ |access-date=18 September 2022}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Daley |first=Jason |date=6 December 2016 |title=Researchers Identify Queen Nefertari's Mummified Knees |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/researchers-identify-queen-nefertaris-mummified-knees-180961301/ |magazine=Smithsonian Magazine |location= |publisher= |access-date=18 September 2022}}</ref> Ander bronne meen 'n akkurater vertaling vir "Nefertari" is "die mooiste een",<ref>{{cite magazine |last1=Martin |first1=Paul |date=March 1999 |title=Into an Antique Land |url=https://www.paulmartinbooks.com/wp-content/uploads/2013/09/egypt_march_1999.pdf |magazine=National Geographic Traveler |volume=XVI |issue=2 |pages=105–115 |access-date=5 July 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Kimbell Art Museum: "Queen Nefertari's Egypt" |date=6 December 2020 |url=https://www.worldartfoundations.com/kimbell-art-museum-queen-nefertaris-egypt/ |access-date=5 July 2022 |publisher=World Art Foundations |archive-date= 5 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705190817/https://www.worldartfoundations.com/kimbell-art-museum-queen-nefertaris-egypt/ |url-status=dead }}</ref> "die mooiste onder hulle",<ref name="Getty">{{cite book |last1=Bianchi |first1=Robert Steven |last2=McDonald |first2=John K |last3=Bakr |first3=Mohamed Ibrahim |last4=Corzo |first4=Miguel Angel |title=In the tomb of Nefertari : conservation of the wall paintings. |date=1992 |publisher=J. Paul Getty Museum |location=[Malibu, Calif.] |isbn=9780892362295 |page=49}}</ref> "die mooiste van hulle almal"<ref>{{cite book |last1=Asante |first1=Molefi Kete |title=The history of Africa : the quest for eternal harmony |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781135013493 |edition=Second |location=New York |page=43}}</ref> "die heel beste"<ref name="Getty"/> of "die mooiste van die vroue".<ref>{{cite book |last1=Taterka |first1=Filip |editor1-last=Zadka |editor1-first=Małgorzata |editor2-last=Buczek |editor2-first=Katarzyna |editor3-last=Chruszczewski |editor3-first=Piotr P |editor4-last=Knapik |editor4-first=Aleksandra R |editor5-last=Mianowski |editor5-first=Jacek |title=Antropologia komunikacji od starożytności do współczesności |date=2015 |publisher=Oddział Polskiej Akademii Nauk |volume=VII |location=Wrocław |isbn=9788393420469 |pages=71–89 |url=https://wroclaw.pan.pl/images/pliki/Publikacje/Prace_Komisji_Nauk_Filologicznych_vol.7.pdf#page=72 |access-date=5 July 2022 |language=English |chapter=Ancient Egyptian Royal Cryptography in the Ramesside Period }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Beeld:Pilgrim bottle. Alabaster, gold-mounted with a silver foot. Inscribed with cartouches of Ramesses II and Nefertari. 19th Dynasty. From Thebes, Egypt. The Petrie Museum of Egyptian Archaeology, London.jpg|thumb|links|180px|Albasterfles, in goud gemonteer en met 'n silwervoet, met die cartouches van Ramses II en Nefertari op.]] Sy het ook baie titels gehad, onder andere "Dame van Grasie", die "Groot Koningsvrou", "Vrou van die Sterk Bul", "Dame van die Twee Lande" en "Meesteres van [[Bo-Egipte|Bo-]] en [[Benede-Egipte]]".<ref>Grajetzki, ''Ancient Egyptian Queens: A Hieroglyphic Dictionary'', Golden House Publications, Londen, 2005, {{ISBN|978-0-9547218-9-3}}</ref> Ramses II het haar ook genoem "die een vir wie die son skyn".<ref>Kitchen, K.A. 1979, ''Ramesside Inscriptions'' II, pp. 765</ref> ==Familie== Hoewel Nefertari se familieagtergrond onbekend is, is 'n deurknop in haar grafkelder ontdek met die [[cartouche]] van farao [[Ai]], en dit het mense laat gis dat sy aan hom verwant was.<ref name="DH">Dodson, Aidan and Hilton, Dyan. ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt''. Thames & Hudson. 2004. {{ISBN|0-500-05128-3}}</ref> Die tyd tussen die bewind van Ai en Ramses II beteken Nefertari was waarskynlik nie sy dogter nie. As daar enige verwantskap bestaan, kon sy Ai se agterkleindogter gewees het. Daar is egter geen onomwonde bewyse dat hulle familie was of dat Nefertari se oorsprong in die [[18de Dinastie]] lê nie.<ref name="TyldesleyQueens">Tyldesley, Joyce. ''Chronicle of the Queens of Egypt''. Thames & Hudson. 2006. {{ISBN|0-500-05145-3}}</ref> Nefertari het met Ramses II getrou voordat hy die troon bestyg het.<ref name="Kitchen-PT">Kitchen, Kenneth A., ''Pharaoh Triumphant: The Life and Times of Ramesses II, The King of Egypt'', Aris & Phillips. 1983 {{ISBN|978-0-85668-215-5}}</ref> Sy het minstens vier seuns en twee dogters gehad. ==Monumente== ===Aboe Simbel, groot tempel=== {{Hoofartikel|Aboe Simbel-tempels}} [[Beeld:Abu-Simbel temple2.jpg|thumb|160px|Nefertari langs 'n reusestandbeeld van Ramses&nbsp;II.]] Nefertari verskyn twee keer as een van die koningsvroue langs die reusestandbeelde van Ramses&nbsp;II wat voor die [[tempel]] staan. Links van die deur staan Nefertari, koninginmoeder Toeja en die koning se seun Amoen-her-chepesjef lanks die kolossale standbeeld van die koning. Regs van die deur verskyn Nefertari, Baketmoet en die koning se seun prins Ramses langs die farao.<ref name="TyldesleyQueens"/> In die tempel word Nefertari op een van die pilare in die groot pilaresaal uitgebeeld waar sy [[Hathor]] van Ibsjek aanbid.<ref name="KitchenRI-2"/> Teen die muur van die binneste pilaresaal verskyn Nefertari agter Ramses&nbsp;II. Hulle staan voor die bark van [[Amoen]], en Nefertari speel 'n musiekinstrument. Op 'n ander plek word Nefertari en Ramses&nbsp;II gewys voor 'n bark wat aan 'n vergoddelikte Ramses&nbsp;II behoort. Nefertari verskyn twee keer saam met haar man op oorwinningstonele.<ref name="KitchenRI-2"/> [[Beeld:S F-E-CAMERON EGYPT 2005 APR 00354.JPG|thumb|links|180px|Tempel van Nefertari by Aboe Simbel.]] ===Aboe Simbel, klein tempel=== Die klein tempel by Aboe Simbel is aan Nefertari en Hathor van Ibsjek opgedra. Die twee kolossale standbeelde van Nefertari voor die klein tempel is net so groot soos dié van Ramses&nbsp;II. Sy het 'n lang rok aan, dra 'n lang pruik en word uitgebeeld met horings, die sonskyf en lang vere op 'n hooftooisel.<ref name="TyldesleyQueens"/> Aan die binnekant van die tempel verskyn Nefertari op 'n verskeidenheid tonele..<ref name="KitchenRI-2">Kitchen, K.A., ''Ramesside Inscriptions, Translated & Annotated, Translations'', Volume II, Blackwell Publishers, 1996</ref> [[Beeld:Ankh isis nefertari.jpg|thumb|160px|Die godin [[Hathor]] geen aan Nefertari 'n [[anch]], wat die lewe simboliseer]] ===Grafkelder QV66=== {{Hoofartikel|Vallei van die Koninginne}} Die grafkelder van Nefertari in die [[Vallei van die Koninginne]], QV66, is een van die grootstes in die vallei. Dit is 520 vierkante meter groot en is bedek met tonele waarin Nefertari voorkom. Haar man, die farao, verskyn nie op een uitbeelding nie. Die grafkelder is in die oudheid beroof. In 1904 is dit deur Ernesto Schiaparelli herontdek en uitgegrawe.<ref name="TyldesleyQueens"/> Verskeie items wat die rowers misgekyk het, insluitende dele van goue armbande, sjabti-figure en 'n klein deel van 'n oorring is nou in die Bostonse Kunsmuseum. Nog sjabti's is in die Egiptiese Museum in [[Kaïro]].<ref name="KitchenRI-2"/> Daar word berig twee [[Mummie|gemummifiseerde]] bene wat in QV66 ontdek is, kan wel dié van Nefertari wees gebaseer op die beenstruktuur en ouderdom van die persoon. Dit pas by Nefertari se profiel.<ref>{{Cite journal|title=Queen Nefertari, the Royal Spouse of Pharaoh Ramses II: A Multidisciplinary Investigation of the Mummified Remains Found in Her Tomb (QV66)|journal=PLOS ONE|volume=11|issue=11|pages=e0166571|date=November 30, 2016|doi=10.1371/journal.pone.0166571|pmid=27902731|last1=Habicht|first1=Michael E.|last2=Bianucci|first2=Raffaella|last3=Buckley|first3=Stephen A.|last4=Fletcher|first4=Joann|last5=Bouwman|first5=Abigail S.|last6=Öhrström|first6=Lena M.|last7=Seiler|first7=Roger|last8=Galassi|first8=Francesco M.|last9=Hajdas|first9=Irka|last10=Vassilika|first10=Eleni|last11=Böni|first11=Thomas|last12=Henneberg|first12=Maciej|last13=Rühli|first13=Frank J.|pmc=5130223|bibcode=2016PLoSO..1166571H |doi-access=free}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{Commons-kategorie inlyn|Nefertari}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Nefertari}} {{Normdata}} [[Kategorie:Koninginne van farao's van Egipte]] [[Kategorie:Mense in die 13de eeu v.C.]] p391acyuqq6x9hvabo7gc7b1szvdf1k Tim Walz 0 417930 2901601 2899004 2026-05-05T14:53:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901601 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TimWalz2025.jpg|duimnael|Tim Walz in 2025.]] '''Timothy James Walz''' (/wɔːlz/ "walls"; gebore [[6 April]] [[1964]]) is 'n Amerikaanse [[politikus]], voormalige opvoeder en afgetrede onderoffisier van die [[Amerikaanse Weermag|Amerikaanse weermag]] wat sedert 2019 as die 41ste goewerneur van [[Minnesota]] gedien het. As 'n Lid van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]], hy was die genomineerde kandidaat vir vise-president in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|2024 Amerikaanse presidentsverkiesing]]. Hy was 'n lid van die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers|Verenigde State se Huis van Verteenwoordigers]] van 2007 tot 2019, wat Minnesota se 1ste kongresdistrik verteenwoordig het. [[Lêer:Tim Walz, United States Army, 1981 (cropped).jpg|duimnael|Tim Walz in 1981 ]] Walz is in West Point, [[Nebraska]], gebore. Hy het by die Leër Nasionale Wag aangesluit en het ná hoërskool 'n blouboordjie-vervaardigingswerk gewerk. Hy het later met 'n onderwysgraad aan Chadron State College in Nebraska gegradueer voordat hy in 1996 na Minnesota verhuis het. Voordat hy vir die Kongres verkies is, was hy 'n onderwyser in sosiale studies en sokkerafrigter in die Mankato-skooldistrik. Hy is in 2006 verkies tot die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers]] vir Minnesota se 1ste kongresdistrik in 2006, en het die Republikeinse sestermynbekleër Gil Gutknecht verslaan. Hy is vyf keer herkies en het in 2019 bedank nadat hy tot goewerneur verkies is. Wals verteenwoordig 'n groot, meestal landelike deel van die suide van Minnesota wat langs die grens met Iowa geleë is. Walz is op 6 November 2018 tot goewerneur van Minnesota verkies en het die Republikeinse genomineerde, Hennepin County-kommissaris Jeff Johnson, verslaan.<ref name= "election">{{cite news |last=Coolican |first=J. Patrick |url=http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ |title=Tim Walz defeats Jeff Johnson in high-stakes election for Minnesota governor |work=Star Tribune |date=6 November 2018 |access-date=6 November 2018 |archive-date=29 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129135601/http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ |url-status=live }}</ref> Walz se ampstermyn as goewerneur het kritiek gelewer vir 'n versuim om die Nasionale Wag-magte vinnig te ontplooi tydens die [[George Floyd]]-betogings in 2020,<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Mitch |date=2024-08-06 |title=Walz Has Faced Criticism for His Response to George Floyd Protests |url=https://www.nytimes.com/2024/08/06/us/tim-walz-george-floyd-criticism.html |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> sowel as 'n versuim om pandemie-verwante bedrog in toom te hou wat deur Minnesota nie-winsgewende Feeding our Future gepleeg is<ref>{{Cite news |date=Jun 14, 2024 |title=The failure to stop "Feeding Our Future" fraud |url=https://www.axios.com/local/twin-cities/2024/06/14/the-failure-to-stop-feeding-our-future-fraud |archive-url=}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fahrenthold |first=David A. |date=2022-09-20 |title=Justice Dept. Charges 48 in Brazen Pandemic Aid Fraud in Minnesota |url=https://www.nytimes.com/2022/09/20/us/politics/pandemic-aid-fraud-minnesota.html |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Hy is herkies in die 2022 verkiesing in Minnesota, en het die Republikeinse genomineerde Scott Jensen verslaan. <ref>{{cite news |last1=Karnowski |first1=Steve |date=8 November 2022 |title=Democrat Tim Walz wins 2nd term as Minnesota’s governor |url=https://apnews.com/article/minnesota-governor-race-2022-midterm-elections-a2899b6482fa84a6cfd94d5e80b3fa3e |work=AP News |access-date=6 Augustus 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=WCCO Staff |date=8 November 2022 |title=Gov. Walz wins against challenger Dr. Scott Jensen |url=https://www.cbsnews.com/minnesota/news/gov-walz-wins-against-challenger-dr-scott-jensen/ |access-date=2022-11-09 |website=www.cbsnews.com |language=en-US |archive-date=November 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109045517/https://www.cbsnews.com/minnesota/news/gov-walz-wins-against-challenger-dr-scott-jensen/ |url-status=live }}</ref> Hy word in sy tweede termyn gekrediteer met wetgewende suksesse in staatsinfrastruktuur en omgewingskwessies, belastingaanpassings, gratis skoolmaaltye en vuurwapen agtergrondkontroles. Op 6 Augustus 2024 het vise-president [[Kamala Harris]] haar keuse van Walz as haar vise-president kandidaat in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024| 2024 Amerikaanse presidensiële verkiesing]] aangekondig.<ref>{{Cite news |last=Epstein |first=Reid J. |date=2024-08-06 |title=Tim Walz Is Kamala Harris’s Choice for Vice President: Live Election Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/06/us/kamala-harris-vp-trump-election |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=6 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806131417/https://www.nytimes.com/live/2024/08/06/us/kamala-harris-vp-trump-election |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Harris picks Minnesota Gov. Tim Walz as her running mate |url=https://apnews.com/live/trump-harris-vp-pick-election-updates |access-date=2024-08-06 |website=AP News |language=en |archive-date=6 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806144257/https://apnews.com/live/trump-harris-vp-pick-election-updates |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Ferguson |first1=Dana |date=6 Augustus 2024 |title=Harris taps Minnesota Gov. Tim Walz as her running mate |url=https://www.npr.org/2024/08/06/nx-s1-5057604/tim-walz-harris-vice-president |work=NPR |access-date=6 Augustus 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Walz, Tim}} [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] gedcp3bjf5dczjkvt4xtks4fk7b166a 2901602 2901601 2026-05-05T14:53:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901602 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TimWalz2025.jpg|duimnael|Tim Walz in 2025.]] '''Timothy James Walz''' (/wɔːlz/ "walls"; gebore [[6 April]] [[1964]]) is 'n Amerikaanse [[politikus]], voormalige opvoeder en afgetrede onderoffisier van die [[Amerikaanse Weermag|Amerikaanse weermag]] wat sedert 2019 as die 41ste goewerneur van [[Minnesota]] gedien het. As 'n Lid van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]], hy was die genomineerde kandidaat vir vise-president in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|2024 Amerikaanse presidentsverkiesing]]. Hy was 'n lid van die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers|Verenigde State se Huis van Verteenwoordigers]] van 2007 tot 2019, wat Minnesota se 1ste kongresdistrik verteenwoordig het. [[Lêer:Tim Walz, United States Army, 1981 (cropped).jpg|duimnael|Tim Walz in 1981 ]] Walz is in West Point, [[Nebraska]], gebore. Hy het by die Leër Nasionale Wag aangesluit en het ná hoërskool 'n blouboordjie-vervaardigingswerk gewerk. Hy het later met 'n onderwysgraad aan Chadron State College in Nebraska gegradueer voordat hy in 1996 na Minnesota verhuis het. Voordat hy vir die Kongres verkies is, was hy 'n onderwyser in sosiale studies en sokkerafrigter in die Mankato-skooldistrik. Hy is in 2006 verkies tot die [[Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers]] vir Minnesota se 1ste kongresdistrik in 2006, en het die Republikeinse sestermynbekleër Gil Gutknecht verslaan. Hy is vyf keer herkies en het in 2019 bedank nadat hy tot goewerneur verkies is. Wals verteenwoordig 'n groot, meestal landelike deel van die suide van Minnesota wat langs die grens met Iowa geleë is. Walz is op 6 November 2018 tot goewerneur van Minnesota verkies en het die Republikeinse genomineerde, Hennepin County-kommissaris Jeff Johnson, verslaan.<ref name= "election">{{cite news |last=Coolican |first=J. Patrick |url=http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ |title=Tim Walz defeats Jeff Johnson in high-stakes election for Minnesota governor |work=Star Tribune |date=6 November 2018 |access-date=6 November 2018 |archive-date=29 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129135601/http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ |url-status=live }}</ref> Walz se ampstermyn as goewerneur het kritiek gelewer vir 'n versuim om die Nasionale Wag-magte vinnig te ontplooi tydens die [[George Floyd]]-betogings in 2020,<ref>{{Cite news |last=Smith |first=Mitch |date=2024-08-06 |title=Walz Has Faced Criticism for His Response to George Floyd Protests |url=https://www.nytimes.com/2024/08/06/us/tim-walz-george-floyd-criticism.html |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> sowel as 'n versuim om pandemie-verwante bedrog in toom te hou wat deur Minnesota nie-winsgewende Feeding our Future gepleeg is<ref>{{Cite news |date=Jun 14, 2024 |title=The failure to stop "Feeding Our Future" fraud |url=https://www.axios.com/local/twin-cities/2024/06/14/the-failure-to-stop-feeding-our-future-fraud |archive-url=}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fahrenthold |first=David A. |date=2022-09-20 |title=Justice Dept. Charges 48 in Brazen Pandemic Aid Fraud in Minnesota |url=https://www.nytimes.com/2022/09/20/us/politics/pandemic-aid-fraud-minnesota.html |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Hy is herkies in die 2022 verkiesing in Minnesota, en het die Republikeinse genomineerde Scott Jensen verslaan.<ref>{{cite news |last1=Karnowski |first1=Steve |date=8 November 2022 |title=Democrat Tim Walz wins 2nd term as Minnesota’s governor |url=https://apnews.com/article/minnesota-governor-race-2022-midterm-elections-a2899b6482fa84a6cfd94d5e80b3fa3e |work=AP News |access-date=6 Augustus 2024}}</ref><ref>{{Cite web |last=WCCO Staff |date=8 November 2022 |title=Gov. Walz wins against challenger Dr. Scott Jensen |url=https://www.cbsnews.com/minnesota/news/gov-walz-wins-against-challenger-dr-scott-jensen/ |access-date=2022-11-09 |website=www.cbsnews.com |language=en-US |archive-date=November 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109045517/https://www.cbsnews.com/minnesota/news/gov-walz-wins-against-challenger-dr-scott-jensen/ |url-status=live }}</ref> Hy word in sy tweede termyn gekrediteer met wetgewende suksesse in staatsinfrastruktuur en omgewingskwessies, belastingaanpassings, gratis skoolmaaltye en vuurwapen agtergrondkontroles. Op 6 Augustus 2024 het vise-president [[Kamala Harris]] haar keuse van Walz as haar vise-president kandidaat in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024| 2024 Amerikaanse presidensiële verkiesing]] aangekondig.<ref>{{Cite news |last=Epstein |first=Reid J. |date=2024-08-06 |title=Tim Walz Is Kamala Harris’s Choice for Vice President: Live Election Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/06/us/kamala-harris-vp-trump-election |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=6 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806131417/https://www.nytimes.com/live/2024/08/06/us/kamala-harris-vp-trump-election |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Election 2024 live updates: Harris picks Minnesota Gov. Tim Walz as her running mate |url=https://apnews.com/live/trump-harris-vp-pick-election-updates |access-date=2024-08-06 |website=AP News |language=en |archive-date=6 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806144257/https://apnews.com/live/trump-harris-vp-pick-election-updates |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Ferguson |first1=Dana |date=6 Augustus 2024 |title=Harris taps Minnesota Gov. Tim Walz as her running mate |url=https://www.npr.org/2024/08/06/nx-s1-5057604/tim-walz-harris-vice-president |work=NPR |access-date=6 Augustus 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Walz, Tim}} [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] 40p6ugsltl9wbxfn82r1cbmo9q6t4ak St. Louis Cardinals 0 418593 2901586 2898868 2026-05-05T14:41:54Z Oesjaar 7467 Sjoe! 2901586 wikitext text/x-wiki [[Lêer:St. Louis Cardinals insignia logo.svg|regs|duimnael|Die St. Louis Cardinals se kenteken wat op hul bofbalpette pruik.]] [[Lêer:BuschStadium 2006-05-30.jpg|duimnael|regs|Busch-stadion.]] Die '''St. Louis Cardinals''' is 'n Amerikaanse professionele [[bofbal]]span wat gebaseer is in [[St. Louis]], [[Missouri]]. Die Cardinals kompeteer in [[Major League Baseball|Hoofligabofbal]] (MLB) as 'n lid van die Nasionale Liga (NL) se Sentrale Divisie (NL-Sentraal). Die Cardinals speel sedert 2006 hul tuiswedstryde by Busch-stadion in die middestad van St. Louis. Die Cardinals is een van die Verenigde State se oudste en mees suksesvolle professionele bofbalspanne, en het reeds 11 [[World Series (bofbal)|Wêreldreekse]] gewen. Dit is die meeste van enige span uit die Nasionale Liga, en tweede na die [[New York Yankees]] se MLB rekord van 27 titels.<ref>{{Cite web |last=Hechtman |first=Jim |date=4 Mei 2018 |title=How the Cardinals Strategy Leads to Success |url=https://www.thehechtmangroup.com/how-the-cardinals-strategy-in-consistency-leads-to-success/ |access-date=13 November 2022 |website=The Hechtman Group |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Noles |first=Chris |date=25 Februarie 2013 |title=3 Reasons the St. Louis Cardinals Have Had so Much Homegrown Success |url=https://bleacherreport.com/articles/1544379-3-reasons-the-st-louis-cardinals-have-had-so-much-homegrown-success |access-date=13 November 2022 |website=Bleacher Report |language=en}}</ref> Die span het 19 Nasionale Liga-wimpels gewen, die derde meeste van enige span na die [[Los Angeles Dodgers]] en [[San Francisco Giants]]. St. Louis het ook 15 divisietitels in die Nasionale Liga se Oostelike (NL-Oos) en Sentrale (NL-Sentraal) divisies gewen. In 1881 het Chris von der Ahe, 'n entrepeneur, die '''Brown Stockings''' gekoop, dit herdoop na die '''St. Louis Browns''' en dit 'n "charter member" van die "American Association" bofballiga gemaak. Die span het vier ligakampioenskappe gewen, wat dit vir hulle moontlik gemaak het om in die era se professionele bofbalkampioenskapsreeks, 'n voorloper van die moderne [[World Series (bofbal)|Wêreldreeks]], te speel.<ref name="Cardinals franchise index">{{cite web|url=https://www.baseball-reference.com/teams/STL/ |title=St. Louis Cardinals Team History & Encyclopedia |publisher=Baseball-Reference.com |access-date=13 Februarie 2013}}</ref> Die Browns het in twee van hierdie kampioenskappe kragte gemeet met die Chicago White Stockings, nou die [[Chicago Cubs]], en sodoende het die blywende Cardinals–Cubs wedywering 'n aanvang geneem. In 1892 het die Browns – ook genoem die '''Perfectos''' – by die Nasionale Liga aangesluit. In 1900 is die span herdoop na die '''Cardinals''' (Twee jaar later het 'n onverwante St. Louis Browns-span by die Amerikaanse Liga aangesluit). Van die Cardinals se mees noemenswaardige prestasies sluit in die bestuurder/eienaar Branch Rickey se uitvinding van die "farm system",<ref>In sport is 'n "farm team" (plaasspan), "farm system" (plaasstelsel), "feeder team" (voederspan) of "feeder club" (voederklub) gewoonlik 'n span of klub wie se rol dit is om ervaring en opleiding aan jong spelers te verskaf, met die verstandhouding dat enige suksesvolle spelers na 'n hoër vlak kan opbeweeg op 'n gegewe punt, gewoonlik in ooreenstemming met die hoof- of ouer-span. Hierdie stelsel kan op baie maniere geïmplementeer word, beide formeel en informeel. Dit moet nie verwar word nie met 'n oefengroep, wat 'n soortgelyke ontwikkelingsdoel vervul, maar waar die spelers van die oefengroep deel is van die hoof- of ouer-span.</ref> Rogers Hornsby se twee "Triple Crowns",<ref name="Morosi">{{cite web|url=http://msn.foxsports.com/mlb/story/miguel-cabrera-has-shot-at-triple-crown-060210|title=Cabrera has a legit shot at triple crown|last=Morosi|first=Jon Paul|date=4 Junie 2010|work=Fox Sports|access-date=11 Junie 2010|archive-date=6 Junie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100606211022/http://msn.foxsports.com/mlb/story/miguel-cabrera-has-shot-at-triple-crown-060210|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Lockwood|first=Wayne|date=Desember 1997|title=A Batter's Top Challenge: Winning the Triple Crown| magazine=Baseball Digest|volume=56|issue=12|pages=60–63|issn=0005-609X|url=https://books.google.com/books?id=6S4DAAAAMBAJ&q=triple+crown+baseball&pg=PA60 }} {{dead link|date=Oktober 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>In [[bofbal]] verdien 'n speler 'n "Triple Crown" wanneer hy 'n liga in drie spesifieke statistiese kategorieë in dieselfde seisoen lei. Die term "Triple Crown" verwys oor die algemeen na die kolfprestasie om 'n liga te lei in kolfgemiddeld, tuislopies ("home runs") en lopies ingekolf ("Runs batted in" of "RBI's") in dieselfde seisoen. 'n "Run batted in" of "runs batted in" (RBI) (lopie(s) ingekolf) is op sy beurt 'n statistiek in bofbal en [[sagtebal]] wat 'n kolwer krediteer met 'n spelstuk (bv. 'n kolfhou of "hit") wat daartoe lei dat 'n lopie ("run") aangeteken word (behalwe in sekere situasies soos wanneer 'n fout "error" deur die span wat veldwerk doen – die "defensiewe span" – gemaak word, wat nie tot die krediet van die kolwer of "batter" self strek nie). Byvoorbeeld, wanneer die kolwer 'n "base hit" (bofhou) slaan wat 'n spanmaat op 'n hoër bof (1ste, 2de of 3de bof) in staat stel om Tuisbof of "Home plate/base" te bereik en daarmee sodoende 'n "run" of lopie aan te teken, word die kolwer wat die bal geslaan het gekrediteer met 'n RBI. Die term "Pitching Triple Crown" verwys na die boulprestasie om 'n liga te lei in "wins" (oorwinnings), "strike outs" en "earned run average" (ERA). Met ERA word op sy beurt bedoel "earned run average" (ERA) (verdiende lopiegemiddeld). D.w.s. die gemiddeld van die lopies wat deur 'n bouler toegelaat word per nege kolfbeurte geboul (d.i. die tradisionele lengte van 'n bofbalwedstryd). Die ERA word bepaal deur die aantal lopies wat toegelaat is deur die aantal kolfbeurte te deel en met nege te vermenigvuldig. Dus stel 'n laer ERA 'n beter prestasie daar. Dit kan as volg uitgedruk word ERA = 9 X earned runs allowed/innings piched. Die laagste loopbaan-ERA is 1.82, opgestel deur die Chicago White Sox se bouler, Ed Walsh.</ref> Dizzy Dean se 30-oorwinning ("win") seisoen in 1934, Stan Musial se 17 MLB en 29 NL rekords, Bob Gibson se 1.12 ERA (verdiende lopiegemiddelde) gedurende die 1968 MLB-seisoen, Whitey Herzog se "Whiteyball", Mark McGwire se enkel-seisoen tuislopierekord in 1998<ref> Tydens die 1998 Major League Baseball-seisoen het Mark McGwire van die St. Louis Cardinals en Sammy Sosa van die [[Chicago Cubs]] die liga se hoogs gesogte enkelseisoen-tuislopierekord (61), wat in 1961 opgestel is deur Roger Maris, probeer verbeter. Die seisoenlange jaagtog het op 8 September 1998 'n hoogtepunt bereik toe McGwire, teen Sosa en die Cubs, sy 62ste tuislopie van die seisoen geslaan het om die rekord te breuk. McGwire het die seisoen met 70 tuislopies afgesluit, terwyl Sosa met 66 geëindig het. Die 1998 tuislopierekord-jaagtog, sowel as die vorige jaar se strewe na die rekord, is deur sportontleders bestempel as die rede vir hernieude belangstelling in MLB ná die 1994-staking wat daartoe gelei het dat die seisoen voortydig geëindig het en die 1994 Wêreldreeks gekanselleer is. McGwire se rekord is later in 2001 gebreek deur Barry Bonds, wat 73 tuislopies geslaan het.</ref>, die 2011 kampioenskapspan se ongekende terugvegpogings,<ref>[[#Eis99|Eisenbath 1999]]: 251</ref> en Albert Pujols se 700ste tuislopie. Die Cardinals het 105 of meer wedstryde in vier seisoene gewen, en nege keer 100 wedstryde of meer gewen. Cardinals-spelers het 21 liga MVP's ("Most Valuable Player" of in Afrikaans: "Mees Waardevolle Speler"), vier kolf-Triple Crowns, en drie Cy Young-toekennings gewen. Cardinals-spelers wat ingehuldig is in die Baseball Hall of Fame sluit in Lou Brock, Dizzy Dean, Bob Gibson, Whitey Herzog, Rogers Hornsby, Tony LaRussa, Joe Medwick, Stan Musial, Enos Slaughter, Branch Rickey, Red Schoendienst, Ozzie Smith, Ted Simmons, Bruce Sutter en Scott Rolen. In 2018 het ''Forbes'' die Cardinals op [[VSA-dollar|$]]1,9&nbsp;miljard gewaardeer, die 7de hoogste onder MLB-klubs en veel meer as die $147&nbsp;miljoen wat in 1995 betaal is deur die eienaar William DeWitt Jnr. se beleggingsgroep. In 2017 het die klub inkomste van $319&nbsp;miljoen verdien op 'n bedryfsinkomste van $40.0&nbsp;miljoen.<ref name=forbes2023>{{cite web |url=https://www.forbes.com/teams/st-louis-cardinals |title=St. Louis Cardinals |work=Forbes |date=11 April 2018 |access-date=12 April 2018}}</ref><ref name=forbes2016>{{cite web |url=https://www.forbes.com/teams/st-louis-cardinals |title=St. Louis Cardinals |work=Forbes |date=23 Maart 2016}}</ref><ref name=Forbes2015>{{cite web |url=https://www.forbes.com/teams/st-louis-cardinals |title=St. Louis Cardinals |work=Forbes |date=Maart 2015}}</ref> John Mozeliak is the President van Bofbalbedrywighede, Mike Girsch is die algemene bestuurder en Oliver Marmol is die bestuurder.<ref name=Frontoffice>{{cite web|title=Front Office Directory|url=https://www.mlb.com/cardinals/team/front-office|publisher=MLB Advanced Media|website=Cardinals.com|access-date=25 Junie 2020}}</ref><ref>{{cite news|last=Langosch|first=Jenifer|title=Cards promote Mozeliak, name Girsch GM|url=https://www.mlb.com/cardinals/news/cardinals-promote-john-mozeliak-mike-girsch-c239680908|publisher=MLB Advanced Media|website=Cardinals.com|date=30 Junie 2017|access-date=25 Junie 2020}}</ref> Die Cardinals is bekend om hul sterk ondersteunersbasis: ten spyte daarvan dat die span deel is van die sport se middelvlak mark, is hul bywoningssyfers onder die hoogste van die liga, en is die span konsekwent onder die top drie in MLB wat plaaslike televisiekykergetalle betref.<ref name="Cardinals fans best">{{cite news|last=Saunders|first=Patrick|title=Cardinals fans get another vote as best in baseball|url=http://www.denverpost.com/lunchspecial/ci_21219530/cardinals-fans-get-another-vote-best-baseball|newspaper=The Denver Post|date=2 Augustus 2012|access-date=1 Julie 2016}}</ref><ref name="Ratings among highest">{{cite news|title=Busch Stadium facts|url=http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/facts/index.jsp|publisher=St. Louis Cardinals|access-date=1 Julie 2016|archive-date=19 Desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151219185659/http://stlouis.cardinals.mlb.com/stl/ballpark/facts/index.jsp|url-status=dead}}</ref> Met inbegrip van die 2023-seisoen, is die Cardinals se algehele wen-verloor-gelykop rekord 11,202 wedstryde gewen, 10,323 wedstryde verloor en 152 wedstryde gelykop gespeel (.520).<ref>{{Cite web|title=St. Louis Cardinals Team History & Encyclopedia|url=https://www.baseball-reference.com/teams/STL/index.shtml|access-date=29 November 2023|website=Baseball-Reference.com|language=en}}</ref> == Huidige spanlede == <gallery> Lêer:MikeMathenyphotoday2013.jpg|Mike Matheny Lêer:Adam Wainright.jpg|Adam Wainwright Lêer:DSC00636 Yadier Molina.jpg|Yadier Molina Lêer:Michael Wacha August 2013.jpg|Michael Wacha Lêer:MattCarpenter2013photoday.jpg|Matt Carpenter Lêer:Sandy Alcantara Nawlins (cropped).jpg|Sandy Alcántara </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Nog leesstof == * {{cite book |last=Cash |first=Jon |title=Before They Were Cardinals: Major-League Baseball in Nineteenth-Century St. Louis |publisher=University of Missouri Press |year=2002 |isbn=0-826-21935-7 |ref=Cas02}} * {{cite book |last=Eisenbath |first=Mike |title=The Cardinals Encyclopedia |publisher=Temple University Press |location=Philadelphia |year=1999 |isbn=1-56639-703-0 |oclc=40193767 |ref=Eis99 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/deepvegetarianis0000foxm }} * {{cite book |last=Judd |first=Dennis |title=The Infrastructure of Play: Building the Tourist City |publisher=M.E. Sharpe |location=Armonk, N.Y. |year=2002 |isbn=978-0-7656-0956-4 |ref=Jud02}} * {{cite book |last=Weintraub |first=Robert |year=2013 |title=The Victory Season: The End of World War II and the Birth of Baseball's Golden Age |location=New York |publisher=Little, Brown & Company |isbn=978-0-316-20591-7 }} == Eksterne skakels == {{Commons category|St. Louis Cardinals}} * [http://www.stltoday.com/sports/baseball/professional/ St. Louis Cardinals news] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811093153/https://www.stltoday.com/sports/baseball/professional/ |date=11 Augustus 2023 }} (uit die ''St. Louis Post-Dispatch'') * [https://www.baseball-reference.com/teams/STL/ St. Louis Cardinals Team Index] (by Baseball Reference) * [http://www.thecardinalnation.com/ St. Louis Cardinals Team Page] (by Scout.com) {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:St. Louis Cardinals}} [[Kategorie:Bofbal]] 3lmjcozyg1288zibrt4gbwocehpgee8 Toyota Mark X 0 418834 2901600 2899106 2026-05-05T14:51:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901600 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Motorvoertuig|name=Toyota Mark X|image=[[Lêer:Toyota MARK X 250S (DBA-GRX130-AETSH).jpg|280px]]|caption=2de generasie wat in November 2016 verbeter is|aka=Toyota Reiz (China)|assembly=Japan (ook buite Japan vervaardig)|production=November 2004 - Januarie 2020|body_style=4-deur sedan|predecessor=[[Toyota Mark II]]|successor=Geïntegreer in die bestaande Toyota Camry (10de generasie, XV70) en Toyota Crown (15de generasie, S220)|layout=Voorenjin, agter-/vierwielaandrywing|class=Middelslag luukse motor}} Die '''Toyota Mark X''' is 'n 4-deur luukse sportsedan wat deur die Toyota Motorkorporasie vervaardig en verkoop is. Produksie-aanlegte was aanvanklik in Kanegasaki-dorp, Iwate-prefektuur by die Iwate-aanleg van Kanto Auto Works<ref>{{cite web|url=http://www.kanto-aw.co.jp/en/history/|title=History of KANTO AUTO WORKS|publisher=Kanto-aw.co.jp|access-date=2010-07-16}}</ref> (nou Toyota Motor East Japan) en die Motomachi-aanleg<ref name="motomachi">{{cite web|url=http://newsroom.toyota.co.jp/en/corporate/companyinformation/manufacturing|title=Japanese Production Sites|date=2015-03-06|publisher=Toyota|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318032552/http://newsroom.toyota.co.jp/en/corporate/companyinformation/manufacturing|archive-date=2015-03-18}}</ref> van die Toyota Motorkorporasie geleë, maar produksie was beperk tot die Motomachi-aanleg<ref name="produkvervaardiging">{{cite web|url=http://www2.toyota.co.jp/en/facilities/manufacturing/index.html|title=Product manufacture|access-date=2010-04-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112052548/http://www.toyota.co.jp/en/about_toyota/manufacturing/|archive-date=2007-11-12}}</ref> vanaf die middel van die eerste modeljaar. == Oorsig == Dit is bekendgestel as die opvolger van die Mark II/Cressida, 'n middelslagsedan wat eens in die Japannese mark verkoop is.<ref name="TPR200411">{{Cite press release|title=TOYOTA、マークＸをフルモデルチェンジ|publisher=Toyota Motorkorporasie|language=Japannees|date=09-11-2004|url=https://global.toyota/jp/newsroom/toyota/21780361.html}}</ref> Met die doel om van die vorige Mark II-naasbestaandes (Mark II, Chaser, Cresta, Verossa) weg te breek, het die kar en naam 'n dapper hervorming onderneem nadat dit 'n platform wat omvattend in die 12de generasie Crown (algemene naam: Zero Crown) hernu is aangeneem het. Ten tyde van die bekendstelling van die eerste generasie het Toyota ongewone "uitlokadvertensies" uitgesaai deurdat hulle 'n deel van die produk in TV-advertensies en ander media voor die amptelike produkaankondiging ontbloot het om verbruikers te oorreed om die motor te koop. Die inhoud was 'n slagspreek en 'n simbool in die vorm van 'n "X", en die koplig aan die linkerkant van die motor was effens ontbloot. Die "Mark X"-naam is natuurlik nooit gewys nie, en ook nie die baksilhoeët van die Mark X nie. Net so is die "Mark X ZiO", 'n latere afgeleide van die Mark X, ook vooraf gepromoveer met behulp van lokadvertensies. == Eerste generasie (10e in totaal) X12#-model (2004 - 2009) == {{Inligtingskas Motorvoertuig|name=Toyota Mark X (eerste generasie) GRX120/GRX121/GRX125-reeks|image=[[Lêer:2004 Toyota Mark-X 01.jpg|280px]]|caption=Model wat in November 2004 bekendgestel is|assembly={{unbulleted list | [[Japan]]: [[Toyota, Aichi]] (Motomachi-aanleg); [[Iwate, Iwate|Iwate]] ([[Kanto Auto Works]], November 2004 – September 2006) | China: [[Tianjin]] ([[Tianjin FAW Toyota Motor Co. Ltd.|TFTM]]) }}|designer=Takashi Yamamoto|platform=[[Toyota N-platform]]|related={{unbulleted list | [[Toyota Crown]] | [[Lexus IS]] | [[Lexus GS]] }}|number=223 564 eksemplare|engine={{unbulleted list | '''[[Petrolenjin|Petrol]]:''' | 2,5L 4GR-FSE V6 DOHC D-4 | 2,5L 5GR-FE V6 DOHC (China) | 3,0L 3GR-FSE V6 DOHC D-4 | 3,0L 3GR-FE V6 DOHC (China) }}|transmission={{unbulleted list | 5-gang outomaties | 6-gang outomaties }}|production=November 2004 - Oktober 2009|model_years=2005 - 2009|suspension={{unbulleted list | Voor: Dubbele wensbeen | Agter: Multi-skakel }}|wheelbase=2 850 mm|length=4 730 mm|width=1 775 mm|height=1 435 - 1 445 mm|weight=1 500 - 1 570 kg}} Hoewel die buitekant ’n tipiese vierdeursedan is, het die stilering van die ortodokse Mark II-era na 'n dapper stilering verander. Die ontwerp beskik oor 'n hoë-impak-ontwerp met drievoudige projektor-hoofligte aan elke kant, 'n dikker kofferdeksel en 'n 30 mm tot 40 mm laer algehele hoogte om die X110-reeks Mark II se buitensporige dakhoogte te weerspieël wat die gevolg was van die klem op gerief geïnspireer deur minibusse, in 'n poging om na 'n sportsedan terug te keer. Die verspreiderstruktuur, waarin die agterbuffer en die stertkant van die uitlaatdemper geïntegreer is, word vir die eerste keer in 'n Toyota-vervaardigde luukse sedan gebruik. Baie van Toyota se luukse sedans wat na hierdie Mark X ontwikkel is, soos die Crown en Lexus-modelle, het ook hul voorbeeld gevolg. Dit is oorgedra na die 4de generasie Lexus LS (insluitend hibriede), die 13de generasie Crown en 5de generasie Crown Majesta onder dieselfde Toyota handelsmerk. As gevolg van sy ontwerp kan die knaldemper nie maklik vervang word nie, en versoenbare produkte is beskikbaar by talle vervaardigers wat bakwerkstelle vir baie Toyota-voertuie en opregte Toyota & Scion-bakwerkstelle vir Noord-Amerika vervaardig. Die agterste buffer en die stertkant van die knaldemper is nie verbind nie, en die pypgedeelte van die knaldemper word met 'n effense gaping in die gat in die buffer geplaas, wat ook tot verbeterde uitlaatwerkverrigting en aërodinamiese werkverrigting van die knaldemper bydra. Soos hierbo genoem, is die platform gebaseer op die een wat voorheen vir die 12de generasie Crown (S180) gebruik is, en is dit verlig om sy dinamiese werkverrigting te verbeter. Die verbeterings wat hier aangebring is, is later toegepas op die Lexus IS en GS, wat dieselfde platform deel, en is in elk verbeter. Die enjin is verander van die reguit 6-silinder wat in die Mark II-era geïnstalleer is na 'n nuwegenerasie GR V6. Die 2,5 L- (158 kW) en 3,0 L- (188 kW) weergawes met direkte inspuiting (D-4) is vir hierdie motor gebruik, soos die geval was met die vroeëre model van die 12de-generasie Crown. Hiervan is die 2,5-liter 4GR-FSE by Yamaha Motor vervaardig, wat 'n jarelange tegniese vennootskap met Toyota het. Die 3,0 L 3GR-FSE is by Toyota se Sjimojama-aanleg vervaardig. Die ratkas is 'n 6-gang outomatiese ratkas<ref group="nota">Die viertrekmodelle het 'n vyfgang-outomatiese ratkas.</ref> met handratmodus, en soos met vorige generasies van die Mark II, was 'n sportgraad met 18-duim allooiwiele beskikbaar, maar die sportsedans toegerus met handratkaste en turbo-enjins, gelykstaande aan die GT-Twin Turbo van die X70- en X80-reekse, die Tourer V van die X90- en X100-reekse, en die iR-V van die X110-reekse, was nie meer beskikbaar nie. Nog 'n kenmerk is platvousitplekke met 'n 6:4 verhouding, wat nie in Crown- en Lexus-handelsmerkvoertuie beskikbaar is nie. Soos met die Crown, is die "X"-reeks (in die geval van die Mark X, die X120-reeks) vir die onderstelkode gebruik, wat vanaf die Mark II-familie van voorgangermodelle voortgaan. === Chronologie === * 9 November 2004 – Word vrygestel.<ref name="TPR200411">{{Cite press release|title=TOYOTA、マークＸをフルモデルチェンジ|publisher=Toyota Motorkorporasie|language=Japannees|date=09-11-2004|url=https://global.toyota/jp/newsroom/toyota/21780361.html}}</ref> Soos hierbo genoem, is dit as die opvolger van die Mark II bekendgestel. ** Soos met die Crown, is die 3L en 2,5L GR V6-enjins toegerus, en die graadstelsel bestaan uit die 300G Premium en 300G vir die 3L-modelle en die 250G vir die 2,5L-modelle, met die L- en F-pakkette beskikbaar, en net die 250G het vierwielaandrywing. ** Die 300G Premium en 250G het die S-pakket as 'n sportweergawe. 'n Agterste drukvlerk, wat tot verbeterde lugdinamiese werkverrigting bydra, is standaardtoerusting. Dit kom ook standaard met 'n eksklusiewe sport-ingestelde vering (S-pakket-eksklusiewe AVS + versterkte stabiliseerder), groot deursnee skyfremme, en eksklusiewe 225/45/R18-bande en 18-duim allooiwiele. * 2005 ** 17 Oktober – 'n Spesiale uitgawe "F-pakket Limited"-model word bekendgestel. *** Gebaseer op die 250G en 250G Vier modelgrade, bevat die F-pakket noukeurig geselekteerde toerusting teen 'n verlaagde prys. Boonop kom die F-pakket met spesiale toerusting soos ontladingshoofligte (met lae straal- en outo-nivelleringsfunksies), 16-duim allooiwiele, 'n leeromhulde stuurwiel, en 'n agtrigting multi-verstelbare kragsitplek met elektries verstelbare kussinglengte (vir die bestuurder). ** 24 Oktober – Plaaslike produksie begin in China. 'n Monteerlynseremonie vir die nuwe Reiz-passasiersmotor vind plaas by die tweede aanleg van Tianjin FAW Toyota Motor Co. Daar is drie grade vir die Reiz: die standaardgraad "2.5 S", die intermediêre graad "2.5 V" en die gevorderde graad "3.0 V Premium". * 2006 ** 4 April – 'n Spesiale uitgawe "Prime Selection"-model word bekendgestel. *** Gebaseer op die 250G en 250G Four-modelle, herdenk hierdie spesiale uitgawe die 50ste herdenking van die Toyopet-kanaal. Eksklusiewe houtkorrelpaneel en -stuurwiel, en eksklusiewe materiaalsitplek en -bekleedsel (Jacquard-stof) is spesiaal toegerus. Twee nuwe bakwerkkleure, Cool White Pearl Crystal Shine (Koel wit pêrel kristaalglimmer) (fabrieksgeïnstalleerde opsie) en Grey Metallic (Metalliese grys), is spesiaal beskikbaar. ** 11 Oktober – Geringe veranderinge. * 10 September 2007 – 'n Spesiale uitgawe "Limited"-model word bekendgestel. ** Gebaseer op die 250G- en 250G Four-modelle, sluit spesiale toerusting in sitplekke gestoffeer met Jacquard-stof, 'n eksklusiewe houtnerfpaneel, 'n eksklusiewe houtnerf- en leeromhulde vierspeekstuurwiel, ontlaaihoofligte met getinte groen verlengstukke, SRS-kantlugsakke (bestuurder en voorste passasier) en SRS-gordynskermlugsakke (voor en agter). * 1 Julie 2008 – 'n Spesiale uitgawe "F-pakket Smart Edition<nowiki>''</nowiki>-model word bekendgestel. ** Gebaseer op die 250G en 250G Four-grade, kom die nuwe model met die noukeurig geselekteerde toerusting van die F-pakket, sowel as 'n slim toegang- en beginstelsel en 'n anti-diefstalstelsel (enjin-immobiliseerderstelsel) as spesiale toerusting. Boonop is ’n 8-rigting multi-verstelbare kragsitplek en elektries verstelbare kussinglengte vir die bestuurdersitplek, ontlaaihoofligte (met lae straal- en outo-nivelleringsfunksies), en 16-duim allooiwiele ook ingesluit. Drie bakkleure is beskikbaar, insluitend White Pearl Crystal Shine (fabrieksgeïnstalleerde opsie). <gallery> Lêer:2006_Toyota_Mark-X_01.jpg|2007 model Lêer:TOYOTA_Mark_X_(GRX120)_by_Privately_owned_taxi.jpg|Privaattaxi spesifikasie Lêer:2004_Toyota_Mark-X_02.jpg|Agterkant, 2005 model Lêer:2006_Toyota_Mark-X_02.jpg|Agterkant, 2007 model Lêer:MarkXinterior.jpg|Binneruim </gallery> == Tweede generasie (11de in totaal) X13#-model (2009 - 2020) == {{Inligtingskas Motorvoertuig|name=Toyota Mark X (tweede generasie) GRX130/GRX133/GRX135-reeks|image=[[Lêer:2009_Toyota_Mark-X_01.jpg|280px]]|caption=2010-model|production=19 Oktober 2009 - 24 Januarie 2020 (Op 23 Desember 2019 gestaak)|aka=|model_years=2010 - 2020|body_style=4-deur sedan}} In Oktober 2009 is die eerste volledige modelverandering ongeveer vyf jaar na die bekendstelling van die eerste generasie geïmplementeer. Dit is die 11de geslag sedert die “Mark II”-era. Destyds is die maandelikse verkoopsteiken aangekondig as 3 000 eenhede. Die slagspreek ten tyde van sy bekendstelling was “Samurai X”. Die advertensies het Koichi Sato vertoon (tot die eerste klein verandering). == Handelaars == Aangesien dit die opvolger van die Mark II is, is dit steeds by die Toyopet-handelaars verkoop. Die 2019 verbeterde weergawe van die GRMN is egter in Japan deur GR Garage verkoop. == Oorsprong van die motornaam == * Daar word gesê dat die naam "Mark" gekombineer is met "X," wat "volgende generasie" en "onbekende moontlikheid" beteken om die begeerte om onbekende moontlikhede uit te daag uit te druk. * Die graadnaam “RDS”, wat gestig is met die klein veranderinge wat in November 2016 geïmplementeer is, staan ​​vir “Rakish Dynamic Sports” (Skeurige Dinamiese Sport). == Notas == <references group="nota"/> {{vertaalvanaf | taalafk = ja | il = トヨタ・マークX }} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Toyotamodelle}} {{Normdata}} [[Kategorie:Toyota|Mark X]] [[Kategorie:Sedans]] j7jl3r248txm1wigwxshtl6j69m1tb5 Zcash 0 421270 2901749 2899389 2026-05-06T08:13:09Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901749 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Zcash logo (2024–present).svg|duimnael|Logo van Zcash]] '''Zcash''' is 'n privaatheid-gefokusde [[Kriptogeld|kriptogeldeenheid]] wat afgelei is van Bitcoin se kodebasis, met die belangrikste innovasie van die byvoeging van 'n geënkripteerde grootboek wat nul-kennis-bewyse gebruik. Die protokol is in [[2016]] bekendgestel en gebruik 'n [[blokketting]]-tegnologie genaamd "zk-SNARKs" (''Zero-Knowledge Succinct Non-Interactive Arguments of Knowledge'') wat 'n hoër mate van privaatheid en anonimiteit bied in vergelyking met [[Bitcoin]]. Transaksies kan deursigtig wees, soortgelyk aan bitcoin-transaksies, of dit kan beskermde transaksies wees wat 'n tipe nul-kennis-bewys gebruik om anonimiteit in transaksies te verskaf. Zcash-munte is óf in 'n deursigtige poel óf in 'n beskermde poel. Zcash is gebaseer op die Bitcoin-[[kode]], het dieselfde hoeveelheid beperkte munte beskikbaar (21 miljoen) en is geskep deur Zooko Wilcox-O'Hearn en die Zcash Company, wat later na die Electric Coin Company hernoem is. == Besonderhede == Betalings in Zcash word op 'n openbare [[blokketting]] gepubliseer, maar gebruikers kan 'n opsionele privaatheidseienskap gebruik om die sender, ontvanger en bedrag wat oorgedra word, te versteek. Soos Bitcoin het Zcash 'n vaste totale hoeveelheid van 21 miljoen eenhede. Gebruikers kan Zcash-beursies soos Zashi<ref name="zashi">{{Cite web|url=https://electriccoin.co/zashi/|titel=Zashi - Privacy by Default|werk=Electric Coin Company|taal=en}}</ref><ref name="zashi-wikidata">{{Cite web|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q135458358|titel=Zashi|werk=Wikidata|taal=en}}</ref> gebruik, wat privaatheid by verstek bied deur te vereis dat fondse beskerm word voordat dit bestee kan word. In Julie 2025<ref name="zechub">{{Cite web|url=https://zechub.wiki/dashboard|titel=ZecHub Dashboard|werk=ZecHub|taal=en}}</ref> is ongeveer 20 miljoen van die bestaande munte beskerm. Transaksies kan "deursigtig" wees en soortgelyk aan bitcoin-transaksies in die geval waar dit beheer word deur 'n t-addr (deursigtige adres), of dit kan 'n tipe nul-kennis-bewys wees wat zk-SNARKs genoem word; in hierdie geval word die transaksies "beskerm" genoem en word dit beheer deur 'n z-addr (beskermde adres). == Gebruik == Zcash word gebruik as 'n privaatheid-gefokusde kriptogeldeenheid wat gebruikers in staat stel om beskermde (private) of deursigtige (openbare) transaksies te stuur. Beskermde transaksies gebruik nul-kennis-bewyse om sender, ontvanger en transaksiebedrae vertroulik te hou. In Julie 2025<ref name="zechub"/> word ongeveer 20% van die totale ZEC-muntvoorraad in beskermde adresse gehou. Zashi,<ref name="zashi"/><ref name="zashi-wikidata"/> 'n moderne beursie wat deur die Electric Coin Company ontwikkel is, word tans beskou as een van die gebruikersvriendelikste beursies wat privaatheid by verstek bied. Dit dwing die beskerming van fondse voor besteding af en vereenvoudig beskermde transaksies vir gebruikers op alle platforms. Zcash gebruik 'n Bewys-van-Werk konsensusmeganisme soortgelyk aan Bitcoin. Blokbelonings word verdeel tussen delwers en die Zcash-ontwikkelingsfonds: 80% van die belonings gaan na delwers, terwyl 20% toegeken word om Zcash se ontwikkeling te ondersteun. 'n Voorgestelde toekomstige opgradering<ref name="community-funding">{{Cite web|url=https://forum.zcashcommunity.com/t/proposal-for-a-community-coin-holder-funding-model/50332|titel=Proposal for a Community Coin Holder Funding Model|werk=Zcash Community Forum|taal=en}}</ref> sal twee derdes van die ontwikkelingsfonds na ZEC-munthouers herlei, wat hulle in staat stel om te stem oor hoe die fondse versprei word—die bekendstelling van 'n meer gedesentraliseerde bestuurmeganisme. == Skaleringspogings == Zcash het deur drie belangrike beskermde poele ontwikkel, elkeen meer privaat en skaalbaar as die vorige. === Sprout (2016): Die Prototipe === * Eerste privaatheidsketting wat zk-SNARKs gebruik. * Het 'n "vertroude opstelling seremonie" vereis, wat beroemd Edward Snowden betrek het. * Swaar: Het 3GB RAM per transaksie benodig. Nie mobiel-vriendelik nie. * As die opstelling gekompromitteer was, kon oneindige munte onopgemerk geslaan gewees het. Vandag: ''in die proses van veroudring''. Beursies soos '''Zashi'''<ref name="zashi"/><ref name="zashi-wikidata"/> migreer gebruikers outomaties weg daarvan en na die mees private en veilige opsie. === Sapling (2018): Werklike Bruikbaarheid === * 100x meer doeltreffend: uiteindelik bruikbaar op telefoons. * Het '''kyksleutels''', '''gediversifiseerde adresse''' en '''ligte kliënt ondersteuning''' bekendgestel. * Vertroude opstelling steeds nodig, maar hierdie keer met honderde deelnemers in 'n twee-fase seremonie (Powers of Tau<ref name="powers-of-tau">{{Cite web|url=https://www.coindesk.com/markets/2018/04/13/zcash-completes-powers-of-tau-privacy-ceremony|titel=Zcash Completes 'Powers of Tau' Privacy Ceremony|werk=CoinDesk|datum=2018-04-13|taal=en}}</ref>). Meer gedesentraliseerd, maar steeds 'n vertroue-anker. Sapling word steeds ondersteun, maar word uitgeskakel. Nuwe UX stuur gebruikers weg daarvan. === Orchard (2022): Geen Vertroue Nodig === * Gebou op '''Halo 2''': 'n vertroude-opstelling-vrye, rekursiewe-bewys ZK-stelsel. * Geen seremonies nie. Geen aannames nie. Geen vertroue-ankers nie. * Ondersteun bundeling, ZK rollups en doeltreffende sinchronisering op mobiele toestelle. Orchard<ref name="orchard-github">{{Cite web|url=https://github.com/zcash/orchard|titel=Orchard|werk=GitHub - Zcash|taal=en}}</ref> is die standaard in moderne Zcash-beursies vandag. == Netwerk opgraderings == Die eerste opgradering van die Zcash-netwerk is gedoen deur middel van 'n harde vurk op bloknommer 347500, wat op 25 Junie 2018 plaasgevind het. 'n Nuwe eienskap is bekendgestel wat gebruikers toegelaat het om verstryktye vir transaksies in te stel. Hierdie opgradering het ook handtekeningverifikasie verbeter, wat gehelp het om transaksie spoed te verbeter. Sedertdien het die Zcash-netwerk verskeie betekenisvolle opgraderings ondergaan, insluitend die implementering van die Sapling-protokol in 2018 en later die Orchard-protokol<ref name="orchard-github"/> in 2022. In 2025 bly die netwerk ontwikkel met voortdurende verbeterings in privaatheid, skaalbaarheid en bruikbaarheid, met moderne beursies soos Zashi<ref name="zashi"/><ref name="zashi-wikidata"/> wat privaatheid by verstek bied en ongeveer 20% van die totale ZEC-voorraad wat in beskermde adresse gehou word.<ref name="zechub"/> == Sien ook == * [[Monero]] * [[Bitcoin]] * [[Kriptogeld]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://z.cash Zcash Amptelike Webwerf] * [https://electriccoin.co/ Electric Coin Company] {{saadjie}} {{Kriptogeld}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geldeenhede]] [[Kategorie:Kriptogeld]] oa9exr90h6tn52mo8n0uz4dpr5obi5z Xie Zhiling 0 425832 2901747 2889658 2026-05-06T08:10:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901747 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Databoks}} '''Xie Zhiling''' (* 8 Desember 1963) is 'n [[Volksrepubliek China|Chinese]] [[atleet]]. Sy het aan die [[Olimpiese Somerspele 1988|Olimpiese Somerspele van 1988]] deelgeneem.<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/66469 Xie Zhiling]</ref><ref>[https://www.olympics.com/en/athletes/zhi-ling-xie Zhi-Ling XIE]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Xie, Zhiling}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Chinese atlete]] 0lmfvt2mgmy7d45a75q8rzdhwx5oitc Roy Eldridge 0 429569 2901589 2897505 2026-05-05T14:44:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901589 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Roy Eldridge | beeld = Roy Eldridge, Spotlite (Club), New York, ca. Nov. 1946 (William P. Gottlieb 02271).jpg | beeldonderskrif = Eldridge in 1946 | agtergrondkleur = non_vocal_instrumentalist | geboortenaam = David Roy Eldridge | alias = | geboortedatum = {{geboortedatum|1911|01|30}} | geboorteplek = [[Pittsburgh]], [[Pennsilvanië]], Verenigde State | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1989|02|26|1911|01|30}} | sterfplek = Valley Stream, [[New York (deelstaat)|New York]], Verenigde State | genre = [[Jazz]], swing, big band | beroep = [[Musikant]] | instrument = [[Trompet]] | jare_aktief = <!-- JJJJ–JJJJ (of –tans) --> | etiket = | webwerf = <!-- {{URL|voorbeeld.com}} --> }} '''David Roy Eldridge''' ([[30 Januarie]] [[1911]] – [[26 Februarie]] [[1989]]), [[bynaam|ook bekend as]] "'''Little Jazz'''", was 'n Amerikaanse [[jazz]]musikant en -[[trompet]]speler. Sy gesofistikeerde gebruik van harmonie, insluitend sy gebruik van drietoon-substitusies, sy virtuose solo's; 'n afwyking van die dominante styl van die legendariese jazz [[trompet]]innoveerder [[Louis Armstrong]]; en sy sterk invloed op [[Dizzy Gillespie]], maak hom een van die mees invloedrykste musikante van die swing-era en 'n voorloper van bebop. == Biografie == === Vroeë lewe === Eldridge is gebore op 30 Januarie 1911 in die ''North Side'' van [[Pittsburgh]], [[Pennsilvanië]], aan Alexander en Blanche, 'n begaafde pianis met 'n musikale oor, 'n gawe wat Eldridge beweer het hy van haar geërf het.<ref>Chilton, pp. 4–5.</ref> Eldridge het die klavier op 5-jarige ouderdom begin speel; hy het beweer dat hy selfs op dié jong ouderdom verstaanbare bluesmusiek kon speel. <ref>Chilton, p. 5.</ref> Die jong Eldridge het opgesien na sy ouer broer, Joe Eldridge (gebore as Joseph Eldridge, 1908, North Side van Pittsburgh, Pennsilvanië, sterf op 5 Maart 1952), veral vanweë Joe se musikale talent vir die [[viool]], alt-saxofoon en [[klarinet]].<ref>Chilton, pp. 5–6.</ref> Roy het op 6-jarige ouderdom [[trom]]me begin speel, lesse ontvang en by plaaslike instellings trom gespeel.<ref>Chilton, p. 6.</ref> Joe het besef dat sy jonger broer 'n natuurlike talent vir die klaroen gehad het, wat Roy bespeel het in 'n plaaslike kerkorkes. Joe het Roy probeer oortuig om die [[trompet]] te speel. Toe Roy begin het om die tromme in sy ouer broer se orkes te speel het Joe hom vinnig oortuig om die trompet te speel, maar Roy het aanvanklik 'n powere poging aangewend om die instrument te bemeester. <ref>Chilton, p. 7.</ref> Dit was slegs by die dood van sy moeder, toe Eldridge elf was, en sy vader se hertroue, dat hy moeite gedoen het en die instrument meer ernstig begin opneem het. Hy het hom vir ure in sy kamer afgesonder en veral geoefen op die boonste register van die trompet.<ref>Chilton, p. 8.</ref> Roy het van vroeg af gesukkel met bladmusiek, 'n gaping in sy musikale opvoeding wat hom vir 'n groot deel van sy vroeë loopbaan sou hinder. Hy kon egter vanweë sy uitstekende oor maklik melodieë repliseer.<ref>Chilton, p. 9.</ref> === Loopbaan === ==== Vroeë loopbaan en reisende orkeste ==== Eldridge het gedurende sy vroeë jare 'n aantal orkeste gelei en daarin gespeel, en sodoende uitgebreid getoer deur die Amerikaanse Midweste.<ref>[http://www.oxfordmusiconline.com:80/subscriber/article/grove/music/08689 Eldridge, (David) Roy in Oxford Music Online] Gunther Schuller, ''Oxford Music Online''. Opgespoor op 26 Maart 2012.</ref> Hy is beïvloed deur die saxofoonspelers Benny Carter en Coleman Hawkins, en het homself die taak opgelê om Hawkins se 1926-solo op die "The Stampede" (deur Fletcher Henderson se orkes) te leer ten einde 'n soortgelyke styl te ontwikkel op die trompet.<ref>Lyttelton, p. 410.</ref> Eldridge het die huis verlaat nadat hy in graad 9 uit hoërskool geskors is, en op die ouderdom van sestien by 'n rondreisende orkes aangesluit het; die orkes het egter gou gevou en hy is in Youngstown, Ohio gelos.<ref>Chilton, pp. 12–13.</ref> Hy is toe deur die "Greater Sheesley Carnival" ingeneem, maar het na Pittsburgh teruggekeer.<ref>Chilton, pp. 14–16.</ref> Eldridge het gou werk gevind in 'n klein orkes wat deel was van die rondreisende "Rock Dinah"-groep;<ref>Chilton, p. 16.</ref> sy optrede as deel van die orkes het die swing-era orkesleier [[Count Basie]] daartoe beweeg om die jong Roy Eldridge te beskryf as "die beste trompet wat ek nog ooit in my lewe gehoor het."<ref>Basie, soos aangehaal in Chilton, bl. 18.</ref> Eldridge het voortgegaan om met soortgelyke reisende groepe te speel totdat hy op die ouderdom van 17 na Pittsburgh teruggekeer het.<ref>Chilton, p. 22.</ref> Op die ouderdom van 20 het Eldridge 'n orkes in Pittsburgh, bekend as "Roy Elliott and his Palais Royal Orchestra", gelei.<ref name="Balliett, p. 151">Balliett, p. 151.</ref> Die agent het doelbewus Eldridge se naam verander omdat "hy gedink het dat dit meer stylvol is."<ref>Eldridge, soos aangehaal in Chilton, p. 22.</ref> Eldridge het hierdie posisie verlaat om vir die orkes van Horace Henderson, jonger broer van die bekende New Yorkse-orkesleier Fletcher Henderson, uit te probeer, en by die ensemble aangesluit, wat bekendgestaan het as The Fletcher Henderson Stompers, Under the Direction of Horace Henderson.<ref>Chilton, p. 25.</ref> Eldridge het toe saam met 'n aantal ander orkeste gespeel en vir 'n kort rukkie in Detroit gebly voordat hy by Speed Webb se orkes aangesluit het, wat, nadat hulle 'n mate van filmpublisiteit ontvang het, 'n toer deur die Midweste aangepak het.<ref>Chilton, pp. 32-34, 37.</ref> Baie lede van Webb se orkes, wat geïrriteer is deur Webb se gebrek aan toewyding, het die orkes verlaat om 'n soortgelyke orkes te stig, met Eldridge as orkesleier. <ref>Chilton, pp. 39-40</ref> Die ensemble was van korte duur, en Eldridge het kort hierna na [[Milwaukee]] verhuis, waar hy aan 'n beroemde wedstryd deelgeneem het teen die trompetspeler Cladys "Jabbo" Smith, met wie hy later goeie vriende geword het.<ref>Chilton, pp. 40–42.</ref> ==== New York en Chicago ==== Eldridge het in November 1930 na New York verhuis en in die vroeë 1930's in verskeie orkeste gespeel, insluitend 'n aantal [[Harlem]]-dansgroepe met Cecil Scott, Elmer Snowden, Charlie Johnson en Teddy Hill.<ref name=Robinson691>Robinson, p. 691.</ref> Dit was gedurende hierdie tyd dat Eldridge sy bynaam, 'Little Jazz', ontvang het van die Ellington-saksofoonspeler Otto Hardwick, wat geamuseerd was deur die teenstrydigheid tussen Eldridge se raserige spel en sy kort statuur.<ref name=Wilson>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1989/02/28/obituaries/roy-eldridge-78-jazz-trumpeter-known-for-intense-style-is-dead.html |title=Roy Eldridge, 78, Jazz Trumpeter Known for Intense Style, Is Dead |first=John S. |last=Wilson |author-link=John S. Wilson (music critic) |newspaper=The New York Times |date=28 Februarie 1989}}</ref> Op hierdie tydstip het Eldridge ook plate en radio-uitsendings onder sy eie naam gemaak. Hy het sy eerste solo opnames gemaak saam met Teddy Hill in 1935, en dit het byna onmiddellik sukses behaal.<ref name=Robinson691 /> Vir 'n kort tydjie het hy ook sy eie groep gelei by die bekende Famous Door-nagklub.<ref name=Robinson691 /> In Julie 1935 het Eldridge 'n aantal opnames gemaak saam met die sanger Billie Holiday, insluitende "What a Little Moonlight Can Do" en "Miss Brown to You", met gebruikmaking van 'n improvisasiestyl wat beïnvloed is deur Dixieland.<ref>Oliphant, pp. 343–44.</ref> In Oktober 1935 het Eldridge by Fletcher Henderson se orkes aangesluit en hooftrompet gespeel en af en toe gesing.<ref name=Robinson691 /> Eldridge was tot vroeg September 1936, toe hy die orkes verlaar het, Henderson se bekendste solis, met sy talent wat duidelik geblyk het uit treffers soos "Christopher Columbus" en "Blue Lou."<ref>Oliphant, pp. 51–52.</ref> Sy ritmiese krag was 'n dinamiese kenmerk van die jazz van die jare. Daar is gesê dat "from the mid-Thirties onwards, he had superseded [[Louis Armstrong]] as the exemplar of modern 'hot' trumpet playing".<ref>Lyttelton, p. 414.</ref> In die Herfs van 1936 het Eldridge na Chicago verhuis om 'n oktet te stig saam met sy ouer broer Joe Eldridge. Die ensemble het nagtelike uitsendings en opnames gemaak wat die jonger Eldridge se uitgebreide solo's bevat het, insluitende treffers soos "After You've Gone" en "Wabash Stomp."<ref name=Robinson691 /> Eldridge het vanaf 1938, ontnugter deur die musiekindustrie, opgehou speel om radio ingenieurswese te studeer.<ref name="Balliett, p. 151"/> Teen 1939 het hy egter weer begin musiek speel, toe hy 'n 10-lid-orkes gestig het wat die inwonende orkes was by New York se Arcadia Ballroom.<ref name=Robinson691 /> ==== Met Gene Krupa se orkes ==== In April 1941, nadat hy verskeie aanbiedinge van blanke swinggroepe ontvang het, het Eldridge by Gene Krupa se orkes aangesluit. Hy was 'n reuse sukses saam met die nuweling-sangeres [[Anita O'Day]].<ref name=Robinson692>Robinson, p. 692.</ref> Deur hierdie posisie te aanvaar het Eldridge een van die eerste swart musikante geword wat 'n permanente lid van 'n blanke orkes geword het.<ref name="Oliphant, p. 326">Oliphant, p. 326.</ref> Eldridge het 'n belangrike rol gespeel in die verandering van die verloop van Krupa se orkes van pop-georiënteerde "schmaltz" na jazz.<ref>Olipihant, pp. 304–305.</ref> Die orkes se "cover" van Jimmy Dorsey se "Green Eyes," voorheen 'n volledig orkestrale stuk, is omskep in 'n jazz-werk deur Eldridge; die kritikus Dave Oliphant het opgemerk dat Eldridge die deuntjie "opgehef" het "na 'n hoër vlak van intensiteit."<ref>Oliphant, p. 307.</ref> Eldridge en O'Day het deelgeneem aan 'n aantal opnames, insluitend die nuwe treffer "Let Me Off Uptown" en "Knock Me a Kiss".<ref name=Wilson /> Een van Eldridge se bekendste opgeneemde solo's kan gehoor word op 'n vertolking van Hoagy Carmichael se deuntjie, "Rockin' Chair", wat rangskik is deur Benny Carter in concertovorm.<ref name=Oliphant308>Oliphant, bl. 308.</ref> Die kritikus en skrywer Dave Oliphant beskryf Eldridge se unieke klank op "Rockin' Chair" as "a raspy, buzzy tone, which enormously heightens his playing's intensity, emotionally and dynamically" en skryf dat dit "was also meant to hurt a little, to be disturbing, to express unfathomable stress."<ref name=Oliphant308 /> Na klagtes van Eldridge dat O'Day sy kollig gesteel het, het die groep opgebreek toe Krupa in Julie 1943 vir daggabesit tronk toe gestuur is.<ref>O'Day, pp. 102–123.</ref> ==== Vryskutwerk en toere ==== Nadat hy Krupa se orkes verlaat het, het Eldridge gedurende 1943 in New York vryskutwerk as trompetspeler gedoen voordat hy in 1944 by Artie Shaw se orkes aangesluit het. As gevolg van rasse-voorvalle terwyl hy in Shaw se orkes gespeel het, het hy in Oktober 1945 vertrek om sy eie groot-orkes te stig,<ref name=Robinson692 /> maar dit was finansieel onsuksesvol en uiteindelik het hy teruggekeer na 'n meer doeltreffende, kleiner orkes.<ref name=Robinson692 /> In die naoorlogse jare het hy deel geword van die groep wat onder die Jazz at the Philharmonic-vaandel getoer het.<ref name=Robinson692 /> en een van die staatmakers van die toere geword. Norman Granz, organiseerder van die JATP, het gesê dat Roy Eldridge die gees van jazz tipeer. ''"Every time he's on he does the best he can, no matter what the conditions are. And Roy is so intense about everything, so that it's far more important to him to dare, to try to achieve a particular peak, even if he falls on his ass in the attempt, than it is to play safe. That's what jazz is all about."''<ref>Aangehaal in Steve Voce, [https://web.archive.org/web/20100423125846/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/norman-granz-729533.html Obituary Norman Granz], ''The Independent'', 26 November 2001. Opgespoor op 20 November 200.</ref> Eldridge het in 1950 na [[Parys]], Frankryk, verhuis terwyl hy saam met Benny Goodman op toer was, voordat hy in 1951 na New York teruggekeer het om 'n orkes by die Birdland jazzklub te lei. Hy het ook vanaf 1952 tot die vroeë 1960's in klein orkeste opgetree saam met onder andere Coleman Hawkins, [[Ella Fitzgerald]] en Earl Hines, en het ook op hierdie tydstip vir Granz begin opneem.<ref name=Robinson692 /> Teen 1956 is sy opnames op nasionale radionetwerke deur Ben Selvin uitgesaai as deel van die RCA Thesauris transcriptions-biblioteek.<ref>[https://books.google.com/books?id=iwoEAAAAMBAJ&dq=Ben+Selvin+RCA+Thesaurus&pg=PA39 The Billboard Music-Radio - "Thesaurus in Pact for Granz Transscriptions" 18 Augustus 1956 bl. 39 Ben Selvin RCA Thesaurus op Google Books.com]</ref> Eldridge het ook van laat-1963 tot Maart 1965 saam met Ella Fitzgerald getoer en van Julie tot September 1966 saam met Count Basie voordat hy teruggekeer het na vryskutwerk en toere tydens feeste.<ref name=Robinson692 /> In 1960 het Eldridge saam met Abbey Lincoln, [[Charles Mingus]], Eric Dolphy, Kenny Dorham en ander deelgeneem aan opnames deur die Jazz Artists Guild, 'n kortstondige groepering wat deur Mingus en Max Roach gevorm is as 'n reaksie op die vermeende kommersialisme van die Newport Festival. <ref>Verwys na in die notas tot die LP deur Nat Hentoff, [http://www.elusivedisc.com/JAZZ-ARTISTS-GUILD-NEWPORT-REBELS-180g-LP/productinfo/PPRLP9022/ hier aangehaal:]</ref> Dit het gelei tot die ''Newport Jazz Rebels'' LP. === Latere lewe === Eldridge was vir etlike jare (vanaf 1969) die leier van die orkes by Jimmy Ryan se jazzklub op [[Manhattan]] se West 54th Street.<ref name=Wilson /> Alhoewel Ryan's hoofsaaklik 'n Dixieland-venue was, het Eldridge probeer om die tradisionele Dixieland-styl te kombineer met sy eie meer uitgaande en vinnige spel. Eldridge is in 1970 neergevel deur 'n [[beroerte]], maar het kort daarna voortgegaan om die groep by Ryan's te lei en by tye gesing en die tromme en klavier behartig.<ref name="Wilson, Roy Eldridge's Ambition">Wilson, "Roy Eldridge's Ambition".</ref> Die skrywer Michael Zirpolo, wat Eldridge by Ryan's in die laat-1970's gesien het, het opgemerk: ''"I was amazed that he still could pop out those piercing high notes, but he did, with frequency....I worried about his health, because the veins at his temples would bulge alarmingly."''<ref>Zirpolo, p. 54.</ref> As leier by Ryan's, was Eldridge bekend vir sy "hijinx", insluitend impromptu "amateur-aand"-sessies waartydens hy onervare spelers op die verhoog sou nooi om sy orkes te lei, dikwels vir komiese effek en om homself 'n blaaskans te gee.<ref>Zirpolo, bl. 55.</ref> In 1971 is Eldridge opgeneem in die tydskrif ''DownBeat'' se Jazz-eregalery. 'n Queens-straatteken by Liberty Avenue is opgedra aan Eldridge. Dit is deel van die Jazz Greats langs die Van Wyck Expressway, wat Queens herdenk as die tuiste van jazz in die 1940's en '50's. Sy huis was geleë in Hollis, Queens. [[Lêer:RoyEldridge home.jpg|duimnael|Eldridge se huis]] Nadat hy in 1980 'n [[hartaanval]] gekry het, het Eldridge opgehou om die trompet te speel.<ref name="Wilson, Roy Eldridge's Ambition"/> Hy het egter soms klavier gespeel en kan so laat as 1986 gehoor word in 'n vertolking van Marian McPartland se "Piano Jazz". Hy is op 78-jarige ouderdom oorlede in die Franklin General Hospital in Valley Stream, New York, drie weke na die dood van sy vrou, Viola.<ref name=Wilson /> === Invloede === Volgens Eldridge was Rex Stewart sy eerste groot invloed op die trompet. Stewart het saam met die jong Roy en sy broer Joe in 'n orkes gespeel in Pittsburgh.<ref>Chilton, p. 10.</ref> Anders as baie trompetspelers, het die jong Eldridge nie die meeste van sy inspirasie van ander trompetspelers gekry nie, maar van saksofoniste. Eldridge het aanvanklik sy solostyl ontwikkel deur saam te speel met opnames van Coleman Hawkins en Benny Carter, en later gesê dat, nadat hy hierdie musikante gehoor het: "Ek my voorgeneem het om my trompet soos 'n saxofoon te speel."<ref>Chilton, pp. 11-12</ref> Deur hierdie musikante te volg, het Eldridge klaarblyklik vir hom 'n voordeel beding, want Eldridge het een van sy eerste werke gekry deur tydens 'n oudisie Coleman Hawkins se solo op Fletcher Henderson se "Stampede" van 1926 na te doen.<ref name=Giddins69>Giddins, p. 69.</ref> Eldridge beweer voorts dat hy die styl van die blanke kornetspelers Loring "Red" Nichols en Theodore "Cuban" Bennett bestudeer het, wie se styl ook baie deur die saksofoon beïnvloed is.<ref>Chilton, p. 14.</ref> Eldridge, in sy eie woorde, is nie beduidend beïnvloed deur die trompetspeler Louis Armstrong gedurende sy vroeë jare nie, maar het wel 'n groot studie van Armstrong se styl in 1932 onderneem.<ref name=Robinson691 /> ==== Musikale impak ==== Eldridge se vinnige spel en uitgebreide ontwikkeling van die instrument se boonste register het 'n groot invloed uitgeoefen op [[Dizzy Gillespie]], wat saam met [[Charlie Parker]], verantwoordelik was vir die ontstaan van bebop. Snitte soos "Heckler's Hop", uit Eldridge se kleinorkes-opnames met die altsaxofonis en klarinettis Scoops Carry, waarin Eldridge se gebruik van die hoë register veral beklemtoon word, was veral invloedryk vir Dizzy.<ref>Oliphant, p. 388.</ref> Dizzy het in die vroeë 1940's die kans gekry om aan talle "jam sessions" en "trompetgevegte" met Eldridge by New York se Minton's Playhouse deel te neem.<ref>Robinson, pp. 692–93.</ref> Met verwysing na Eldridge, het Dizzy so ver gegaan as om te sê: ''"He was the Messiah of our generation."''<ref>Gillespie, aangehaal in Giddins, p. 70.</ref> Eldridge het die eerste keer kans gekry om Dizzy te hoor op orkesleier Lionel Hampton se 1939-opname van "Hot Mallets", en het dit later in herinnering geroep: ''"I heard this trumpet solo and I thought it was me. Then I found out it was Dizzy."''<ref>Eldridge, aangehaal in Wilson, "Roy Eldridge's Ambition".</ref> 'n Noukeurige luisteraar van bebop-standaardwerke soos byvoorbeeld die liedjie "Bebop", sal besef hoeveel Eldridge hierdie genre van jazz beïnvloed het. Eldridge het ook beweer dat hy nie beïndruk was met Dizzy se bop-solo-styl nie, en het een keer aan die bebop-trompetspeler Howard McGhee, nadat hy saam met Dizzy by die Heat Wave-klub in Harlem opgetree het, gesê: ''"I don't dig it...I ''really'' don't understand him."''<ref>Eldridge, aangehaal in Deveaux, p. 73.</ref> Alhoewel Eldridge algemeen beskou word as die brug tussen [[Louis Armstrong]] en [[Dizzy Gillespie]], het Eldridge altyd daarop aangedring: ''"I was never trying to be a bridge between Armstrong and something."''<ref>Wilson, "Roy Eldridge: Jazz Trumpeter for All Decades".</ref> Ander belangrike musikante wat deur Roy Eldridge beïnvloed is, sluit in Shorty Sherock van die Bob Crosby-orkes,<ref>Oliphant, p. 294.</ref> en die bebop-pioniers, Howard McGhee en Fats Navarro.<ref>Deveaux, p. 66.</ref> === Persoonlikheid === Eldridge was bekend om sy mededingende aard deur die wat hom geken het. Die pianis Chuck Folds het gesê: "Ek kan my nie voorstel dat iemand meer mededingend was as hy [Roy] in die 1970's nie. Ek het nog nooit iemand ontmoet wat skranderer as Roy was nie, ooit, ooit, ooit."<ref>Folds, aangehaal in Chilton, bl. 3.</ref> Eldridge het sy mededingende gees ten volle erken en gesê: ''"I was just trying to outplay anybody, and to outplay them my way."''<ref>Eldridge, aangehaal in Wilson, "Roy Eldridge: Jazz Trumpeter for All Decades".</ref> Volgens die Jazz-trompetspeler Jonah Jones het Eldridge se bereidwilligheid ''"to go anywhere and play against anyone"'' selfs gelei tot 'n wedstryd (''"cutting contest"'') teen sy eie held, Rex Stewart.<ref>Jones, aangehaal in Chilton, p. 30.</ref> Roy kon ook antagonisties wees, veral in die gesig van diegene wat hy as rassisties beskou het.<ref>Chilton, p. 3.</ref> Baie het kennis geneem van Roy se konstante rusteloosheid saam met die saxofonis Billie Bowen en het opgemerk dat Roy "nooit, selfs as 'n jongeling, vir meer as 'n paar minute kon stilsit nie, hy was altyd rusteloos."<ref>Bowen, aangehaal in Chilton, bl. 32.</ref> Daar word ook gesê dat Eldridge aan sporadiese verhoogvrees gely het. Hy het soms ook moeilikheid gehad met vroue: hy is op 'n keer gedwing om sy trompet te verkwansel ten einde 'n gedeelte van die geld terug te kry wat van hom gesteel is deur 'n vrou by wie hy die nag in 'n besope toestand deurgebring het.<ref>Chilton, p. 38.</ref> Volgens die klarinettis Joe Muranyi het Roy later in sy lewe 'n vurige humeur ontwikkel. Muranyi het saam met Eldridge by Ryan's gewerk en het Eldridge se humeur as volg beskryf ''"Mt. Vesuvius to the fifth power"''.<ref name="Balliett, p. 151"/> == Diskografie == [[Lêer:Thelonious Monk, Howard McGhee, Roy Eldridge, Teddy Hill, Minton's Playhouse, New York, N.Y., ca. Sept. 1947 (William P. Gottlieb 06231).jpg|duimnael|regs|240px|(Van links) [[Thelonious Monk]], Howard McGhee, Roy Eldridge, Teddy Hill, Minton's Playhouse, New York, c. September 1947<br/> Foto deur William P. Gottlieb]] * ''The Big Band of Little Jazz'' (Topaz, 1935–45) <small>met Dickie Wells, Benny Goodman, Benny Carter, Teddy Wilson, Gene Krupa en John Kirby</small> * ''Heckler's Hop'' (Hep Records, 1936–1939) <small>met Gene Krupa, Benny Goodman en Helen Ward</small> * ''After You've Gone'' (Decca/GRP, 1936–46) <small>met Ike Quebec, Cecil Payne, Billy Taylor, Sahib Shihab en Wilbur De Paris</small> * ''Roy Eldridge 1943–1944'' (Classics); ''1945–1947'' (Classics) * ''Roy Eldridge in Paris'' (Vogue, 1950/51) * ''Roy's Got Rhythm'' (EmArcy Records, 1951) * ''Nuts'' (Disques Vogue, 1950) <small>met Zoot Sims, Dick Hyman en Pierre Michelot</small> * ''French Cooking'' (Vogue, 1950–51) <small>met Raymond Fol en Barney Spieler</small> * ''Rockin' Chair'' (Clef Records, 1951–52, [1955]) *''Dale's Wail'' (Clef, 1953, [1955]) * ''The Strolling Mr. Eldridge With The Oscar Peterson Trio'' (Clef, 1954) * ''Little Jazz'' (Clef, 1954) * ''Roy and Diz'' (Clef, 1954) <small>met [[Dizzy Gillespie]]</small> * ''Swingin' on the Town'' (Verve Records, 1960) * ''Oscar Peterson and Roy Eldridge'' * ''Little Jazz'' (1957; 7"; EmArcy [Mercury]) <small>(plus Charlie Shavers, Joe Thomas, Jonah Jones & Emmett Berry) (prebop jazz/swing styl)</small> *''The Coleman Hawkins, Roy Eldridge, Pete Brown, Jo Jones All Stars at Newport'' (Verve, 1957) * ''The Complete Verve Roy Eldridge Studio Sessions'' (Mosaic, later Verve) * "Newport Rebels" (Candid Records, 1960) * ''The Nifty Cat'' (Master Jazz/New World, 1970) <small>met Budd Johnson, Benny Morton en Nat Pierce</small> *''The Trumpet Kings Meet Joe Turner'' (Pablo Records, 1974) met Big Joe Turner, [[Dizzy Gillespie]], Harry "Sweets" Edison en Clark Terry * ''Roy Eldridge and Oscar Peterson'' (Original Jazz Classics, 1974) <small>Duo-opname</small> * ''Little Jazz and the Jimmy Ryan All-Stars'' (Pablo, 1975) <small>met Dick Katz en Major Holley</small> * ''Happy Time'' (Pablo, 1975) * ''Jazz Maturity...Where It's Coming From'' (Pablo, 1975) * ''Oscar Peterson and The Trumpet Kings - Jousts'' (Pablo, 1975) * ''The Trumpet Kings at Montreux '75'' (Pablo) <small>met Dizzy Gillespie en Clark Terry</small> * ''What It's All About'' (Pablo, 1976) <small>met Milt Jackson en Budd Johnson</small> * ''Roy Eldridge 4 - Montreux 1977'' (Pablo, 1977) <small>met Oscar Peterson, Niels-Henning Ørsted Pedersen en Bobby Durham</small> * ''Roy Eldridge & Vic Dickenson'' (Storyville Records, 1978) <small>met Tommy Flanagan</small> * ''Heckler's Hop'' (Hep, 1995) === As sideman === '''Met [[Count Basie]]''' * ''Count Basie at Newport'' (Verve, 1957) * ''Basie Swingin' Voices Singin''' (ABC-Paramount, 1966) * ''Broadway Basie's...Way'' (Command, 1966) *''Count Basie Jam Session at the Montreux Jazz Festival 1975'' (Pablo, 1975) '''Met Herb Ellis''' * ''Nothing But the Blues'' (Verve, 1958) '''Met [[Ella Fitzgerald]]''' * ''Ella at Juan-Les-Pins'' (Verve, 1964) '''Met Paul Gonsalves''' * ''Mexican Bandit Meets Pittsburgh Pirate'' (Fantasy Records, 1973) '''Met Coleman Hawkins''' *''Disorder at the Border'' (Spotlite, 1952 [1973]) *''Coleman Hawkins and Confrères'' (Verve, 1958) *''Hawkins! Eldridge! Hodges! Alive! At the Village Gate!'' (Verve, 1962) '''Met Johnny Hodges''' * ''Blues-a-Plenty'' (Verve, 1958) * ''Not So Dukish'' (Verve, 1958) *''Triple Play'' (RCA Victor, 1967) '''Met Illinois Jacquet''' * ''Swing's the Thing'' (Clef, 1956) '''Met Jo Jones''' *''The Main Man'' (Pablo, 1977) '''Met Gene Krupa en Buddy Rich''' * ''The Drum Battle'' (Verve, 1952 [1960]) '''Met [[Anita O'Day]] en The Three Sounds''' * ''Anita O'Day & the Three Sounds'' (Verve, 1962) - 1 snit '''Met Buddy Tate''' * ''Buddy Tate and His Buddies'' (Chiaroscuro, 1973) '''Met Art Tatum''' * ''The Art Tatum - Roy Eldridge - Alvin Stoller - John Simmons Quartet'' (Clef, 1955); ''The Tatum Group Masterpieces'' met John Simmons (bas), Alvin Stoller (tromme) (heruitgereik Pablo, 1975) '''Met Ben Webster''' * ''Ben Webster and Associates'' (Verve, 1959) '''Met Lester Young''' * ''Laughin' to Keep from Cryin''' (Verve, 1958) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Bronnelys == *Balliett, Whitney. "Little Jazz." ''The New Yorker'' 61.43 (1985): pp.&nbsp;151–59. ''RILM Abstracts of Music Literature.''. Opgespoor op 14 April 2012. *Chilton, John. ''Roy Eldridge, Little Jazz Giant.'' New York: Continuum, 2002. Print. {{ISBN|0-8264-5692-8}}. *Deveaux, Scott and Howard McGhee. "Jazz in the Forties." ''The Black Perspective in Music'' 15.1 (Spring 1987): 64–78. ''JSTOR.'' Web. Opgespoor op 14 April 2012. *Lyttelton, Humphrey. ''The Best of Jazz.'' Robson Books, 1998. {{ISBN|1-86105-187-5}}. *Giddins, Gary. "The Excitable Roy Eldridge." ''Rhythm-a-ning: Jazz Tradition and Innovation in the '80s.'' New York: Drukpers van die Universiteit van Oxford, 1985. {{ISBN|0-19-503558-5}}. *"Gene Krupa Fined After Socking Manager for Refusal to Admit Colored Boy Roy Eldridge in Pa. Restaurant." ''Cleveland Gazette'', 3 Januarie 1942: 2. ''America's Historical Newspapers.'' Web. 14 April 2012. *[https://web.archive.org/web/20100423125846/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/norman-granz-729533.html Obituary Norman Granz], ''The Independent,'' 25 November 2001. Opgespoor op 20 November 2008. *O'Day, Anita and George Eels. ''High Times, Hard Times.'' New York: Limelight, 1981. {{ISBN|0-87910-118-0}}. *Oliphant, Dave: ''The Early Swing Era: 1930–1941.'' Westport: Greenwood Press, 2002. {{ISBN|0-313-30535-8}}. *Robinson, J. Bradford en Barry Kernfeld. "Eldridge, Roy." ''The New Grove Dictionary of Jazz,'' 2de uitgawe. Red. Barry Kernfeld. New York: Grove, 2002. {{ISBN|1-56159-174-2}}. *Schuller, Gunther. "Eldridge, (David) Roy ['Little Jazz']." ''Oxford Music Online.'' [http://www.oxfordmusiconline.com:80/subscriber/article/grove/music/08689]. Opgespoor op 26 Maart 2012. *Wilson, John S. "Roy Eldridge, 78, Jazz Trumpeter Known for Intense Style, Is Dead." ''New York Times'' 28 Februarie 1989: 7. ''Newspaper Source.''. Opgespoor op 14 April 2012. *Wilson, John S. "Roy Eldridge's Ambition: 'To Outplay Anybody.'" ''New York Times'' 30 Junie 1981: C5. ''ProQuest Historical Newspapers.'' Web. Opgespoor op 14 April 2012. *Wilson, John S. "Roy Eldridge: Jazz Trumpeter for All Decades." ''New York Times'' 17 Oktober 1982: H25. ''ProQuest Historical Newspapers.'' Web. 14 April 2012. *Zirpolo, Michael P. "Sitting in with Roy Eldridge at Jimmy Ryan's." ''The IAJRC Journal'' 42.2 (2009): 54. ''RILM Abstracts of Music Literature.'' Web. 14 April 2012 == Eksterne skakels == *{{AllMusic |class=artist |id=p6448}} *[http://pubcs.free.fr/jg/jazz_trumpet_transcriptions_jacques_gilbert_english.html#eldridge Jazz Trumpet site] *{{Find a Grave|6165898}} *{{IMDb name|id=0253184|name=Roy Eldridge}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Eldridge, Roy}} [[Kategorie:Geboortes in 1911]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] 94s2pi8oaxnllxz058qbzf5nna7732s Litiumysterfosfaat 0 451542 2901734 2896099 2026-05-06T07:55:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901734 wikitext text/x-wiki {{Chemiekas2 |SistematieseNaam=Litiumysterfosfaat-II |AnderName= Litiumferrofosfaat, LiFePO4, LFP |formule={{chem|Li|Fe|P|O|4}} |struktuur=Atomic structure of olivine 1.png |struktuur2= |Ruimtegroep= Pnma |Ruimtegroepnommer=62 |CASNo=15365-14-7<ref name="nei">[https://neicorporation.com/msds/NEI_CBP-60_Lithium_Iron_Phosphate_SDS.pdf NEI corporation 2025]</ref> |Flitspunt=onbrandbaar |Voorkoms= Donkergrys,<ref name="nei"/> swart<ref name="Ossila"/> vastestof |MolereMassa=157,7574 [g/mol] <ref>[https://www.chemicalaid.com/tools/molarmass.php?formula=LiFePO4&hl=en Chemical id]</ref> |Smeltpunt=>300 °C,<ref name="nei"/> 960 °C<ref name="Ossila">[https://downloads.ossila.com/msds/lithium-iron-phosphate.pdf Ossila 2025]</ref> |Kookpunt= |Brekingsindeks= |Digtheid= 3,60&nbsp;g/cm3 <ref name="Intech">[https://cdn.intechopen.com/pdfs/18671/InTech-Lifepo4_cathode_material.pdf LiFePO4 Cathode Material; Borong Wu, Yonghuan Ren and Ning Li; 2011]</ref> |Selparms= 1.033nm, 0.601nm, 0.4693nm<ref name="Intech"/> |Schönfliess= |Strukturbericht= |Oplosbaarheid=onoplosbaar<ref name=Intech /> |LD50=>2 000 [mg/kg] (oraal, dermal; rot) |LC50= 3,2 [mg/L] (stof, mis; 4 uur; rot) }} '''Litiumysterfosfaat''' is 'n dubbelsout van [[fosforsuur]] met [[litium]] en [[yster]]. Dit het die formule {{chem|Li|Fe|P|O|4}}. In sy stoïgiometriese vorm is dit 'n Fe(II)-verbinding. ==Eienskappe== Dit kom in die natuur voor as die mineraal [[trifiliet]].<ref>[https://www.mindat.org/min-4020.html mindat 4030]</ref> Dit is 'n lid van die litiofiliet-trifilietreeks van [[mengkristal]]le ({{chem|Li|(Mn,Fe)|P|O|4}}) wat die ortorombiese olivienkristalstruktuur het. In sy stoïgiometriese vorm is die materiaal 'n elektriese [[Isolator (elektrisiteit)|isolator]], maar deur kationdoping kan die geleidingsvermoë daarvan met 'n faktor van 10<sup>8</sup> verhoog word. Dit maak dit bruikbaar as 'n [[Elektrode|elektrodemateriaal]].<ref>[https://rruff.geo.arizona.edu/doclib/cm/vol42/CM42_1105.pdf The Canadian Mineralogist, Vol. 42, pp. 1105-1115 (2004); STRUCTURAL VARIATION IN THE LITHIOPHILITE–TRIPHYLITE SERIES AND OTHER OLIVINE-GROUP STRUCTURES; ARTHUR LOSEY, JOHN RAKOVAN AND JOHN M. HUGHES, CARL A. FRANCIS, M. DARBY DYAR]</ref> ==Batterye== In die 2020's het hierdie materiaal baie belangrik geword as elektrodemateriaal in litiumbatterye. Dit vind toenemend toepassing in elektriese voertuie sowel as in netwerkskaal-bergingstoepassings vir elektriese energie. Hulle word dikwels LiFePO4- of LFP-batterye genoem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Anorganiese verbindings]] [[Kategorie:Verbindings van litium]] [[Kategorie:Verbindings van yster]] pxo2h5ogi8gpf7ynlxei8ha4f32wub8 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026 0 453887 2901582 2900523 2026-05-05T14:07:13Z Minerva60 169687 /* Tydlyn */ 2901582 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Munisipale Verkiesing 2026.png|duimnael|KI-gegenereerde beeld ter illustrasie van die munisipale verkiesing.]] Die '''Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2026''' sal op 4 November 2026 in [[Suid-Afrika]] gehou word. Tydens die verkiesing sal rade vir alle distrik-, metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite in elk van die land se nege provinsies verkies word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Hierdie verkiesings word elke vyf jaar gehou. Die vorige munisipale verkiesing is in [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|2021]] gehou. Die vyfde termyn van plaaslike regering in Suid-Afrika sal op 1 November 2026 eindig. Op 13 November 2024 het die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], in [[Kaapstad]] aangekondig dat die verkiesing tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/cabinet-approves-establishment-imc-2026-municipal-elections |title= Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections |author= |publisher= SAnews |date= 13 November 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die verkiesing deel te neem.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> Die totale aantal stemdistrikte voor die verkiesing was 4 488.<ref name= "Ward boundaries finalised ahead of local elections">{{cite web|url= https://www.sanews.gov.za/south-africa/ward-boundaries-finalised-ahead-local-elections |title= Ward boundaries finalised ahead of local elections |author= |publisher= The South African Government News Agency |date= 11 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Teen Desember 2025 was 'n totaal van 27,67 miljoen Suid-Afrikaners geregistreer om te stem, volgens die Verkiesingskommissie. Die grootste stemblok was burgers tussen 30 en 39 jaar oud. 55% van geregistreerde kiesers was vroue.<ref name= "Voter registration statistics">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/StatsData/Voter-Registration-Statistics |title= Voter registration statistics |author= |publisher= The Electoral Commission of South Africa |date= 31 Desember 2025 |access-date= 31 Desember 2025 }}</ref> Die Suid-Afrikaanse kabinet het die stigting van 'n Interministeriële Komitee (IMK) goedgekeur wat toesig sal hou oor die voorbereidings vir die 2026 Plaaslike Regeringsverkiesing. Die IMK sal byeengeroep word deur die Minister van Samewerkende Regering en Tradisionele Sake, [[Velenkosini Hlabisa]], en bestaan uit verskeie regeringsdepartemente wat 'n rol te speel het in die versekering van 'n suksesvolle verkiesing. Die IMK sal saam met die [[Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika]] (OVK) en ander relevante liggame werk om te verseker dat die proses wat tot die verkiesing lei, glad en vreedsaam verloop.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> Soos met alle groot regeringsverkiesings in Suid-Afrika, sal die 2026 munisipale verkiesing georganiseer word deur die land se onafhanklike verkiesingsbestuursliggaam, die Onafhanklike Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK). Dit is volgens die liggaam se stigting kragtens hoofstuk nege van die Grondwet, en volgens sy verpligtinge in Artikel 190 van die [[Grondwet van Suid-Afrika|Grondwet]], en pligte in Artikel 5 van die Verkiesingskommissiewet, 1996.<ref name= "What we do - Electoral Commission of South Africa">{{cite web|url= https://www.elections.org.za/pw/About-Us/What-We-Do |title= What we do - Electoral Commission of South Africa |author= |publisher= Electoral Commission of South Africa |date= |access-date= 1 Mei 2025 }}</ref> ==Verkiesingstelsel== Plaaslike regering in Suid-Afrika bestaan uit [[munisipaliteit]]e van verskillende tipes. Die grootste metropolitaanse gebiede word deur metropolitaanse munisipaliteite beheer, terwyl die res van die land in distriksmunisipaliteite verdeel is, wat elk uit verskeie plaaslike munisipaliteite bestaan. Na die 2016-verkiesing was daar agt metropolitaanse munisipaliteite, 44 distriksmunisipaliteite en 205 plaaslike munisipaliteite.<ref>[https://www.gov.za/about-government/government-system/local-government Local government]. Besoek op 1 Junie 2019</ref> Die rade van metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite word verkies deur 'n stelsel van gemengde-lid proporsionele verteenwoordiging, waarin die helfte van die setels in elke munisipaliteit verkies word op die eerste-oor-die-wenstreep-stelsel in enkellid-wyke en die ander helfte van die setels toegeken word volgens die proporsionele verteenwoordiging (PV)-stelsel. Laasgenoemde neem die aantal wyksetels wat deur 'n party gewen word in ag en verseker dat die finale aantal setels wat deur daardie party gehou word, proporsioneel is tot hul persentasie van die totale stem.<ref>[https://www.elections.org.za/content/Elections/FAQ-Elections/ Frequently Asked Questions: Elections]. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> Distriksmunisipaliteitrade word gedeeltelik verkies deur proporsionele verteenwoordiging (DC 40% stemme) en gedeeltelik aangestel deur die rade van die samestellende plaaslike munisipaliteite (DC 60% stemme). Kiesers in beide metropolitaanse en plaaslike munisipaliteite kies 'n enkele wykskandidaat sowel as 'n proporsionele verteenwoordiger in hul munisipale raad. Inwoners van munisipaliteite wat deel vorm van distriksrade (dit wil sê, metropolitaanse munisipaliteite uitgesluit) bring ook 'n derde stem uit om 'n proporsionele verteenwoordiger vir hul distriksraad te kies, benewens die twee stemme wat hulle vir hul plaaslike raad uitbring.<ref>[https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ National, provincial and municipal elections explained] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190508073838/https://albertonrecord.co.za/208623/national-provincial-municipal-elections-explained/ |date=8 Mei 2019 }}, ''Alberton Record'', 7 Mei 2019. Besoek 1 Junie 2019.</ref><ref>[https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html Local Government Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210311081726/https://www.etu.org.za/toolbox/docs/govern/local.html |date=11 Maart 2021 }}. Besoek op 1 Junie 2019.</ref> ==Agtergrond== Die 2026 Munisipale Verkiesing is die eerste wat plaasvind sedert die stigting van Suid-Afrika se [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024| Regering van Nasionale Eenheid]] (RNE), wat na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] gevorm is.<ref name= "Government of National Unity">{{cite web |url= https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |title= Government of National Unity |author= |publisher= The Presidency of the Republic of South Africa |date= |access-date= 29 March 2025 |archive-date= 19 April 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250419121958/https://www.stateofthenation.gov.za/government-of-national-unity |url-status= dead }}</ref><ref name= "Which parties make up South Africa's unity government?">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/which-parties-make-up-south-africas-unity-government-2024-06-24/ |title= Which parties make up South Africa's unity government? |author= Tannur Anders |publisher= Reuters |date= 24 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Aangesien Suid-Afrika se huidige President en Leier van die [[ANC]], [[Cyril Ramaphosa]], beperk word deur sy twee ampstermyne, sal hy nie sy party as Leier tydens die 2026 Munisipale Verkiesing verteenwoordig nie.<ref name= "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive">{{cite web|url= https://www.gov.za/documents/constitution/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national |title= Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 5: The President and National Executive |author= |publisher= The Government of South Africa |date= |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref><ref name= "National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect">{{cite web|url= https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-elects-cyril-ramaphosa-president-elect |title= National Assembly Elects Cyril Ramaphosa as President-elect |author= |publisher= The Parliament of the Republic of South Africa |date= 14 Junie 2024 |access-date= 29 Maart 2025 }}</ref> Sy opvolger moet nog bepaal word. ===Aanlynkieserregistrasie=== In 2025 het die OVK die doeltreffendheid van aanlyn-kieserselfregistrasie in Suid-Afrika erken, wat tydens die 2021 munisipale verkiesing uitgerol is.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die Kommissie het verklaar dat die aanlynregistrasiestelsel 'n positiewe impak het op die instandhouding van die kieserslys en die geldigheid van die kiesersinligting op die lys.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Nuwe kiesers=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat 258 838 nuwe kiesers via sy verskeie platforms geregistreer het, en dat die meerderheid van hulle jongmense was.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Befondsing=== Soos gebruiklik in Suid-Afrikaanse verkiesings, sal politieke partye openbare befondsing ontvang vir die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing. Meer as R355 miljoen uit die nasionale begroting vir die 2024-boekjaar is deur die OVK aan 20 politieke partye verskaf.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-04-23-iec-rules-out-e-voting-for-2026-local-government-elections/ |title= IEC rules out e-voting for 2026 local government elections |author= Nonkululeko Njilo |publisher= Daily Maverick |date= 23 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die Verkiesingskommissie het 'n afname in politieke fondsinsamelingsaktiwiteit opgemerk, met minder partye wat skenkings verklaar het wat die R100 000-drempel oorskry (soos vereis deur Suid-Afrikaanse wetgewing) as in die tydperk voor die 2024-algemene verkiesing.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ===Elektroniese stemming=== Suid-Afrika gebruik 'n stelsel van fisiese stembriewe vir al sy verkiesings en het nog nooit voorheen elektroniese stemming gebruik nie. In April 2025 het die OVK bevestig dat geen vorm van e-stemming in die 2026 munisipale verkiesing gebruik sal word nie. Dit het gevolg op 'n driedaagse konferensie, gehou deur die Kommissie, wat 'n nasionale bespreking oor die uitvoerbaarheid en moontlike implementering van stemming vir toekomstige verkiesings begin het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die hoofdirekteur van die Nasionale Tesourie se Openbare Finansies-afdeling, Gillian Wilson, het tydens 'n konferensie in Maart 2025 gesê dat daar nie aangeneem moet word dat stemming geld tydens verkiesings sal bespaar nie. Sy het verder gesê dat dit waarskynlik is dat stemming 'n beduidende uitgawe sal wees, en dat 'n deeglike koste-analise uitgevoer moet word voordat 'n besluit geneem word.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Wilson het ook opgemerk dat die koste vir nasionale en provinsiale verkiesings met 294% van 1994 tot 2024 gestyg het, en vir plaaslike verkiesings met 193% van 2001 tot 2021. Faktore vir die stygings sluit in inflasie, veldtoguitgawes en logistiek wat tot die stygende koste bygedra het.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Munisipale wyke== Vir munisipale verkiesings dien Suid-Afrikaanse kiesers stembriewe binne hul wyk in, wat gebaseer is op die gebied waarin hulle hoofsaaklik woon (en dus registreer om te stem). Kiesers word verteenwoordig deur 'n spesifieke Wyksraadslid, wat dalk 'n verbintenis met 'n politieke party het of nie. In Mei 2025 het die Munisipale Afbakeningsraad (MAR) verklaar dat hul werk vir Suid-Afrikaanse munisipale wyksafbakenings goed op koers was. Suid-Afrika het destyds 4 468 wyke gehad.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/countrys-municipal-wards-in-for-a-shake-up-ahead-of-2026-lge/ |title= Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE |author= Ntebo Mokobo |publisher= SABC News |date= 3 Mei 2025 |access-date= 12 Junie 2025}}</ref> Wyke word verdeel as die toename in die aantal mense wat daarin woon, die norm oorskry (die toename oor alle wyke gedurende die 5-jaar periode tussen verkiesings). Wyksverdeling word streng gereguleer in Suid-Afrika, en as deel van die verdeelproses moet motiverings vir die begeerte om dit te doen, aangevoer en beoordeel word. Daar moet aangedui word wat die implikasies van die verdeling is, of dit in stryd met die [[Suid-Afrikaanse Grondwet]] sou wees, en of mense gesegregeer word of gemeenskappe op 'n onvanpaste wyse verdeel word.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> As deel van die proses het die MDB 'n landwye openbare konsultasieproses oor wyksafbakening van stapel gestuur. Aansoeke vir die herbepaling van munisipale wyke word deur die MDB ontvang, waarna daar 'n 14-dae-periode is waartydens lede van die publiek besware kan indien. Daarna gaan dit na die Raad vir besluitneming. Indien 'n wyk verdeel word, stel die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) kiesers in kennis en herregistreer hulle as deel van hul nuwe wyke. Die OVK bevestig ook dat sy stemdistrikgrense met die wyke ooreenstem. Teen Mei 2025 het die OVK altesaam 23 292 stemdistrikte gelys.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> Die Raad het verklaar dat hy sy verslag oor wyksafbakenings in Oktober 2025 aan die OVK sou oorhandig.<ref name= "Country’s municipal wards in for a shake-up ahead of 2026 LGE"></ref> ==Politieke partye== ''Sien ook'': [[Lys van politieke partye in Suid-Afrika]] 'n Totaal van 508 politieke partye het geregistreer om aan die plaaslike verkiesing van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die vorige munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered"></ref> Met 'n stemaandeel van 45,59% was die [[African National Congress]] (ANC) die grootste party in die [[Suid-Afrikaanse munisipale verkiesing van 2021|vorige munisipale verkiesing]], wat in 2021 plaasgevind het. Nadat dit egter onder 50 persent gedaal het, was dit die party se swakste vertoning in munisipale verkiesings sedert die instelling van algemene stemreg. Die ANC het 'n skerp afname in sy stemaandeel in munisipale verkiesings gesien sedert sy hoogtepunt in 2011, toe dit 64,82% behaal het. Van die skerpste dalings in die ANC se stemaandeel het in Suid-Afrika se grootste stede plaasgevind. In die drie [[Gauteng]]se metropolitaanse munisipaliteite ([[Johannesburg]], [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] en [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]]) het die ANC se stemaandeel tot in die 30 persent-reeks gedaal, terwyl [[Buffalo City Metropolitaanse Munisipaliteit|Buffalo City]] die enigste metropolitaanse munisipaliteit was waar dit daarin geslaag het om 'n absolute meerderheid te wen. Ten spyte van hierdie afname beklee die ANC steeds ses van die agt burgemeestersposte in metropolitaanse gebiede, asook om deel te wees van die regerende koalisie in [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane]].<ref>{{cite news|url=https://mg.co.za/politics/2024-10-09-actionsa-clinches-its-first-mayor-in-tshwane/|title=ActionSA clinches its first mayor in Tshwane|date=9 Oktober 2024|work=[[Mail & Guardian]]|access-date=31 Mei 2025|language=en-ZA|archive-date=}}</ref> Suid-Afrika se tweede grootste party, die [[Demokratiese Alliansie]], het 'n afname in stemaandeel in die munisipale verkiesings van 2021 gesien, maar hulle het 8 munisipaliteite gewen om die hoogste resultaat in daardie opsig in onlangse jare te behaal. Dit is die tweede munisipale verkiesing vir die party onder die leierskap van [[John Steenhuisen]]. Die Stad Johannesburg is 'n sleutelmetrogebied vir die party. Dit is ook die eerste munisipale verkiesing waartydens die Demokratiese Alliansie deel was van die Suid-Afrikaanse regering. In vorige sulke verkiesings het die party die status van amptelike opposisie beklee, maar vir die 2026-verkiesings sal hulle deel wees van die Regering van Nasionale Eenheid (GNU) - President Ramaphosa se Derde Kabinet. Die nuutgestigte [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK) party sal vir die eerste keer in 2026 aan munisipale verkiesings deelneem. Die leierskap het verklaar dat die party op talle metropolitaanse gebiede in Gauteng gefokus is, met die doel om die ANC uit die posisie te verwyder. Die party, wat die land se derde grootste is in terme van setels in die Parlement, het 15% van die stemme in die algemene verkiesing van 2024 ontvang.<ref name= "MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/04/13/mk-party-eyes-gauteng-metros-in-bid-to-unseat-anc-in-2026-municipal-elections |title= MK Party eyes Gauteng metros in bid to unseat ANC in 2026 municipal elections |author= Nokukhanya Mntambo |publisher= EWN |date= 13 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) het as 'n politieke party geregistreer en is van voorneme om aan die 2026-verkiesings deel te neem. Terwyl die SAKP histories die ANC gesteun het, staan dit nou onafhanklik. In onlangse jare het die ANC-SAKP-alliansie verbrokkel, met die SAKP wat toenemend krities raak oor die ANC se ekonomiese beleid, bestuur en hantering van korrupsieskandale.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-03-18-sacp-will-contest-2026-municipal-elections-independent-of-anc/ |title= SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 18 March 2025 |access-date= 12 June 2025 }}</ref> Die enigste keer dat die SAKP onafhanklik van die ANC aan 'n verkiesing deelgeneem het, was tydens die tussenverkiesings van die Metsimaholo-munisipaliteit in 2017.<ref name= "SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/14/sacp-resolves-to-contest-all-municipalities-in-2026-local-govt-elections |title= SACP resolves to contest all municipalities in 2026 local govt elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 14 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> Die OVK het aanvanklik verklaar dat die SAKP nie aan die vereistes vir verkiesing voldoen het nie en het die party opdrag gegee om homself vir die 2026-verkiesings te deregistreer. Saam met ander partye wat deur die OVK opdrag gegee is om te deregistreer, het die SAKP nie aan die statutêre vereistes voldoen nie, was nie in enige wetgewende liggaam verteenwoordig nie, het nie sedert hul registrasie aan plaaslike regeringsverkiesings deelgeneem nie, en het hulle versuim om hul registrasie teen die sperdatum van 31 Januarie 2025 te hernu.<ref name= "SACP will contest 2026 municipal elections independent of ANC"></ref> Die OVK het egter later geoordeel dat die SAKP geskik was om aan die verkiesing deel te neem, en het die party toestemming gegee om dit te doen.<ref name= "ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own">{{cite web|url= https://www.sabcnews.com/sabcnews/1027430-2/ |title= ANC has no right to stop SACP from contesting polls on its own |author= Ntlantla Kgatlane |publisher= SABC News |date= 7 April 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===Partyderegistrasie=== In April 2025 het die OVK aangekondig dat hulle, as deel van standaard administrasieprosedures, van voorneme is om 192 politieke partye te deregistreer. Van daardie partye het 136 vertoë gerig om hul status as geregistreerde partye te behou. 3 politieke partye het die OVK versoek om hul registrasies te kanselleer, en 53 partye het nie op die uitnodiging gereageer om vertoë te rig nie.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> Die OVK het destyds verklaar dat die kansellasie van registrasies van onaktiewe politieke partye nodig was om te verseker dat slegs aktiewe politieke partye op die partyregister bly. Die Kommissie het ook gesê dat die kansellasie van onaktiewe partye die gebruik van name, verkorte name, logo's en kleurskemas vir aspirantpartye sou vrystel.<ref name= "IEC rules out e-voting for 2026 local government elections"></ref> ==Tydlyn== ===2024=== *6 November: Die Suid-Afrikaanse Minister in die Presidensie, [[Khumbudzo Ntshavheni]], het in [[Kaapstad]] aangekondig dat die volgende munisipale verkiesings tussen 2 November 2026 en 1 Februarie 2027 gehou sal word.<ref name= "Cabinet approves establishment of IMC for 2026 Municipal Elections"></ref> *13 Desember: [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste vakbond, het verklaar dat dit steeds nie seker is of dit die African National Congress (ANC) of die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] (SAKP) in die 2026-verkiesing sal steun nie. Dit het tradisioneel 'n alliansie met beide entiteite gehad, en 2026 is die eerste groot verkiesing waarin die ANC en SAKP afsonderlik sal deelneem.<ref name= "COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2024/12/13/cosatu-still-mulling-if-it-will-back-the-anc-or-sacp-in-2026-municipal-elections |title= COSATU still mulling if it will back the ANC or SACP in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 13 Desember 2024 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> ===2025=== *'''15 Januarie''': [[ActionSA]] en die [[Forum for Service Delivery|Forum 4 Service Delivery]] (F4SD) kondig 'n samesmelting aan, waardeur hulle saam onder eersgenoemde se vaandel aan die komende verkiesing sal deelneem, maar dubbele lidmaatskap sal behou om hul bestaande munisipale verteenwoordiging te beskerm. [[Herman Mashaba]] het verklaar dat dit 'n stap is om opposisiepartye te verenig om teen die GNU en die EFF-MK-koalisie op te staan.<ref name= "ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-01-15-actionsa-forms-alliance-with-f4sd-for-2026-local-government-elections/ |title= ActionSA forms alliance with F4SD for 2026 local government elections |author= Mandisa Nyathi |publisher= Mail & Guardian |date= 15 Januarie 2025 |access-date= 12 Junie 2025 }}</ref> *'''23 April''': Die Onafhanklike Verkiesingskommissie (OVK) het in [[Centurion]] aangekondig dat hulle met voorbereidings vir die 2026-verkiesing begin het. Die Kommissie het ook die toewysing van die politieke partybefondsing aangekondig. *'''9 Junie''': [[Helen Zille]], Federale Raadsvoorsitter en voormalige leier van die Demokratiese Alliansie, het aangekondig dat sy ernstig oorweeg om vir die posisie van [[Burgemeester van Johannesburg]] te staan. Sy het verder verklaar dat sy sal fokus op die stabilisering van die stad se finansies en om wanbestuur reg te stel. Zille het gesê sy sal haar besluit openbaar maak voor die sluitingsdatum vir kandidaataansoeke op 15 Junie 2025.<ref name= "Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post">{{cite web |url= https://www.daily/ |title= Helen Zille eyes Joburg mayorship after DA’s top picks decline post |author= Ferial Haffajee |publisher= Daily Maverick |date= 9 Junie 2025 |access-date= 10 Junie 2025 |archive-date= 25 Julie 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130725152640/http://daily/ |url-status= dead }}</ref> *'''15 Junie''': Daar is berig dat Helen Zille haar aansoek voor die sperdatum ingedien het om vir burgemeester van Johannesburg te staan. Zille het gesê sy is al 'n geruime tyd deur mede-DA-lede genader wat wou hê sy moes vir die amp staan, voordat sy die aankondiging gemaak het.<ref name= "Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post ">{{cite web|url= https://sundayworld.co.za/news/helen-zille-officially-throws-hat-into-the-ring-for-joburg-mayor-post/ |title= Helen Zille officially throws hat into the ring for Joburg mayor post |author= Mandisa Nyathi |publisher= Sunday World |date= 15 Junie 2025 |access-date= 19 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': President Ramaphosa het 'n brief aan DA-adjunkminister [[Andrew Whitfield]] gestuur waarin hy hom ontslaan het vir insubordinasie. Whitfield het voorheen 'n goed gereguleerde parlementêre reël oortree wat lede van die Nasionale Vergadering verbied om amptelike oorsese reise sonder presidensiële goedkeuring te onderneem. Whitfield het, sonder Ramaphosa se goedkeuring, na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gereis as deel van 'n 2025-afvaardiging. Hy het aansoek gedoen om toestemming om te reis, maar het geen antwoord ontvang nie. Hy het besluit om in elk geval te reis en het dus die reël oortree. Die President het die voormalige adjunkminister bedank vir die tyd wat hy in die rol gedien het. Destyds is geen rede vir die ontslag openbaar gemaak nie.<ref name= "Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-06-26-ramaphosa-axes-das-whitfield-as-deputy-minister-of-trade-industry/ |title= Ramaphosa axes DA's Whitfield as deputy minister of trade and industry |author= Kgothatso Madisa |publisher= Times Live |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''26 Junie''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], het 'n ultimatum aan die President gestel en verklaar dat Ramaphosa nie op 'n soortgelyke wyse opgetree het teenoor ANC-lede wat beskuldig word van of skuldig is aan korrupsie, soos Thembi Simelane, [[David Mahlobo]] en [[Zweli Mkhize]] nie. Steenhuisen het ook verklaar dat Ramaphosa nie 'n bespreking oor die ontslag met enigiemand van die DA gefasiliteer het nie, wat 'n algemene hoflikheid sou gewees het. Die ultimatum het geëis dat die President die sittende ANC-kabinetslede Thembi Simelane en [[Nobuhle Nkabane]] binne 48 uur verwyder, anders sou die DA ongespesifiseerde gevolge meebring.<ref name= "‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-06-26-this-is-the-moment-of-truth-steenhuisen-gives-ramaphosa-48-hour-ultimatum-after-whitfields-axing/ |title= ‘This is the moment of truth’ — Steenhuisen gives Ramaphosa 48-hour ultimatum after Whitfield’s axing |author= Victoria O’Regan |publisher= Daily Maverick |date= 26 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''28 Junie''': Nadat hy 'n amptelike besoek aan [[Sevilla]], [[Spanje]], gekanselleer het en die taak aan die Minister van Buitelandse Sake [[Ronald Lamola]] gedelegeer het, het President Ramaphosa 'n verklaring uitgereik waarin hy die DA se ultimatum veroordeel het. Die President het gesê dat hy Whitfield afgedank het weens die oortreding van parlementêre reëls, bevestig dat hy die gesag en verantwoordelikheid het om dit eensydig te doen, en gesê dat hy Steenhuisen van sy besluit om dit te doen in kennis gestel het voordat hy die ontslagbrief aan Whitfield gestuur het. Die President het verklaar dat hy nie aan dreigemente sou swig nie, en dat daar geen gronde was vir die DA om die soort ultimatum uit te reik wat dit gehad het nie.<ref name= "‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-06-27-i-will-not-yield-to-threats-ramaphosa-responds-to-das-48-hour-ultimatum-on-ministerial-corruption/ |title= ‘I will not yield to threats’: Ramaphosa responds to DA’s 48-hour ultimatum on Ministerial corruption |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 28 Junie 2025 |access-date= 29 Junie 2025 }}</ref> *'''21 Julie''': Nadat vasgestel is dat die destydse Minister van Hoër Onderwys, [[Nobuhle Nkabane]], vir die Parlement gelieg het, dat haar sogenaamde SETA-aanstellingspaneel 'n klug was, en nadat sy 'n Parlementêre verhoor oor haar gedrag rakende die SETA-raadaanstellingssaak gemis het, het President Ramaphosa haar afgedank. Nkabane se Adjunkminister, [[Buti Manamela]], is as die nuwe Minister ingehuldig, saam met die nuwe Adjunkminister, Nomsa Ncube-Dube. Na aanleiding van hierdie veranderinge het die Demokratiese Alliansie gesê dat hulle sal voortgaan om oor begrotingswetsontwerpe te stem.<ref name= "Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2025-07-22-fired-minister-nkabanes-seta-panel-existed-in-name-only-mps-conclude/ |title= Fired minister Nkabane’s Seta panel existed in name only, MPs conclude |author= Siyabonga Goni |publisher= Daily Maverick |date= 22 Julie 2025 |access-date= 24 Julie 2025 }}</ref> *'''23 Julie''': Na 'n sitting by die Kaapstad Internasionale Konferensiesentrum het die Nasionale Vergadering 'n Begrotingswetsontwerp ([[begroting]]) aangeneem. Dit baan die weg vir die goedkeuring van die volledige skedule van stemmings vir 42 departementele en ander entiteite, sowel as die tweede lesing van die Wetsontwerp. Die Wetsontwerp het maklik die vereiste eenvoudige meerderheid van 201 stemme bereik en dit aansienlik oortref, met 262 stemme ten gunste. Die ANC, DA, GOOD, IFP, PA, FF+, ActionSA, UDM, Al-Jama-ah, BOSA, Rise Mzansi, en PAC het ten gunste van die wetsontwerp gestem, wat 'n positiewe eenheid binne die koalisie-nasionale regering aandui.<ref name= "National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-23-national-assembly-passes-appropriation-bill-amid-opposition-objections/ |title= National Assembly passes Appropriation Bill amid opposition objections |author= |publisher= IOL |date= 23 Julie 2025 |access-date= 17 November 2024 }}</ref> *'''31 Julie''': Adjunkpresident [[Paul Mashatile]], 'n lid van die ANC, het eienaarskap van twee luukse eiendomme met 'n gekombineerde waarde van R65 miljoen verklaar. Een eiendom ter waarde van R37 miljoen is in Waterfall, Midrand, geleë. Die ander, 'n huis van R28,9 miljoen in [[Constantia]], Kaapstad, is een wat Mashatile voorheen ontken het dat hy besit het, en eerder gesê het dat dit deur sy skoonseun se maatskappy besit word. Ander eiendomme is ook as besit deur Mashatile verklaar. Mashatile se kantoor het verklaar dat geen provinsiale of nasionale departement onder sy toesig as Adjunkpresident ooit tenders toegeken is, daarvan beskuldig is dat hulle toegeken het, of ondersoek is vir die toekenning van tenders aan enige maatskappye wat met sy familie verbind word nie. Die [[Valke (SAPD)|Valke]] (Direktoraat vir Prioriteitsmisdaadondersoek) se nasionale woordvoerder, Brigadier Thandi Mbambo, het bevestig dat die eenheid korrupsieverwante eise ondersoek wat fondse behels wat gebruik is om die Constantia-huis te koop.<ref name= "Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-07-30-mashatile-declares-r65-million-mansions-in-constantia-and-waterfall-on-r3million-salary/ |title= Mashatile declares R65 million mansions in Constantia and Waterfall on R3 million salary |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 31 Julie 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref><ref name= "all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time">{{cite web |url= https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |title= all coming from inside the mansion: what Mashatile’s properties mean come election time |author= Justice Malala |publisher= Times LIVE |date= 4 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 |archive-date= 4 Augustus 2025 |archive-url= https://web.archive.org/web/20250804032306/https://www.timeslive.co.za/sunday-times-daily/opinion-and-analysis/2025-08-04-justice-malala--call-coming-from-inside-the-mansion-what-mashatiles-properties-mean-come-election-time/ |url-status= dead }}</ref> *'''1 Augustus''': Na aanleiding van 'n aankondiging dat Adjunkpresident Paul Mashatile nie 'n [[diamant]] verklaar het wat deur die diamanthandelaar [[Louis Liebenberg]] aan sy vrou geskenk is nie, het die Parlementêre Gesamentlike Etiekkomitee besluit om hom te sanksioneer. President Cyril Ramaphosa het homself van die kwessie gedistansieer en gesê dat Mashatile vir homself moet antwoord. Die kwessie het oproepe vir verhoogde regeringsverantwoordbaarheid laat ontstaan <ref name= "Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/ramaphosa-distances-himself-mashatile-scandal |title= Ramaphosa Distances Himself from Mashatile Scandal |author= |publisher= eNCA |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> Die Demokratiese Alliansie het 'n ondersoek na Mashatile versoek en gesê die Parlementêre teregwysing en boete was nie genoeg nie.<ref name= "DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/01/da-wants-mashatile-probed-over-diamond-gift-from-liebenberg-says-rebuke-fine-not-enough |title= DA wants Mashatile probed over diamond gift from Liebenberg, says rebuke, fine not enough |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 1 Augustus 2025 |access-date= 4 Augustus 2025 }}</ref> *'''5 Augustus''': Talle minderheidspartye in Johannesburg se Regering van Plaaslike Eenheid (RPE) het gedreig om hul steun vir die ANC binne die stadsraad te onttrek. Die minderheidspartye het verklaar dat hulle nie deur die ANC gerespekteer voel nie, en dat hulle nie deur die ANC as stigterslede van die RPE erken word nie. Die tussentydse voorsitter van die Johannesburgse Minderheidsregerende Partye (MRP) het verklaar dat die posisie in die Johannesburgse Finansiële MMC aan een van sy lede moet gaan, in plaas van 'n lid van die ANC. Na aanleiding van die verklarings het die ANC opgemerk dat hulle geen ooreenkoms oortree het nie, en genoeg stemme het om Johannesburg voort te sit as die minderheidspartye hul steun onttrek.<ref name= "Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/joburg-political-drama-deepens-as-minority-parties-threaten-to-pull-support-for-coalition-20250804-1223 |title= Joburg political drama deepens as minority parties threaten to pull support for coalition |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 5 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''6 Augustus''': ANC-sekretaris-generaal [[Fikile Mbalula]] het die Demokratiese Alliansie, 'n RNE-lid, daarvan beskuldig dat hulle die katalisator was vir die onlangs geïmplementeerde straftariewe en dreigemente van sanksies teen ANC-leiers deur die Verenigde State. Mbalula het gesê die rede hiervoor was die DA se sogenaamde veldtog teen Suid-Afrika se transformerende beleid tydens die party se reise na die VSA. Hy het die DA daarvan beskuldig dat hulle verklarings gemaak het wat die ongedaanmaking van [[Swart Ekonomiese Bemagtiging]] (SEB)-beleide in Suid-Afrika ondersteun, bloot om die Amerikaanse regering te paai. Mbalula het die Suid-Afrikaanse regering se steun vir SEB-beleide herbevestig en die VSA uitgedaag om sanksies teen ANC-leiers op te lê en gesê dat sulke dreigemente deur Amerikaanse kongreslede die ANC nie sou afskrik om sy transformasie-agenda na te streef nie.<ref name= "Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-08-06-mbalula-blames-da-for-trumps-tariffs-and-us-threats-to-sanction-anc-leaders/ |title= Mbalula blames DA for Trump's tariffs, US threats to sanction ANC leaders |author= Lizeka Tandwa |publisher= Times Live |date= 6 Augustus 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''11 Augustus''': Voormalige COSATU-vakbondlid en [[Mail & Guardian]]-politieke kommentator, Ebrahim Harvey, het Helen Zille, voorsitter van die Demokratiese Alliansie Federale Raad, vir die posisie van burgemeester van Johannesburg onderskryf. Harvey het gesê dat Johannesburg in sy ergste toestand van verval in die geskiedenis is, en het Kaapstad erken as Suid-Afrika se bes bestuurde metropolitaanse munisipaliteit. Hy het verder gesê dat Zille se prestasiegeskiedenis as voormalige burgemeester van Kaapstad en Wes-Kaapse premier haar een van die geskikste kandidate maak om Johannesburg om te keer.<ref name= "Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/08/11/zilles-running-as-a-mayoral-candicate-get-a-nod |title= Helen Zille's Joburg mayoral candidacy gets a nod |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 11 August 2025 |access-date= 12 Augustus 2025 }}</ref> *'''8 September''': [[Floyd Shivambu]] het sy nuwe politieke party, die Afrika Mayibuye-beweging, tydens 'n media-inligtingsessie in Johannesburg aangekondig. Shivambu het verklaar dat die party reeds geregistreer is ingevolge die Verkiesingskommissiewet van 1996, wat dit toelaat om aan verkiesings deel te neem. Hy het verder gesê dat die party alle wyke in die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 sal deelneem.<ref name= "Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-08-floyd-shivambu-mayibuye-afrika-movement-will-win-2026-and-2029-elections/ |title= Floyd Shivambu: ‘Mayibuye Afrika Movement will win 2026 and 2029 elections’ |author= Simon Majadibodu |publisher= IOL |date= 8 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''10 September''': In 'n [[SABC]]-onderhoud het AMM-leier Floyd Shivambu sy voormalige party, die EFF, "rigtingloos" genoem en nie op die mense gefokus nie. Hy het verder gesê die EFF het korrupte regeringspraktyke aangeneem, sy stigtingswaardes laat vaar en is ongeskik om die ANC te vervang. Shivambu het ook gesê die EFF het 'n giftige kultuur van selfverryking en is nie gefokus op mandate soos dienslewering en werkskepping nie.<ref name= "Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-10-floyd-shivambu-eff-is-just-like-the-anc-directionless-and-unfit-to-lead/ |title= Floyd Shivambu: EFF is just like the ANC, directionless and unfit to lead |author= |publisher= IOL |date= 10 September 2025 |access-date= 13 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die Suid-Afrikaanse en ANC-president Cyril Ramaphosa het erken dat munisipaliteite onder leiding van die Demokratiese Alliansie (DA) baie beter bestuur word as ANC-geleide munisipaliteite. Tydens 'n ANC-geleentheid by die [[FNB-stadion]] in [[Soweto]] het Ramaphosa gesê dat die ANC bekwame mense moet ontplooi om plaaslike regerings te bestuur, en dat die party by DA-munisipaliteite, soos [[Kaapstad]] en [[Stellenbosch]], kan leer oor hoe om hul dienslewering te verbeter.<ref name= "‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors">{{cite web|url= https://iol.co.za/news/politics/2025-09-15-da-run-municipalities-better-learn-from-them-ramaphosa-tells-anc-councillors/ |title= ‘DA run municipalities better, learn from them’ Ramaphosa tells ANC councillors |author= Kamogelo Moichela |publisher= IOL |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''15 September''': Die ANC het om verskoning gevra aan die mense van die [[Noordwes]] en die [[Vrystaat]] en gesê dat hulle beter bestuur van die party verdien. Die twee provinsies het die ANC histories sterk ondersteun, maar hulle bevat van Suid-Afrika se swakste bestuurde munisipaliteite. Sommige van daardie munisipaliteite is onder administrasie of staar ernstige finansiële probleme in die gesig. Die adjunkvoorsitter van die ANC se Plaaslike Regeringsintervensiekomitee, Dickson Masemola, het gesê die party het nie die vertroue wat die mense in die Noordwes en Vrystaat daarin gestel het, ten volle terugbetaal nie.<ref name= "ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/15/anc-apologises-to-people-of-nw-and-fs-says-they-deserve-better-governance-from-party |title= ANC apologises to people of NW and FS, says they deserve better governance from party |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 15 September 2025 |access-date= 17 September 2025 }}</ref> *'''16 September''': Die [[Patriotiese Alliansie]] (PA) het aangekondig dat hul kandidaat vir Burgemeester van Johannesburg die party se Adjunkpresident, [[Kenny Kunene]], is. Dit, ten spyte van Kunene se bestaande skorsing. Die party het ook aangekondig dat, ten spyte daarvan dat hy net 'n maand tevore ingehuldig is, Johannesburgse raadslid [[Liam Jacobs]] uit die posisie sou bedank en die PA se burgemeesterskandidaat vir Kaapstad sou word.<ref name= "PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/16/pa-reveals-kenny-kunene-as-mayoral-candidate-for-joburg |title= PA reveals Kenny Kunene as mayoral candidate for Joburg |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 16 September 2025 |access-date= 16 September 2025 }}</ref> * '''20 September''' Die Demokratiese Alliansie (DA) het [[Helen Zille]] as die party se kandidaat vir [[Burgemeester van Johannesburg]] aangewys. Indien sy as burgemeester verkies word, het Zille beter lewering van water, elektrisiteit, padherstelwerk en vullisverwyderingsdienste belowe. Die party beoog om die sukses wat dit in die regering van [[Kaapstad]] behaal het, 'n stad wat beskou word as 'n stad met konsekwent baie beter dienslewering as Johannesburg, te herhaal.<ref name= "South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor">{{cite web|url= https://www.reuters.com/world/africa/safricas-da-names-former-leader-zille-candidate-johannesburg-mayor-2025-09-20/ |title= South Africa's DA names former leader Zille as candidate for Johannesburg mayor |author= Nqobile Dludla |publisher= Reuters |date= 20 September 2025 |access-date= 21 September 2025 }}</ref> * '''23 September''': Die Patriotiese Alliansie se Adjunkpresident, Kenny Kunene, is van enige oortreding vrygespreek, en sy skorsing is omvergewerp. Dus het die party versoek dat hy as raadslid na die [[Johannesburg|Stad Johannesburg]] terugbesorg word.<ref name= "Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/pa-deputy-president-kenny-kunene-cleared-wrongdoing |title= Pa Deputy President Kenny Kunene Cleared Of Wrongdoing |author= |publisher= eNCA |date= 23 September 2025 |access-date= 25 September 2025 }}</ref> * '''26 September''': PA-leier [[Gayton McKenzie]]] het verklaar dat sy party gevoel het dat dit deel was van 'n koalisie waar dit nie gerespekteer word nie, en daarom sou hy op 30 September 2025 aan die [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Regering van Nasionale Eenheid]] (GNU) onttrek. Hy het verder verklaar dat hy op dieselfde dag as Minister van Sport, Kuns en Kultuur sou bedank. McKenzie het die burgemeester van Johannesburg, [[Dada Morero]], 'n ultimatum gegee om die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, weer aan te stel as sy voormalige burgemeesterslid vir 'n vervoerrol, of om die PA aan die stad se koalisieregering te onttrek. Morero het dit nie gedoen nie. In McKenzie se verklaring het hy bevestig dat die PA aan koalisies op alle vlakke van regering sou onttrek. Indien dit deurgevoer word, sou die PA die eerste party wees wat die GNU verlaat.<ref name= "Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/09/26/gayton-mckenzie-says-patriotic-alliance-will-withdraw-from-government-of-national-unity-vows-to-resign-as-minister-on-tuesday |title= Gayton McKenzie says Patriotic Alliance will withdraw from Government of National Unity, vows to resign as minister on Tuesday |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 26 September 2025 |access-date= 27 September 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Na 'n vergadering met die ANC het die PA aangekondig dat die twee partye gemeenskaplike grond gevind het, en dat die PA nie die regerende koalisie sou verlaat nie.<ref name= "Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/unity-in-uncertainty-pa-stays-in-coalitions-as-kunenes-fate-hangs-in-balance-20251001-0640 |title= Unity in uncertainty: PA stays in coalitions as Kunene’s fate hangs in balance |author= Siyamtanda Capa |publisher= news24 |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''1 Oktober''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF) party en parlementslid, [[Julius Malema]], is skuldig bevind aan vyf oortredings, insluitend die onwettige besit van 'n vuurwapen en ammunisie, die onwettige afvuur van 'n wapen in die openbaar, en roekelose bedreiging. Hierdie oortredings het verband gehou met 'n EFF-byeenkoms, waar Malema tussen 14 en 15 skerp skote op 'n verhoog, voor 20 000 EFF-ondersteuners, afgevuur het. Bekend vir sy strydlustigheid, sal Malema in Januarie 2026 voor vonnisoplegging ondergaan, waar hy kragtens Suid-Afrikaanse wetgewing 'n minimum tronkstraf van 15 jaar in die gesig staar. Verder, volgens die Grondwet van Suid-Afrika, sal Malema dan verbied word om as 'n parlementslid te dien.<ref name= "South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public">{{cite web|url= https://www.bbc.com/news/articles/c79vj85px54o |title= South African firebrand MP Malema convicted of firing a gun in public |author= Khanyisile Ngcobo |publisher= BBC |date= 1 Oktober 2025 |access-date= 1 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 Oktober''': Die PA se adjunkpresident, Kenny Kunene, is herstel as Johannesburg se burgemeesterslid vir vervoer.<ref name= "Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/kunene-reinstated-as-johannesburg-transport-mmc-after-coalition-dispute-20251003-1218 |title= Kunene reinstated as Johannesburg transport MMC after coalition dispute |author= Noxolo Sibiya |publisher= news24 |date= 3 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''4 Oktober''': [[ActionSA]] het aangekondig dat Xolani Khumalo hul burgemeesterskandidaat vir [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] is.<ref name= "Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/top-stories/sizoktholas-xolani-khumalo-announced-actionsas-ekurhuleni-mayoral-candidate |title= Sizok'thola's Xolani Khumalo Announced ActionSA's Ekurhuleni Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 4 Oktober 2025 |access-date= 4 Oktober 2025 }}</ref> *'''5 Oktober''': [[Unite for Change]] word in [[Johannesburg]], gestig. Dit is die samesmelting van drie politieke partye, naamlik [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], [[GOOD|Good]] en [[Build One South Africa]]. Die party sal geregistreer word om aan die munisipale verkiesings in 2026 deel te neem.<ref>{{Cite web |last=Goba |first=Thabiso |title=Bosa, Rise Mzansi, and Good Party have united to form 'Unite for Change' |url=https://www.ewn.co.za/2025/10/05/bosa-rise-mzansi-and-good-party-have-united-to-form-unite-for-change |access-date=2025-10-05 |website=EWN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patel |first=Faizel |date=2025-10-05 |title=JUST IN: Bosa, GOOD and Rise Mzanzi merge to form Unite for Change |url=https://www.citizen.co.za/news/south-africa/politics/rise-bosa-good-political-parties-merge-form-unite-for-change/ |access-date=2025-10-05 |website=The Citizen |language=en}}</ref> *'''12 Oktober''': Daar is berig dat die ANC oorweeg om tradisie te breek en sy burgemeesterskandidaat van Johannesburg aan te kondig. Histories het die party dit nie gedoen nie, maar DA-kandidaat Helen Zille se hoëprofielkandidatuur kan die ANC dwing om iemand aan te kondig in 'n poging om beheer oor die metro te behou.<ref name= "The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate">{{cite web|url= https://www.news24.com/citypress/politics/the-helen-zille-effect-anc-plans-to-break-tradition-by-revealing-mayoral-candidate-20251011-0935 |title= The Helen Zille effect: ANC plans to break tradition by revealing mayoral candidate |author= Dawie Boonzaaier |publisher= City Press |date= 12 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''21 Oktober''': [[COSATU]], Suid-Afrika se grootste [[vakbond]], het gesê dat hulle nog nie besluit het watter van sy voormalige drieparty-alliansievennote hulle in die plaaslike verkiesings van 2026 moet steun nie. Dit is die eerste verkiesing waar die SAKP en ANC teen mekaar meeding, en daar word verwag dat COSATU een van die partye sal steun.<ref name= "COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/10/21/cosatu-yet-to-decide-on-which-alliance-partner-to-back-in-2026-municipal-elections |title= COSATU yet to decide on which alliance partner to back in 2026 municipal elections |author= Thabiso Goba |publisher= EWN |date= 21 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''24 Oktober''': Net drie maande na sy stigting het die [[Afrika Mayibuye Movement]] (AMM) die party se eerste adjunkpresident, Nolubabalo Mcinga, weens wangedrag verwyder. Mcinga was onlangs betrokke by 'n uitval met partyleier Floyd Shivambu. Sy het ook 'n ongemagtigde vergadering namens die party met 'n reklame-firma gehad, en 'n ongemagtigde vergadering met MK-leier Jacob Zuma.<ref name= "Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-24-floyd-shivambu-fires-deputy-nolubabalo-mcinga-over-unsanctioned-meeting-with-mk-partys-jacob-zuma/ |title= Floyd Shivambu fires deputy Nolubabalo Mcinga over unsanctioned meeting with Jacob Zuma |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 24 Oktober 2025 |access-date= 26 Oktober 2025 }}</ref> *'''27 Oktober''': Die Suid-Afrikaanse Adjunkpresident (en ANC Adjunkpresident) [[Paul Mashatile]] het partylede tydens 'n byeenkoms in [[Ekurhuleni Metropolitaanse Munisipaliteit|Ekurhuleni]] meegedeel dat die ANC nie genoeg gedoen het om die lewens van Suid-Afrikaners te verbeter nie, en gesê dat die party daarvoor aanspreeklikheid moet neem. Hy het ook gevra vir beter aanstellings van staatsamptenare in die toekoms.<ref name= "Mashatile: ANC has failed to improve South Africa">{{cite web|url= https://mg.co.za/politics/2025-10-27-mashatile-anc-has-failed-to-improve-south-africa/ |title= Mashatile: ANC has failed to improve South Africa |author= Lunga Mzangwe |publisher= Mail & Guardian |date= 27 Oktober 2025 |access-date= 29 Oktober 2025 }}</ref> *'''3 November''': Die Suid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa het herbevestig dat die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal voortgaan. Hy het verder gesê dat die 16 maande oue koalisieregering vasbeslote was om meer maniere te vind om saam te werk, en te fokus op hoe om die lewens van Suid-Afrikaners die beste te verbeter. Die aankondiging het gevolg op 'n terugtrekking (strategiese sessie) met RNE-partyleiers, sonder 'n agenda en 'n mandaat om sake privaat te hou, sodat leiers vrylik met mekaar kon praat oor hoe om die beste saam te werk in die voortgesette RNE. President Ramaphosa het gesê die terugtrekking het "uitsonderlik goed verloop", dat leiers die RNE se vordering en transformasiewerk gevier het, en dat verdere sulke vergaderings sou plaasvind. Ander RNE-partyleiers het ook verklaar dat die terugtrekking 'n sukses was.<ref name= "‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa">{{cite web|url= https://www.timeslive.co.za/politics/2025-11-03-the-gnu-is-here-to-stay-ramaphosa |title= ‘The GNU is here to stay’: Ramaphosa |author= |publisher= Times Live |date= 3 November 2025 |access-date= 7 November 2025 }}</ref> *'''4 November''': Die Verkiesingskommissie het bevestig dat 508 politieke partye geregistreer het om aan die plaaslike verkiesings van 2026 deel te neem. Die totaal het 62 nuwe partye sedert die laaste munisipale verkiesing ingesluit. Van die 508 partye was 295 op nasionale vlak geregistreer, terwyl 404 op provinsiale vlak geregistreer was.<ref name= "IEC Confirms 508 Political Parties Registered">{{cite web|url= https://www.enca.com/news/iec-confirms-508-political-parties-registered |title= IEC Confirms 508 Political Parties Registered |author= |publisher= eNCA |date= 4 November 2025 |access-date= 27 November 2025 }}</ref> *'''6 November''': Helen Zille, die federale voorsitter van die Demokratiese Alliansie (DA), het verklaar dat haar party vier voormalige senior lede van die African National Congress (ANC) in die Wes-Kaap verwelkom het om by die DA aan te sluit, insluitend Neville Delport, die ANC se voormalige provinsiale sekretaris in die Wes-Kaap. Die verskuiwing het gevolg op interne verdeeldheid in die ANC, nadat die nasionale leierskap onlangs sy provinsiale uitvoerende strukture herkonfigureer het. Zille het gesê die vier voormalige ANC-lede het die DA direk genader en verklaar dat hulle nie saamstem met die rigting waarin die ANC op pad is nie, en versoek het om by die DA aan te sluit.<ref name= "Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2025/11/06/helen-zille-senior-anc-western-cape-members-joining-da-driven-by-disillusionment-not-money |title= Helen Zille: Senior ANC WC members joining DA driven by disillusionment, not money |author= Celeste Martin |publisher= EWN |date= 6 November 2025 |access-date= 8 November 2025 }}</ref> *'''5 Desember''': Die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika het aangekondig dat hulle 'n nuwe [[podsending]]platform en 'n opgedateerde WhatsApp-kanaal in 2026 sal loods, as deel van 'n inisiatief om meer jong Suid-Afrikaners te motiveer om aan die [[Demokrasie|demokratiese proses]] deel te neem deur in verkiesings te stem.<ref name= "South Africa to launch elections podcast to attract young voters">{{cite web|url= https://htxt.co.za/2025/12/south-africa-to-launch-elections-podcast-to-attract-young-voters/ |title= South Africa to launch elections podcast to attract young voters |author= Luis Monzon |publisher= htxt |date= 5 Desember 2025 |access-date= 6 Desember 2025 }}</ref> ===2026=== *'''20 Januarie''': Leier van die Patriotiese Alliansie en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, [[Gayton McKenzie]], het verontwaardiging ontlok oor sy optrede, wat daartoe gelei het dat Suid-Afrika onttrek het aan die 61ste Venesië Biënnale, 'n kontemporêre kunsuitstalling met 'n internasionale aanhang. McKenzie het 'n onafhanklike kuratoriale paneel se eenparige keuse van 'n werk deur die kunstenaar Gabrielle Goliath tersyde gestel. Goliath se langlopende opvoeringswerk ''Energy'' spreek temas soos geslagsgebaseerde geweld en die oorlog in Gaza aan. Dus het McKenzie se besluit vrae laat ontstaan oor of sy optrede deur sensuur en politieke inmenging gemotiveer was.<ref name= "South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/20/south-africa-pulls-out-of-venice-biennale-after-minister-mckenzie-overrules-curators |title= South Africa pulls out of Venice Biennale after Minister McKenzie overrules curators |author= Kabous Le Roux |publisher= EWN |date= 20 Januarie 2026 |access-date= 21 Januarie 2026 }}</ref> *'''21 Januarie''': Helen Zille het bevestig dat sy nie vir nog 'n termyn as Voorsitter van die Federale Raad van die Demokratiese Alliansie sal staan nie. Zille het gesê sy is van voorneme om te fokus op haar veldtog om Johannesburg se volgende Burgemeester te word, en verklaar dat sy voel haar taak is nou om te probeer om plaaslike regering te help herstel, met funksionele metro's wat Suid-Afrika as geheel bevoordeel.<ref name= "Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/01/21/zille-rules-out-standing-for-another-term-as-das-federal-council-chair |title= Zille rules out standing for another term as DA's Federal Council chair |author= Lindsay Dentlinger |publisher= EWN |date= 21 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''22 Januarie''': Die Suid-Afrikaanse kunstenaar Gabrielle Goliath het besluit om PA-leier en Minister van Sport, Kuns en Kultuur, Gayton McKenzie, te dagvaar oor sy besluit om haar uitstalling van die 61ste Venesië Biënnale-geleentheid te onttrek. Goliath se prokureurs het die Gauteng-afdeling van die Hooggeregshof in Pretoria gevra om te verklaar dat McKenzie se pogings om in te meng met en die onafhanklike keurkomitee se besluit om haar werk te kies, te belemmer, ongrondwetlik, onwettig en ongeldig was. Hulle het die hof verder gevra om McKenzie se besluit om haar kunswerk van die geleentheid te onttrek, tersyde te stel en hom te verbied om enige verdere stappe te doen om in te meng met of te belemmer om by die 61ste Venesië Biënnale vertoon te word.<ref name= "Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-01-22-artist-gabrielle-goliath-sues-gayton-mckn-mckenzie-over-cancellation-of-work-for/ |title= Artist Gabrielle Goliath sues Gayton McKenzie over cancellation of work for Venice Biennale |author= Niren Tolsi |publisher= ''Daily Maverick'' |date= 22 Januarie 2026 |access-date= 24 Januarie 2026 }}</ref> *'''26 Januarie 2026''': Die president van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat twee politieke formasies formeel met sy party saamgesmelt het, 'n stap wat hy gesê het nog 'n mylpaal in die groeiende konsolidasie van opposisiemagte voor die plaaslike regeringsverkiesings van 2026 was. Hy het aangekondig dat die Azanian Independent Community Movement en die Creatives Congress Movement saamgesmelt het, met ActionSA en sodoende ActionSA se openbare verteenwoordiging met sewe plaaslike raadslede verhoog, wat die party se nasionale totaal tot byna 150 verteenwoordigers opstoot.<ref>Mbalenhle Butale (26 Januarie 2026). ActionSA boosts representation ahead of 2026 elections with new councillors. MSN, https://www.msn.com/en-za/news/other/actionsa-boosts-representation-ahead-of-2026-elections-with-new-councillors/ar-AA1V0z3V?ocid=BingNewsVerp Besoek 27 Januarie 2026.</ref> *'''31 Januarie 2026''': Helen Zille, voorsitter van die DA se federale raad het bekend gemaak dat die DA se interne peilings daarop dui dat die party ‘n volstrekte meerderheid in Tshwane tydens die munisipale verkiesing kan behaal.<ref>Van der Westhuizen, Gert. 1 Februarie 2026. DA kan Tshwane vat, wys sy eie peilings. [[Netwerk24]]. https://www.netwerk24.com/nuus/politiek/da-kan-tshwane-vat-wys-sy-eie-peilings-20260201-0912 Besoek 2 Februarie 2026.</ref> *'''4 Februarie 2026''': Die leier van die DA, [[John Steenhuisen]], verklaar dat hy nie vir herverkiesing as die party se leier in April 2026 in die DA sal staan nie. Die DA sal dus ‘n nuwe leier vir die Munisipale verkiesings in 2026 verkies.<ref>News24, ‘Mission accomplished’ for Steenhuisen as he bows out of DA leadership contest. 4 Februarie 2026. https://www.news24.com/politics/live-steenhuisen-briefing-on-matters-of-national-importance-20260204-0431 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> *'''14 Februarie 2026''': [[Willie Spies]] word as burgemeesterskandidaat van die VF+ vir die [[Stad Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit|Tshwane Metropolitaanse Munisipaliteit]] aangekondig.<ref>Heyns, Tania, 14 Februarie 2026. Die politikus en die prkureur: VF+ het twee burgermeesterkandidate in Tswane. Maroela Media. https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/die-politikus-en-die-prokureur-vf-het-twee-burgemeesterskandidate-in-tshwane/ Besoek 1 Mei 2026.</ref> *'''16 Februarie''': Die leier van ActionSA, [[Herman Mashaba]], het aangekondig dat hy vir sy party se nominasie vir die burgemeestersverkiesing van Johannesburg sal meeding.<ref name= "Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-makes-his-move-as-he-enters-race-for-joburg-mayor-20260216-0582 |title= Mashaba makes his move as he enters race for Joburg mayor |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 16 Februarie 2026 |access-date= 17 Februarie 2026 }}</ref> *'''20 Februarie''': Helen Zille, die federale uitvoerende leier van die Demokratiese Alliansie, het in Johannesburg se Wyk 102 veldtog gevoer vir Bea Campbell-Cloete, wat gehoop het om die wyk se nuwe raadslid te word. Wyk 102 bestaan uit die voorstede Bryanston, Hurlingham, Blairgowrie, Bordeaux en Randburg se middestad. Indien Campbell-Cloete die wyk se volgende raadslid word, sal haar proporsionele verteenwoordiging (PR) raadslid se setel vakant word. Dit sal Zille toelaat om daardie setel te vul en by die Johannesburgse Stadsraad aan te sluit, wat Zille beplan om te doen indien die geleentheid hom voordoen. Ten spyte daarvan dat Wyk 102 tradisioneel 'n DA-vesting is, het die party gesê dat hulle niks aan die toeval oorlaat nie en steeds 'n gefokusde veldtog voer.<ref name= "Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/political-chess-ward-102-win-could-unlock-zilles-path-to-the-joburg-mayoral-chain-20260220-0464 |title= Political chess: Ward 102 win could unlock Zille’s path to the Joburg mayoral chain |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 20 Februarie 2026 |access-date= 21 Februarie 2026 }}</ref> *'''21 Februarie''': ActionSA het aangekondig dat hul leier, [[Herman Mashaba]], hul kandidaat vir burgemeester van Johannesburg sal wees, nadat hulle as die voorkeurkandidaat uit 'n kortlys van vyf na vore gekom het.<ref name= "Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate">{{cite web|url= https://www.enca.com/breaking-news-herman-mashaba-named-actionsa-joburg-mayoral-candidate |title= Herman Mashaba Named ActionSA Joburg Mayoral Candidate |author= |publisher= eNCA |date= 21 Februarie 2026 |access-date= 22 Februarie 2026 }}</ref> *'''23 Februarie''': Die [[Msunduzi Plaaslike Munisipaliteit]] het tydens 'n media-inligtingsessie aangekondig dat munisipale werknemers wat verbonde is aan die uMkhonto weSizwe Party (MKP) gekoppel is aan beweerde [[sabotasie]] van die munisipaliteit se waterinfrastruktuur. Daar is opgemerk dat die watertoevoer na regeringsinstellings ingemeng is en 'n wateronderbreking tot gevolg gehad het. Die munisipaliteit het gesê die inmenging was polities gemotiveerd en het bevestig dat hulle 'n ondersoek na die saak van stapel gestuur het.<ref name= "MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mk-party-linked-municipal-workers-accused-of-sabotaging-pietermaritzburg-water-supply-20260223-0704 |title= MK Party-linked municipal workers accused of sabotaging Pietermaritzburg water supply |author= Sakhiseni Nxumalo |publisher= news24 |date= 23 Februarie 2026 |access-date= 24 Februarie 2026 }}</ref> *'''26 Februarie''': 'n Voormalige ActionSA Johannesburg PR-raadslid het die party verlaat om by die Demokratiese Alliansie aan te sluit. Mandla Nyaqela het ActionSA-leier [[Herman Mashaba]] daarvan beskuldig dat hy 'n diktator is en gesê dat geen keuse of outonomie aan die partylede gegee is nie, en dat almal moes stem volgens wat Mashaba wou hê. Hy het 'n voorbeeld van 'n komende Johannesburgse raadsvergadering aangehaal om 'n adjunkburgemeester te verkies, waar hy gesê het dat alle ActionSA-raadslede aangesê is om volgens Mashaba se besluit te stem, en hy het verder beweer dat die party 'n kultus was. Ongeveer 50 ander ActionSA-lede het die party verlaat en terselfdertyd by die DA aangesluit. Die lede was meestal van [[Soweto]] en was voorheen by vyf ActionSA-takke, insluitend Dobsonville, Zondi, Jabulani, Braamfischerville en Mofolo. DA Federale uitvoerende-voorsitter en Johannesburgse burgemeesterskandidaat Helen Zille het die nuwe partylede verwelkom tydens 'n vergadering in Dobsonville, Soweto op 26 Februarie 2026, waar sy gesê het dat daar verwag word dat verskeie meer ActionSA-lede by die DA sal aansluit.<ref name= "Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/mashaba-is-a-dictator-actionsa-councillor-defects-to-da-along-with-soweto-branches-20260226-0650 |title= Mashaba ‘is a dictator’: ActionSA councillor defects to DA, along with Soweto branches |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref><ref name= "Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/02/26/zille-welcomes-former-actionsa-member-mandla-nyaqela-to-da |title= Zille welcomes former ActionSA member Mandla Nyaqela to DA |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 26 Februarie 2026 |access-date= 26 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die burgemeester van Kaapstad, [[Geordin Hill-Lewis]], het aangekondig dat hy vir die posisie van Leier van die Demokratiese Alliansie sal staan. Met die bekendstelling van sy veldtog in Elsie's River het hy gesê dat hy 'n diep liefde vir Suid-Afrika het en die land wil laat werk. Sy kandidatuur vir die rol is genomineer deur mede-DA-lid en Minister van Basiese Onderwys, [[Siviwe Gwarube]], wat gesê het sy doen dit met oortuiging en glo in 'n nuwe generasie leiers. By die aankondiging het senior partylede die DA se beduidende voortgesette suksesse met regering en dienslewering in Kaapstad uitgelig.<ref name= "Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job">{{cite web|url= https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-02-27-time-to-renew-hilllewis-declares-bid-for-das-top-job/ |title= Time to renew — Hill-Lewis declares bid for DA’s top job |author= Alpha Ramushwana |publisher= [[Daily Maverick]] |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 28 Februarie 2026 }}</ref> *'''27 Februarie''': Die Demokratiese Alliansie (DA) se Gautengse Wetgewerleier, [[Solly Msimanga]], het bevestig dat hy 'n nominasie aanvaar het om vir die posisie van DA Federale Voorsitter te staan. By sy aankondiging in Pretoria het Msimanga, wat die party sedert 2023 in die Gautengse Wetgewer gelei het, gesê hy is nederig oor die nominasie en gesê dat hy dit nie vir titel of prestige aanvaar nie, maar vir 'n doel. Hy het hom daartoe verbind om te werk om die aantal DA-burgemeesters buite die Wes-Kaap te verhoog.<ref name= "Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/geordin-hill-lewis-solly-msimanga-enter-da-leadership-race |title= Geordin Hill-Lewis, Solly Msimanga Enter DA Leadership Race |author= |publisher= eNCA |date= 27 Februarie 2026 |access-date= 1 Maart 2026 }}</ref> *'''28 Februarie''': Daar is berig dat Suid-Afrikaners die meerderheid van die politieke skenkings wat vir die tydperk September tot Desember 2025 verklaar is, aan die Demokratiese Alliansie gegee het. Van die totale veldtogbefondsing wat aan die vyf politieke partye gegee is wat skenkings vir daardie tydperk verklaar het, het Suid-Afrikaanse skenkers meer as 89% aan die DA gegee.<ref name= "DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/da-gets-lions-share-of-r35m-political-donations-declared-for-september-to-december-20260227-1143 |title= DA gets lion’s share of R35m political donations declared for September to December |author= Jan Gerber |publisher= news24 |date= 28 Februarie 2026 |access-date= 2 Maart 2026 }}</ref> *'''1 Maart''': Die [[Demokratiese Alliansie]] het verklaar dat, gebaseer op vorige kiesersopkomsdata, indien 490 000 geregistreerde DA-kiesers in Johannesburg in die munisipale verkiesings opdaag en op beide stembriewe vir die DA stem, die party 'n volstrekte meerderheid in die Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit sou verseker.<ref name= "DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille">{{cite web|url= https://www.businessday.co.za/politics/2026-03-01-da-needs-490000-voters-to-win-outright-majority-in-joburg-says-zille/ |title= DA needs 490000 voters to win outright majority in Joburg, says Zille |author= Hajra Omarjee |publisher= Business Day |date= 1 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''3 Maart''': Meer aankondigings is gemaak met betrekking tot diegene wat vir topposisies in die DA se Federale Uitvoerende Gesag staan. Die party se Nasionale Vergadering Huisvoorsitter [[Werner Horn]] en Adjunkminister van Finansies [[Ashor Sarupen]] het veldtogte vir die rol van Federale Raadsvoorsitter van stapel gestuur.<ref name= "After Zille: The battle for the DA’s power engine begins">{{cite web|url= https://www.news24.com/politics/after-zille-the-battle-for-the-das-power-engine-begins-20260303-0528 |title= After Zille: The battle for the DA’s power engine begins |author= Velani Ludidi |publisher= news24 |date= 3 Maart 2026 |access-date= 4 Maart 2026 }}</ref> *'''9 Maart''': Die Verkiesingskommissie het begin met 'n landwye poging vir aanlyn kieserregistrasie. Die Kommissie het alle in aanmerking komende burgers aangemoedig om sy OVK-selfbedieningsportaal te gebruik om te registreer, hul besonderhede op te dateer en hul kieserstatus aanlyn na te gaan, voor die verkiesingsdag. Verder het die Kommissie ook begin om sy registrasieveldtogte en burgerlike opvoedingspogings by skole en universiteite te verhoog.<ref name= "IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls">{{cite web|url= https://www.enca.com/news-top-stories/iec-pushes-online-voter-registration-ahead-2026-municipal-polls |title= IEC Pushes Online Voter Registration Ahead Of 2026 Municipal Polls |author= |publisher= eNCA |date= 9 Maart 2026 |access-date= 14 Maart 2026 }}</ref> *'''1 April''': Daar is berig dat die Verkiesingskommissie van Suid-Afrika (OVK) besig was om meer as 70 000 werknemers te werf en op te lei om te help met die registrasienaweek wat op 20 en 21 Junie 2026 plaasvind. Die OVK het sy verkiesingslogo en slagspreuk, "Get Up, Show Up, Vote", by die Gallagher-konferensiesentrum onthul. OVK-voorsitter Mosotho Moepya het gesê albei is ontwerp om die jeugstem te lok.<ref name= "IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend">{{cite web|url= https://www.ewn.co.za/2026/04/01/iec-to-recruit-over-70k-staffers-to-oversee-voter-registration-weekend |title= IEC to recruit over 70k staffers to oversee voter registration weekend |author= Alpha Ramushwana |publisher= EWN |date= 1 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''3 April''': [[News24]] het berig oor hoe DA-kandidaat vir Johannesburg se burgemeester, Helen Zille, 'n nuwe soort veldtog voer - een wat humor en [[sosiale media]] gebruik om ernstige infrastruktuurkwessies aan te spreek. Zille het gesê sy voer 'n digitale-eerste veldtog wat 'n aanpassing was van hoe die verbruik van nuus en media in die algemeen as gevolg van tegnologie ontwikkel het. Sy het haar jong veldtogspan geprys vir innoverend wees en vir enigiets gereed wees, wat die veldtoginhoud prettig maak. news24 het ook opgemerk hoe die ANC-beheerde Stad Johannesburg aandag gegee het aan infrastruktuurkwessies onmiddellik nadat Zille se veldtog inhoud daaroor vrygestel het. Dit, ten spyte daarvan dat dieselfde probleme reeds deur inwoners deur amptelike kanale aangemeld is.<ref name= "TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics">{{cite web|url= https://www.news24.com/southafrica/news/tiktok-and-trenches-zilles-digital-election-campaign-stunts-shake-up-joburg-politics-20260402-1228 |title= TikTok and trenches: Zille’s digital election campaign stunts shake up Joburg politics |author= Alex Patrick |publisher= news24 |date= 3 April 2026 |access-date= 4 April 2026 }}</ref> *'''12 April''': Tydens die [[Demokratiese Alliansie Federale Kongres van 2026]] is [[Geordin Hill-Lewis]]] as Federale Party Leier verkies. [[Solly Msimanga]] as die party se federale voorsitter. [[Solly Malatsi]], [[Cilliers Brink]] en [[Siviwe Gwarube]] is verkies as die drie adjunk-federale voorsitters. [[Ashor Sarupen]] is verkies tot voorsitter van die Federale Raad met JP Smith, Thomas Walters en Carl Pophaim as sy adjunkte.<ref name="MGResults">{{Cite web |last=Bega |first=Sheree |date=2026-04-12 |title=Hill-Lewis takes helm of DA leadership |url=https://mg.co.za/politics/2026-04-12-hill-lewis-takes-helm-of-da-leadership/ |access-date=2026-04-12 |website=The Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> Die federale leierskap wat by hierdie kongres verkies is, sal die party na die 2026 Suid-Afrikaanse munisipale verkiesings lei.<ref>{{Cite web |last=Kotze |first=Dirk |date=2026-02-10 |title=South Africa’s biggest opposition party will head to municipal elections with new leaders: what does it all mean? |url=http://theconversation.com/south-africas-biggest-opposition-party-will-head-to-municipal-elections-with-new-leaders-what-does-it-all-mean-275404 |access-date=2026-02-22 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref> *'''12 April''': Die drie partye ([[Build One South Africa]], [[GOOD]] en [[RISE Mzansi]]) kondig aan dat die samesmelting bekend as [[Unite for Change]] op ys te plaas en gesê dat "dit nie effektief geïmplementeer kan word onder die druk van 'n verkiesingsveldtog nie. Gevolglik het die partye bepaal dat die beste opsie is om individueel aan die plaaslike owerheidsverkiesings van 2026 deel te neem en daarna konsolidasie na te streef".<ref>{{Cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=‘Unite for Change’ stalls as BOSA breaks ranks with new merger |url=https://www.news24.com/southafrica/news/unite-for-change-stalls-as-bosa-breaks-ranks-with-new-merger-20260414-1093 |access-date=2026-04-14 |website=News24 |language=en-US}}</ref> *'''16 April''': Die leier van die Ekonomiese Vryheidsvegters (EFF), Julius Malema, is tot vyf jaar tronkstraf gevonnis nadat hy skuldig bevind is aan aanklagte wat verband hou met die onwettige besit van 'n [[vuurwapen]] en ammunisie, die openbare afvuur van 'n vuurwapen en roekelose bedreiging. Die dade is deur Malema tydens 'n saamtrek gepleeg. Daar is bevind dat hierdie dade deur Malema voor die geleentheid beplan is. Malema is ook onbevoeg verklaar om 'n vuurwapen te besit. Vonnisoplegging het in die Oos-Londense Landdroshof plaasgevind.<ref name= "Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines">{{cite web|url= https://www.citizen.co.za/news/south-africa/courts/julius-malema-sentenced-to-direct-imprisonment-and-fines/ |title= Julius Malema sentenced to direct imprisonment and fines |author= Vhahangwele Nemakonde and Molefe Seeletsa |publisher= The Citizen |date= 16 April 2026 |access-date= 16 April 2026 }}</ref> *'''30 April''': President Cyril Ramaphosa het die datum van die verkiesing aangekondig, dit sal op 4 November 2026 plaasvind.<ref>{{Cite web|url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2026-04-30-save-the-date-4-november-local-government-election-date-announced-by-ramaphosa/|title=Save the date: 4 November local government election date announced by Ramaphosa|last=O'Regan|first=Victoria|date=2026-04-30|website=Daily Maverick|language=en|access-date=2026-05-05}}</ref> ==Meningspeilings== {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;" ! rowspan="2"|Peilingsorganisasie ! rowspan="2"|Veldwerkdatum ! rowspan="2"|Steekproef-<br>grootte ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[African National Congress|ANC]] ! class="unsortable" style="width:60px;" |[[Demokratiese Alliansie|DA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|MK]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Ekonomiese Vryheidsvegters|EVV]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Vryheidsfront Plus|VF+]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[ActionSA|ASA]] ! class="unsortable" style="width:50px;" |[[Patriotic Alliance|PA]] ! rowspan="2" class="unsortable" |[[Lys van politieke partye in Suid-Afrika|Ander]] ! rowspan="2"|Onseker{{Efn|Sluit onthouding en geen-antwoord reaksies in}} ! rowspan="2" data-sort-type="number"|Voorsprong |- ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|African National Congress}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Demokratiese Alliansie}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{Party color|uMkhonto we Sizwe (political party)}};" | ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Ekonomiese Vryheidsvegters}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Inkatha Vryheidsparty}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Vryheidsfront Plus}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|ActionSA}};"| ! data-sort-type="number" style="background:{{party color|Patriotic Alliance}};"| |- |Social Research Foundation/The Common Sense<ref>{{cite web|url=https://www.thecommonsense.co.za/Polls/anc-leads-da-by-11-points-in-latest-poll|title=ANC loop DA met 11 punte voor in jongste peiling |website=The Common Sense}}</ref> |Maart 2026 |2&nbsp;222 |style="background:#CCFFCC;"|'''39%''' |28% |10% |6% |5% |4% |3% |3% |Nvt |Nvt |style="background:{{party color|African National Congress}};color:#FFFFFF;"|11 |- |} {{notelist}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Verkiesings in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Verkiesings in Suid-Afrika]] 0k78ms0mm61mppl27cmwu995ky4n0z1 Wes-Filippynse See 0 454451 2901761 2900201 2026-05-06T08:33:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901761 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Waterliggaam | Naam = Wes-Filippynse See | Inheemse_naam = {{Native name|fil|Kanlurang Dagat ng Pilipinas}} | Ander_name = Karagatang Kanlurang Pilipinas | Afkorting = WPS | Beeld = West Philippine Sea.svg | Beeld_byskrif = Kaart wat die benaderde ligging van die Wes-Filippynse See binne die Suid-Chinese See toon | Kaart = Locatie West-Filipijnse Zee.png | Kaart_byskrif = Aanduiding van die gebied van die Wes-Filippynse See soos gedefinieer deur die Filippynse regering | Koördinate = {{Koördinate|15|N|118|O|type:waterbody_scale:5000000|aansig=inlyn,titel}} | Ligging = [[Suid-Chinese See]] | Lande = [[Filippyne]] | Soort = Deel van die [[Suid-Chinese See]] / See van die [[Stille Oseaan]] | Oppervlakte = Deel van die Filippyne se [[uitsluitlike ekonomiese sone]] | Eiland = [[Luzon]], [[Palawan]], [[Spratly-eilande]], [[Scarborough-sandbank]] | Nedersettings = [[Manila]], [[Puerto Princesa]], [[Zambales]] }} Die '''Wes-Filippynse See''' ([[Filippyns]]: ''Kanlurang Dagat ng Pilipinas'';<ref>{{cite web |title=Senate Bill No. 405, 19th Congress |url=https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/3816634606!.pdf |publisher=[[19th Congress of the Philippines]] |access-date=2024-08-27 |language=en |date=2022-07-01}}</ref><ref>{{cite web |title=Pnoy, naalala sa tensyon sa China |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2024/06/25/2365382/pnoy-naalala-sa-tensyon-sa-china |publisher=Philstar.com |access-date=2024-08-27 |language=fil |date=2024-06-25 |quote=Kaya’t naalala ng mga Pilipino kung paano iginiit ni dating pangulo ang mga karapatan ng bansa sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas sa paggunita sa anibersaryo ng kanyang kamatayan sa gitna ng kasalukuyang tensyon sa lugar kasunod ng panghihimasok ng China.}}</ref> of ''Karagatang Kanlurang Pilipinas'';<ref>{{cite web |title=Ang West Philippine Sea: Isang Sipat |trans-title=El Mar de Filipinas Occidental: Una Breve Descripción |url=https://dfa.gov.ph/images/2015/center/doc/WPS_Isang%20Sipat.pdf |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)]] |access-date=2022-02-18 |language=fil |date=2014-12-01 |page=2 |quote=Nasa kanlurang bahagi ng Pilipinas ang Karagatang Kanlurang Pilipinas o West Philippine Sea (WPS). |archive-date=2022-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306100315/https://dfa.gov.ph/images/2015/center/doc/WPS_Isang%20Sipat.pdf |url-status=dead }}</ref> afgekort as '''WPS''') is die benaming wat deur die regering van die [[Filippyne]] gebruik word vir dié dele van die [[Suid-Chinese See]] wat binne die land se [[uitsluitlike ekonomiese sone]] val. Die term is oorspronklik in die 1960’s gebruik om te verwys na die watermassa aan die oostelike kus van die Filippyne. Die naam is later in die middel 2000’s hergebruik deur die Filippynse regering om te verwys na die watermassa aan die land se westekant rondom die [[Spratly-eilande]] en [[Scarborough-sandbank]] weens territoriale geskille met die [[Volksrepubliek China]]. Die Filippynse regering het die amptelike gebruik van die benaming "Wes-Filippynse See" in [[2012]] verpligtend gemaak. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van die Filippyne]] ok845wi7jx8wykrhu8zms5vu9kbrjjz Gebruikerbespreking:Gaius le Roux 3 458094 2901621 2901552 2026-05-05T16:21:01Z Aliwal2012 39067 /* Skryfwedstryd */ 2901621 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:35, 20 Februarie 2026 (UTC) == Byvoegings by [[Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum]]-artikel == Ek wil graag teks en foto’s oor die verskillende artefakte van die SALM-museum byvoeg, maar ek is nie seker of ek by die bestaande inligting en foto’s teks en foto’s moet byvoeg en of ek ’n splinternuwe inskrywing moet begin nie. Die inhoud van die voorgestelde artikel kan in elk geval soos volg lyk: '''Die vroeë tydperk (1976 tot 1980)''' Hierdie gedeelte sal handel oor die Museum by Lanseria, museumvliegtuie by Snake Valley en die SALM-museum se uitstallings by Aviation Africa in Oktober 1977. '''Lugskoue wat van 1991 tot 2008 gehou is''' Internasionale Museumdag op 18 Mei 1991 Lugskou: die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop Die eerste Museumvliegdag op 21 Augustus 1993 SALM-museum-vliegtuie by Waterkloof: Die viering van die SALM se 80ste bestaansjaar en Africa Aerospace and Defence 2000 en 2002 '''Vliegtuie en ander artefakte by Swartkop, Port Elizabeth en Ysterplaat''' Besoek aan Swartkop op 31 Mei 2008 en moontlik ander datums: binne- en buite-uitstallings Besoek aan Port Elizabeth op 22 November 2005 Besoek aan Ysterplaat op 2 Desember 2005 en moontlik artefakte op ander datums afgeneem [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:27, 17 Februarie 2026 (UTC) == Stulugturbine == {{ping|Gaius le Roux}}, ek het die artikel [[Stulugturbine]] uit Engels (Ram air turbine) vertaal maar is nie 100% of die naam korrek is nie. Jou opinie asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:43, 27 Februarie 2026 (UTC) :Daar is steun vir die vertaling "stulugturbine" in die Konseplys Vliegtuigbouterme wat ek het. Al die samestellings met "ram-air" en "turbine" word as "stulug-" en "turbine-" vertaal. :In die Terblanche- tegniese woordeboek wat ek het, word "ram jet" (die simpleks) as "stustraalenjin" OF 'stustraalvliegtuig" (ook "stustraler") vertaal. :As mens al hierdie terme as analoë gebruik, is daar steun vir "stu". :Ek het tot onlangs net in Engels gewerk wanneer ek met lugvaartterme gewerk het. Vandat ek op die Afrikaanse Wikipedia werk, werk ek met Afrikaanse lugvaartterme. Ek is dus nog aan die begin met Afrikaans wat die lugvaart betref en leer nog. Ek moet my ongelukkig op die bronne verlaat wat ek het omdat ek tans nie veel praktiese ervaring van Afrikaanse lugvaartterme het nie. Daarom moet ek soms heelwat navorsing doen wanneer ek lugvaartterme na Afrikaans moet vertaal. Soms omskryf ek 'n term in plaas daarvan om die Engelse term in Afrikaans te vertaal. :Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 14:41, 27 Februarie 2026 (UTC) == Name van die verskillende klappe == {{ping|Gaius le Roux}}, ek soek die korrekte name vir die volgende: * Plain flap * Split flap * Slotted flap * Fowler flap - ek dink Fowlerklap kan doen hier. * Junkers flap * Gouge flap * Fairey-Youngman flap * Zap flap * Krueger flap - bestaan reeds as [[Krueger-klap]] * Gurney flap * Leading edge flap (leirandklap)? * Blown flap Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 28 Februarie 2026 (UTC) :Middag, Oesjaar :Dis ongeveer 13:30 op Saterdag, was vanoggend in die winkels, gaan nou eers aan met eie projek. Môre kom die kleinkinders kuier; ek hoop om Maandag aan hierdie terme te werk. :Groete [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-13155-32|&#126;2026-13155-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-13155-32|talk]]) 11:36, 28 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie. Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:38, 28 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|Gaius le Roux}}, staak asb die gewoonte om net in hoofletters te skryf. Ons volg standaard skryf reëls. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:25, 1 Maart 2026 (UTC) == Flaperon == {{ping|Gaius le Roux}}, wat sê jou slim boek is 'n Flaperon in Afrikaans? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:44, 1 Maart 2026 (UTC) == Ontmoet == {{ping|Gaius le Roux}}, kan ons more ontmoet? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 30 Maart 2026 (UTC) :Ja, 10:00, maar waar? Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:41, 30 Maart 2026 (UTC) ::Goeie naand, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Ek het vergeet môre, Dinsdag, 31 Maart 2026, is wasdag - so ons sal nie kan ontmoet nie. Liewer op 'n ander dag, asseblief. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 17:10, 30 Maart 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]], was agter die ore ook! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:12, 30 Maart 2026 (UTC) == Oefensessie == Hallo Gaius, jou "Oefensessies" kan liefs in die '''Sandput''' uitgevoer word. (Klik op die 6de duimnael in die linkerkantbalk). Daar kan jy na hartelus eksperimenteer, sonder om teks aan 'n bestaande artikel te verander. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:21, 2 April 2026 (UTC) :Goeie dag, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Ek het eers probeer om in die sandput te oefen voordat ek in die teks van die bestaande artikel geoefen het. Die sandput het my ongelukkig nie toegelaat om die stappe te volg wat ek op die ou end in die bestaande teks gevolg het nie. Dit is hoekom ek in die bestaande teks in plaas van in die sandput geoefen het. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 05:02, 3 April 2026 (UTC) ::Jy moes 'n advokaat geword het, jy gee my grys hare! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:12, 3 April 2026 (UTC) == Redigeer van Lockheed Constellation == Hallo Gaius, klik asb op die artikel se "Wys geskiedenis" sodat jy kan sien wat daar (aanlyn) aangaan. Jy hoef nie "LET WEL: Ek is nog nie klaar nie - ek wil nog foto's byvoeg." te meld nie, ons kan sien jy is nog besig! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:16, 2 Mei 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]Ten spyte daarva dat julle gesien het ek is besig, het julle veranderings aangebring; gevolglik het my wysigings verlore geraak, en nou moet ek alles oordoen! Oesjaar het gesê hy gaan die "Die" uit die titel van die artikel uithaal. Het jy of Oesjaar dit gedoen? Ek het gehoop Oesjaar sal my bel voordat hy die wysiging aanbring. Ek is nie te kwaad nie, ek sal nie doodgaan nie en sal niks daarvan oorkom om die wysigings weer aan te bring nie! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 13:42, 2 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Gaius le Roux}}, gaan kyk asb in die ''Wys Geskiedenis'' blad en jy sal sien dat ek nog nie EEN keer in jou artikel gekrap het nie. Ag nee... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:05, 2 Mei 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], ek het gaan kyk. Dit is Aliwal2012 wat die artikel geskuif het en sodoende die "Die" in die titel verwyder het. (Ek het hom daarvoor bedank.) Ek het jou naam genoem omdat jy gesê jy gaan later die middag (Satermiddag) die nodige doen om die "Die" te verwyder. Ek sien BurgerT het ook iets gewysig. :::My wysigings het waarskynlik verlore geraak toe Aliwal2012 die artikel geskuif het. MAAR, ek is nie meer kwaad nie en ek het in die proses om die wysigings oor te doen baie geleer, so dit het alles gehelp. :::In die stadium wat ek ontdek my wysigings is verlore, was ek gefrustreerd omdat ek toe reeds baie tyd aan die artikel gespandeer het. Maar nou is alles verby en dit is 'n nuwe dag en ek kan voortgaan! Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 05:27, 3 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd == Hallo. Ek hoop jy beplan om 'n artikel in te skryf vir die [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026|Skryfwedstryd]]. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 06:25, 5 Mei 2026 (UTC) :Ja @[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek beoog om dit te doen. Ek is net nog besig om aan die artikel te skaaf. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 07:25, 5 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|Gaius le Roux}} Hallo, laat weet die gemeenskap asb dringend watter artikel(s) jy vir die skryfwedstryd wil inskryf. ::Die rede hiervoor is dat ander wiki-bydraers dan nie daaraan mag werk nie, tot na die beoordeling afgehandel is. ::Hoop jy vind dit in orde. Groete! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:28, 5 Mei 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], ek wil die artikel Lockheed Constellation vir die kompetisie inskryf, maar jy en BurgertB het reeds op 2 Mei wysigings aan die artikel aangebring. Kan dit steeds ingeskryf word? Ek is ook besig om aan 'n DC-3-artikel te werk wat 'n ingrypende wysiging van die bestaande een sal wees en wil hom ook inskryf. Mag ek hom inskryf wanneer ek klaar is al is dit nie 'n splinternuwe artikel wat geskep sal word nie? Anders sal ek 'n ander, nuwe artikel moet skep. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 09:58, 5 Mei 2026 (UTC) ::::Die reëls sê: dit moet 'n nuwe artikel wees (een wat nog nie bestaan nie), of 'n saadjie ('n baie kort artikel) wat uitgebrei word. ::::Noteer asb jou inskrywing by [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026#Inskrywing]], anders tel dit nie. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:39, 5 Mei 2026 (UTC) :::::Dankie, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], dit is gedoen. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 11:10, 5 Mei 2026 (UTC) feekbz7vfu4y0m3gxz8c2km8cdos35j Wikipedia:Skryfwedstryd 2026 4 458994 2901667 2901549 2026-05-05T18:15:52Z Odriskelmac11 115344 /* Inskrywing */ 2901667 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die volgende skryfwedstryd van die Afrikaanse Wikipedia vind in Mei 2026 plaas. Aan die einde word drie Amazon-geskenkbewyse toegeken. Die uitslag sal in Junie 2026 bekend gemaak word. ===Reëls=== #Die wedstryd begin op 1 Mei 2026, 0:00:01 (Suid-Afrikaanse tyd) en eindig op 31 Mei 2026 om 23:59:59. #'''Daar word vereis dat alle deelnemers geregistreerde gebruikers is'''. As u nog nie 'n gebruikersnaam het nie, skep gerus een [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Teken_in&type=signup hier]. #Deelnemers kan tot op 31 Mei 2026, 23:59:59, inskryf. #Deelnemers kan self kies aan watter artikel(s) hulle vir die wedstryd wil werk. Die enigste vereiste is dat dit 'n nuwe artikel moet wees (een wat nog nie bestaan nie), of dat 'n [[Wikipedia:Saadjie|saadjie]] ('n baie kort artikel) uitgebrei word. Kliek [[:Kategorie:Saadjies|hier]] vir 'n lys van saadjies. Hierdie wedstryd geld alleen vir artikels en nie vir [[:Kategorie:Lyste|lyste]], datumbladsye, sportuitslae ens. nie. #Alleen wysigings wat tydens die verloop van die wedstryd aangebring is, word in ag geneem tydens beoordeling. #Die beoordelaars bepaal die verloop van die wedstryd en gebruik hul diskresie om probleme op te los wat nie in die spelreëls bespreek word nie. #Die beoordelaars en organiseerders mag nie aan die wedstryd deelneem of aan artikels werk nie (behalwe vir die verwydering van vandalisme, ens.). #Die beoordelaars beoordeel die wysigings aan die hand van die beoordelingskriteria hier onder. #Indien enige aangewese '''beoordelaar sou onttrek''' tydens die verloop van die wedstryd, mag 'n aanvaarbare plaasvervanger deur die ander lede in sy plek aangewys word. #Die besluit van die beoordelaars is finaal en geen korrespondensie sal daaroor gevoer word nie. #Die Amazon-geskenkbewyse is: :*1ste prys: R5 000 :*2de prys: R4 000 :*3de prys: R3 000 ===Beoordelingskriteria=== #Die '''inleiding'''. Die inleiding moet nie te lank wees nie, maar ook nie te kort nie. Dit moet 'n begryplike en volledige definisie asook 'n kort opsomming van die onderwerp bied. #Die '''indeling''' of struktuur, waaronder die gebruik van opskrifte en paragrawe. Die struktuur is oorsigtelik, logies en/of handhaaf 'n natuurlike verloop; hoofsake word van bysake onderskei. #Die '''uitleg'''. Die uitleg moenie te veel afwyk van die gebruiklike nie. Waar moontlik, word relevante beelde gebruik. Beelde, tabelle en/of grafieke word sover as moontlik met 'n kort teks beskryf. Die uitleg moenie van die inhoud aflei deur 'n deurmekaar gebruik van beelde, sjablone of ander elemente nie. #Die '''inhoud'''. By 'n goeie artikel is die [[Wikipedia:Neutrale standpunt|inhoud neutraal]] en relevant ten opsigte van die onderwerp en veral so volledig moontlik. Die inhoud moet voldoende wees om die onderwerp goed te dek, maar nie meer vertel as wat noodsaaklik is nie. Die inhoud moet ook nie dele bevat wat duidelik onensiklopedies is nie. Die hele artikel moet langer as 5&nbsp;000 grepe wees. Beelde, tabelle, sjablone en/of grafieke word slegs gebruik indien hulle relevant is tot die inhoud van die artikel. #Die '''styl'''. Hieronder val leesbaarheid, grammatika, spelling, woordkeuse en sinsbou. Die taalgebruik is sover as moontlik op die algemene leser gerig: die Afrikaans wat die artikel gebruik, is toeganklik vir die belangstellende, niegespesialiseerde leser met 'n gemiddelde algemene ontwikkeling. #Die '''[[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieerbaarheid]]'''. Omstrede bewerings in 'n artikel moet deur 'n bronvermelding ondersteun word. Die gebruikte bronne moet sover as moontlik relevant en van toepassing wees op die onderwerp. Bronne moet ook betroubaar wees: die aantal bronne is minder belangrik as die kwaliteit van die bronne. #'''Ingewikkelde wikisintaks is nie 'n vereiste nie'''. Artikels wat nie van inligtingskaste of ingewikkelde tabelle voorsien is nie, sal nie daardeur benadeel word nie. So ook sal gebruikers nie voordeel trek uit die insluiting daarvan nie. #Die beoordelaars beoordeel slegs verbeteringe wat deur die deelnemers self aangebring is. '''Deelnemers moet dus altyd inteken voordat hulle aan 'n artikel werk'''. ==Inskrywing== Inskrywings kan vanaf 1 Mei 2026 hier geplaas word (kliek op "wysig" hierbo, langs die opskrif). # [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]): [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]] #[[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 12:43, 1 Mei 2026 (UTC): [[Transfobie]] #[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]): [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] <!--- Jy kan vir die wedstryd inskryf deur onderaan die lys jou handtekening d.m.w. drie tildes (~~~) agter 'n hekkie (#) te plaas, plus die naam van die artikel waaraan jy wil werk. Byvoorbeeld: # ~~~: [[artikel]] --># [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]): [[Lockheed Constellation]] #[[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]([[Gebruikerbespreking:Odriskelmac11|kontak]]) ==Beoordelaars== #[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] #[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] #[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] #[[Gebruiker:Petterual|Petterual]] [[Kategorie:Wikipedia:Skryfwedstryd]] 9ku3rrp8ha2nvfpvxt1os60o5fyyufh 2901668 2901667 2026-05-05T18:17:54Z Odriskelmac11 115344 /* Inskrywing */ 2901668 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die volgende skryfwedstryd van die Afrikaanse Wikipedia vind in Mei 2026 plaas. Aan die einde word drie Amazon-geskenkbewyse toegeken. Die uitslag sal in Junie 2026 bekend gemaak word. ===Reëls=== #Die wedstryd begin op 1 Mei 2026, 0:00:01 (Suid-Afrikaanse tyd) en eindig op 31 Mei 2026 om 23:59:59. #'''Daar word vereis dat alle deelnemers geregistreerde gebruikers is'''. As u nog nie 'n gebruikersnaam het nie, skep gerus een [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Teken_in&type=signup hier]. #Deelnemers kan tot op 31 Mei 2026, 23:59:59, inskryf. #Deelnemers kan self kies aan watter artikel(s) hulle vir die wedstryd wil werk. Die enigste vereiste is dat dit 'n nuwe artikel moet wees (een wat nog nie bestaan nie), of dat 'n [[Wikipedia:Saadjie|saadjie]] ('n baie kort artikel) uitgebrei word. Kliek [[:Kategorie:Saadjies|hier]] vir 'n lys van saadjies. Hierdie wedstryd geld alleen vir artikels en nie vir [[:Kategorie:Lyste|lyste]], datumbladsye, sportuitslae ens. nie. #Alleen wysigings wat tydens die verloop van die wedstryd aangebring is, word in ag geneem tydens beoordeling. #Die beoordelaars bepaal die verloop van die wedstryd en gebruik hul diskresie om probleme op te los wat nie in die spelreëls bespreek word nie. #Die beoordelaars en organiseerders mag nie aan die wedstryd deelneem of aan artikels werk nie (behalwe vir die verwydering van vandalisme, ens.). #Die beoordelaars beoordeel die wysigings aan die hand van die beoordelingskriteria hier onder. #Indien enige aangewese '''beoordelaar sou onttrek''' tydens die verloop van die wedstryd, mag 'n aanvaarbare plaasvervanger deur die ander lede in sy plek aangewys word. #Die besluit van die beoordelaars is finaal en geen korrespondensie sal daaroor gevoer word nie. #Die Amazon-geskenkbewyse is: :*1ste prys: R5 000 :*2de prys: R4 000 :*3de prys: R3 000 ===Beoordelingskriteria=== #Die '''inleiding'''. Die inleiding moet nie te lank wees nie, maar ook nie te kort nie. Dit moet 'n begryplike en volledige definisie asook 'n kort opsomming van die onderwerp bied. #Die '''indeling''' of struktuur, waaronder die gebruik van opskrifte en paragrawe. Die struktuur is oorsigtelik, logies en/of handhaaf 'n natuurlike verloop; hoofsake word van bysake onderskei. #Die '''uitleg'''. Die uitleg moenie te veel afwyk van die gebruiklike nie. Waar moontlik, word relevante beelde gebruik. Beelde, tabelle en/of grafieke word sover as moontlik met 'n kort teks beskryf. Die uitleg moenie van die inhoud aflei deur 'n deurmekaar gebruik van beelde, sjablone of ander elemente nie. #Die '''inhoud'''. By 'n goeie artikel is die [[Wikipedia:Neutrale standpunt|inhoud neutraal]] en relevant ten opsigte van die onderwerp en veral so volledig moontlik. Die inhoud moet voldoende wees om die onderwerp goed te dek, maar nie meer vertel as wat noodsaaklik is nie. Die inhoud moet ook nie dele bevat wat duidelik onensiklopedies is nie. Die hele artikel moet langer as 5&nbsp;000 grepe wees. Beelde, tabelle, sjablone en/of grafieke word slegs gebruik indien hulle relevant is tot die inhoud van die artikel. #Die '''styl'''. Hieronder val leesbaarheid, grammatika, spelling, woordkeuse en sinsbou. Die taalgebruik is sover as moontlik op die algemene leser gerig: die Afrikaans wat die artikel gebruik, is toeganklik vir die belangstellende, niegespesialiseerde leser met 'n gemiddelde algemene ontwikkeling. #Die '''[[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieerbaarheid]]'''. Omstrede bewerings in 'n artikel moet deur 'n bronvermelding ondersteun word. Die gebruikte bronne moet sover as moontlik relevant en van toepassing wees op die onderwerp. Bronne moet ook betroubaar wees: die aantal bronne is minder belangrik as die kwaliteit van die bronne. #'''Ingewikkelde wikisintaks is nie 'n vereiste nie'''. Artikels wat nie van inligtingskaste of ingewikkelde tabelle voorsien is nie, sal nie daardeur benadeel word nie. So ook sal gebruikers nie voordeel trek uit die insluiting daarvan nie. #Die beoordelaars beoordeel slegs verbeteringe wat deur die deelnemers self aangebring is. '''Deelnemers moet dus altyd inteken voordat hulle aan 'n artikel werk'''. ==Inskrywing== Inskrywings kan vanaf 1 Mei 2026 hier geplaas word (kliek op "wysig" hierbo, langs die opskrif). # [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]): [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]] #[[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 12:43, 1 Mei 2026 (UTC): [[Transfobie]] #[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]): [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] <!--- Jy kan vir die wedstryd inskryf deur onderaan die lys jou handtekening d.m.w. drie tildes (~~~) agter 'n hekkie (#) te plaas, plus die naam van die artikel waaraan jy wil werk. Byvoorbeeld: # ~~~: [[artikel]] --># [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]): [[Lockheed Constellation]] #[[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]([[Gebruikerbespreking:Odriskelmac11|kontak]]): [[Akita-prefektuur]] ==Beoordelaars== #[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] #[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] #[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] #[[Gebruiker:Petterual|Petterual]] [[Kategorie:Wikipedia:Skryfwedstryd]] j2ypu5incb4tqr6fm2g8vmhfwqfn6sa 2901680 2901668 2026-05-05T18:46:17Z Aliwal2012 39067 /* Inskrywing */ 2901680 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die volgende skryfwedstryd van die Afrikaanse Wikipedia vind in Mei 2026 plaas. Aan die einde word drie Amazon-geskenkbewyse toegeken. Die uitslag sal in Junie 2026 bekend gemaak word. ===Reëls=== #Die wedstryd begin op 1 Mei 2026, 0:00:01 (Suid-Afrikaanse tyd) en eindig op 31 Mei 2026 om 23:59:59. #'''Daar word vereis dat alle deelnemers geregistreerde gebruikers is'''. As u nog nie 'n gebruikersnaam het nie, skep gerus een [http://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Spesiaal:Teken_in&type=signup hier]. #Deelnemers kan tot op 31 Mei 2026, 23:59:59, inskryf. #Deelnemers kan self kies aan watter artikel(s) hulle vir die wedstryd wil werk. Die enigste vereiste is dat dit 'n nuwe artikel moet wees (een wat nog nie bestaan nie), of dat 'n [[Wikipedia:Saadjie|saadjie]] ('n baie kort artikel) uitgebrei word. Kliek [[:Kategorie:Saadjies|hier]] vir 'n lys van saadjies. Hierdie wedstryd geld alleen vir artikels en nie vir [[:Kategorie:Lyste|lyste]], datumbladsye, sportuitslae ens. nie. #Alleen wysigings wat tydens die verloop van die wedstryd aangebring is, word in ag geneem tydens beoordeling. #Die beoordelaars bepaal die verloop van die wedstryd en gebruik hul diskresie om probleme op te los wat nie in die spelreëls bespreek word nie. #Die beoordelaars en organiseerders mag nie aan die wedstryd deelneem of aan artikels werk nie (behalwe vir die verwydering van vandalisme, ens.). #Die beoordelaars beoordeel die wysigings aan die hand van die beoordelingskriteria hier onder. #Indien enige aangewese '''beoordelaar sou onttrek''' tydens die verloop van die wedstryd, mag 'n aanvaarbare plaasvervanger deur die ander lede in sy plek aangewys word. #Die besluit van die beoordelaars is finaal en geen korrespondensie sal daaroor gevoer word nie. #Die Amazon-geskenkbewyse is: :*1ste prys: R5 000 :*2de prys: R4 000 :*3de prys: R3 000 ===Beoordelingskriteria=== #Die '''inleiding'''. Die inleiding moet nie te lank wees nie, maar ook nie te kort nie. Dit moet 'n begryplike en volledige definisie asook 'n kort opsomming van die onderwerp bied. #Die '''indeling''' of struktuur, waaronder die gebruik van opskrifte en paragrawe. Die struktuur is oorsigtelik, logies en/of handhaaf 'n natuurlike verloop; hoofsake word van bysake onderskei. #Die '''uitleg'''. Die uitleg moenie te veel afwyk van die gebruiklike nie. Waar moontlik, word relevante beelde gebruik. Beelde, tabelle en/of grafieke word sover as moontlik met 'n kort teks beskryf. Die uitleg moenie van die inhoud aflei deur 'n deurmekaar gebruik van beelde, sjablone of ander elemente nie. #Die '''inhoud'''. By 'n goeie artikel is die [[Wikipedia:Neutrale standpunt|inhoud neutraal]] en relevant ten opsigte van die onderwerp en veral so volledig moontlik. Die inhoud moet voldoende wees om die onderwerp goed te dek, maar nie meer vertel as wat noodsaaklik is nie. Die inhoud moet ook nie dele bevat wat duidelik onensiklopedies is nie. Die hele artikel moet langer as 5&nbsp;000 grepe wees. Beelde, tabelle, sjablone en/of grafieke word slegs gebruik indien hulle relevant is tot die inhoud van die artikel. #Die '''styl'''. Hieronder val leesbaarheid, grammatika, spelling, woordkeuse en sinsbou. Die taalgebruik is sover as moontlik op die algemene leser gerig: die Afrikaans wat die artikel gebruik, is toeganklik vir die belangstellende, niegespesialiseerde leser met 'n gemiddelde algemene ontwikkeling. #Die '''[[Wikipedia:Verifieerbaarheid|verifieerbaarheid]]'''. Omstrede bewerings in 'n artikel moet deur 'n bronvermelding ondersteun word. Die gebruikte bronne moet sover as moontlik relevant en van toepassing wees op die onderwerp. Bronne moet ook betroubaar wees: die aantal bronne is minder belangrik as die kwaliteit van die bronne. #'''Ingewikkelde wikisintaks is nie 'n vereiste nie'''. Artikels wat nie van inligtingskaste of ingewikkelde tabelle voorsien is nie, sal nie daardeur benadeel word nie. So ook sal gebruikers nie voordeel trek uit die insluiting daarvan nie. #Die beoordelaars beoordeel slegs verbeteringe wat deur die deelnemers self aangebring is. '''Deelnemers moet dus altyd inteken voordat hulle aan 'n artikel werk'''. ==Inskrywing== Inskrywings kan vanaf 1 Mei 2026 hier geplaas word (kliek op "wysig" hierbo, langs die opskrif). # [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]): [[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]] #[[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 12:43, 1 Mei 2026 (UTC): [[Transfobie]] #[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]): [[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]] # [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]): [[Lockheed Constellation]] #[[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]] ([[Gebruikerbespreking:Odriskelmac11|kontak]]): [[Akita-prefektuur]] <!--- Jy kan vir die wedstryd inskryf deur onderaan die lys jou handtekening d.m.w. drie tildes (~~~) agter 'n hekkie (#) te plaas, plus die naam van die artikel waaraan jy wil werk. Byvoorbeeld: # ~~~: [[artikel]] --> ==Beoordelaars== #[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] #[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] #[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] #[[Gebruiker:Petterual|Petterual]] [[Kategorie:Wikipedia:Skryfwedstryd]] 8f5tqxnmw2n7o7ygffehquc17eqqfv4 Mjällby AIF 0 459827 2901721 2889841 2026-05-06T00:58:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901721 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | klubnaam = Mjällby | beeld = [[Lêer:Strandvallen_entre.JPG|250px]] | beeldgrootte = 200px | vollenaam = Mjällby Allmänna<br />Idrottsförening | bynaam = | stigting = {{Start date and age|1939|4|1|df=y}} | stadion = Strandvallen, Hällevik | kapasiteit = 6 750 | voorsitter = Magnus Emeus | afrigter = Karl Marius Aksum | liga = Allsvenskan | seisoen = 2025 | posisie = 1ste van 16 (kampioene) | webwerf = {{URL|http://www.maif.se/index.php|maif.se}} | huidige_seisoen = 2025 Mjällby AIF-seisoen | patroon_la1 = _maif24h | patroon_b1 = _maif24h | patroon_ra1 = _maif24h | linkerarm1 = 000000 | liggaam1 = FFEE00 | regterarm1 = 000000 | broek1 = 000000 | kouse1 = FFEE00 | patroon_la2 = _pumagoal23w | patroon_b2 = _pumagoal24w | patroon_ra2 = _pumagoal23w | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF }} '''Mjällby Allmänna Idrottsförening''', ook bekend eenvoudig as '''Mjällby AIF''', is ’n [[Swede|Sweedse]] professionele [[Sokker|sokkerklub]] gebaseer in Hällevik in die Sölvesborg-gemeente. Mjällby AIF is die mees suksesvolle sokkerspan uit die provinsie Blekinge. Die klub se eerste seisoen in die hoogste liga in Swede, die Allsvenskan, was in 1980. Op 20 Oktober 2025 het Mjällby AIF die eerste Sweedse kampioenskapsligaal in die klub se geskiedenis verower.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/2025/oct/20/mjallby-win-unlikely-swedish-title-allsvenskan-football|title='It's all just wonderful': minnows Mjällby win unlikely Swedish title for first time|work=The Guardian|agency=Reuters|date=20 October 2025|accessdate=20 October 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.sverigesradio.se/artikel/mjallby-svenska-mastare-sensationen-ett-faktum|title=Mjällby svenska mästare|work=Radiosporten|first=Andreas|last=Lundin|language=sv|date=20 October 2025|accessdate=20 October 2025|archive-date=20 Oktober 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020212056/https://www.sverigesradio.se/artikel/mjallby-svenska-mastare-sensationen-ett-faktum|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.maif.se Amptelike webwerf] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sweedse sokkerklubs]] 9t1zzatlqru55nujrqh4p54mmgv16xg Nathan Kirsh 0 459848 2901729 2901154 2026-05-06T05:37:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901729 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Nathan Kirsh | bynaam = Natie | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Nathan Kirsh | geboortedatum = [[6 Januarie]] [[1932]] | geboorteplek = [[Potchefstroom]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Eswatini]] | beroep = besigheidsman | bekend = miljardêr-sakeman en filantroop | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Frances Herr | kinders = 3 | webblad = | handtekening = }} '''Nathan "Natie" Kirsh''' (gebore[[ 6 Januarie]] [[1932]]) is 'n Eswatini en Suid-Afrikaanse miljardêr-[[sakeman]] en [[filantroop]]. Hy staan aan die hoof van die Kirsh-groep, wat 'n meerderheidsbelang in die kontant-en-neem-onderneming Jetro Holdings in die staat [[New York (deelstaat)|New York]] besit het, en ook eienaar van Restaurant Depot en Jetro Cash & Carry was. Die groep het ook beleggings in [[Australië]], [[Eswatini]], die [[Verenigde Koninkryk]], die [[VSA]] en [[Israel]]. Hy woon in Eswatini en het verblyf in die Verenigde Koninkryk en die VSA. Forbes het sy welvaart in April 2025 op VS$7,3 miljard geraam.<ref name=Forbes>{{Cite web|title=Nathan Kirsh|url=https://www.forbes.com/profile/nathan-kirsh/|access-date=8 Januarie 2025|website=Forbes|language=en}}</ref> Hy is ook op die [[Verenigde Koninkryk]] se ''Sunday Times'' Rich List 2018 gelys en deur ''[[Forbes]]'' as die rykste persoon in Eswatini aangewys. ==Vroeë lewe en opvoeding== Nathan "Natie" Kirsh is op 6 Januarie 1932 gebore aan Joodse ouers wat van [[Litaue]] na [[Suid-Afrika]] geëmigreer het,<ref name=BloombergIndex/><ref name="Independent-14-02-2010"/><ref>[http://jewishbusinessnews.com/2015/01/12/billionaire-nathan-kirsh-says-obama-is-destroying-jobs-in-swaziland/ Jewish Business News: "Billionaire Nathan Kirsh Says Obama Is Destroying Jobs In Swaziland"] 12 Januarie 2015</ref> en hy het in [[Potchefstroom]] grootgeword.<ref name=Potchefstroom/> Hy het later in 1949 aan die Potchefstroom Boys High gematrikuleer.<ref>{{cite web|title=One of the most Illustrious and successful Old Boys flies into College by Helicopter on the 9th March 2017|url=http://www.potcholdboys.co.za/natie-kirsh-visit-one-of-the-most-illustrious-and-successful-old-boys-flies-into-college-by-helicopter-on-the-9th-march-2017/|website=Potchefstroom Old Boys' Society|date=9 Maart 2017|accessdate=30 Maart 2019}}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy het min [[antisemitisme]] in Potchefstroom teëgekom: “Dit was 'n baie gemaklike en goeie omgewing om in groot te word.”<ref name=jp/> Hy het ook by die Arbeiders-Sionistiese jeugbeweging Habonim Dror aangesluit.<ref name=jp>[https://www.youtube.com/watch?v=LiElqHU6HTg Nathan Kirsh - a conversation with Irina Nevzlin] Museum of the Jewish People. 2016</ref> Hy het in 1952 'n Baccalaureusgraad in Handel aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] verwerf. Hy het ook 'n eredoktorsgraad van die Universiteit van Swaziland.<ref>{{cite web|title=Nathan Kirsh Swaziland Billionaire|url=http://africanmillionaire.net/2014/01/natie-kirsh-swaziland-billionaire-kirs/|website=African Millionaire|accessdate=16 Februarie 2016}}</ref> ==Loopbaan== In 1952 het Kirsh sy moeder begin help met die bedryf van sy vader se oorspronklike moutfabriek in Potchefstroom, en toe, in 1958,<ref name=BloombergIndex>[https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/nathan-kirsh/ "Bloomberg Billionaires Index", ''Bloomberg'', 27 Maart 2019.]</ref> sy eie eerste onderneming van stapel gestuur,<ref name=Fifre>[http://www.leader.co.za/article.aspx?s=1&f=1&a=1911 "How Natie Kirsh built his global business" by Ian Fifre ''The Financial Mail'', 1 April 2010.</ref> en 'n mieliemeul- en moutbesigheid in Eswatini gestig.<ref name=Buss.Report/> Nadat hy in 1968 na Suid-Afrika teruggekeer het, het hy in 1970<ref name=Buss.Report/> Moshal Gevisser, 'n Suid-Afrikaanse groothandel-voedselverspreider met 'n loodsprogram vir kontant-en-neem-dienste, verkry.<ref name=Buss.Report/><ref name=BloombergIndex/> Destyds het die Suid-Afrikaanse [[apartheid]]sregering wit sake-eienaars verhoed om in swart woonbuurte handel te dryf, en Kirsh het Moshal Gevisser<ref name=BloombergIndex/> begin gebruik om goedere aan swart winkeleienaars te verskaf.<ref name=Buss.Report/> As 'n kontant-en-neem-onderneming het<ref name=BloombergIndex/> Moshal Gevisser 'n dominante voedselkleinhandelaar in Suid-Afrika geword.<ref name=Buss.Report/> In Junie 1976 het hy Jetro, 'n kontant-en-neem-winkel in Brooklyn, New York, gestig.<ref name=BloombergIndex/> Hy het Restaurant Depot in 1994 verkry,<ref name=BloombergIndex/> en toe sy eerste kleinhandelwinkel in New York in 1995 geopen, en Jetro en Restaurant Depot het as susterondernemings onder Jetro Holdings begin bedryf.<ref name=BloombergIndex/> In 2003 het [[Warren Buffett]] ingestem om 'n minderheidsaandeel van Jetro Holdings te koop, maar hy en Kirsh kon nie oor die voorwaardes ooreenkom nie.<ref name="The-Quiet-52">{{cite news|title=The Quiet Billionaire in Wall Street's Backyard|newspaper=Bloomberg Businessweek|date= 19–25 Nov 2012|page=52}}</ref> Teen Augustus 2018 het Kirsh 75 persent van Jetro Holdings besit, wat ongeveer 115 Jetro Cash & Carry en Restaurant Depot-winkels in die Verenigde State gehad het.<ref name=BloombergIndex/> Daardie jaar het die Independent berig dat verskeie van Kirsh se maatskappye in die [[Britse Maagde-eilande]] en in [[Liberië]] geregistreer was, wat albei op die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling se belastingparadys-"gryslys" gelys is.<ref name="Independent-14-02-2010">[https://www.independent.co.uk/news/business/news/slackbelly-trouble-at-tradition-exdirector-sues-broking-firm-1898738.html SlackBelly: Trouble at Tradition: Ex-director sues broking firm] ''The Independent'', 14 Februarie 2010</ref> Kirsh Holdings Group, Kirsh se primêre houergroep, besit steeds die helfte van Swazi Plaza Properties.<ref name=Potchefstroom/> In die laat 1970's het hy ook Magal Security Systems van Israel Aerospace Industries verkry en die maatskappy in 1993 op Nasdaq genoteer.<ref name=Buss.Report>{{cite news | url=https://www.iol.co.za/business-report/international/sa-billionaire-kirsch-making-a-fortune-from-selling-us-groceries-1421005 | title=SA billionaire Kirsch making a fortune from selling US groceries | via=IOL | date=11 November 2012 | author=Blooomberg | accessdate=18 April 2021 }}</ref> In 2009 was Kirsh 'n direkteur en het hy 'n 24,2 persent-belang in Magal Security besit,<ref>[https://mayafiles.tase.co.il/RPdf/480001-481000/P480014-00.pdf "AGM of Shareholders of Magal Security Systems Ltd", Magal Security Systems, 19 November 2009.]</ref> wat kontroversie ontlok het deur heinings in [[Israel]] te verskaf.<ref>[http://www.whoprofits.org/Company%20Info.php?id=546f Magal Security Systems Ltd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719152157/http://www.whoprofits.org/Company%20Info.php?id=546f |date=19 Julie 2011 }} Who Profits?, 15 Desember 2007.]</ref><ref>[http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23792516-city-spy-morrisons-vs-m-and-s-in-bolland-fight.do City Spy: Morrisons vs M&S in Bolland fight] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111211624/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23792516-city-spy-morrisons-vs-m-and-s-in-bolland-fight.do |date=11 Januarie 2010 }} ''London Evening Standard'', 8 Januarie 2010.</ref> In 2014 het Kirsh sy 40 persent-belang in Magal aan FIMI verkoop.<ref>[https://www.marketwatch.com/press-release/fimi-opportunity-fund-the-leading-private-equity-fund-in-israel-has-concluded-the-transaction-to-acquire-40-of-the-companys-shares-2014-10-01 " FIMI Opportunity Fund, the Leading Private Equity Fund in Israel, has Concluded the Transaction to Acquire 40% of the Company's Shares"; ''Market Watch''; 1 Oktober 2014.]</ref> Kirsh het Suid-Afrika in 1986 verlaat,<ref name=Potchefstroom>[https://potchefstroomherald.co.za/30118/south-african-billionaire-visits-old-school/ "South African billionaire visits old school", ''Potchefstroom Herald'', 17 Maart 2017</ref> nadat hy 'n groot deel van Kirsh Industries aan [[Sanlam]] verkoop het,<ref name=Buss.Report/><ref>{{cite web|url=https://www.moneyweb.co.za/archive/exclusive-natie-kirsh-chats-to-moneyweb/ |title=Exclusive: Natie Kirsh chats to Moneyweb|author=Carte, David|website=Moneyweb|date=25 November 2009}}</ref> In 2006 het sy maatskappye Mira Mag en Ki Corporation ingesluit. Deur Kifin Limited, deel van Ki Corporation, het hy teen 2008 ook 'n belang in Minerva besit,<ref name="Thomas-FT">Daniel Thomas, [https://www.ft.com/content/d4cc1344-fc75-11de-bc51-00144feab49a "Kirsh abandons Minerva bid,"] FT (8 Januarie 2010).</ref> en in 2010 'n bod vir meerderheidseienaarskap laat vaar.<ref name="Thomas-FT"/><ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/constructionandproperty/6791457/Minerva-stakeholder-Nathan-Kirsh-said-company-blocked-him-from-buying-40m-property.html Minerva stakeholder Nathan Kirsh said company blocked him from buying £40m property] Graham Ruddick, ''The Daily Telegraph'' (London), 11 Desember 2009.</ref> Teen vroeg in 2018 het Kirsh kleinhandel- en eiendomsbelange in Brittanje, die Verenigde State, Australië en Eswatini behou. In Maart 2026 het Sysco 'n kontrak gesluit om Jetro Restaurant Depot LLC te verkry vir $29.1 miljard, insluitend skuld, met sy aandeelhouers om meer as 14 keer sy bedryfsinkomste te ontvang, as $21.6 miljard in kontant, tesame met 91.5 miljoen aandele, wat ongeveer 16% van Sysco se aandele verteenwoordig. Jetro het $2,1 miljard in verdienste gerapporteer vanaf $16 miljard in inkomste in 2025,<ref>{{Cite news |date=2026-03-30 |title=Billionaire Kirsh to Sell Restaurant Depot for $29 Billion |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-30/sysco-nears-29-billion-deal-to-buy-restaurant-depot-wsj-says |access-date=2026-03-30 |work=Bloomberg News}}</ref> en daar word verwag dat die eienaarskap binne 'n jaar sal verander.<ref>{{Cite news |date=2026-03-30 |title=Sysco to buy catering supplier Jetro Restaurant Depot in $29-billion deal |url=https://www.theglobeandmail.com/business/international-business/article-sysco-to-buy-catering-supplier-jetro-restaurant-depot-in-29-billion/ |access-date=2026-03-30 |work=The Globe and Mail |language=en-CA}}</ref> ==Persoonlike lewe== Kirsh is getroud met Frances Herr, en hulle het drie kinders.<ref>{{cite news |url=http://www.times.co.sz/news/99856-how-much-is-natie-kirsh-worth.html |title=Times Of Swaziland |work=Times.co.sz |accessdate=6 April 2017}}</ref> Hulle woon in [[Ezulwini-vallei|Ezulwini]], in Eswatini,<ref name=Forbes/><ref name="strl2015">"Rich list 2015: The Billionaires"; ''The Sunday Times Magazine''; 26 April 2015, bl. 21.]</ref> waar hy burgerskap het.<ref name=Forbes/><ref name="O'Connor">{{cite news |url=https://www.ft.com/content/dcd46c36-cd66-11e4-9144-00144feab7de |title=Swaziland: A kingdom under pressure| last1=O'Connor| first1=Margaret |work=ft.com |publisher=Financial Times| date=25 Maart 2015 |accessdate=30 Maart 2019}}</ref> Hy handhaaf ‘n kosher lewenstyl, maar beskou homself nie as godsdienstig nie.<ref name=jp/> Sy broer, Issie, het Radio 702 en [[Primedia]] gestig.<ref>[https://sajmarchives.com/contributions-issie-kirsh Contributions, "Issie Kirsh"] South African Jewish Museum Archives] Besoek 12 November 2023</ref> ==Filantropie== Hy het die Kirsh-stigting, 'n internasionale liefdadigheidsorganisasie, gestig.<ref>{{cite web |url=http://www.times.co.sz/News/85480.html |title=Kirsh Foundation splashes on youth entrepreneurship| last1=Shaw| first1=Cassanda |date=18 March 2013|website=Times of Swaziland|accessdate=30 Maat 2019}}</ref> Hy het beduidend tot Eswatini bygedra, hoofsaaklik deur die finansiering van kleinsake-[[Beginonderneming|beginondernemings]] en rekenaaronderrig in hoërskole. Tussen 2001 en 2016 het sy stigting 14 000 beginondernemings befonds, met 'n sukseskoers van 70%.<ref name=jp/> Die projekte sluit 'n mikrofinansieringsonderneming in samewerking met Swazi-hoofde in om "bekostigbare lenings en finansiële geletterdheidsopleiding aan Swazi-vroue" te verskaf.<ref name="O'Connor"/> Teen 2015 was ongeveer 20 000 mense in diens van kleinskaalse besighede wat deur die fonds begin is.<ref name="O'Connor"/> In 2021 het Kirsh 'n missie vir die humanitêre NRO IsraAID befonds om te help met die uitrol van die [[Covid-19-entstof|COVID-19-entstof]] in Eswatini.<ref>{{cite news|last=Jeffay|first=Nathan|title=COVID-stricken African nation brings in Israelis to prepare its vaccine strategy|url=https://www.timesofisrael.com/covid-stricken-african-nation-brings-in-israelis-to-prepare-its-vaccine-strategy/|access-date=2021-03-10|website=The Times of Israel|language=en-US |issn=0040-7909}}</ref> In onlangse jare het die fonds ook gefokus op die finansiering van sake-beginondernemings en rekenaaronderrig in hoërskole en yeshivas in [[Israel]]<ref name=jp/> Deur die Natan-fonds is 700 nuwe ondernemings teen 2016 gefinansier, met 'n sukseskoers van 85%.<ref name=jp/> Die Kirsh-familie het ook $10 miljoen geskenk aan die Jerusalem Arts Campus, 'n nuwe kampus in die middestad vir die Nisan Nativ Acting Studio, die Sam Spiegel Film and Television School, en die School of Visual Theatre en die Center for Middle Eastern Music.<ref>[https://www.jta.org/2016/12/22/ny/uja-fed-backed-arts-campus-to-rise-in-jerusalem UJA-Fed.-Backed Arts Campus To Rise In Jerusalem] ''Jewish Telegraphic Agency''. 22 Desember 2016</ref> Sy stigting het ook die Britain Israel Research and Academic Exchange Partnership befonds, 'n inisiatief van die British Council en die Britse ambassade in Israel, tesame met die Pears Foundation, wat belê in wêreldleidende navorsing wat gesamentlik deur wetenskaplikes in Brittanje en Israel onderneem word. Hy ondersteun ook die Jewish People Policy Institute, 'n dinkskrum met die doel om die [[Joodse volk]] en Israel te bevorder en te beveilig.<ref>[https://jppi.org.il/en/staff/partners/#.Y7XBm-zMKX0 Partners and Members of the General Meeting] Jewish People Policy Institute. Besoek op 12 November 2023</ref> Sy stigting het ook Shine A Light gelei, 'n inisiatief om bewustheid oor moderne antisemitisme te verhoog deur middel van onderwys, gemeenskapsvennootskappe, werkplekbetrokkenheid en voorspraak in die Verenigde State.<ref>[https://forward.com/news/536949/antisemitism-tv-ads-apartheid-south-africa-shine-a-light-natie-kirsh/ Behind the TV ads against antisemitism: a fortune assembled under apartheid] ''The Forward''. 22 Februarie 2023</ref> Dit word onderskryf deur die Anti-Defamation League.<ref>[https://www.adl.org/shinealight Shine A Light] Anti-Defamation League. Besoek op 12 November 2023</ref> In 2020 het Kirsh $8,8 miljoen aan sy alma mater, die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg, geskenk.<ref>[https://www.wits.ac.za/news/latest-news/general-news/2020/2020-10/wits-secures-r150-million-endowment-for-the-missing-middle.html Wits secures R150 million endowment for the missing middle] University of the Witwatersrand. 11 Oktober 2020</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kirsh, Nathan}} [[Kategorie:Geboortes in 1932]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse filantrope]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse hoof- uitvoerende beamptes]] t3psvfu99eh2de1obt2hzxquw26mjml Wimmelbuch 0 460306 2901740 2896395 2026-05-06T08:04:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901740 wikitext text/x-wiki [[Lêer:31c3-Wimmelbild.jpg|duimnael|links|alt=see caption|Wimmelbild „Chaos Communication Congressista“]] 'n '''Wimmelbuch''' (letterlik: ''prentboek met verborge voorwerpe'') is 'n tipe grootformaat prentboek sonder teks. Dit bevat hele bladsye, soms met uitknipsels, wat gedetailleerde tonele met karakters, diere en voorwerpe illustreer. Oor die algemeen bedoel vir kinders, is hierdie tipe boek vol karakters en voorwerpe om te ontdek. [[Jheronimus Bosch]] en [[Pieter Bruegel die Ouere]] word as die vaders van die genre beskou. Hedendaagse skrywers sluit in [[Hans Jürgen Press]], Richard Scarry, [[Ali Mitgutsch]].<ref>[https://www.leseleben.de/ali-mitgutsch-und-seine-wimmel-buecher/ Ali Mitgutsch, die vader van Wimmelbuch (in Duits)]</ref> Mitsumasa Anno, Rotraut Susanne Berner en [[:de:Eva Scherbarth|Eva Scherbarth]]<ref>[https://www.galaxus.ch/de/page/sie-wollte-keine-wimmelbuecher-machen-jetzt-gehoert-ihr-das-genre-37987 Artikel oor Rotraut Susanne Berner, die bekendste vroulike verteenwoordiger van die Wimmelbuch-genre (in Duits)]{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In die VK en die VSA het Wimmelbuch gewildheid verwerf danksy die sukses van die [[Waar is Wally?]]-reeks deur die Britse illustreerder Martin Handford<ref>[https://www.walker.co.uk/wheres-wally Waar is Wally? (in Engels)]/</ref>. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://wimmelbuchverlag.de/ Wimmelbuchverlag - Webwerf in Duits] * [https://www.wimmelbildspiele.de/ Wimmelspiele Webwerf] [[Kategorie:Boeke]] bapyk1t4j8fbtxqlxy2hsj1opb29hsz 2901741 2901740 2026-05-06T08:04:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901741 wikitext text/x-wiki [[Lêer:31c3-Wimmelbild.jpg|duimnael|links|alt=see caption|Wimmelbild „Chaos Communication Congressista“]] 'n '''Wimmelbuch''' (letterlik: ''prentboek met verborge voorwerpe'') is 'n tipe grootformaat prentboek sonder teks. Dit bevat hele bladsye, soms met uitknipsels, wat gedetailleerde tonele met karakters, diere en voorwerpe illustreer. Oor die algemeen bedoel vir kinders, is hierdie tipe boek vol karakters en voorwerpe om te ontdek. [[Jheronimus Bosch]] en [[Pieter Bruegel die Ouere]] word as die vaders van die genre beskou. Hedendaagse skrywers sluit in [[Hans Jürgen Press]], Richard Scarry, [[Ali Mitgutsch]].<ref>[https://www.leseleben.de/ali-mitgutsch-und-seine-wimmel-buecher/ Ali Mitgutsch, die vader van Wimmelbuch (in Duits)]</ref> Mitsumasa Anno, Rotraut Susanne Berner en [[:de:Eva Scherbarth|Eva Scherbarth]]<ref>[https://www.galaxus.ch/de/page/sie-wollte-keine-wimmelbuecher-machen-jetzt-gehoert-ihr-das-genre-37987 Artikel oor Rotraut Susanne Berner, die bekendste vroulike verteenwoordiger van die Wimmelbuch-genre (in Duits)]{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In die VK en die VSA het Wimmelbuch gewildheid verwerf danksy die sukses van die [[Waar is Wally?]]-reeks deur die Britse illustreerder Martin Handford.<ref>[https://www.walker.co.uk/wheres-wally Waar is Wally? (in Engels)]/</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://wimmelbuchverlag.de/ Wimmelbuchverlag - Webwerf in Duits] * [https://www.wimmelbildspiele.de/ Wimmelspiele Webwerf] [[Kategorie:Boeke]] of5q4gd41nn1orsu1gyvikh4sp93svc 2901742 2901741 2026-05-06T08:05:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901742 wikitext text/x-wiki [[Lêer:31c3-Wimmelbild.jpg|duimnael|links|alt=see caption|Wimmelbild „Chaos Communication Congressista“]] 'n '''Wimmelbuch''' (letterlik: ''prentboek met verborge voorwerpe'') is 'n tipe grootformaat prentboek sonder teks. Dit bevat hele bladsye, soms met uitknipsels, wat gedetailleerde tonele met karakters, diere en voorwerpe illustreer. Oor die algemeen bedoel vir kinders, is hierdie tipe boek vol karakters en voorwerpe om te ontdek. [[Jheronimus Bosch]] en [[Pieter Bruegel die Ouere]] word as die vaders van die genre beskou. Hedendaagse skrywers sluit in [[Hans Jürgen Press]], Richard Scarry, [[Ali Mitgutsch]].<ref>[https://www.leseleben.de/ali-mitgutsch-und-seine-wimmel-buecher/ Ali Mitgutsch, die vader van Wimmelbuch (in Duits)]</ref> Mitsumasa Anno, Rotraut Susanne Berner en [[:de:Eva Scherbarth|Eva Scherbarth]].<ref>[https://www.galaxus.ch/de/page/sie-wollte-keine-wimmelbuecher-machen-jetzt-gehoert-ihr-das-genre-37987 Artikel oor Rotraut Susanne Berner, die bekendste vroulike verteenwoordiger van die Wimmelbuch-genre (in Duits)]{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In die VK en die VSA het Wimmelbuch gewildheid verwerf danksy die sukses van die [[Waar is Wally?]]-reeks deur die Britse illustreerder Martin Handford.<ref>[https://www.walker.co.uk/wheres-wally Waar is Wally? (in Engels)]/</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://wimmelbuchverlag.de/ Wimmelbuchverlag - Webwerf in Duits] * [https://www.wimmelbildspiele.de/ Wimmelspiele Webwerf] [[Kategorie:Boeke]] tibrp18s83ofgkipuebltx48f9k5th4 Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield 0 461035 2901568 2901560 2026-05-05T12:31:55Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901568 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, wag die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser in ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord in: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is geteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd Stigling & Co. Hopefield. 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf Staatskoerant van 18 Desember 1998]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf Staatskoerant van 28 Augustus 2000, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamate in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} r1fjh6l11mw5eal6aa33czyrsm4j6wl 2901575 2901568 2026-05-05T12:49:11Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901575 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, wag die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser in ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord in: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is geteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd Stigling & Co. Hopefield. 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf Staatskoerant van 18 Desember 1998]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf Staatskoerant van 28 Augustus 2000, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} b5tv2wt88jd9523plzctqp3x4iheqhr 2901577 2901575 2026-05-05T12:53:02Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901577 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, wag die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser in ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord in: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd Stigling & Co. Hopefield. 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf Staatskoerant van 18 Desember 1998]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf Staatskoerant van 28 Augustus 2000, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 4gt6ni4bn3br2owojn62f8ofgt1ok82 2901578 2901577 2026-05-05T13:05:17Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901578 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, wag die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser in ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord in: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd Stigling & Co. Hopefield. 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 0x3el86iywrjuydghk77n5tg78f9454 2901579 2901578 2026-05-05T13:07:26Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901579 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, wag die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser in ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord in: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 9jpha2wq6ugd0jsglly37z0vh74nmuj 2901580 2901579 2026-05-05T13:32:40Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901580 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, wag die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser in ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord in: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 056ala36d8x4e4wlfmbe7bghxncf1hm 2901581 2901580 2026-05-05T14:04:07Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901581 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} oel1j5stz71uu5ekwm9g6m79rwnrhxq 2901614 2901581 2026-05-05T15:29:08Z Suidpunt 13232 /* Nasleep */ 2901614 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie trokke op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n kleiner spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die trokke word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om byvoorbeeld trokke tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 9h7aud84qj11h1wjxix7uj0r9467hzw 2901619 2901614 2026-05-05T15:39:56Z Suidpunt 13232 /* Hopefield-lyn se klagtes */ 2901619 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 201stikfhb21g109rkhdvj196n8yjg0 2901822 2901619 2026-05-06T10:53:16Z Suidpunt 13232 /* Aanloop */ 2901822 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen. Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} abfzca7iy0u4h6xvbbv3afcl5iusjg6 2901823 2901822 2026-05-06T10:53:38Z Suidpunt 13232 /* Aanloop */ 2901823 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen. Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 3mohdnjo90k81zj9pj8smi053oryzse 2901834 2901823 2026-05-06T11:03:46Z Suidpunt 13232 /* Aanloop */ 2901834 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar ment het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} 6tlmo49gnl5s3exy01k78sojt699t9l 2901848 2901834 2026-05-06T11:38:15Z Suidpunt 13232 /* Hopefield-lyn se klagtes */ 2901848 wikitext text/x-wiki Die '''spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield''' het vanaf 3 Desember 1879 begin broei met die afstigting van die [[NG gemeente Moorreesburg|Hooikraalkerkie]] (vandag [[Moorreesburg]]), op sy ergste gewoed in die 1890's tot die Anglo-Boereoorlog uitgebreek het, en daarna nog tot die 1940's bly voortsmeul.<ref>Bouman, G. 2026. Spoornyd: Waarom Swellendammers g'n trein wou hê nie. Deel 1. ''Suidernuus'', 30 Januarie, p. 5.</ref> Tydens die spoorwegontwikkeling van die [[Swartland]] en [[Weskus]] het hierdie stryd aanleiding gegee tot die totstandkoming van twee spoorlyne: die gewone [[Kaapspoor|Kaapse spoorlyn]] (3 voet, 6 duim) wat deur Moorreesburg loop Piquetberg toe, en die aanvanklike smalspoorlyn tot by Hopefield (2 voet). Goedkoop is duurkoop: die besluit op die smalspoorlyn sou vir Hopefield nog duur te staan kom. === Aanloop === Op '''3 Desember 1879''' kom die Ringkommissie op Hooikraal byeen, in opdrag van die Ring om 'n gemeente te stig. In die koerantberig van ''De Zuid-Afrikaan'' (6 Desember 1879) kom mens heelwat te wete. Onder andere is daar benewens die kerk, skoolgebou en woning wat vir die inwonende onderwyser en "kostleerlingen" ingerig is ook "nog eenige andere gebouwen van private personen". Hooikraal is op hierdie stadium drie uur vanaf Malmesbury geleë, drie ure vanaf Hopefield, drie ure vanaf Riebeek-Wes en drie en 'n halfuur vanaf Piquetberg.{{voetnota|Die naamsverandering Piquetberg na Piketberg het amptelik in 1938 plaasgevind. Al het koerante soos ''De Zuid-Afrikaan'' albei wisselvorme reeds in die 1800's en vroeë 1900's aanvaar, word daar in hierdie Wikipedia-artikel "Piquetberg" deurgaans gebruik vir die tydperk voor 1938.}} Dit is letterlik in die hart van die "Roode Zwartland", en dus baie sentraal geleë. Ook is daar reeds sprake van 'n spoorlyn wat tussen Malmesbury en Piquetberg sal loop, dit is net 'n kwessie van tyd, en die groot vraag ontstaan: sal dit deur Hooikraal loop, of Hopefield? Alleen die toekoms sal leer. Die presiese bewoording in die koerant lui:<ref name="Zuidafrikaan.6.Dec.1879">''De Zuid-Afrikaan''. 1879. Hooikraal. 6 December, 5-6.</ref> {{cquote| Wel kan het gebeuren dat, daar er sprake is van eene verlenging van den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, hier een uitgebreide handel kan geopend worden, '''en dat Hooikraal Hopefield nog zal overvleugelen'''. Maar dit zullen wij vooreerst daar laten. }} '''14 April 1882''': Die Afdelingsraad van Piquetberg besluit om 'n petisie aan die Kaapse parlement te stuur om die Malmesburyse Spoorweg, wat reeds opgemeet is, te verleng tot by die Bergrivierbrug. 'n Kopie van hierdie resolusie sal na die Goewerment gestuur word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Afdeelingsraad van Piketberg:Vergadering gehouden den 14den April 1882. 22 April, p. 3: Al de leden waren tegenwoordig daar er zaken van belang voor te dragen waren. Voornamelijk de verlenging van den Malmesburyschen spoorweg die al reeds opgemeten is en die men graag in deze zitting zou willen zien passeren. Voorgesteld door den heer Eksteen en gesecondeerd door den heer Dommissie, dat het werkend Comité van deze Commissie eene petitie aan het Parlement zal aanbieden, met eerbiedig verzoek om den Malmesburyschen Spoorweg, die alreeds opgemeten is, te verlengen naar de Bergrivierbrug, daar dit eene zaak van groot belang is. De Voorzitter merkte op dat verscheidene der invloedrijkste ingezetenen hem verzocht hadden de aandacht der Commissie op dit onderwerp te vestigen, daar het grootelijks tot den voorspoed van dit en de omliggende distrikten zou zijn. Het voorstel werd unaniem aangenomen en men besloot ook eene kopij van deze resolutie, omtrent den spoorweg van Malmesbury naar Piketberg, naar het Gouvernment te zenden.</ref> '''27 April 1882''': Die voorstel word ter tafel gelê in die Wetgewende Vergadering, en die parlement gee opdrag dat die ''[https://www.google.co.za/books/edition/Engineer_s_Report_of_the_Surveys_and_Est/yew1AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Engineer's Report of the Surveys and Estimates of the Proposed Extension of the Line of Railway from Malmesbury to Piquetberg]'', wat ingedien is, aangepas moet word.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1882. Parlement: Donderdag, 27 April 1882, Spoorwegvoorstellen, 29 April, p. 6: De heer Human stelde voor het rapport van den Ingenieur der linie tusschen Malmesbury en Piketberg te tafel te leggen. Aangenomen.</ref> Die gegewens in die dokument vervat, toon Hector Shaw, die opmeter, het aanvanklik sy eie roete opgetrek. Die naam Hooikraal is nêrens daarin te vinde nie. Shaw het egter, met sy tweede voorstel, van die invloedrykste boere uit die omtrek genader en hulle voorstelle gevra. Die spoorlyn se grondwerk en onkostes is sodoende aansienlik verminder. Volg mens die treinspoor op 'n eietydse topografiese kaart, en let mens op die omliggende plaasname, is dit verwonderend hoe die plan byna onveranderd gebly het. Mens vertrek uit Malmesbury se stasie, ry deur die "Vogelgesand"-vallei, verby die plaas "Vogelgesand" (Voëlgesang), en "Roode Drie" (Rooidraai), dan slaan mens die noordwestelike rigting in tot by "Kaisenbosch" (Kiesenbosch). Vandaar ry mens oor die pad wat na Hopefield lei (vandag die R45), maak 'n draai om 'n heuweltjie teen 'n gradiënt van 1:40 vir sowat een myl. Weer steek mens die hoofpad oor, ry verby "Twee Kuil" (Tweekuil), dan in die rigting van "Crangwagenskraal" (Cruywagenskraal). Vandaar sal mens aankom by die plaas van mnr. Tobias Lochner (senior), hier sal mens genoeg klippe en water aantref, wat ideaal is vir die bou van 'n treinstasie alhier (waar Ruststasie vandag staan). Hiervandaan is die gradiënt niks steiler as 1:40 nie, en dit lei mens in 'n noordelike rigting, verby "Kopje Neul Fontein" (vandag Neulfontein se Berg, 335 m bo seespieël). Op '''20 Junie 1893''' dien D.C. De Waal weer 'n petisie by die parlement in om die spoorlyn tussen Piquetberg en Malmesbury te verleng. Toe mnr. Van Zyl op die 29ste Augustus hieroor uitvra, antwoord die Eerste Minister, [[Cecil John Rhodes]], op heel diplomatiese wyse dat die Malmesbury-spoorlyn ongelukkig nie nou dadelik aandag sal geniet nie, maar wel in die toekoms.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/g1tNAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=piquetberg&pg=PA358&printsec=frontcover Cape of Good Hope Debates in the House of Assembly in the First Session of the Eighth Parliament of the Cape of Good Hope, 16th June to 9 September, 1893. Cape Town: Cape Times Printing Works, pp. 358] : Mr. VAN ZYL asked the Prime Minister if the Government will during the recess give its attention and consideration to the great claims of the North- western portion of the Colony to railway communication ; and in any railway construction scheme which may be submitted to the next Parliament make provision for the extension of the line from Malmesbury through the fertile grain districts of Voor Piquetberg, in the direction of Clanwilliam. Mr. RHODES said he could not hold out any immediate hope of the extension mentioned being carried out, but the Government would have to consider in the future the gradual extension of the Malmesbury line.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 20 Junij. Petities enz. Donderdag, 22 Junij, bl. 3: Een [petitie] door den heer De Waal over den Spoorweg naar Piketberg.</ref><ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1893. Parlement. 29 Augustus. Vragen. Dingsdag, 31 Augustus, bl. 4: De heer Van Zijl vroeg of de Regering gedurende het reces hare aandacht en overweging zal schenken aan de groote aanspraak van het Noordwestelijk deel der Kolonie op Spoorweggemeenschap, en voorziening zal maken voor het verlengen van de lijn van Malmesbury door de vruchtbare graandistricten van Voor Piquetberg in de rigting van Clanwilliam. - De Eerste Minister antwoordde dat de Regering niet van plan was om reeds nu sulk een lijn voor te stellen.</ref> '''28 Februarie 1903''': Hopefield se smalspoorlyn word uiteindelik heeltemal geopen,<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Report/JcDFX8yU_TYC?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=RA1-PA12&printsec=frontcover Cape if Good Hope Report of the General Manager of Railways for the Year 1903 (with appendices). 1904. Cape Town: Cape Times Limited, p. 12]: The 2 ft. gauge line from Kalabas Kraal (on the Malmesbury line) to Hopefield, via Darling, length 47½ miles, authorised under Act 19 of 1900, was opened for general traffic on '''28th February, 1903'''.</ref><ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Official_Year_Book_of_the_Union_and_of_B/YcQvAAAAYAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+1903+28+february+rail&pg=PA568&printsec=frontcover Official Year Book of the Union, No. 1. Containing Statistics mainly for the period 1910-1916. Pretoria: The Government Printing and Stationary Office, p. 568]: Gauge of 2 ft. Owing to the poor nature of the country through which these [supplying] feeders ran, economy in construction was necessary, and the question as to whether economy could be secured without serious disadvantage was debated for some time. At last Cape Government Railway decided upon building lines to 2 ft. guage, and the first of such lines, that from Kalabas Kraal to Hopefield, forty-seven miles long, '''was opened on the 28th February, 1903'''.</ref> wat beteken die publiek kan ook nou by Darling opklim.<ref name="Kilpin">[https://www.google.co.za/books/edition/The_Cape_of_Good_Hope_civil_service_list/WUcrZ0UFHW8C?hl=af&gbpv=1&dq=%22traffic+on+28th+February,+1903.%22&pg=PA210&printsec=frontcover Kilpin, E.F. 1905. ''The Cape of Good Hope Civil Service List''. Duties of Officers. Cape Town: W.A. Richards & Sons, p. 210]: The line was opened to Darling (22¼ miles) for goods traffic by construction train from Kalabas Kraal to Darling when convenient to the Department, on October 11th, 1902, and the whole line was opened for general traffic on 28th February, 1903.</ref> Mnr. Douglass, die Minister van Openbare Werke in die Kaapkolonie, het by die opening van die nuwe spoorlyn 'n toespraak gehou, waarin hy hulde gebring het aan Minister Chamberlain, "wat die eerbied en bewondering van almal afgedwing wat met hom in aanraking gekom het". Die spreker glo ook dat die volk van die Kaapkolonie gehoor sal gee aan Chamberlain se aansporing tot versoening, en dat die dag binnekort sal aanbreek wanneer die huidige politieke gevangenes vrygelaat sal word (met ander woorde, amnestie verkry). <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010128518:mpeg21:p009 ''Het nieuws van den dag''. 1903. 3e Blad. Buitenlandsch nieuws. 4 Maart:9] : De Heer Douglass, Minister van Openbare Werken in de Kaapkolonie, heeft bij het openen van een nieuwe spoorweglijn (Hopefield-Kalabaskraal) een toespraak gehouden, waarin hij hulde bracht aan Minister Chamberlain, „die eerbied en bewondering had afgedwongen aan allen, die met hem in aanraking kwamen". Hij verklaarde voorts te gelooven, dat het volk der Kaapkolonie gevolg zal geven aan Chamberlain’s aansporing tot verzoening, en dat de dag nabij is, waarop de thans gevangen politieke veroordeelden in vrijheid gesteld zullen worden.</ref> === Hopefield-lyn se klagtes === [[Lêer:CGR No. NG 1–3.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin NG 1-3 stoomlokomotief. Sulke lokomotiewe moes spesiaal gebou word vir die smalspoorlyn van 47½ myl]] [[Lêer:CGR Baldwin 2-6-0 no. 2, SAR Class NG7 no. NG23.jpg|duimnael|regs|350px|Die CGR Baldwin 2-6-0 no. 2 stoomtrein kom in Hopefield aan met passasierswaens]] Skaars drie maande ná die opening van die Hopefield-lyn, hoop die klagtes op. By 'n openbare vergadering op 19 Mei 1903 te Malmesbury kla leweransiers nie alleen oor vertragings wat hul winste opvreet en klandisie laat verloor nie, maar ook die laai en oorlaai van goedere van spoor na spoor wat eenvoudig net nie plaasvind nie. By hierdie oorlaai word goedere ook alte dikwels gesteel. Ene meneer Van Aarde kla spesifiek oor die smalspoorlyn langs Kalabaskraal na Darling en Hopefield, en meneer Stucke (Stucke en Co.) beaam dit ten volle.<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Malmesbury en de spoorwegkwestie. 21 Mei, p. 6: Een Kaapsche tijdgenoot geeft een verslag van zijn rapporteur te Malmesbury van een bezoek van den heer Paterson, Assistent Bestuurder van Spoorwegvervoer, aldaar gebracht om onderzoek te doen naar zekere spoorweg grieven. Het was den morgen van zijn komst, op 19 dezer, dat hij zamen met eenige kooplieden het station bezocht, om later op den dag met het belanghebbend publiek een bijeenkomst op het stadhuis te houden. De heer Rood, van de firma Rood en Pemberton, bekleedde den voorzitterstoel, en las een brief van 5 laatstleden voor, waarin de grieven worden uiteengezet. Zij wezen vooral op het gebrek aan Prieska. Zoo veel produkten en andere goederen waren aan het station bijeen dat, als men maar met de verzending er van evenveel haast wilde maken als sedert December tot een eind in April, het twintig maanden zou duren eer alles verzonden was; en wat hier beweerd werd zou men zien de waarheid te zijn als men de boeken naging. Op Maandag, Woensdag en Vrijdag deed men bijna niets dan de treinen te verplaatsen, zoodat er aan laden niet gedaan werd; en de verzending der goederen aan hun adressen was zoodanig dat men overstroomd werd met brieven en telegrammen over goederen die men lang had moeten ontvangen maar wel vier weken of meer schenen noodig te hebben om 50 mijlen ver te worden vervoerd. Men scheen thans een mooi seizoen voor zich te hebben, maar wat hielp dit als men geen gelegenheid had zijn oogst te verzenden. De oorlog, voegde de voorzitter er bij, had groote bezwaren gebracht, maar de vrede had deze niet verminderd, en het zou tot het eind van 1904 duren eer men, tenzij er verlichting kwam, met het thans verzondene in orde was. Aan het sluiten van kontrakten was geen denken, en de vertraging gaf de kooplieden dubbel werk, terwijl de landbouwer de gereedschappen niet ontving die hij voor zijn bedrijf noodig had. Een der eerste veranderingen die men hebben moest was ’t maken van twee aparte goederenloodsen, een voor ’t verzenden en een voor het ontvangen van goederen. Nadat deze toespraak met toejuiching was ontvangen, sprak de heer Lombard over de aflevering van goederen, die in vele gevallen zoo laat geschiedde, dat wie ze verwachtte ze niet langer noodig had; ploegen als de ploegtijd, mest als die der bemesting over was. Zijn firma had hierdoor goede klanten verloren. De heer Koch (Smuts en Koch) zeide dat de negotie niets waard was als zij onder zulke omstandigheden moest gedreven worden; men moest bestellingen afwijzen omdat men wist dat men er niet aan voldoen kon, iets wat hij staafde door het voorlezen van brieven. '''De heer Van Aarde klaagde over het vervoer van goederen langs de enge lijn van Kalabaskraal naar Darling en Hopefield; de goederen bleven te Kalabaskraal tijden lang liggen eer zij werden overgeladen op de trucks voor het enge spoor, en in één geval was het gevolg, dat de besteller de goederen niet meer wilde. De heer Stucke (Stucke en Co.) bevestigde dit ten volle; al het kwaad kwam van het verzuim bij het laden en overladen, waar geen behoorlijke plek voor was en dat dus niet naar eisch kon geschieden. Het was een uiterst duur stelsel waar men onder werken moest. Na een paar klachten over het plunderen van goederen''' sprak de heer Lombard vooral tegen speciale treinen op Zondag, waar men geen volk voor kon krijgen zonder dubbele betaling, en dan kwam nog dikwijls de trein te laat, zoodat dit loon voor niet werd betaald. Verscheidene andere sprekers waren insgelijks tegen den Zondagschen goederentrein en over het gebrek aan personeel aan het station, en de voorzitter sloot de discussie met te zeggen, dat de heer Paterson nu zelf overtuigd moest zijn dat de schuld van het niet afleveren der goederen niet lag bij de kooplieden.<br>De heer Paterson erkende dat er grieven waren en dat men ze hem in beleefde bewoordingen had voorgelegd, maar wees er op dat het spoorweg departement het zeer zwaar had, want behalve dat men voor den terugkeer der ballingen had moeten zorgen was het gewone vervoer veel grooter dan ooit, en het bezwaar lag dan ook minder aan gebrek aan trucks dan aan dat van locomotieven om ze te vervoeren, iets wat men de geheele lijn ver van Kaapstad tot De Aar zien kon. Dat er voor Malmesbury niet behoorlijk gezorgd was, daar was geen twijfel aan. (Toejuiching). Men moest geld uitgeven om dit kwaad te verbeteren, en wel vooreerst door vergrooting der goederenloods; en al de grieven die men hem had voorgelegd zou hij tevens meedeelen aan den algemeenen bestuurder en directeur van het vervoer. Vooral zou hij dezen ook de zaak der Kalabaskraal lijn onder het oog brengen, maar hij wist niet van verzuim bij het overladen; en wat het plunderen betrof, daar werd ook elders over geklaagd, doch strenge maatregelen werden er tegen genomen. Voor vergrooting van het terrein aan het station was reeds last gegeven; de speciale Zondagstrein was slechts een maatregel van tijdelijken aard, en door den drang der omstandigheden genomen. Tegen werk op Zondag was hij zelf. Hij hoopte Malmesbury van een behoorlijk aantal trucks te zullen voorzien, en het verheugde hem dat de kooplieden minder kwaai waren dan hij zich had voorgesteld. Een dankbetuiging aan den heer Paterson en den voorzitter was het eind der verrichtingen.</ref> Maar sekerlik niemand het meer kritiek oor die spoorlyn nie as die Kommissaris van Openbare Werke, mnr. Douglass. Hy sit die probleme tydens sy parlementsrede op 30 Junie 1903 só uiteen:<ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6">''De Zuid-Afrikaan''. 1903. Parlement. Dinsdag, 30 Juni, 1908. Spoorwegen Verlenging Wetsontwerp. 2 Juli, p. 6: Twee voet lijnen voldeden niet, dan alleen indien geen overlading behoefde plaats te hebben. Spreker refereerde naar Indië waar men het 2 voet lijn systeem had los gelaten en de 2 voet 6 duims wijdte had aangenomen. De Commissaris las hier het rapport daaromtrent van den Secretaris van Publieke Werken in Indië. Het rapport bevatte verder een paragraaf, waarin er op gewezen werd, dat daar steeds bij aanleg van spoorwegen rekening werd gehouden met de wijdte van de hooflijn. Spreker haalde verder het rapport aan van den hoofdingenieur der Queensland spoorwegen, die een onderzoekingsreis voor dat doel had gemaakt door Amerika en Europa, om het smalle systeem te bestudeeren, en dit rapport was uitgebracht tegen verandering der wijdte. Spreker wees er verder op dat, dat smalle spoorwegen voor landbouw distrikten in den oogsttijd niet voldeden, tenzij er voldoende rollende materieel is, om de produkten te vervoeren. En dit rollen materieel zou dan minsten negen van den twaalf maanden ongebruikt liggen. Dan kwam de kwestie van de overlading van smalle op breede spoorwegen. Te Kalabaskraal waren de overladingskosten opgegeven te bedragen 4d. per ton, doch deze waren 1s. 8d. per ton geweest, voor de laatste twee maanden. Verder zoude nog op de smalle spoorwegen bij overlading het aantal handen dienen te worden vermeerderd, wat in dit land een groote zwarigheid opleverde. Men gebruikte aldaar twee lading meesters en achttien kleurlingen. Als er overlading moest plaats hebben, liep men tevens het gevaar van stelen. De overlading te Kalabaskraal berekend per maand kwam tot £70 per maand. De kontrakteur dier lijn had gezegd voor £600 per mijl meer een 3 voet 6 duims lijn te zullen maken, en daar de lijn 47½ mijl lang was, zouden de meerder kosten in ronde cijfers £30,000 beloopen hebben. De interest van dat kapitaal berekend tegen 4 percent zoude £1,050 beloopen, terwijl de overladingskosten thans £840 per jaar bedragen, dus voor ruim £200 per jaar meer zoude men een 3 voet 6 duims breed spoor kunnen gehad hebben. Rekende men daar af nog het bedrag dat gestolen werden de meerdere jaarlijksche kosten zeer gering. [...]</ref><ref name="Parlement30Junie1903">[https://www.google.co.za/books/edition/Debates_in_the_House_of_Assembly/wQ9KAQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=Kalabras%20Kraal&pg=PA192&printsec=frontcover Debates in the House of Assembly. 1903. Fifth Session of the Tenth Parliament of the Cape of Good Hope, 5th June to 31st August, 1903. Cape Town: Cape Times Limited. 30 June, p. 192]</ref> :'''Ten eerste''' het die Sekretaris van Openbare Werke in Indië, Lord George Hamilton, vir Douglass meegedeel die smalspoorlyne (van 2 vt.) word nie meer in Indië gelê nie; hulle maak nou liewer gebruik van die die Kaapspoor, 3 voet 6 duim. Die hoofingenieur van Queensland het tydens sy reis deur Amerika, Kanada en Europa bevind almal waarsku teen smalspoorlyne. Sodra die oestyd kom, oorskry die spoor sy kapasiteit. Boonop staan hierdie trokke vir 9 maande van die jaar doodstil.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten tweede''' is die oorlaaikoste buitensporig. By Kalabaskraal sou die oorlaaikoste aanvanklik 4 tot 6 pennies per Britse ton gekos het, maar nou is dit tans 1 sjieling, 8 pennies en 2 fartings per ton.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten derde''' sit die Kaapkolonie reeds met 'n arbeidstekort, en by die oorlaai van die vrag word twee laaimeesters en 18 arbeiders benodig.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vierde.''' Die kontrakteur van daardie lyn voer aan hy sou £600 per myl meer vir die aanbou van die gewone Kaapse spoor gevra het; aangesien die lyn 47½ myl lank was, sou die bykomende koste £30 000 beloop het. Die rente op hierdie kapitaal, bereken teen 4 persent, sou £1 050 per jaar bedra. £600 per myl meer lyk op papier nogal baie, maar in die praktyk is dit minder. Die somme moet mooi bereken word. Die oorlaaikoste van die vrag beloop £70 per maand, dit wil sê £840 per jaar wat die spoordiens in die water gooi. Dit is natuurlik nog voordat mens die onregstreekse ekonomiese skade vir die streek inreken. As mens boonop die onnodige onkoste soos skade, brekerasies en diefstal (by hierdie oorlaai) hierby insluit, dan kon mens liewer teen £200 meer per jaar 'n duursame 3 voet 6 duim spoor aangeskaf het.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten vyfde.''' Sou daar 'n ernstige ongeluk plaasgevind het, of die lokomotief raak buite werking, of die trokke moet herstel word, moet al daardie rollende materiaal op abbawaens eers na Soutrivier gestuur word, of 'n span moet spesiaal die herstelwerk daarbo gaan doen, want die trein kan nie op die Kaapse spoor loop nie.<ref name="Parlement30Junie1903" /><ref name="Zuidafrikaan2juli1903.6" /> :'''Ten sesde.''' Omdat die lokomotiefenjins baie kleiner is om op die smalspoorlyn te pas, is hulle stadiger. Die spoorwegpersoneel het egter hulle vaste loontarief, dus werk hulle stadiger, maar moet teen langer ure teen dieselfde tarief betaal word as diegene wat op die Kaapse spoor met groter enjins werk. Die loon per treinmyl van die 2 voet-lyn is dus hoër as dié van die 3 voet 6 duim s'n.<ref name="Parlement30Junie1903" /> :'''Ten sewende.''' Die aanname dat die kleiner lokomotief vir 'n nouer spoor minder steenkool sou gebruik, is verkeerd bewys. Dit blyk dat die groter enjins as 't ware minder steenkool in verhouding benodig om dieselfde stoomdruk op te bou.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Douglass kom tot die slotsom: 'n smalspoorlyn is slegs lonend indien daar skerp draaie in die gebied voorkom, of indien daar bittermin spoorverkeer is.<ref name="Parlement30Junie1903" /> Op 28 Julie 1908 word residentingenieur, Harry Horne Elliot, ondervra omtrent die aard van die Kalbaskraal-Hopefield, om meer te wete kom of die aanlê van 'n smalspoorlyn by Pankop die kool die sous werd is. Elliot onderhou tans die treinspoor by Kalabaskraal-Hopefield. Hy kan nie uit die vuis uit raad gee omtrent ander spoorlyne nie, omdat al die gegewens nie tot sy beskikking is nie. Nietemin verskaf hy heelwat inligting omtrent die doen en late van sy Hopefield-spoorlyn wat hy die beste ken. Op dié stadium sak die oorlaaikoste na 4½ pennies per Britse ton in Februarie en Maart (oes- en dorstyd), maar deur die loop van die jaar kan dit tot meer as 16 pennies (1 sjieling 4 pennies) per ton draai wanneer dit stil is. Deur die jaar loop drie treine per week. As daar 'n gelaaide trein by die stasie aankom wat vir Hopefield bestem is, sal hy tot 24 uur moet wag. Die rollende materiaal word steeds versien by Soutrivier. Sou daar nog smalspoorlyne aangelê word, sal elkeen ook hul eie afsonderlike lokomotiewe en trokke moet hê - dit is reeds te duur om rollende materiaal tussen Kalabaskraal-Hopefield en Port Elizabeth-Avontuur te wissel. Die bedryfkostes is tans 6½ pennies per treinmyl. In Februarie is daar 600 tot 700 treinmyle bo normaal - want dit is oestyd - dan daal die bedryfkostes onder 2 pennies per treinmyl. Ook Elliot sê die smalspoorlyn is lonend en spaar geld as die spoorlyn skerp draaie moet maak.<ref name="minutes1908">[https://www.google.co.za/books/edition/Minutes_of_the_Legislative_Council_and_V/IRc6AQAAMAAJ?hl=af&gbpv=1 Minutes of the Legislative Council and Votes and Proceedings of the House of Assembly. Sessions 1908. Cape Town: Cape Times Limited.]</ref> Op presies dieselfde dag word die Hoofbestuurder van die [[Kaapse Regeringspoorweë]], Thomas Smith McEwen, ondervra. Dit kom eintlik daarop neer: die smalspoorlyn het elke jaar minder bedryfsuitgawes, omdat daar al hoe minder dienste gelewer word. Voorheen het die treine meermaal per week geloop, maar dit het nie meer passasiers gelok nie. Die hoofbestuurder is al aangeraai om een gemengde trein (met vrag en passasiers) net een maal per week te laat loop, maar na sy oordeel sou die treinspoor dan netsowel gesluit moes word. Die publiek hou glad nie van die oorlaaiery nie. Ook die Hoofbestuurder glo die Hopefield-lyn moes van die begin af die Kaapse spoor gebruik het - die terrein is plat, die boukoste vir die brûe/duikers/ballas/grondwerk bly dieselfde. Die enigste prysverskil is die spoorstawe en dwarslêers. Maar die belangrikste punt is die direkte verbinding met die res van die Kaapse spoornetwerk. In die geval Hopefield duur die algehele vertraging by die aansluiting tans twee dae, en wanneer dit regtig druk besig raak en die treine vanaf Malmesbury aankom, kan jy nie vars produkte laai nie.<ref name="minutes1908" /> Natuurlik moes hierdie stukkie 47½ myl ook ''sy eie'' lokomotiewe hê, wat spesiaal moes ''laat maak word'', wat nie op die Kaapse spoor kon pas nie.<ref>[https://www.google.co.za/books/edition/Locomotive_Railway_Carriage_and_Wagon_Re/l-bNAAAAMAAJ?hl=af&gbpv=1&dq=hopefield+2+ft+gauge&pg=PA59&printsec=frontcover ''The Locomotive Magazine''. 1906. Narrow Guage Locomotive, Cape Government Railways. January-December (XII). London: The Locomotive Publishing Company, p. 59]: The accompanying photo-reproduction, for which we are indebted to the builders, Messrs. W. G. Bagnall, Ltd., of Stafford, illustrates one of several locomotives built for service on the 2 -ft. gauge Kalabas Kraal-Hopefield section of the C. G. Rys. , to designs issued by Messrs. Gregory & Eyles, Sir Douglas Fox & Partners, and Sir Charles Metcalfe, Bart.; they were constructed under the supervision of Messrs. Sir Douglas Fox & Partners.</ref> Wat destyds 'n gerieflike stoïsynse verskoning was vir 'n bietjie bene rek, sou vandag net 'n beslommernis oplewer: As mens Kaapstad of Malmesbury toe wil gaan, moes jy by Kalbaskraal fisies van jou sitplek af opstaan, jy moes uitklim, jou bagasie vat, die weer trotseer, en oorklim.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 93: Die trein was ook maar 'n stadige vervoermiddel, maar dit was seker die rede waarom so baie mense daarvan gebruik gemaak het. Dit was maar 'n gemengde trein met 'n paar waens vir passasiers agter die goedere trokke, wat op Kalbaskraal aan die trein tussen Malmesbury en Kaapstad gehaak was, nadat die smalspoor vervang is. Voordat die smalspoor vervang is, moes reisigers op Kalbaskraal oorstap.</ref> === Nasleep === Die laaste stuiptrekking van die spoornyd tussen die twee dorpe word verwoord in die volgende sin geskryf in die ''The South African Railways Magazine'' deur Else Louwrens in die Januarie-uitgawe van 1940:<ref>''South African Railways Magazine''. 1940. January, 34(1)</ref> {{cquote| Die later aangelegde spoor na Moorreesburg (en vandaar na Piketberg) het baie afbreuk gedoen aan die moontlike vooruitgang van Hopefield op die gebied van besigheid en vervoer. }} Chronologiese rekords weerspreek egter hierdie aanname. Moorreesburg se spoorlyn is op 9 September 1901 geopen en Hopefield s'n 28 Februarie 1903. Eers vanaf September 1904 is kennisgewings in ''De Zuid-Afrikaan'' geplaas van 'n openbare vergadering op Moorreesburg, om by die inwoners te hoor of 'n kuilvoerfabriek opgerig kon word.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 10 September:3</ref> Soortgelyke kennisgewings is ook geplaas vir Malmesbury,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 1 September:1</ref> die Paarl,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 15 & 17 September:1</ref> Darling,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 22 September:2</ref> Durbanville,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Kennisgeving. 24 September:3</ref> Caledon,<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Caledon. 29 September:1</ref> Porterville en Piquetberg.<ref>''De Zuid Afrikaan''. 1904. Publieke vergadering. 6 October:1</ref> Belangrik hier is die onderskeid: De Zuid-Afrikaansche Geperst Voeder Maatschappij Beperkt, wat die kennisgewings geplaas het, was gesetel in die Kaap;<ref>''De Zuid-Afrikaan''. 1904. 13 September:7</ref> dit was egter 'n Johannesburgse onderneming wat Moorreesburg se gebou opgerig het.<ref>[https://web.archive.org/web/20250510095641/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4191/za-1905-08-26.pdf?sequence=11&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1905. 26 Augustus:7, kolom 1]</ref> Hoe dan ook - niemand kon egter voorsien dat 'n eenvoudige kuilvoerfabriek op Moorreesburg in die [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] sou ontpop wat later die hartklop van Moorreesburg se ekonomie sou uitmaak nie. Die impak van die fabriek se totstandkoming, te same met die dorpsgroei, was so enorm dat Moorreesburg teen 1906 gedwing was om vir munisipale status aansoek te doen,<ref>[https://web.archive.org/web/20250508102657/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-10.pdf?sequence=4&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Petition. 10 April:2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20250508134320/https://digital.lib.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.2/4222/za-1906-04-14.pdf?sequence=6&isAllowed=y ''De Zuid-Afrikaan''. 1906. Moorreesburg een municipaliteit. 14 April:5, kolom 7]</ref> terwyl Hopefield eers in 1903 maar dorpsbestuur gekry het<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 36: Al het die kerkraad die kerkgeregtigheid van tyd tot tyd verlaag - in 1903 tot 50 sent per erf - was die eienaars nog nie daarmee tevrede nie. Die uiteinde was dat die eienaars in 1903 'n dorpsbestuur, bestaande uit drie lede, gekies het.</ref> en op 2 April 1914 munisipale status verkry het.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p. 41: [...] want op die dorpsbestuur se vergadering van 14 April 1914 rapporteer die sekretaris dat Hopefield op 2 April 1914 munisipale status by 'n Provinsiale Kennisgewing 95/1914 verkry het.</ref> Moorreesburg, die fabriek en mnr. Collier, die belegger, was bloot op die regte tyd op die regte plek. Al is die spoornyd lankal vergete, het die kultuur teen die 1980's nog nie verdwyn nie. Vir 'n boek wat oor die trots van die dorp moet handel, begroet die volgende eerste selfbejammerende woorde die niksvermoedende leser van ''Hopefield deur die eeue'' by die voorwoord: "Hopefield, daardie klein dorpie, wat in die gat lê, waarvoor niemand, behalwe die Hopefielders, omgee nie. Omdat hy op die grens tussen die Swartland en die Baai geleë is, pas hy nêrens in nie. Elke streek gebruik hom vir eie voordeel, terwyl hyself daar geen voordeel uit trek nie." Die voorwoord is gedagteken 16 Junie 1986.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery.</ref> Die tema dwarsdeur die boek is hoofsaaklik gesentreer rondom standhoudendheid van nywerhede wat ontbreek, maar ook grondgebied wat afgestaan moet word (soos aan Yskor), asook faktore soos die hoofpad tussen die Weskus en Malmesbury wat om Hopefield loop, benewens die Weskuspad self wat die dorp benadeel.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, p.79</ref> Kortom: vrees vir funksieverlies. Tog het Hopefield lank voor Moorreesburg 'n belowende nywerheid gehad: 'n bottelmakery van J.G.W. Stigling, genaamd "Stigling & Co. Hopefield". 'n Hollander, mnr. Vink, het in 1939 'n fabriek opgerig, van verpakkingsmateriaal gemaak, deur rogstrooi te kweek by Kleinplasie en Marydale. Ongelukkig was die grondgehalte swak, die kweek van rog nie juis suksesvol nie, en die bedryf is in 1943 gestaak. Teen ongeveer 1944 het J.H. Buhr en Wood ook 'n steenmaakmasjien onder die handelsnaam Klein Wonder/Little Wonder bemark; toe Buhr Hopefield in 1952 verlaat, het hy elke veertien dae vanaf Bellville kom kyk hoe dit nog met sy fabriek gaan. Die fabriek word in 1954 gesluit en na Bellville verskuif.<ref>Baard, J.A. 1986. Industrialisasie. In: ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 112-115</ref> Rondom ontvolking word gekyk na omliggende dorpe wat meer mense getrek het, veral Langebaan en Langebaanweg; die landbouvoorligtingsdiens wat na Moorreesburg verskuif is; die skoolraad wat na Vredenburg verplaas is en die gespokery in 1977 om die landdroskantoor te behou. "Hierdie dinge het die gemeenskap van Hopefield vertroue laat verloor in hulle verteenwoordigers in die regering en die burokrasie", is geskryf. Ook die munisipaliteit se verset in 1943 om 'n gedeelte van Theewatervlei vir die oprigting van die lugmagstasie af te staan, uit vrees vir bomme wat die vyand op Hopefield kon laat val, kom onder skoot - want al sou die persooneel enkele klikometer van Hopefield af gewoon het, sou die dorp se skole, kerk, besighede, sport en nog meer daarby gebaat het. Weens die gebrek aan werksgeleentede word Hopefield in 1986 'n aftreedorp genoem, al het hy nie heeltemal ontvolk nie.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 118-119.</ref> En is daar politieke tweespalt in die kerk, soos tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]], spat die Nasionaliste Moorreesburg se kerk toe, en die V.P.-ondersteuners Vredenburg toe.<ref>Baard, J.A. 1986. ''Hopefield deur die eeue.'' Goodwood : Nasionale Boekdrukkery, pp. 85-86 : Hierdie tweespalt het ingeang in die breë samelewing gevind. Beide die Verenigde Party en Nasionale Party het probeer om beheer in die Kerkraad, skoolraad, skoolkomitee en alle ander komitees te verkry, om sodoende die party se belange te bevorder. [...] Die dorp en distrik het sy knou weg gehad en selfs die N.G. Gemeente was byna gebreek omdat die Nasionale ondersteuners Sondae Moorreesburg se kerk toe gery het en die V.P.-ondersteuners na Vredenburg se kerk toe. Al hierdie dinge is vandag iets van die verlede en almal lagh vandag daaroor. Miskien het Hopefield se mense hulle les geleer, want vandag kan Nat, SAP, H.N.P. en K.P. lustig met mekaar se politieke oortuigings die gek skeer.</ref> Kyk mens na Moorreesburg, lyk sake ook nie veel beter nie, wat mens opnuut die universaliteit van sukses, maar ook Else Louwrens se standpunt, laat bevraagteken. Moorreesburg se [[Tiger Oats-gebou, Moorreesburg|Tiger Oats-gebou]] het weens die oliekrisis al hoe meer van sy funksies aan die tak in Maitland afgestaan, wat nader aan die grootste gros verbruikers is.<ref>Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 302</ref><ref name="Frankel.1988.293">Frankel, R. 1988. ''Tiger Tapestry''. Cape Town: Struik, p. 293</ref> Vandag is die fabriek op Moorreesburg 'n bouval. Erdvark Ploegfabriek (Edms. Bpk.) word omstreeks Oktober 1990 as lopende onderneming oorgekoop<ref>[https://web.archive.org/web/20160926150957/http://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2016)]</ref> en die personeel word hierna opnuut by Trawal naby [[Klawer]] gevestig.<ref name="Erdvark2025">[https://web.archive.org/web/20250616011237/https://www.erdvark.co.za/company/history/ Erdvark.co.za: The History of Erdvark Engineering (2025)]</ref> Die Swartland Groep moes ook maar ogies toeknyp toe die Trump-tariewe in 2025 aangekondig is.<ref>[https://businesstech.co.za/news/business/833927/major-south-african-company-could-shut-down-exports-after-operating-for-35-years/ Libera, M. 2025. Major South African company could shut down exports after operating for 35 years. ''BusinessTech''. 4 August]</ref> Die Moorreesburgse Koringboere Koöperatiewe Beperk word op 28 Junie 1999 'n privaatmaatskappy, <ref>[https://web.archive.org/web/20240808094956/https://www.cipc.co.za/wp-content/uploads/2023/12/DEREGISTRATION-LIST-003F.pdf Companies and Intellectual Property Commission: Co-operatives deregistration/Liquidation list, 1965 – 2023 deregistered files]</ref> nou genaamd Moorreesburgse Koringboere (Edms) Beperk, alombekend as MKB. Lank voordat die maatskappy met Overberg Agri versmelt het in 2011,<ref>[https://archive.is/vMiH1 AAF: "2011. Merger between Overberg Agri & MKB]</ref> was daar reeds kommer watter invloed en vervreemding 'n aandelemaatskappy (van eksterne, gesiglose aandeelhouers) en die blindstaar teen dividende op die dorp sou hê, maar die hoop is uitgespreek dat die boere, al is hulle nie meer aandeelhouers nie, sal baat by die winsgedrewe maatskappy deur beter dienslewering.<ref name="Richter.Transformasie">[https://play.google.com/books/reader?id=Seq9DwAAQBAJ&pg=GBS.PA125 Richter, G. 2010. Transformasie van koöperasies. In: ''Geskiedenis van die Koringbedryf, vanaf Tafelvallei tot die Rooi-Karoo (1652-2009).'' Stellenbosch: African SUN Media, bl. 125-127]</ref> By 'n koöperasie bly die wins in die dorp self, want die lede is van die kontrei. By 'n aandeelmaatskappy is die wins iewers in 'n wolk. Dikwels word vergeet van die Wet 117 van 1998 (Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998) wat in die Staatskoerant van 18 Desember 1998 aangekondig is,<ref>[https://archive.gazettes.africa/archive/za/1998/za-government-gazette-dated-1998-12-18-no-19614.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 1998. Wet No. 117 van 1998: Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Strukture, 1998. (No. 19614). Pretoria: Staatsdrukker.]</ref> maar so ook die gevolglike afskaffing van die Munisipaliteit Moorreesburg tot samesmelting van een groot oorkoepelende [[Swartland Plaaslike Munisipaliteit]] (maar wel die behoud van die setel Distriksmunisipalteit) in die Staatskoerant van 28 Augustus 2000.<ref>[https://gazettes.africa/akn/za-wc/officialGazette/provincial-gazette/2000-08-28/5571/eng@2000-08-28/source.pdf ''Staatskoerant van die Republiek van Suid-Afrika''. 2000. Kennisgewing No. 479 van 2000: Afskaffing van bestaande munisipaliteite en die totstandkoming van nuwe munisipaliteite. (No. 21516). Pretoria: Staatsdrukker, p. 53]</ref> Wat dikwels gebeur: een dorp word tot hoofsetel van die munisipalteit verkies, met die gevolge dat meer funksies soontoe verskuif. Meer besighede wil rondom hierdie funksies wees, met die gevolg dat groot dorpe (soos Malmesbury) groter word.<br> Dit is ook nie verrassend dat die Areaplan van Mei 2014 stel: "Na 'n periode van ontwikkeling toon die dorp [Moorreesburg] se ekonomie sedert 2000 'n matige groei. Dit kan toegeskryf word aan, onder andere, die feit dat die hoofkantoor van Munisipaliteit Swartland na amalgamasie in Malmesbury gesetel is, die uitlek van koopkrag na Kaapstad, Malmesbury en Piketberg en die stagnering van landbouproduksie weens droogtes en die sterk randgeldeenheid wat invoere van koring goedkoper maak as om dit plaaslik te produseer."<ref>[https://archive.org/details/ated_development_plans_2014-15_02_local_municipalities_wc015_swartland_area_plan_1_north_2014-05_pdf/page/n11/mode/2up?q=+Kaapstad%2C+Malmesbury+en+Piketberg Swartland Munisipaliteit / Swartland Noord Areaplan vir 2014/0215 - Hersien op 30 Mei 2014]</ref><br> Die gevolglike diensleweringsbetoging op 1 Julie 2016 was geensins verwonderend nie, maar by een punt moet stilgestaan word. In reaksie op die eis vir 'n winkelsentrum op Moorreesburg, sê Swartland Plaaslike Munisipaliteit hy is nie 'n ontwikkelaar nie, en die winkelsentrum moet die inisiatief van 'n privaat ontwikkelaar wees. Die munisipaliteit het wel by talle geleenthede 'n ontwikkelaar bygestaan om 'n finansierder te bekom, en ook 'n Chinese beleggingsgroep het belangstelling getoon, al is geen uitsluitsel verkry nie.<ref>[https://www.netwerk24.com/moorreesburg-protesoptog-eise-beantwoord-20160711-2 ''Netwerk24''. 2016. Moorreesburg protesoptog-eise beantwoord. 12 Julie.]</ref> === Notas === {{notas}} === Verwysings === {{Verwysings}} kqygz6ewin2sdu9yo1wl7pqdylrhz4k Suid-Afrikaanse kernwapenprogram 0 461049 2901564 2901563 2026-05-05T12:00:12Z Sobaka 328 /* Begin van die kernplofstofprogram */ bywerk 2901564 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] ogvjtxmtvrqcauwzt1w87t5vdpjx0cq 2901565 2901564 2026-05-05T12:15:32Z Sobaka 328 /* Begin van die kernplofstofprogram */ bywerk 2901565 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] iydrhwmvdnze8wk8j5uccmt8c2acara 2901566 2901565 2026-05-05T12:23:36Z Sobaka 328 /* Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika */ bywerk 2901566 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] rsagoaxxmz6eoyf97zy8mf0itt8oc72 2901567 2901566 2026-05-05T12:25:04Z Sobaka 328 Skuif na regte plek 2901567 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] e92yn3ygv4rm7gl2pywgam7pxp92snr 2901606 2901567 2026-05-05T15:18:31Z Sobaka 328 bywerk 2901606 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die Noord-Kaap aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 2owmg1zu1s5gavdbo4eaum3as1xz8sl 2901607 2901606 2026-05-05T15:19:16Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ skakel 2901607 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die Noord-Kaap aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] n3wo7bhotmfimum7yong5kt3xixavxa 2901608 2901607 2026-05-05T15:19:50Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ skakel 2901608 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 8mdixg0saazt4xhb3wamy35biwyz833 2901612 2901608 2026-05-05T15:26:37Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ bywerk 2901612 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW), en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] trlhbvr0nlg7szg2vlny9mt2lu5aclz 2901613 2901612 2026-05-05T15:27:39Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ opruim 2901613 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] k6l6px817n4flpcrgxxncnpn4hb90kb 2901618 2901613 2026-05-05T15:38:04Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ bywerk 2901618 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] avatzy4o9572n4974n859mv8pluvl5k 2901652 2901618 2026-05-05T17:43:21Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ bywerk 2901652 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder uraan-235 — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 7tb8g47fszffuzip3uejbi2lj3iqpiv 2901653 2901652 2026-05-05T17:46:20Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ skakel 2901653 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] rm4ztijhbccppbaagicw3fy6rx2k98z 2901654 2901653 2026-05-05T17:52:33Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ bywerk 2901654 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] t54zsrk8cye3oo6u6j9bg8a3p8liriq 2901663 2901654 2026-05-05T18:07:33Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ bywerk 2901663 wikitext text/x-wiki Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref >Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] gt4gh187nkhxo9rg6bmfn53n3tu25qr 2901683 2901663 2026-05-05T19:41:18Z Sobaka 328 2901683 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref >Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] q08ndryuvdqv3v2p12ikv7wgsacdb71 2901772 2901683 2026-05-06T08:59:49Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ 2901772 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref >Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 "><ref >Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 1si0ejh76cg1qr6llproudqbkspn8qe 2901775 2901772 2026-05-06T09:09:14Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ bywerk 2901775 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref >Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 "><ref >Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] evlffrld88jsaobyhq8jhlt9d0vn3q6 2901776 2901775 2026-05-06T09:11:09Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ opruim 2901776 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">Minty, A.S. 1987. South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb. In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref>Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 "><ref>Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 4z3dfsbf885i6e3klhts174xj38ellp 2901779 2901776 2026-05-06T09:27:23Z Sobaka 328 /* Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika */ skakel 2901779 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss "><ref >Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref>Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 "><ref>Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] 4crytoqj20yw3gt2utss89gf3brp6nx 2901780 2901779 2026-05-06T09:28:24Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ opruim 2901780 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman "><ref>Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 "><ref>Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] oel5t4osnqt1ioc8c7cgxj48yenvamo 2901814 2901780 2026-05-06T10:41:27Z Sobaka 328 /* Van ploftoestel tot kernwapen */ opruim 2901814 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970s momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein arsenaal [[kernwapen]]s, wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name="IAEA1993">International Atomic Energy Agency (1993). ''The Denuclearization of South Africa''.</ref> Die program is hoofsaaklik gedryf deur [[Strategie|strategiese oorwegings]], insluitend die land se internasionale isolasie tydens [[apartheid]], interne wetenskaplike dinamika en die waargenome bedreiging van [[Kommunisme|kommunistiese invloede]] in [[Suider-Afrika]]. Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogverrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die Kernenergie-korporasie van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde Vela-voorval, wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die verdrag oor die nie-verspreiding van kernwapens aan te sluit, wat die land die eerste gemaak het om selfontwikkelde kernwapens volledig af te takel.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ’n belangrike bydrae gelewer, aangesien vroeë suksesse met ’n sogenaamde “vreedsame” kernwapentoestel ’n tegniese vermoë geskep het wat moeilik geïgnoreer kon word. Vanaf die middel 1970’s tot die middel 1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel 1970’s het norme rondom die nie-verspreiding van kernwapens begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram ’n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Die uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase in die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf "> Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm., (11 Mei 1999).</ref> Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes gehuisves het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as negentig Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Suid-Afrika het terselfdertyd ’n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEO) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die “Atoms for Peace”-program is daar in 1957 ’n 50-jaar-ooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit<ref name=" Minty ">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Begin van die kernplofstofprogram== Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op ’n proses vir die verryking van uraan wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens vroeë sukses met die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die fokus van die AER se aktiwiteite oorwegend na uraanverryking verskuif. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die idee van ’n “vreedsame kernplofstof” as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Ploegskare-program vir Vreedsame Kernontploffings (PNE) aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie,” ongepubliseer en ongedateer.</ref> ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar ’n kernploftoestel vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n PNE te steun, is klaarblyklik geneem sonder dat sekere kernkwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang is, deeglik oorweeg is. Geen omvattende koste- of gedetailleerde implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die studieprojek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie kan later verduidelik word aan die hand van die “wetenskaplike kultuur” wat destyds binne die AER oorheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> Die konstruksie van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref>International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om "voorlopige ondersoeke" te doen na die gebruik van “vreedsame kernontploffings”.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het begin met teoretiese ondersoeke en literatuursoektogte oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AEK het later voorkeur gegee aan werk aan die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo werk aan 'n implosie-ontwerp. Die kanontipe-ontwerp het waarskynlik gewild geword omdat dit veiligheidsoorwegings bevredig het, geen plutonium bevat het nie en in afdelings gestoor kon word vir ekstra veiligheid en sekuriteit.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium het die isolasie van Suid-Afrika op die tegnologiese en ekonomiese terrein maar net begin en was 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking steeds moontlik. As gevolg van die vrees dat werk aan 'n kerntoestel verkeerd geïnterpreteer kon word as 'n militêre program, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die kodenaam van die program was VP vir “vreedsame plofstof”.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) Omdat die AER nie oor voldoende fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanonlooptipe toestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, met ’n projektiel vervaardig uit nie-kernmateriaal.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Hierdie vordering het die AER oortuig dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> Vroeg in 1974 is ’n verslag opgestel wat tot die gevolgtrekking gekom het dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik haalbaar sou wees. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B.J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte kernplofstofvermoë, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsbaan.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER se beleid deur die regering bepaal is, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word. <ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> Indien die nasionale leierskap destyds die moontlike militêre aanwending van so ’n toestel oorweeg het, is dit nie aan personeel binne die program oorgedra nie. Hoewel daar sporadiese en vae verwysings in die pers na potensiële militêre gebruike was, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van kernenergie in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Daar kon ook geen primêre bronne geïdentifiseer word wat ’n militêre doel vir die ontwikkelende kernbedryf bevestig nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het boonop nie aan wapenstandaarde voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk—met ’n massa van byna 168 ton—en is via kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program in hierdie fase was hoofsaaklik om ’n funksionele kernploftoestel te ontwikkel. Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970’s is toenemende sanksies ingestel, met die kernprogram as een van die eerste teikens. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het werk ook begin aan die Kalahari-kernploftoesteltoetsterrein.<ref name="Stumpf"/> Tussen 1975 en 1978 het die AEB beduidende tegniese vordering gemaak deur interne ballistiese en neutroniese rekenaarprogramme te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd — die periode wat nodig is om ’n stabiele verrykingsgradiënt te vestig — is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Nietemin is ’n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram uraanheksafluoried (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, reeds teen die einde van 1977 onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> Die sukses en tegnologiese deurbrake in uraanverryking het nuwe momentum aan kernnavorsing verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernplof toestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir mynbou en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het toenemende teenkanting vanuit die geïndustrialiseerde wêreld teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle na vore gekom. Hierdie internasionale weerstand het egter nie die regering of die ontwikkelingspan wesenlik afgeskrik nie. Die teenkanting het eers werklik momentum gekry ná die wêreldwye reaksie op die ontdekking van Suid-Afrika se beoogde kerntoets in 1977. Hoewel daar reeds enkele jare voor 1977 voorlopige militêre belangstelling in die strategiese potensiaal van die program ontstaan het, dui die meeste bronne daarop dat die finale besluit om ’n militêre afskrikvermoë te ontwikkel eers ná hierdie 1977-voorval geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsering te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n geloofwaardige dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] aangekoop en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen inisiatiewe van die Weermag se kant geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle formeel te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Die eerste aanduiding van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met ’n kernplofkop toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard, en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernwapenspan in verbinding getree met die doel om die massa van ’n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van ’n sogenaamde vreedsame kernplof toestel, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970’s geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Kernwapen-nieproliferasieverdrag onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief gedempte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Teen die middel van 1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die Kalahari, met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoëns te evalueer.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein geïdentifiseer. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10). In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone wat destyds by die program betrokke was, het die siening ingesluit dat die betrokke tegnologie waardevol was en volledig ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oop gehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en het uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te staak, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n geheime kernwapenafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik onduidelike opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende sou wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toetstoestel volstaan, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar is. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> Brigadier Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en van enige kernwapens ontken; die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, by ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[PW Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister BJ Vorster bedank na die sogenaamde inligtingskandaal, waarna PW Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje vir nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 "><ref>Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie verder verdiep. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan internasionale kernaangeleenthede binne die IAEO deel te neem. As een van die mees gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika- en [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL)-lede om Suid-Afrika van IAEO-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEO se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land verhinder is om die 1979-konferensie by te woon en daarna nie tot daaropvolgende jaarlikse konferensies toegelaat is nie, het dit formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] hdf0mslysq45bt8lrrq79r8ipb119hz Matthias Sammer 0 461052 2901692 2900900 2026-05-05T20:48:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2901692 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Matthias Sammer | image = [[Lêer:Matthias Sammer 2722.jpg|240px]] | upright = 1.1 | caption = Sammer in 2013 | height = 1,81 m<ref>{{cite web | url = https://www.dfb.de/datencenter/personen/matthias-sammer/spieler | title = Matthias Sammer – Spielerprofil – DFB |publisher = dfb.de | language = de | access-date = 18 October 2020 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1967|9|5}} | birth_place = [[Dresden]], [[Oos-Duitsland]] | position = Verdedigende middelvelder, libero | youthyears1 = 1976–1985 | youthclubs1 = [[Dynamo Dresden]] | years1 = 1985–1990 | clubs1 = [[Dynamo Dresden]] | caps1 = 102 | goals1 = 39 | years2 = 1990–1992 | clubs2 = [[VfB Stuttgart]] | caps2 = 63 | goals2 = 20 | years3 = 1992–1993 | clubs3 = [[Inter Milaan]] | caps3 = 11 | goals3 = 4 | years4 = 1993–1998 | clubs4 = [[Borussia Dortmund]] | caps4 = 115 | goals4 = 21 | totalcaps = 291 | totalgoals = 84 | nationalyears1 = 1986–1990 | nationalteam1 = [[Oos-Duitse nasionale sokkerspan|Oos-Duitsland]] | nationalcaps1 = 23 | nationalgoals1 = 6 | nationalyears2 = 1990–1997 | nationalteam2 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps2 = 51 | nationalgoals2 = 8 | manageryears1 = 2000–2004 | managerclubs1 = [[Borussia Dortmund]] | manageryears2 = 2004–2005 | managerclubs2 = [[VfB Stuttgart]] | manageryears3 = 2012–2016 | managerclubs3 = [[Bayern München]] (sportdirekteur) }} '''Matthias Sammer''' (gebore [[5 September]] [[1967]]) is ’n [[Duitsland|Duitse]] voormalige [[Sokker|sokkerspeler]] en -afrigter. Hy het as ’n verdedigende middelvelder gespeel en later in sy loopbaan as ’n libero.<ref>{{cite web |url=https://thefalse9.com/2017/02/matthias-sammer-dortmund-bayern.html |title=Forgotten Superstars-Matthias Sammer |publisher=The False 9 |last1=Bradley |first1=Cain |date=26 February 2017 |access-date=8 June 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://bleacherreport.com/articles/1783912-the-20-most-intimidating-defenders-in-bundesliga-history |title=The 20 Most Intimidating Defenders in Bundesliga History |publisher=Bleacher Report |last1=Whitney |first1=Clark |date=4 October 2013 |access-date=8 June 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/matthias-sammer_(Enciclopedia-dello-Sport)/ |title=SAMMER, Matthias in "Enciclopedia dello Sport" |publisher=treccani.it |language=it-IT |last1=Valdiserri |first1=Luca |access-date=8 June 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world_cup_98/teams/germany/players/85619.stm |title=Key Player – Matthias Sammer |publisher=BBC News |date=3 May 1998 |access-date=8 June 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bundesliga.com/en/news/Bundesliga/0000252691.jsp |title=From skinny striker to world-class sweeper |publisher=bundesliga.com |access-date=8 June 2021 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Loopbaan== === Spelerloopbaan === Sammer het sy loopbaan by [[Dynamo Dresden]] begin toe hy in 1976 as ’n negejarige by die klub se jeugspan aangesluit het. Hy het sy debuut vir die senior span gemaak onder die bestuur van sy vader, Klaus Sammer, in die 1985/86-seisoen.<ref>{{cite news|url= http://bundesligafanatic.com/news-sammer-replaces-nerlinger-at-bayern-munchen/|archive-url= https://web.archive.org/web/20130216045357/http://bundesligafanatic.com/news-sammer-replaces-nerlinger-at-bayern-munchen/|url-status= usurped|archive-date= 16 February 2013|title=Sammer replaces Nerlinger at Bayern München|date =2 July 2012|publisher= bundesligafanatic | access-date = 30 March 2013 | first = Gerry | last = Wittmann}}</ref> In die 1988/89-seisoen was Sammer deel van die Dynamo Dresden-span wat die Oos-Duitse kampioenskap gewen het. In dieselfde seisoen het die klub ook die halfeindronde van die [[UEFA Europa League|UEFA-beker]] gehaal, waar hulle deur die Wes-Duitse klub [[VfB Stuttgart]] uitgeskakel is. Die volgende jaar het Dynamo Dresden die liga- en bekerdubbel gewen deur die DDR-Oberliga-titel suksesvol te verdedig en ook die Oos-Duitse Beker te wen. As speler vir Dynamo Dresden was Sammer amptelik ’n offisier van die Oos-Duitse Volkspolisie, en hy het hom as ’n 19-jarige by die Feliks Dzerzjinski-wagregiment aangesluit, wat die paramilitêre vleuel van die ([[Stasi]]) was. Hy het sy diens by die wagregiment beskryf as ’n alibi om sokker vir Dynamo Dresden te speel.<ref name="SportbuzzerStasi">{{cite news |last=Leimert |first=Jochen |date=21 December 2017 |title=Dynamo und die Stasi: Warum Matthias Sammer nur zwei Tage "diente" |url=https://www.sportbuzzer.de/artikel/dynamo-und-die-stasi-warum-matthias-sammer-nur-zwei-tage-diente/ |language=de |newspaper=Sportbuzzer |location=Hannover |publisher=Sportbuzzer GmbH |access-date=25 December 2012 |archive-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223230419/http://www.sportbuzzer.de/artikel/dynamo-und-die-stasi-warum-matthias-sammer-nur-zwei-tage-diente/ |url-status=dead }}</ref> In die somer van 1990 het Sammer by VfB Stuttgart aangesluit. Sammer het 11 doele in sy debuutseisoen aangeteken terwyl Stuttgart sesde in die [[Bundesliga]] geëindig het. Die volgende jaar het Sammer nege doele aangeteken en VfB Stuttgart gehelp om die eerste kampioene van die herenigde Duitsland te word. Na twee seisoene by VfB Stuttgart het Sammer by die Italiaanse klub [[FC Internazionale Milano|Inter Milaan]] aangesluit. Alhoewel hy sukses op die veld behaal het en vier keer in 11 verskynings aangeteken het—insluitend ’n doel teen [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] in die Derby d’Italia—het Sammer nie by die Italiaanse leefstyl aangepas nie en in Januarie 1993 na Duitsland teruggekeer. Met [[Borussia Dortmund]] het Sammer die Bundesliga en DFB-Superbeker in 1995 gewen, die Bundesliga, DFB-Superbeker en Europese Sokkerspeler van die Jaar in 1996, en die [[UEFA Champions League|Champions League]] en [[Interkontinentale Beker]] in 1997. Hy het daarna ’n ernstige kniebesering opgedoen waarvan hy nie herstel het nie, en het in 1998 afgetree.<ref>{{cite news|url=http://sports.ndtv.com/euro-2012/players/legends/190742-euro-legends-matthias-sammer|archive-url=https://archive.today/20130419122432/http://sports.ndtv.com/euro-2012/players/legends/190742-euro-legends-matthias-sammer|url-status=dead|archive-date=19 April 2013|title=Euro Legends: Matthias Sammer|date=26 May 2012|access-date=30 March 2013}}</ref> ==== Internasionale loopbaan ==== Op 12 September 1990 was Sammer die kaptein van die Oos-Duitse nasionale span in sy laaste wedstryd. Hy het albei doele aangeteken toe die Oos-Duitse nasionale span [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]] met 2–0 geklop het in [[Brussel]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-35169108|title=The East German team that refused to die|date=28 December 2015|publisher=BBC | access-date = 28 December 2015 | first = Tim | last = Mansel}}</ref> Hy was dus nie toegelaat om aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990|1990 Wêreldbeker-toernooi]] deel te neem nie, waar Wes-Duitsland wêreldkampioene geword het. Hy was egter deel van die verenigde [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale spa]]<nowiki/>n wat die [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 1996]] gewen het, waar hy as speler van die toernooi aangewys is, en hy is later daardie jaar met die [[Ballon d'Or|Ballon d’Or]] bekroon.<ref>{{Cite web|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy96.html|title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") 1996|last=Pierrend|first=José Luis|date=26 March 2005|publisher=RSSSF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130314042324/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy96.html|archivedate=14 March 2013|accessdate=12 November 2013|url-status=live}}</ref> Sammer het uitgetree met ’n totaal van 74 internasionale wedstryde, 23 vir Oos-Duitsland en 51 vir die verenigde span. Bekend vir sy uitstaande verdedigende vaardighede—insluitend sy vermoë om die spel te lees, onderskeppings te maak en doeltreffend te takel—word Sammer beskou as een van die grootste verdedigers van alle tye. === Afrigter en administrateur === Ná sy spelersloopbaan het hy ’n kort afrigtersloopbaan begin, waar hy daarin geslaag het om die Bundesliga in 2002 met Borussia Dortmund te wen, en ook die span in dieselfde jaar tot die eindstryd van die UEFA-beker gelei het.<ref name=dortmundcoach>{{cite news|title=Matthias Sammer wird neuer Chef-Coach|url= https://www.kicker.de/matthias-sammer-wird-neuer-chef-coach-229542/artikel|access-date=30 January 2013|newspaper=kicker|date=30 May 2000|language=de}}</ref> Hy het ook as sportdirekteur vir [[FC Bayern München|Bayern Münichen]] gewerk.<ref name="fcbayern1" >{{cite web | url = http://www.fcbayern.telekom.de/en/news/news/2012/35584.php | title = Matthias Sammer appointed Sport Director | publisher = FC Bayern Munich | date = 2 July 2012 | access-date = 2 July 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sammer, Matthias}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Sokkerafrigters]] [[Kategorie:Geboortes in 1967]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7eli628zersahm9o4gh5yx24w0o8mj0 Hibiscus syriacus 0 461096 2901657 2901478 2026-05-05T18:00:30Z SpesBona 2720 + Encyclopædia Britannica & Commons 2901657 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Alteaboompie | image = | taxon = Hibiscus syriacus | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} Die '''alteaboompie''' (''Hibiscus syriacus'') is 'n [[struik]] of 'n [[boom]] wat deel van die Malvaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]] en [[Taiwan]]. Die spesie word gebruik as voedsel en as medisyne. Die alteaboompie is die nasionale blom van [[Suid-Korea]], waar dit ''Mugunghwa'' ([[Hangul]]: 무궁화, [[Hanja]]: 無窮花) genoem word, vertaalbaar as "die ewige blom".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mois.go.kr/eng/sub/a03/nationalSymbol_3/screen.do |title=The National Flower – Mugunghwa |publisher=Suid-Koreaanse Departement van Binnelandse Sake en Veiligheid |accessdate=4 Mei 2026}}</ref> == Sinonieme == Die spesie het 27 sinonieme: {{div col|colwidth=26em}} * ''Althaea frutex'' <small>Mill.</small> * ''Hibiscus acerifolius'' <small>Salisb.</small> * ''Hibiscus arborescens'' <small>Gaterau</small> * ''Hibiscus chinensis'' <small>DC.</small> * ''Hibiscus floridus'' <small>Salisb.</small> * ''Hibiscus rhombifolius'' <small>Cav.</small> * ''Hibiscus syriacus var. alboplenus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. albus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. amplissimus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. brevibracteatus'' <small>S.Y.Hu</small> * ''Hibiscus syriacus var. chinensis'' <small>Lindl.</small> * ''Hibiscus syriacus var. elegantissimus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. grandiflorus'' <small>Rehder</small> * ''Hibiscus syriacus var. longibracteatus'' <small>S.Y.Hu</small> * ''Hibiscus syriacus var. marginatus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. micranthus'' <small>Y.N.Lee & K.B.Yim</small> * ''Hibiscus syriacus var. paeoniiflorus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. purpureoplenus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. purpureus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. ruber'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. sinensis'' <small>Lem.</small> * ''Hibiscus syriacus var. totoalbus'' <small>T.Moore</small> * ''Hibiscus syriacus var. variegatus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. violaceus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Ketmia arborea'' <small>Moench</small> * ''Ketmia syriaca'' <small>(L.) Scop.</small> * ''Ketmia syrorum'' <small>Medik.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:560890-1 Plants of the World] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/rose-of-Sharon|title=rose of Sharon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hibiscus|syriacus]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Flora van Taiwan]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Korea]] 9e41ip9jwaya0zfppkiqkru4y1q12jq 2901694 2901657 2026-05-05T21:00:14Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901694 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Alteaboompie | image = | taxon = Hibiscus syriacus | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} Die '''alteaboompie''' (''Hibiscus syriacus'') is 'n [[struik]] of 'n [[boom]] wat deel van die Malvaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Volksrepubliek China|China]] en [[Taiwan]]. Die spesie word gebruik as voedsel en as medisyne. Die alteaboompie is die nasionale blom van [[Suid-Korea]], waar dit ''Mugunghwa'' ([[Hangul]]: 무궁화, [[Hanja]]: 無窮花) genoem word, vertaalbaar as "die ewige blom".<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mois.go.kr/eng/sub/a03/nationalSymbol_3/screen.do |title=The National Flower – Mugunghwa |publisher=Suid-Koreaanse Departement van Binnelandse Sake en Veiligheid |accessdate=5 Mei 2026}}</ref> Van die nasionale blom is die [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] se bynaam ''Mugunghwas'' afgelei en dit verskyn ook in die [[Koreaanse Rugbyunie]] se embleem. == Sinonieme == Die spesie het 27 sinonieme: {{div col|colwidth=26em}} * ''Althaea frutex'' <small>Mill.</small> * ''Hibiscus acerifolius'' <small>Salisb.</small> * ''Hibiscus arborescens'' <small>Gaterau</small> * ''Hibiscus chinensis'' <small>DC.</small> * ''Hibiscus floridus'' <small>Salisb.</small> * ''Hibiscus rhombifolius'' <small>Cav.</small> * ''Hibiscus syriacus var. alboplenus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. albus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. amplissimus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. brevibracteatus'' <small>S.Y.Hu</small> * ''Hibiscus syriacus var. chinensis'' <small>Lindl.</small> * ''Hibiscus syriacus var. elegantissimus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. grandiflorus'' <small>Rehder</small> * ''Hibiscus syriacus var. longibracteatus'' <small>S.Y.Hu</small> * ''Hibiscus syriacus var. marginatus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. micranthus'' <small>Y.N.Lee & K.B.Yim</small> * ''Hibiscus syriacus var. paeoniiflorus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Hibiscus syriacus var. purpureoplenus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. purpureus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. ruber'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. sinensis'' <small>Lem.</small> * ''Hibiscus syriacus var. totoalbus'' <small>T.Moore</small> * ''Hibiscus syriacus var. variegatus'' <small>Sweet</small> * ''Hibiscus syriacus var. violaceus'' <small>L.F.Gagnep.</small> * ''Ketmia arborea'' <small>Moench</small> * ''Ketmia syriaca'' <small>(L.) Scop.</small> * ''Ketmia syrorum'' <small>Medik.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:560890-1 Plants of the World] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/plant/rose-of-Sharon|title=rose of Sharon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=5 Mei 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hibiscus|syriacus]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Flora van Taiwan]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Suid-Korea]] kid6ho3gz35p2p0auegeoty7a833e7j Prunus serrulata 0 461101 2901623 2901481 2026-05-05T16:30:05Z Oesjaar 7467 So begin ons... 2901623 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=26em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] pe379rqz7vi7ujsnapsyjbddh3xm7a2 2901624 2901623 2026-05-05T16:32:03Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901624 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=26em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] mevnh0bn1uz2ep4i48zi7uzdcz22wmr 2901634 2901624 2026-05-05T16:50:35Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901634 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensisv(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosavMiq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] my5uuig32ao5h9beagwxcxpngbeoi4z 2901637 2901634 2026-05-05T16:52:24Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901637 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 2hg8orewpq1rpa3hd1pznf3v2s79kwn 2901638 2901637 2026-05-05T16:56:16Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901638 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] iziuvbcfn4majgod1vix8g3md4snucp 2901641 2901638 2026-05-05T17:12:35Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901641 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] bo2sx8agm7myyfg588a2lu3btifv7z6 2901642 2901641 2026-05-05T17:14:10Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901642 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 6jujubhksie01zpqyhnf5nm5sa21kgp 2901643 2901642 2026-05-05T17:16:57Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901643 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] ak220hvh15dp2bupgk7fst9tozdudkb 2901644 2901643 2026-05-05T17:19:31Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901644 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi in Bot. Mag. (Tokyo) 36: 6 (1922) * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto in Bot. Mag. (Tokyo) 36: 6 (1922) {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] m3g48m7taap4x6qdclwat8wq9prz7v5 2901645 2901644 2026-05-05T17:20:09Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901645 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] gk1dnp632v3bpmpi8px9dcdvopjees9 2901647 2901645 2026-05-05T17:25:35Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901647 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] f0y0xuy2c644y1vupz6c3ppqqr01kz1 2901648 2901647 2026-05-05T17:27:17Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901648 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] oivesjhsselnaw0ps3jep2j7n3cvymb 2901649 2901648 2026-05-05T17:29:05Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901649 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. taihaku'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata taihaku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. taishanensis'' <small>(Yi Zhang & C.D.Shi) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''Prunus serrulata taoyoma'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata temari'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. udzuzakyra'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata var. ungeri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. unifolia'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. veitchiana'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. viridiflora'' <small>Makino</small> * ''Prunus wildeniana'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] pen1zirevbvaaxzxrxrer7ih8tajx1n 2901650 2901649 2026-05-05T17:31:27Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ verbeter 2901650 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata'' <small>(Lindl.) Loudon</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Padus serrulata'' <small>(Lindl.) S.Ya.Sokolov</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. taihaku'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata taihaku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. taishanensis'' <small>(Yi Zhang & C.D.Shi) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''Prunus serrulata taoyoma'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata temari'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. udzuzakyra'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata var. ungeri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. unifolia'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. veitchiana'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. viridiflora'' <small>Makino</small> * ''Prunus wildeniana'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] 9idj33eavyqhnogyh4aknjehrzlcpkk 2901651 2901650 2026-05-05T17:32:23Z Oesjaar 7467 /* Sinonieme */ Klaar! 2901651 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan oos- en suid-[[China]] en [[Noord-Korea]] en [[Suid-Korea]]. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata'' <small>(Lindl.) Loudon</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Padus serrulata'' <small>(Lindl.) S.Ya.Sokolov</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus pseudocerasus var. serrulata'' <small>(Lindl.) Makino</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. taihaku'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata taihaku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. taishanensis'' <small>(Yi Zhang & C.D.Shi) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''Prunus serrulata taoyoma'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata temari'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. udzuzakyra'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata var. ungeri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. unifolia'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. veitchiana'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. viridiflora'' <small>Makino</small> * ''Prunus wildeniana'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] q135fscnrbmwcit0k1lz8cgxe7jbnr2 2901656 2901651 2026-05-05T18:00:25Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901656 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan die ooste en suide van die [[Volksrepubliek China]] en [[Noord-Korea|Noord-]] en [[Suid-Korea]]. Dit is die nieamptelike nasionale blom van [[Japan]], waar dit ''Sakura'' genoem word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mint.go.jp/eng/kids-eng/eng_kids_kids_sakura.html |title=Cherry Blossoms (SAKURA) in Japan |publisher=Japan Mint |accessdate=5 Mei 2026}}</ref> == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata'' <small>(Lindl.) Loudon</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Padus serrulata'' <small>(Lindl.) S.Ya.Sokolov</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus pseudocerasus var. serrulata'' <small>(Lindl.) Makino</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. taihaku'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata taihaku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. taishanensis'' <small>(Yi Zhang & C.D.Shi) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''Prunus serrulata taoyoma'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata temari'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. udzuzakyra'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata var. ungeri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. unifolia'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. veitchiana'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. viridiflora'' <small>Makino</small> * ''Prunus wildeniana'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Japan]] ggl9kta551iavcirp5tuv1z7c2sihf4 2901693 2901656 2026-05-05T21:00:04Z SpesBona 2720 Bygewerk 2901693 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Prunus serrulata | authority = Lindl., (1830) | synonyms =<center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Prunus serrulata''''' is 'n [[boom]] wat deel van die Rosaceae-[[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan die ooste en suide van die [[Volksrepubliek China]] en [[Noord-Korea|Noord-]] en [[Suid-Korea]]. Dit is die nieamptelike nasionale blom van [[Japan]], waar dit ''Sakura'' genoem word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mint.go.jp/eng/kids-eng/eng_kids_kids_sakura.html |title=Cherry Blossoms (SAKURA) in Japan |publisher=Japan Mint |accessdate=5 Mei 2026}}</ref> Van die nasionale blom is al die [[Japannese nasionale rugbyspan]] se byname – Kersiebloeisels, Sakura en Dapper Bloeisels – afgelei en dit verskyn ook in die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]] se embleem. == Sinonieme == Die spesie het 92 sinonieme: {{div col|colwidth=20em}} * ''Cerasus maeda'' <small>Lavallée</small> * ''Cerasus montana'' <small>Siebold ex Miq.</small> * ''Cerasus serrulata'' <small>(Lindl.) Loudon</small> * ''Cerasus serrulata f. alboplena'' <small>(C.K.Schneid.) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. florepleno'' <small>K.Koch ex G.Kirchn.</small> * ''Cerasus serrulata f. shidaresakura'' <small>(Koehne) Buia</small> * ''Cerasus serrulata var. taishanensis'' <small>Yi Zhang & C.D.Shi</small> * ''Padus serrulata'' <small>(Lindl.) S.Ya.Sokolov</small> * ''Prunus angustissima'' <small>Nakai</small> * ''Prunus cerasus var. floresimplici'' <small>Thunb.</small> * ''Prunus × donarium f. sirayuki'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus × donarium f. sirotae'' <small>Koidz.</small> * ''Prunus fruticosa f. ambigua'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus hupehensis'' <small>Ingram</small> * ''Prunus koraiensis'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''Prunus × lannesiana f. sirotae'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus leveilleana var. koraiensis'' <small>(Nakai ex T.H.Chung) H.S.Kim</small> * ''Prunus mume var. crasseglandulosa'' <small>Miq. ex Koehne</small> * ''Prunus pseudocerasus'' <small>A.Gray</small> * ''Prunus pseudocerasus var. serrulata'' <small>(Lindl.) Makino</small> * ''Prunus puddum'' <small>Miq.</small> * ''Prunus sachalinensis f. multiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serratifolia var. nageri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serratifolia var. ungeri'' <small>(Sprenger) Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. albida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. alboplena'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''Prunus serrulata ambigua'' <small>(Miyoshi) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. arguta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. atrorubra'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. bullata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. campanuloides'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. candida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. classica'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. communis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata daikoku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. decora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. dilatata'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. diversiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. erythrosa'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. floribunda'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata fudanzakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata geraldinae'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subvar. glabra'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. glauca'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. globosa'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. grandiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. hisakura'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata hokusai'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. hortensis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata subvar. hortualis'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata var. hupehensis'' <small>(Ingram) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. itokukuri'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata kabazakura'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata kojima'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. kumagaya'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. longipes'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. lucifera'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. luteovirens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. meigetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. mucronata'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata f. nivea'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata okiku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata subf. pallida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. pendula'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. picta'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. planiflora'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. pulchra'' <small>(Miyoshi) Nemoto</small> * ''Prunus serrulata f. purpurascens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. regularis'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata subf. rosea'' <small>Makino</small> * ''Prunus serrulata f. rubescens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. rubida'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata ruiran'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. semperflorens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. shidarezakura'' <small>Koehne</small> * ''Prunus serrulata var. shimidsuii'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. shirotae'' <small>(Koidz.) Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. shogetsu'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirayuki'' <small>(Koidz.) E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata f. sirotae'' <small>(Koidz.) P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata f. splendens'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata f. taihaku'' <small>P.D.Sell</small> * ''Prunus serrulata taihaku'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata var. taishanensis'' <small>(Yi Zhang & C.D.Shi) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''Prunus serrulata taoyoma'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata temari'' <small>Ingram</small> * ''Prunus serrulata f. udzuzakyra'' <small>E.H.Wilson</small> * ''Prunus serrulata var. ungeri'' <small>Sprenger</small> * ''Prunus serrulata f. unifolia'' <small>Miyoshi</small> * ''Prunus serrulata var. veitchiana'' <small>Bean</small> * ''Prunus serrulata f. viridiflora'' <small>Makino</small> * ''Prunus wildeniana'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:730268-1 Plants of the World] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus|serrulata]] [[Kategorie:Flora van Noord-Korea]] [[Kategorie:Flora van Suid-Korea]] [[Kategorie:Flora van die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van Japan]] 07zkdtng43b5lkq1ceh8p9y5jiil1cl Juan Román Riquelme 0 461107 2901609 2026-05-05T15:25:32Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Juan Román Riquelme | image = [[Lêer:Juan Román Riquelme - 2019.jpg|240px]] | caption = Riquelme in 2019 | fullname = Juan Román Riquelme<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |title=2006 FIFA World Cup Germany: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=2 |date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610174527/https://www.fifadata.com/document/fw...' 2901609 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Juan Román Riquelme | image = [[Lêer:Juan Román Riquelme - 2019.jpg|240px]] | caption = Riquelme in 2019 | fullname = Juan Román Riquelme<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |title=2006 FIFA World Cup Germany: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=2 |date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610174527/https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |archive-date=10 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1978|6|24|df=y}} | birth_place = San Fernando, [[Buenos Aires]], Argentinië | height = 1,82 m | position = Aanvallende middelvelder | currentclub = [[Boca Juniors]] (president) | youthyears1 = 1992–1996 | youthclubs1 = [[Argentinos Juniors]] | years1 = 1996–2002 | clubs1 = [[Boca Juniors]] | caps1 = 151 | goals1 = 38 | years2 = 2002–2005 | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 30 | goals2 = 3 | years3 = 2003–2005 | clubs3 = → [[Villarreal CF|Villarreal]] (leen) | caps3 = 68 | goals3 = 23 | years4 = 2005–2007 | clubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | caps4 = 38 | goals4 = 13 | years5 = 2007 | clubs5 = → [[Boca Juniors]] (leen) | caps5 = 15 | goals5 = 2 | years6 = 2007–2014 | clubs6 = [[Boca Juniors]] | caps6 = 126 | goals6 = 24 | years7 = 2014–2015 | clubs7 = [[Argentinos Juniors]] | caps7 = 15 | goals7 = 3 | totalcaps = 443 | totalgoals = 106 | nationalyears1 = 1997–1998 | nationalteam1 = [[:en:Argentina national under-20 football team|Argentinië o/20]] | nationalcaps1 = 21 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2000 | nationalteam2 = [[:en:Argentina national under-23 football team|Argentinië o/23]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2008 | nationalteam3 = [[:en:Argentina national under-23 football team|Argentinië se Olimpiese span]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 1997–2008 | nationalteam4 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] | nationalcaps4 = 51 | nationalgoals4 = 17 | club-update = | nationalteam-update = }} '''Juan Román Riquelme''' (gebore [[24 Junie]] [[1978]]) is ’n [[Argentinië|Argentynse]] voormalige professionele [[sokker|sokkerspeler]] en die huidige president van [[Boca Juniors]]. Hy staan bekend vir sy elegante speelstyl, aangeë, visie, kreatiwiteit, vryskoptegniek en balbeheer, en word wyd beskou as een van die grootste spelmakers van alle tye.<ref>{{Cite web |last=CF |first=Villarreal |date=2019-08-16 |title=Juan Román Riquelme: A true rags-to-riches story |url=https://medium.com/off-the-pitch-by-villarreal/juan-rom%C3%A1n-riquelme-a-true-rags-to-riches-story-81a54367dfa0 |access-date=2025-12-06 |website=Villarreal CF |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heilbron |first=Jaime |title=Juan Roman Riquelme: Playing out of Love and for the Glory |url=https://bleacherreport.com/articles/1654020-juan-romn-riquelme-playing-out-of-love-and-for-the-glory |access-date=2025-12-06 |website=bleacherreport.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=midfielders |first=Juan Roman Riquelme-El Ultimo 10- we take a look at the career of one of Argentina's most heralded |title=Cult Hero: Juan Roman Riquelme |url=https://www.beinsports.com/en-mena/football/articles/cult-hero-juan-roman-riquelme |access-date=2025-12-06 |website=beIN SPORTS |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2018-08-24 |title=Top 5 most talented Argentine players in Football History |url=https://ronaldo.com/football-news/top-5-most-talented-argentine-players-in-football-history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523121524/https://ronaldo.com/football-news/top-5-most-talented-argentine-players-in-football-history/ |archive-date=2022-05-23 |access-date=2025-12-06 |work=ronaldo.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cole |first=Sean |date=2023-06-24 |title=An ode to Juan Roman Riquelme, one of football's most pure No.10s |url=https://www.planetfootball.com/nostalgia/tribute-juan-roman-riquelme-one-footballs-best-truest-no-10s |access-date=2025-12-06 |website=Planet Football |language=en}}</ref> Hy is ’n belangrike simbool van die “enganche”-rol, ’n klassieke aanvallende middelveldposisie wat prominent is in Argentynse sokker.<ref>{{Cite web |last=Quinn |first=Ryan |date=2015-08-30 |title=Roles Explained: The 'Enganche' Role |url=https://theconventionalplaymaker.wordpress.com/2015/08/30/positions-explained-the-enganche-role/ |access-date=2025-12-06 |website=The Conventional Playmaker |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-04-14 |title=Le rôle de Trequartista (Enganche) dans le football |url=https://www.jugglepro.com/blogs/blog/le-role-de-trequartista-dans-le-football |access-date=2025-12-06 |website=JugglePro |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.fifa.com/es/articles/juan-roman-riquelme-el-ultimo-enganche-argentino-en-la-copa-mundial |access-date=2025-12-06 |website=www.fifa.com|title=Juan Román Riquelme, el último enganche argentino en la Copa Mundial|language=es}}</ref> In 1996 het Riquelme sy professionele debuut op 18-jarige ouderdom by Boca Juniors gemaak. Onder afrigter Carlos Bianchi het Riquelme Boca Juniors deur hul suksesvolste era gelei en drie [[Argentynse Primera División]]-titels, twee agtereenvolgende Copa Libertadores-titels en die [[Interkontinentale Beker]] in 2000 gewen, waar [[Real Madrid CF|Real Madrid]] in [[Tokio]] geklop is. Ná vyf seisoene het hy in 2002 by [[FC Barcelona|Barcelona]] aangesluit, waar hy ’n kort tydperk gehad het weens ’n gespanne verhouding met die destydse afrigter [[Louis van Gaal]].<ref>{{Cite web |date=2015-01-28 |title=How Louis van Gaal almost ruined Juan Roman Riquelme |url=https://www.hitc.com/louis-van-gaal-the-man-who-almost-ruined-juan-roman-riquelme/ |access-date=2025-12-06 |website=www.hitc.com |language=en}}</ref> Hy is uitgeleen aan die mede-[[La Liga]]-klub [[Villarreal CF|Villarreal]], waar Riquelme die klub gehelp het om derde in die liga te eindig in die 2004/05 La Liga en om die halfeindrondte van die [[UEFA Champions League|Champions League]] 2005/06 vir die eerste keer in die klub se geskiedenis te bereik. Hy het in 2007 na Boca teruggekeer en die Copa Libertadores 2007 gewen as die toernooi se mees waardevolle speler en topskieter, benewens twee Primera División-titels, een Copa Argentina en een Recopa Sudamericana. Ná die verlies in die eindstryd van die Copa Libertadores 2012 het Riquelme Boca Juniors verlaat, maar ses maande later teruggekeer ná Bianchi se terugkeer as afrigter. Hy het in 2015 by Argentinos Juniors uitgetree, sy voormalige jeugklub, nadat hy hulle gehelp het om in die 2014-seisoen na die Primera División terug te keer. Saam met die [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentynse nasionale span]] het Riquelme sukses op jeugvlak behaal deur die Suid-Amerikaanse o/20-kampioenskap 1997 en die FIFA Wêreldjeugkampioenskap 1997 in [[Maleisië]] te wen. Hy het sy eerste oproep na die senior span in 1997 ontvang en het tussen 1997 en 2008 57 wedstryde gespeel, 17 doele aangeteken en Argentinië by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|FIFA Wêreldbeker 2006]] in [[Duitsland]] verteenwoordig. Riquelme het ook sy land by die [[Olimpiese Spele]] verteenwoordig en die span as kaptein na goud gelei by die [[Olimpiese Somerspele 2008]] saam met [[Lionel Messi]]. Riquelme is vier keer as Argentynse Sokkerspeler van die Jaar aangewys en is in 2001 as Suid-Amerikaanse Sokkerspeler van die Jaar benoem,<ref>{{Cite web|title=South American Footballer of the Year Award (Rey del Futbol de America) - Midfield Dynamo|url=http://www.midfielddynamo.com/players/players_awards_samerica_poy.htm|access-date=2021-02-09|website=www.midfielddynamo.com}}</ref> en is ook ses keer in die Suid-Amerikaanse Span van die Jaar ingesluit.<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/sam-toy.html |title=South American Team of the Year |date=16 January 2009 |access-date=10 March 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121064015/http://www.rsssf.com/miscellaneous/sam-toy.html |archive-date=21 January 2015 }}</ref> Hy was onder die genomineerdes vir die FIFA Wêreldspeler van die Jaar-toekenning in 2006 en 2007,<ref>{{Cite web|last=FIFA.com|title=Bienvenidos al Centro de Noticias de FIFA.com - Ya se conoce la lista de candidatos para la Gala |url=https://es.fifa.com/news/conoce-lista-candidatos-para-gala-612599-x0748|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210065558/https://es.fifa.com/news/conoce-lista-candidatos-para-gala-612599-x0748|url-status=dead|archive-date=10 February 2021|access-date=2021-02-09|website=www.fifa.com|language=es}}</ref><ref>{{Cite web|last=SB|first=Brazilian Football by|title=FIFA "World" Player of the Year?|url=https://bleacherreport.com/articles/110566-fifa-world-player-of-the-year|access-date=2021-02-09|website=Bleacher Report|language=en}}</ref> en vir die [[Ballon d'Or]] in 2005 en 2007.<ref>{{cite web|title=Riquelme, por el Balón de Oro|url=https://www.infobae.com/2005/10/24/218296-riquelme-el-balon-oro/|access-date=2021-02-09|website=infobae|date=24 October 2017 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Top 15 'Best Players' From Every Ballon d'Or Since 2005|url=https://www.sportbible.com/pub-talk/top-10s-legends-the-top-15-from-every-ballon-dor-since-2005-20161212|access-date=2021-02-09|website=www.sportbible.com|date=December 2019 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Riquelme, Juan Román}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] ac1q5r5el5vwlvoc2b275rn4eudnk7n 2901611 2901609 2026-05-05T15:26:16Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 2901611 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Juan Román Riquelme | image = [[Lêer:Juan Román Riquelme - 2019.jpg|240px]] | caption = Riquelme in 2019 | fullname = Juan Román Riquelme<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |title=2006 FIFA World Cup Germany: List of Players: Argentina |publisher=FIFA |page=2 |date=21 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610174527/https://www.fifadata.com/document/fwc/2006/PDF/FWC_2006_SquadLists.pdf |archive-date=10 June 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1978|6|24|df=y}} | birth_place = San Fernando, [[Buenos Aires]], Argentinië | height = 1,82 m | position = Aanvallende middelvelder | currentclub = [[Boca Juniors]] (president) | youthyears1 = 1992–1996 | youthclubs1 = [[Argentinos Juniors]] | years1 = 1996–2002 | clubs1 = [[Boca Juniors]] | caps1 = 151 | goals1 = 38 | years2 = 2002–2005 | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 30 | goals2 = 3 | years3 = 2003–2005 | clubs3 = → [[Villarreal CF|Villarreal]] (leen) | caps3 = 68 | goals3 = 23 | years4 = 2005–2007 | clubs4 = [[Villarreal CF|Villarreal]] | caps4 = 38 | goals4 = 13 | years5 = 2007 | clubs5 = → [[Boca Juniors]] (leen) | caps5 = 15 | goals5 = 2 | years6 = 2007–2014 | clubs6 = [[Boca Juniors]] | caps6 = 126 | goals6 = 24 | years7 = 2014–2015 | clubs7 = [[Argentinos Juniors]] | caps7 = 15 | goals7 = 3 | totalcaps = 443 | totalgoals = 106 | nationalyears1 = 1997–1998 | nationalteam1 = [[:en:Argentina national under-20 football team|Argentinië o/20]] | nationalcaps1 = 21 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2000 | nationalteam2 = [[:en:Argentina national under-23 football team|Argentinië o/23]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2008 | nationalteam3 = [[:en:Argentina national under-23 football team|Argentinië se Olimpiese span]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 1997–2008 | nationalteam4 = [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] | nationalcaps4 = 51 | nationalgoals4 = 17 | club-update = | nationalteam-update = }} '''Juan Román Riquelme''' (gebore [[24 Junie]] [[1978]]) is ’n [[Argentinië|Argentynse]] voormalige professionele [[sokker|sokkerspeler]] en die huidige president van [[Boca Juniors]]. Hy staan bekend vir sy elegante speelstyl, aangeë, visie, kreatiwiteit, vryskoptegniek en balbeheer, en word wyd beskou as een van die grootste spelmakers van alle tye.<ref>{{Cite web |last=CF |first=Villarreal |date=2019-08-16 |title=Juan Román Riquelme: A true rags-to-riches story |url=https://medium.com/off-the-pitch-by-villarreal/juan-rom%C3%A1n-riquelme-a-true-rags-to-riches-story-81a54367dfa0 |access-date=2025-12-06 |website=Villarreal CF |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Heilbron |first=Jaime |title=Juan Roman Riquelme: Playing out of Love and for the Glory |url=https://bleacherreport.com/articles/1654020-juan-romn-riquelme-playing-out-of-love-and-for-the-glory |access-date=2025-12-06 |website=bleacherreport.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=midfielders |first=Juan Roman Riquelme-El Ultimo 10- we take a look at the career of one of Argentina's most heralded |title=Cult Hero: Juan Roman Riquelme |url=https://www.beinsports.com/en-mena/football/articles/cult-hero-juan-roman-riquelme |access-date=2025-12-06 |website=beIN SPORTS |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2018-08-24 |title=Top 5 most talented Argentine players in Football History |url=https://ronaldo.com/football-news/top-5-most-talented-argentine-players-in-football-history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523121524/https://ronaldo.com/football-news/top-5-most-talented-argentine-players-in-football-history/ |archive-date=2022-05-23 |access-date=2025-12-06 |work=ronaldo.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cole |first=Sean |date=2023-06-24 |title=An ode to Juan Roman Riquelme, one of football's most pure No.10s |url=https://www.planetfootball.com/nostalgia/tribute-juan-roman-riquelme-one-footballs-best-truest-no-10s |access-date=2025-12-06 |website=Planet Football |language=en}}</ref> Hy is ’n belangrike simbool van die “enganche”-rol, ’n klassieke aanvallende middelveldposisie wat prominent is in Argentynse sokker.<ref>{{Cite web |last=Quinn |first=Ryan |date=2015-08-30 |title=Roles Explained: The 'Enganche' Role |url=https://theconventionalplaymaker.wordpress.com/2015/08/30/positions-explained-the-enganche-role/ |access-date=2025-12-06 |website=The Conventional Playmaker |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-04-14 |title=Le rôle de Trequartista (Enganche) dans le football |url=https://www.jugglepro.com/blogs/blog/le-role-de-trequartista-dans-le-football |access-date=2025-12-06 |website=JugglePro |language=fr}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.fifa.com/es/articles/juan-roman-riquelme-el-ultimo-enganche-argentino-en-la-copa-mundial |access-date=2025-12-06 |website=www.fifa.com|title=Juan Román Riquelme, el último enganche argentino en la Copa Mundial|language=es}}</ref> In 1996 het Riquelme sy professionele debuut op 18-jarige ouderdom by Boca Juniors gemaak. Onder afrigter Carlos Bianchi het Riquelme Boca Juniors deur hul suksesvolste era gelei en drie [[Argentynse Primera División]]-titels, twee agtereenvolgende Copa Libertadores-titels en die [[Interkontinentale Beker]] in 2000 gewen, waar [[Real Madrid CF|Real Madrid]] in [[Tokio]] geklop is. Ná vyf seisoene het hy in 2002 by [[FC Barcelona|Barcelona]] aangesluit, waar hy ’n kort tydperk gehad het weens ’n gespanne verhouding met die destydse afrigter [[Louis van Gaal]].<ref>{{Cite web |date=2015-01-28 |title=How Louis van Gaal almost ruined Juan Roman Riquelme |url=https://www.hitc.com/louis-van-gaal-the-man-who-almost-ruined-juan-roman-riquelme/ |access-date=2025-12-06 |website=www.hitc.com |language=en}}</ref> Hy is uitgeleen aan die mede-[[La Liga]]-klub [[Villarreal CF|Villarreal]], waar Riquelme die klub gehelp het om derde in die liga te eindig in die 2004/05 La Liga en om die halfeindrondte van die [[UEFA Champions League|Champions League]] 2005/06 vir die eerste keer in die klub se geskiedenis te bereik. Hy het in 2007 na Boca teruggekeer en die Copa Libertadores 2007 gewen as die toernooi se mees waardevolle speler en topskieter, benewens twee Primera División-titels, een Copa Argentina en een Recopa Sudamericana. Ná die verlies in die eindstryd van die Copa Libertadores 2012 het Riquelme Boca Juniors verlaat, maar ses maande later teruggekeer ná Bianchi se terugkeer as afrigter. Hy het in 2015 by Argentinos Juniors uitgetree, sy voormalige jeugklub, nadat hy hulle gehelp het om in die 2014-seisoen na die Primera División terug te keer. Saam met die [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentynse nasionale span]] het Riquelme sukses op jeugvlak behaal deur die Suid-Amerikaanse o/20-kampioenskap 1997 en die FIFA Wêreldjeugkampioenskap 1997 in [[Maleisië]] te wen. Hy het sy eerste oproep na die senior span in 1997 ontvang en het tussen 1997 en 2008 57 wedstryde gespeel, 17 doele aangeteken en Argentinië by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|FIFA Wêreldbeker 2006]] in [[Duitsland]] verteenwoordig. Riquelme het ook sy land by die [[Olimpiese Spele]] verteenwoordig en die span as kaptein na goud gelei by die [[Olimpiese Somerspele 2008]] saam met [[Lionel Messi]]. Riquelme is vier keer as Argentynse Sokkerspeler van die Jaar aangewys en is in 2001 as Suid-Amerikaanse Sokkerspeler van die Jaar benoem,<ref>{{Cite web|title=South American Footballer of the Year Award (Rey del Futbol de America) - Midfield Dynamo|url=http://www.midfielddynamo.com/players/players_awards_samerica_poy.htm|access-date=2021-02-09|website=www.midfielddynamo.com}}</ref> en is ook ses keer in die Suid-Amerikaanse Span van die Jaar ingesluit.<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/sam-toy.html |title=South American Team of the Year |date=16 January 2009 |access-date=10 March 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121064015/http://www.rsssf.com/miscellaneous/sam-toy.html |archive-date=21 January 2015 }}</ref> Hy was onder die genomineerdes vir die FIFA Wêreldspeler van die Jaar-toekenning in 2006 en 2007,<ref>{{Cite web|last=FIFA.com|title=Bienvenidos al Centro de Noticias de FIFA.com - Ya se conoce la lista de candidatos para la Gala |url=https://es.fifa.com/news/conoce-lista-candidatos-para-gala-612599-x0748|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210065558/https://es.fifa.com/news/conoce-lista-candidatos-para-gala-612599-x0748|url-status=dead|archive-date=10 February 2021|access-date=2021-02-09|website=www.fifa.com|language=es}}</ref><ref>{{Cite web|last=SB|first=Brazilian Football by|title=FIFA "World" Player of the Year?|url=https://bleacherreport.com/articles/110566-fifa-world-player-of-the-year|access-date=2021-02-09|website=Bleacher Report|language=en}}</ref> en vir die [[Ballon d'Or]] in 2005 en 2007.<ref>{{cite web|title=Riquelme, por el Balón de Oro|url=https://www.infobae.com/2005/10/24/218296-riquelme-el-balon-oro/|access-date=2021-02-09|website=infobae|date=24 October 2017 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Top 15 'Best Players' From Every Ballon d'Or Since 2005|url=https://www.sportbible.com/pub-talk/top-10s-legends-the-top-15-from-every-ballon-dor-since-2005-20161212|access-date=2021-02-09|website=www.sportbible.com|date=December 2019 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Riquelme, Juan Román}} [[Kategorie:Argentynse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] mnvfnjresrhzke02fxv7hne6c6x94u9 Bespreking:Juan Román Riquelme 1 461108 2901610 2026-05-05T15:25:52Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2901610 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Kategorie:Prunus 14 461109 2901625 2026-05-05T16:33:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901625 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Rosaceae]] 9ddfenfbzzucx5g4dznquvopr1t10db Prunus persica 0 461110 2901627 2026-05-05T16:37:54Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2901627 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Perske]] 0656mkzpz0c2yo12posfn6bsrs3r308 Prunus armeniaca 0 461111 2901630 2026-05-05T16:40:46Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2901630 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Appelkoos]] tmiuidjqcr0a9u2ysbwkqdbf7fdbhx5 Prunus dulcis 0 461112 2901632 2026-05-05T16:46:06Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2901632 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Amandel]] gpcwfn7f95bkpgcj6p22wswlwr80jx1 Toni Kroos 0 461113 2901639 2026-05-05T17:00:31Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Infobox football biography | name = Toni Kroos | image = [[Lêer:Toni Kroos Real Madrid 2021.jpg|240px]] | caption = Kroos in 2021 | full_name = Toni Kroos<ref>{{Cite web |title=Acta del Partido celebrado el 21 de septiembre de 2016, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 21 September 2016, in Madrid |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=36373 |archive-url=https://archive.today/20190615173623/http://actas.rfef.es/a...' 2901639 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Toni Kroos | image = [[Lêer:Toni Kroos Real Madrid 2021.jpg|240px]] | caption = Kroos in 2021 | full_name = Toni Kroos<ref>{{Cite web |title=Acta del Partido celebrado el 21 de septiembre de 2016, en Madrid |trans-title=Minutes of the Match held on 21 September 2016, in Madrid |url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=36373 |archive-url=https://archive.today/20190615173623/http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=36373 |url-status=dead |archive-date=15 June 2019 |access-date=15 June 2019 |publisher=Royal Spanish Football Federation |language=es }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1990|1|4|df=y}}<ref>{{Cite web |date=15 July 2018 |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: Germany |url=https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206135930/https://tournament.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=6 December 2019 |publisher=FIFA |page=12}}</ref> | birth_place = [[Greifswald]], [[Oos-Duitsland]] | height = 1,83 m<ref>{{Cite web |title=Kroos |url=https://www.realmadrid.com/en/football/squad/toni-kroos |access-date=27 June 2020 |publisher=Real Madrid CF |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712220615/https://www.realmadrid.com/en/football/squad/toni-kroos |url-status=live }}</ref> | position = Middelveldspeler | youthyears1 = 1997–2002 | youthclubs1 = [[Greifswalder SC]] | youthyears2 = 2002–2006 | youthclubs2 = [[FC Hansa Rostock|Hansa Rostock]] | youthyears3 = 2006–2007 | youthclubs3 = [[:en:Bayern Munich Junior Team|Bayern München]] | years1 = 2007–2008 | clubs1 = [[FC Bayern München|Bayern München II]] | caps1 = 13 | goals1 = 4 | years2 = 2007–2014 | clubs2 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | caps2 = 130 | goals2 = 13 | years3 = 2009–2010 | clubs3 = → [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] (leen) | caps3 = 43 | goals3 = 10 | years4 = 2014–2024 | clubs4 = [[Real Madrid]] | caps4 = 306<!-- LEAGUE ONLY--> | goals4 = 22 | totalcaps = 492 | totalgoals = 49 | nationalyears1 = 2005–2007 | nationalteam1 = [[:en:Germany national youth football team|Duitsland o/17]] | nationalcaps1 = 34 | nationalgoals1 = 17 | nationalyears2 = 2009 | nationalteam2 = [[:en:Germany national youth football team|Duitsland o/19]] | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2008–2009 | nationalteam3 = [[:en:Germany national under-21 football team|Duitsland o/21]] | nationalcaps3 = 10 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2010–2024 | nationalteam4 = [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitsland]] | nationalcaps4 = 114 | nationalgoals4 = 17 }} '''Toni Kroos''' (gebore [[4 Januarie]] [[1990]]) is ’n [[Duitsland|Duitse]] voormalige professionele [[sokker|sokkerspeler]] wat as ’n middelvelder gespeel het. Hy word beskou as een van die beste middelveldspelers van sy generasie en was bekend vir sy visie en uiters presiese aangeë.<ref name="90min.com_source_2">{{cite web|url=https://www.90min.com/posts/toni-kroos-the-german-passing-master-who-conquered-europe|title=Toni Kroos: The German Passing Master Who Conquered Europe|date=17 June 2020|website=90min|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705210715/https://www.90min.com/posts/toni-kroos-the-german-passing-master-who-conquered-europe|archive-date=5 July 2024|access-date=20 June 2023|url-status=live}}</ref><ref name="goal">{{cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/best-mens-footballers-21st-century-ranked/bltfabf5fe89f36470a#cs782271762d130ab8|title=Best Men's Footballers of the 21st Century Ranked|website=Goal|access-date=5 January 2025}}</ref><ref name="fourfourtwo_100_best">{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/features/ranked-the-100-best-players-of-the-21st-century/3|title=Ranked: The 100 Best Players of the 21st Century|date=March 2023|website=FourFourTwo|access-date=5 January 2025}}</ref><ref name="espn_top25">{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40490059/ranking-top-25-men-soccer-players-21st-century|title=Ranking the Top 25 Men's Soccer Players of the 21st Century|date=23 July 2024|website=ESPN|access-date=5 January 2025}}</ref> Kroos het hoofsaaklik as ’n sentrale middelveldspeler gespeel en soms ook as ’n verdedigende middelveldspeler. Met 34 trofeë oor ’n loopbaan van 17 jaar is hy die tweede mees bekroonde Duitse sokkerspeler ná [[Thomas Müller]] (35 trofeë).<ref>{{cite web |title=Toni Kroos kann in Wembley seinen 34. Profititel gewinnen – deutscher Rekord |url=https://sport.sky.de/fussball/artikel/toni-kroos-kann-in-wembley-seinen-34-profititel-gewinnen-deutscher-rekord/13140726/35311 |access-date=2 June 2024 |website=Sky Sport |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523043301/https://sport.sky.de/fussball/artikel/amp/toni-kroos-kann-in-wembley-seinen-34-profititel-gewinnen-deutscher-rekord/13140726/35311 |url-status=live }}</ref> Kroos het sy senior klubloopbaan by [[FC Bayern München|Bayern München]] begin, waar hy in 2007 op 17-jarige ouderdom gedebuteer het. Hy is aanvanklik selde gebruik en is vir 18 maande aan mede-[[Bundesliga]]-klub [[Bayer 04 Leverkusen|Bayer Leverkusen]] uitgeleen, waar hy ’n sleutelspeler geword het. Hy het in 2010 na sy moederklub teruggekeer. Met Bayern het Kroos drie Bundesliga-titels (insluitend twee agtereenvolgende), ’n [[UEFA Champions League]], twee [[DFB-Pokal]]-trofeë gewen en is drie keer in die Bundesliga se span van die seisoen ingesluit. In 2014 het hy by [[Real Madrid CF|Real Madrid]] aangesluit vir ’n oordragfooi van €25 miljoen.<ref>{{cite news |date=17 July 2014 |title=Toni Kroos joins Real Madrid from Bayern Munich for £20m |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/17/toni-kroos-joins-real-madrid |access-date=16 July 2017 |archive-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423131648/https://www.theguardian.com/football/2014/jul/17/toni-kroos-joins-real-madrid |url-status=live }}</ref> In Madrid het Kroos 22 trofeë gewen, insluitend vier [[La Liga]]-titels en vyf Champions League-trofeë, waarvan drie agtereenvolgens tussen 2016 en 2018 gewen is. Hy is elke keer in die Champions League se span van die seisoen aangewys. Hy is vier keer in die [[:en:FIFPRO#FIFA_FIFPRO_Men's_World_11|FIFA FIFPRO Wêreld-11]] ingesluit, drie keer in die [[UEFA]]-span van die jaar en twee keer in die La Liga-span van die seisoen.<ref>{{cite news |date=4 June 2017 |title=Kroos becomes first German player to win five champions leagues |url=https://www.dfb.de/news/detail/kroos-becomes-first-german-player-to-win-three-champions-leagues-168584/ |publisher=DFB |access-date=19 July 2017 |archive-date=2 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402172531/https://www.dfb.de/news/detail/kroos-becomes-first-german-player-to-win-three-champions-leagues-168584/ |url-status=live }}</ref><ref name="auto">{{cite news |date=22 December 2018 |title=Kroos becomes Club World Cup's most decorated player |url=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/12/kroos-becomes-club-world-cups-most-decorated-player |access-date=10 January 2019 |publisher=Real Madrid CF |archive-date=23 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223200802/https://www.realmadrid.com/en/news/2018/12/kroos-becomes-club-world-cups-most-decorated-player |url-status=live }}</ref> Hy is in 2024 as die Duitse Sokkerspeler van die Jaar aangewys. Kroos het die Goue Speler-toekenning gewen by die 2006 UEFA Europese o/17-kampioenskap en die Goue Bal by die 2007 FIFA o/17 Wêreldbeker. Hy het in 2010 op 20-jarige ouderdom sy debuut vir die senior [[Duitse nasionale sokkerspan|Duitse nasionale span]] gemaak en aan sewe groot toernooie deelgeneem. Met 114 internasionale wedstryde vir Duitsland is Kroos een van die tien spelers met die meeste verskynings vir die land. Hy het Duitsland gehelp om die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014 FIFA Wêreldbeker]] te wen, waar hy die meeste doelaangeë gehad het en in die FIFA Wêreldbeker All-Star-span en die 2014 FIFA Wêreldbeker Droomspan ingesluit is. By die [[UEFA Europa-beker|UEFA Euro 2016]] is hy in die span van die toernooi aangewys. In 2024 het Kroos uit professionele sokker getree.<ref>{{cite web |last=Sanderson |first=Tom |date=23 May 2024 |title=Real Madrid Legend Toni Kroos Reveals Why He Decided To Retire |url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2024/05/23/real-madrid-legend-toni-kroos-reveals-why-he-decided-to-retire/ |access-date=1 June 2024 |work=Forbes |archive-date=1 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601213158/https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2024/05/23/real-madrid-legend-toni-kroos-reveals-why-he-decided-to-retire/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kroos, Toni}} [[Kategorie:Duitse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] p8qgigj9cn1ka2xef3yd31j01i1x6hk Bespreking:Toni Kroos 1 461114 2901640 2026-05-05T17:00:50Z Maximiliaan Ronaldszoon 194050 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2901640 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Prunus 0 461116 2901661 2026-05-05T18:06:02Z Oesjaar 7467 En daar begin dit.... 2901661 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke kontinent van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] rj2du4jw9cehdohnfol7k0n56j7qqav 2901662 2901661 2026-05-05T18:06:30Z Oesjaar 7467 Skakel 2901662 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] j8ttenyfyv2tuswt77shrdfh2i49rka 2901665 2901662 2026-05-05T18:09:55Z Oesjaar 7467 Foto. 2901665 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] cdmglnk4xbt4hvsyt7rqksjo85m74np 2901666 2901665 2026-05-05T18:11:59Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Verbeter 2901666 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] pfcmmn0tfhpcq05x9wph06f2z2cvgmj 2901671 2901666 2026-05-05T18:23:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901671 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] s31hjjqk5i90zpx2jrbbr6oe8bh8unb 2901672 2901671 2026-05-05T18:29:21Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Verbeter 2901672 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] pz4xmncqco379weaojb4q3vhop42b9z 2901675 2901672 2026-05-05T18:31:34Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Kom ons kyk... 2901675 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] rwkggnrwgx8n36550nzk6kr81vp894q 2901676 2901675 2026-05-05T18:36:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901676 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] ddix390r2y4bjsfkyloznkfmrv93zah 2901677 2901676 2026-05-05T18:37:54Z Oesjaar 7467 En... 2901677 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica (Seraf.) Eisenman * ''[[Prunus zhengheensis (J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia * ''[[runus zielinskii (Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel. * ''[[Prunus zinggii Standl. * ''[[Prunus zippeliana Miq. {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 467f6yw92lasprywmk1trw4gcjwn099 2901678 2901677 2026-05-05T18:38:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901678 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 2rgrvc4a47zy80nex5f0c6vgyeyzo2b 2901767 2901678 2026-05-06T08:49:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901767 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] amb27uty5l2zavvzeph5khjuv9wsqnj 2901768 2901767 2026-05-06T08:51:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901768 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] oip9rjgvw71megku0ji8qof2pi9qmrp 2901769 2901768 2026-05-06T08:53:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901769 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] njko9878k2eu15u7e1s1qng5i1hmaf7 2901770 2901769 2026-05-06T08:54:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901770 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensisvB.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 53egwk3i7z4dyd9dawck6uk9y03h2nu 2901771 2901770 2026-05-06T08:55:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901771 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 1js1wkoec5sh6tqbsnl402om0niz2sb 2901774 2901771 2026-05-06T09:07:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901774 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] boe057fm1devoz4odrucvovpbp6de4u 2901777 2901774 2026-05-06T09:12:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901777 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 9m1agojivqieaj1fhg0aus7t3mdl1bq 2901792 2901777 2026-05-06T09:54:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901792 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkmanv * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] s51cdk6m7dze5n4disn9q39rhruzeav 2901793 2901792 2026-05-06T09:54:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901793 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] gdr27z4a9jdtivw6bqyoi6omwhgsbh7 2901794 2901793 2026-05-06T09:56:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901794 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] fe9plo1qpc5fzctv8qhze5c1xtkqdow 2901796 2901794 2026-05-06T09:58:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901796 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensisvS.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] cujls4oxuqxct173ihbdg45lpbswb2s 2901797 2901796 2026-05-06T09:59:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901797 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] d1cbhwcmj542ah7i91xctvidcrzh76b 2901802 2901797 2026-05-06T10:14:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901802 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 94rrbqk5l5ljkn9v8waw8b4n744q67p 2901803 2901802 2026-05-06T10:15:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901803 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] eol3fcrmyvfokxz4vf7spdvp7bzt1hl 2901804 2901803 2026-05-06T10:16:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901804 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 7md7lk46skuq3r3g022v29xk8nmjjrv 2901805 2901804 2026-05-06T10:19:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901805 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] gswia3n9wxolaxsg5ltaka9atraq3ww 2901808 2901805 2026-05-06T10:33:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901808 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpav(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] l9vdts0km7jl53h91mp60tpcdh2ev8x 2901809 2901808 2026-05-06T10:34:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901809 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] pvs22zcqvua24vhvoc97gaxqxg6gqjq 2901811 2901809 2026-05-06T10:38:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901811 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L. * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr. * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab. * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey. * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl. * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya * ''[[Prunus × miyasakanavH.Kubota * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim. * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz. * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc. * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec. * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb. == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] e3mlotczvedkre3udzem7bj3exwlvkw 2901812 2901811 2026-05-06T10:39:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901812 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakanavH.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] evr72uc59ysqjqavfk6kshms5g1015b 2901813 2901812 2026-05-06T10:40:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901813 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] s1fzu8brtae2majud0bmxoh2jjjvkil 2901815 2901813 2026-05-06T10:41:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901815 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 1rcw9zhogm97oab3ywnb9w52deva53n 2901816 2901815 2026-05-06T10:43:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901816 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashiv * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkmanv * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] n35ssj6ya4z6ynb6as4qkps3ziskjj0 2901817 2901816 2026-05-06T10:45:40Z Oesjaar 7467 Ai! 2901817 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 1g9d9p5sm8ul32bkviyizwl9hvi2xhj 2901818 2901817 2026-05-06T10:48:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901818 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva * ''[[Prunus takesimensisvNakai * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr. * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb. * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata * ''[[Prunus trichamygdalusvHand.-Mazz. * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl. * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne * ''[[Prunus tucumanensisvLillo * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam. * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 8qmkgnu9o26yuns3yvmfxmivgi7e2dw 2901819 2901818 2026-05-06T10:50:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901819 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalusvHand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] mbw18m73ku0u3si5skkoccxa518ryyb 2901820 2901819 2026-05-06T10:51:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901820 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 3r7nd98ykqhons2isn95qemct3s5joh 2901824 2901820 2026-05-06T10:56:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901824 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == P == * ''[[Prunus pabotii]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus padus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × palmeri]]'' <small>Sarg.</small> * ''[[Prunus pananensis]]'' <small>Z.L.Chen, W.J.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus paradoxa]]'' <small>(Dehshiri & Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus patentipila]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus pearcei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus pedunculata]]'' <small>(Pall.) Maxim.</small> * ''[[Prunus pensylvanica]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Prunus persica]]'' <small>(L.) Batsch</small> * ''[[Prunus perulata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus petunnikowii]]'' <small>(Litv.) Rehder</small> * ''[[Prunus phaeosticta]]'' <small>(Hance) Maxim.</small> * ''[[Prunus pleiantha]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus pleiocerasus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus podperae]]'' <small>Nábělek</small> * ''[[Prunus pogonostyla]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus polystachya]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus polytricha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus prostrata]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Prunus pseudocerasus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus pseudoprostrata]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus × pugetensis]]'' <small>Jacobson & Zika</small> * ''[[Prunus pulgarensis]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus pullei]]'' <small>(Koehne) Kalkman</small> * ''[[Prunus pumila]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus pusilliflora]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus pygeoides]]'' <small>Koehne</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] anrhdxlb6o4chmfbttcgnego5vu91a3 2901825 2901824 2026-05-06T10:57:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901825 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == P == * ''[[Prunus pabotii]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus padus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × palmeri]]'' <small>Sarg.</small> * ''[[Prunus pananensis]]'' <small>Z.L.Chen, W.J.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus paradoxa]]'' <small>(Dehshiri & Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus patentipila]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus pearcei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus pedunculata]]'' <small>(Pall.) Maxim.</small> * ''[[Prunus pensylvanica]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Prunus persica]]'' <small>(L.) Batsch</small> * ''[[Prunus perulata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus petunnikowii]]'' <small>(Litv.) Rehder</small> * ''[[Prunus phaeosticta]]'' <small>(Hance) Maxim.</small> * ''[[Prunus pleiantha]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus pleiocerasus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus podperae]]'' <small>Nábělek</small> * ''[[Prunus pogonostyla]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus polystachya]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus polytricha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus prostrata]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Prunus pseudocerasus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus pseudoprostrata]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus × pugetensis]]'' <small>Jacobson & Zika</small> * ''[[Prunus pulgarensis]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus pullei]]'' <small>(Koehne) Kalkman</small> * ''[[Prunus pumila]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus pusilliflora]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus pygeoides]]'' <small>Koehne</small> == Q == * ''[[Prunus quanzhouensis]]'' <small>Jian L.Li, S.H.Liang & R.H.Jiang</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 7wyqge0tgad0isl61g2iqld5tb3y8v0 2901830 2901825 2026-05-06T11:01:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901830 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == P == * ''[[Prunus pabotii]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus padus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × palmeri]]'' <small>Sarg.</small> * ''[[Prunus pananensis]]'' <small>Z.L.Chen, W.J.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus paradoxa]]'' <small>(Dehshiri & Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus patentipila]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus pearcei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus pedunculata]]'' <small>(Pall.) Maxim.</small> * ''[[Prunus pensylvanica]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Prunus persica]]'' <small>(L.) Batsch</small> * ''[[Prunus perulata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus petunnikowii]]'' <small>(Litv.) Rehder</small> * ''[[Prunus phaeosticta]]'' <small>(Hance) Maxim.</small> * ''[[Prunus pleiantha]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus pleiocerasus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus podperae]]'' <small>Nábělek</small> * ''[[Prunus pogonostyla]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus polystachya]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus polytricha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus prostrata]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Prunus pseudocerasus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus pseudoprostrata]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus × pugetensis]]'' <small>Jacobson & Zika</small> * ''[[Prunus pulgarensis]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus pullei]]'' <small>(Koehne) Kalkman</small> * ''[[Prunus pumila]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus pusilliflora]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus pygeoides]]'' <small>Koehne</small> == Q == * ''[[Prunus quanzhouensis]]'' <small>Jian L.Li, S.H.Liang & R.H.Jiang</small> == R == * ''[[Prunus ramburii]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Prunus ramonensis]]'' <small>(Danin) Eisenman</small> * ''[[Prunus ravenii]]'' <small>Zardini & Basualdo</small> * ''[[Prunus rechingeri]]'' <small>(Browicz) A.E.Murrayv * ''[[Prunus reflexav(Gardner) Walp.</small> * ''[[Prunus rhamnoides]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × rhodia]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus rigida]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus rivularis]]'' <small>Scheele</small> * ''[[Prunus rotunda]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus rubiginosa]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus rufa]]'' <small>Wall. ex Hook.f.</small> * ''[[Prunus rufoides]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus ruiziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus runemarkii]]'' <small>Eisenman</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 05hn3zy9vdty0mbkaoz3mtyjdv2k35d 2901831 2901830 2026-05-06T11:01:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901831 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == P == * ''[[Prunus pabotii]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus padus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × palmeri]]'' <small>Sarg.</small> * ''[[Prunus pananensis]]'' <small>Z.L.Chen, W.J.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus paradoxa]]'' <small>(Dehshiri & Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus patentipila]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus pearcei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus pedunculata]]'' <small>(Pall.) Maxim.</small> * ''[[Prunus pensylvanica]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Prunus persica]]'' <small>(L.) Batsch</small> * ''[[Prunus perulata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus petunnikowii]]'' <small>(Litv.) Rehder</small> * ''[[Prunus phaeosticta]]'' <small>(Hance) Maxim.</small> * ''[[Prunus pleiantha]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus pleiocerasus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus podperae]]'' <small>Nábělek</small> * ''[[Prunus pogonostyla]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus polystachya]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus polytricha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus prostrata]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Prunus pseudocerasus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus pseudoprostrata]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus × pugetensis]]'' <small>Jacobson & Zika</small> * ''[[Prunus pulgarensis]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus pullei]]'' <small>(Koehne) Kalkman</small> * ''[[Prunus pumila]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus pusilliflora]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus pygeoides]]'' <small>Koehne</small> == Q == * ''[[Prunus quanzhouensis]]'' <small>Jian L.Li, S.H.Liang & R.H.Jiang</small> == R == * ''[[Prunus ramburii]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Prunus ramonensis]]'' <small>(Danin) Eisenman</small> * ''[[Prunus ravenii]]'' <small>Zardini & Basualdo</small> * ''[[Prunus rechingeri]]'' <small>(Browicz) A.E.Murrayv * ''[[Prunus reflexa]]'' <small>(Gardner) Walp.</small> * ''[[Prunus rhamnoides]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × rhodia]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus rigida]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus rivularis]]'' <small>Scheele</small> * ''[[Prunus rotunda]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus rubiginosa]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus rufa]]'' <small>Wall. ex Hook.f.</small> * ''[[Prunus rufoides]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus ruiziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus runemarkii]]'' <small>Eisenman</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] qye7mbd7sh5y689ccynp1cybxlrxk3n 2901833 2901831 2026-05-06T11:03:07Z Oesjaar 7467 Ai! 2901833 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Frühling blühender Kirschenbaum.jpg |image_caption = ''Prunus cerasus'' |display_parents = 3 |taxon = Prunus |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], (1753) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = }} '''''Prunus''''' is 'n [[genus]] van [[plant]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Rosaceae. Die genus is [[inheems]] aan elke [[kontinent]] van die wêreld. == Spesies == Daar is 352 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30003057-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} {{CompactTOC2}} == A == * ''[[Prunus accumulans]]'' <small>(Koehne) C.L.Li & Aymard</small> * ''[[Prunus africana]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus aitchisonii]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus alaica]]'' <small>(Pojark.) Gilli</small> * ''[[Prunus albicaulis]]'' <small>Koehne ex Bornm.</small> * ''[[Prunus alidagensis]]'' <small>Erol, Ciftci & Yaprak</small> * ''[[Prunus americana]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus amplifolia]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus amygdalus]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus × andarobi]]'' <small>Seraf.</small> * ''[[Prunus andersonii]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Prunus angustifolia]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus annularis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus antioquensis]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus apetala]]'' <small>(Siebold & Zucc.) Franch. & Sav.</small> * ''[[Prunus aquifolioides]]'' <small>(Chun ex T.T.Yu & L.T.Lu) W.C.Chen ex Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus arabica]]'' <small>(Olivier) Meikle</small> * ''[[Prunus arborea]]'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''[[Prunus argentea]]'' <small>(Lam.) Rehder</small> * ''[[Prunus armeniaca]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus austrosinensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus avium]]'' <small>(L.) L.</small> * ''[[Prunus axitliana]]'' <small>Standl.</small> == B == * ''[[Prunus balansae]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus barbata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus beccarii]]'' <small>(Ridl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus bifrons]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus bokhariensis]]'' <small>Royle ex C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus brachybotrya]]'' <small>Zucc.</small> * ''[[Prunus brachypetala]]'' <small>(Boiss.) Walp.</small> * ''[[Prunus brachypoda]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus brachystachya]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus bracteopadus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus brahuica]]'' <small>(Boiss.) Aitch. & Hemsl.</small> * ''[[Prunus brasiliensis]]'' <small>(Cham. & Schltdl.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus brassii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus brigantina]]'' <small>Vill.</small> * ''[[Prunus brittoniana]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus browiczii]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus brunnescens]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.R.He</small> * ''[[Prunus bucharica]]'' <small>(Korsh.) Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus buergeriana]]'' <small>Miq.</small> * ''[[Prunus buxifolia]]'' <small>Koehne</small> == C == * ''[[Prunus campanulata]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus canescens]]'' <small>Bois</small> * ''[[Prunus carduchorum]]'' <small>(Bornm.) Meikle</small> * ''[[Prunus caroliniana]]'' <small>(Mill.) Aiton</small> * ''[[Prunus cathayana]]'' <small>(D.L.Fu, B.R.Li & J.Hong Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus caudata]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus ceraseidos]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus cerasia]]'' <small>Blanche ex Post</small> * ''[[Prunus cerasifera]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus cerasoides]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus cerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus cercocarpifolia]]'' <small>Villarreal</small> * ''[[Prunus ceylanica]]'' <small>(Wight) Miq.</small> * ''[[Prunus chamissoan]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus chiapensis]]'' <small>Standl. & L.O.Williams ex Ant.Molina</small> * ''[[Prunus × chichibuensis]]'' <small>H.Kubota & Moriya</small> * ''[[Prunus chiliangensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus × chodshaatensis]]'' <small>(Pjataeva & Lincz.) Sennikov</small> * ''[[Prunus choreiana]]'' <small>Nakai ex T.H.Chung</small> * ''[[Prunus chorossanica]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus clarofolia]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus clementis]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus cocomilia]]'' <small>Ten.</small> * ''[[Prunus compacta]]'' <small>L.O.Williams</small> * ''[[Prunus × compta]]'' <small>(Koidz.) Tatew.</small> * ''[[Prunus conadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus conradinae]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus cornuta]]'' <small>(Wall. ex Royle) Steud.</small> * ''[[Prunus cortapico]]'' <small>Kerber ex Koehne</small> * ''[[Prunus costata]]'' <small>(Hemsl.) Kalkman</small> * ''[[Prunus crassifolia]]'' <small>(Hauman) Kalkman</small> * ''[[Prunus crataegifolia]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus cyclamina]]'' <small>Koehne</small> == D == * ''[[Prunus darvasica]]'' <small>Temb.</small> * ''[[Prunus × dasycarpa]]'' <small>Ehrh.</small> * ''[[Prunus davidiana]]'' <small>(Carrière) Franch.</small> * ''[[Prunus × dawyckensis]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Prunus debilis]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus detrita]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus dictyoneura]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus dinabandhuana]]'' <small>Mekrini & Biseshwori</small> * ''[[Prunus discadenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus discoidea]]'' <small>(T.T.Yu & C.L.Li) Z.Wei & Y.B.Chang</small> * ''[[Prunus discolor]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus dolichadenia]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus dolichobotrys]]'' <small>(Lauterb. & K.Schum.) Kalkman</small> * ''[[Prunus dolichophylla]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus domestica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus douglasii]]'' <small>Basualdo & Zardini</small> == E == * ''[[Prunus eburnea]]'' <small>(Spach) Aitch.</small> * ''[[Prunus elaeagrifolia]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus emarginata]]'' <small>(Douglas ex Hook.) Eaton</small> * ''[[Prunus × eminens]]'' <small>Beck</small> * ''[[Prunus eremophila]]'' <small>Prigge</small> * ''[[Prunus erioclada]]'' <small>(Bornm.) ined.</small> * ''[[Prunus erythrocarpa]]'' <small>(Nevski) Gilli</small> * ''[[Prunus erythroxylon]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus espinozana]]'' <small>C.L.Li</small> == F == * ''[[Prunus falcata]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus fasciculata]]'' <small>(Torr.) A.Gray</small> * ''[[Prunus fenzliana]]'' <small>Fritsch</small> * ''[[Prunus × ferganica]]'' <small>O.A.Lincz.</small> * ''[[Prunus ferruginea]]'' <small>(DC. ex Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus × fontanesiana]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus fordiana]]'' <small>Dunn</small> * ''[[Prunus fragrans]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus fremontii]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus × fruticans]]'' <small>Weihe</small> * ''[[Prunus fruticosa]]'' <small>Pall.</small> * ''[[Prunus fujianensis]]'' <small>(Y.T.Chang) J.Wen</small> * ''[[Prunus × furuseana]]'' <small>Ohwi</small> == G == * ''[[Prunus gazelle-peninsulae]]'' <small>(Kaneh. & Hatus.) Kalkman</small> * ''[[Prunus geniculata]]'' <small>R.M.Harper</small> * ''[[Prunus gentryi]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus georgica]]'' <small>(Desf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus ghahremanii]]'' <small>(Maroofi, Attar & Vafadar) Falat.</small> * ''[[Prunus glabrifolia]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus glandulosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus glauca]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × gondouinii]]'' <small>(Poit. & Turpin) Rehder</small> * ''[[Prunus gongshanensis]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus gracilis]]'' <small>Engelm. & A.Gray</small> * ''[[Prunus grayana]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus griffithii]]'' <small>(Boiss.) C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus grisea]]'' <small>(Blume ex Müll.Berol.) Kalkman</small> * ''[[Prunus guanaiensis]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus guanwuensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus guatemalensis]]'' <small>I.M.Johnst.</small> * ''[[Prunus gyirongensis]]'' <small>Y.H.Tong & N.H.Xia</small> == H == * ''[[Prunus hainanensis]]'' <small>(G.A.Fu & Y.S.Lin) W.C.Chen</small> * ''[[Prunus harae]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus hargraonensis]]'' <small>(Vassilcz.) Ghora & Panigrahi</small> * ''[[Prunus haussknechtii]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus havardii]]'' <small>(W.Wight) S.C.Mason</small> * ''[[Prunus hefengensis]]'' <small>(X.R.Wang & C.B.Shang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus henryi]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus herthae]]'' <small>Diels</small> * ''[[Prunus himalaica]]'' <small>Kitam.</small> * ''[[Prunus himalayana]]'' <small>J.Wen</small> * ''[[Prunus hippophaeoides]]'' <small>(Bornm.) Bornm.</small> * ''[[Prunus hirtipes]]'' <small>Hemsl.</small> * ''[[Prunus × hisauchiana]]'' <small>Koidz. ex Hisauti</small> * ''[[Prunus hongiaoensis]]'' <small>Tagane & Yahara</small> * ''[[Prunus hongpingensis]]'' <small>(C.L.Li) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus hortulana]]'' <small>L.H.Bailey</small> * ''[[Prunus huadongensis]]'' <small>J.P.Li, Z.H.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus huantensis]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus humilis]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Prunus hypoleuca]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> * ''[[Prunus hypotricha]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus hypotrichodes]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus hypoxantha]]'' <small>(Koehne) J.Wen</small> == I == * ''[[Prunus ilicifolia]]'' <small>(Nutt. ex Hook. & Arn.) D.Dietr.</small> * ''[[Prunus incana]]'' <small>(Pall.) Batsch</small> * ''[[Prunus incisa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus incisoserrata]]'' <small>(T.T.Yu & T.C.Ku) J.Wen</small> * ''[[Prunus insititia]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × insueta]]'' <small>(S.Serafimov) S.Serafimov</small> * ''[[Prunus integrifolia]]'' <small>(C.Presl) Walp.</small> * ''[[Prunus × iranshahrii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus itosakura]]'' <small>Siebold</small> == J == * ''[[Prunus jacquemontii]]'' <small>Hook.f.</small> * ''[[Prunus jajarkotensis]]'' <small>H.Hara</small> * ''[[Prunus jamasakura]]'' <small>(Makino) Siebold ex Koidz.</small> * ''[[Prunus japonica]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus javanica]]'' <small>(Teijsm. & Binn.) Miq.</small> * ''[[Prunus × javorkae]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus jenkinsii]]'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Prunus jugata]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> == K == * ''[[Prunus kaengkrachanensis]]'' <small>Nagam., Tagane & Suddee</small> * ''[[Prunus kalkmanii]]'' <small>Idrees & J.M.H.Shaw</small> * ''[[Prunus × kamiaranensis]]'' <small>(Khat. & Assadi) Eisenman</small> * ''[[Prunus kansuensis]]'' <small>Rehder</small> * ''[[Prunus × keredjensis]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus kinabaluensis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus koelzii]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus korshinskyi]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus kotschyi]]'' <small>(Boiss. & Hohen. ex Spach) Meikle</small> * ''[[Prunus × kubotana]]'' <small>Kawas.</small> * ''[[Prunus kuramica]]'' <small>(Korsh.) Kitam.</small> * ''[[Prunus kurdistanica]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eis</small> == L == * ''[[Prunus lamponga]]'' <small>(Miq.) Kalkman</small> * ''[[Prunus lancilimba]]'' <small>(Merr.) Kalkman</small> * ''[[Prunus laurocerasus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus laxinervis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus ledebouriana]]'' <small>(Schltdl.) Y.Y.Yao</small> * ''[[Prunus leiocarpa]]'' <small>(Boiss.) Fritsch</small> * ''[[Prunus leucophylla]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Prunus leveilleana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus lichoana]]'' <small>Aymard</small> * ''[[Prunus ligustrina]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus limeixing]]'' <small>(J.Y.Zhang & Z.M.Wang) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus littlei]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus longispinosa]]'' <small>Shahbaz & Abdulr.</small> * ''[[Prunus lundelliana]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus lusitanica]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus lycioides]]'' <small>(Spach) C.K.Schneid.</small> == M == * ''[[Prunus maackii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mahaleb]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus malayana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus mandshurica]]'' <small>(Maxim.) Koehne</small> * ''[[Prunus maritima]]'' <small>Marshall</small> * ''[[Prunus marsupialis]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus matudae]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus maximowiczii]]'' <small>Rupr.</small> * ''[[Prunus mazandaranica]]'' <small>Habibi, H.Maleki & Attar</small> * ''[[Prunus megacarpa]]'' <small>Pérez-Zab.</small> * ''[[Prunus menghaiensis]]'' <small>(T.T.Yu & L.T.Lu) Huan C.Wang</small> * ''[[Prunus mexicana]]'' <small>S.Watson</small> * ''[[Prunus microcarpa]]'' <small>C.A.Mey.</small> * ''[[Prunus microphylla]]'' <small>(Kunth) Hemsl.</small> * ''[[Prunus minutiflora]]'' <small>Engelm. ex A.Gray</small> * ''[[Prunus mira]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mitsuminensis]]'' <small>Moriya</small> * ''[[Prunus × miyasakana]]'' <small>H.Kubota</small> * ''[[Prunus × mohacsyana]]'' <small>Kárpáti</small> * ''[[Prunus mongolica]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus moritziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × mozaffarianii]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus mugus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus mume]]'' <small>(Siebold) Siebold & Zucc.</small> * ''[[Prunus munsoniana]]'' <small>W.Wight & Hedrick</small> * ''[[Prunus muris]]'' <small>Cuatrec.</small> * ''[[Prunus murrayana]]'' <small>E.J.Palmer</small> * ''[[Prunus myrtifolia]]'' <small>(L.) Urb.</small> == N == * ''[[Prunus nairica]]'' <small>(Fed. & Takht.) Eisenman</small> * ''[[Prunus napaulensis]]'' <small>(Ser.) Steud.</small> * ''[[Prunus nigra]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Prunus nipponica]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus × nudiflora]]'' <small>(Koehne) Koidz.</small> * ''[[Prunus nutantiflora]]'' <small>D.G.Zhang & Z.H.Xiang</small> == O == * ''[[Prunus oblonga]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus obtusata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus occidentalis]]'' <small>Sw.</small> * ''[[Prunus ocellata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ochoterenae]]'' <small>D.Ramírez</small> * ''[[Prunus oleifolia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus oligantha]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus omissa]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × oneyamensis]]'' <small>Hayashi</small> * ''[[Prunus oocarpa]]'' <small>(Stapf) Kalkman</small> * ''[[Prunus opaca]]'' <small>(Benth.) Walp.</small> * ''[[Prunus orazii]]'' <small>(Attar, Maroofi & Vafadar) Eisenman</small> * ''[[Prunus × orthosepala]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ovalis]]'' <small>Ruiz ex Koehne</small> == P == * ''[[Prunus pabotii]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus padus]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus × palmeri]]'' <small>Sarg.</small> * ''[[Prunus pananensis]]'' <small>Z.L.Chen, W.J.Chen & X.F.Jin</small> * ''[[Prunus paradoxa]]'' <small>(Dehshiri & Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus patentipila]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus pearcei]]'' <small>Rusby</small> * ''[[Prunus pedunculata]]'' <small>(Pall.) Maxim.</small> * ''[[Prunus pensylvanica]]'' <small>L.f.</small> * ''[[Prunus persica]]'' <small>(L.) Batsch</small> * ''[[Prunus perulata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus petunnikowii]]'' <small>(Litv.) Rehder</small> * ''[[Prunus phaeosticta]]'' <small>(Hance) Maxim.</small> * ''[[Prunus pleiantha]]'' <small>Pilg.</small> * ''[[Prunus pleiocerasus]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus podperae]]'' <small>Nábělek</small> * ''[[Prunus pogonostyla]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Prunus polystachya]]'' <small>(Hook.f.) Kalkman</small> * ''[[Prunus polytricha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus prostrata]]'' <small>Labill.</small> * ''[[Prunus pseudocerasus]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus pseudoprostrata]]'' <small>(Pojark.) Rech.f.</small> * ''[[Prunus × pugetensis]]'' <small>Jacobson & Zika</small> * ''[[Prunus pulgarensis]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus pullei]]'' <small>(Koehne) Kalkman</small> * ''[[Prunus pumila]]'' <small>L.</small> * ''[[Prunus pusilliflora]]'' <small>Cardot</small> * ''[[Prunus pygeoides]]'' <small>Koehne</small> == Q == * ''[[Prunus quanzhouensis]]'' <small>Jian L.Li, S.H.Liang & R.H.Jiang</small> == R == * ''[[Prunus ramburii]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Prunus ramonensis]]'' <small>(Danin) Eisenman</small> * ''[[Prunus ravenii]]'' <small>Zardini & Basualdo</small> * ''[[Prunus rechingeri]]'' <small>(Browicz) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus reflexa]]'' <small>(Gardner) Walp.</small> * ''[[Prunus rhamnoides]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus × rhodia]]'' <small>(Browicz) Eisenman</small> * ''[[Prunus rigida]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus rivularis]]'' <small>Scheele</small> * ''[[Prunus rotunda]]'' <small>J.F.Macbr.</small> * ''[[Prunus rubiginosa]]'' <small>(Elmer) Kalkman</small> * ''[[Prunus rufa]]'' <small>Wall. ex Hook.f.</small> * ''[[Prunus rufoides]]'' <small>C.K.Schneid.</small> * ''[[Prunus ruiziana]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus runemarkii]]'' <small>Eisenman</small> == T == * ''[[Prunus tadzhikistanica]]'' <small>Zaprjagaeva</small> * ''[[Prunus takesimensis]]'' <small>Nakai</small> * ''[[Prunus tangutica]]'' <small>(Batalin) Koehne</small> * ''[[Prunus taplejungnica]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus tartarea]]'' <small>Lundell</small> * ''[[Prunus tatsienensis]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus tayulinensis]]'' <small>S.S.Ying</small> * ''[[Prunus tenella]]'' <small>Batsch</small> * ''[[Prunus tetradenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus texana]]'' <small>D.Dietr.</small> * ''[[Prunus tomentosa]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Prunus tongmuensis]]'' <small>X.G.Yi & X.R.Wang</small> * ''[[Prunus topengii]]'' <small>(Merr.) J.Wen & L.Zhao</small> * ''[[Prunus topkegolensis]]'' <small>H.Ohba & S.Akiyama</small> * ''[[Prunus transarisanensis]]'' <small>Hayata</small> * ''[[Prunus trichamygdalus]]'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''[[Prunus trichantha]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus trichostoma]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus triloba]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Prunus × tschonoskii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tuberculata]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus tucumanensis]]'' <small>Lillo</small> * ''[[Prunus turcomanica]]'' <small>(Lincz.) Kitam.</small> * ''[[Prunus turfosa]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus turneriana]]'' <small>(F.M.Bailey) Kalkman</small> == U == * ''[[Prunus ulei]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus ulmifolia]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus umbellata]]'' <small>Elliott</small> * ''[[Prunus undulata]]'' <small>Buch.-Ham. ex D.Don</small> * ''[[Prunus urartu]]'' <small>(Tamamsch.) Eisenman</small> * ''[[Prunus urotaenia]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus urumiensis]]'' <small>(Bornm.) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus × uzbekistanica]]'' <small>(Sabirov) Eisenman</small> == V == * ''[[Prunus vachuschtii]]'' <small>Bregadze</small> * ''[[Prunus × vavilovii]]'' <small>(Popov) A.E.Murray</small> * ''[[Prunus veitchii]]'' <small>Koehne</small> * ''[[Prunus velutina]]'' <small>Batalin</small> * ''[[Prunus verrucosa]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus versteeghii]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus virginiana]]'' <small>L.</small> == W == * ''[[Prunus walkeri]]'' <small>(Wight) Kalkman</small> * ''[[Prunus wallaceana]]'' <small>Kalkman</small> * ''[[Prunus wangii]]'' <small>Q.L.Gan, Z.Yu Li & S.Z.Xu</small> * ''[[Prunus webbii]]'' <small>(Spach) Fritsch</small> * ''[[Prunus wendelboi]]'' <small>(Freitag) Eisenman</small> * ''[[Prunus wilsonii]]'' <small>(C.K.Schneid.) Koehne</small> * ''[[Prunus wurdackii]]'' <small>C.L.Li</small> == X == * ''[[Prunus xianjuxing]]'' <small>(J.Y.Zhang & X.Z.Wu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus xingshanensis]]'' <small>Huan C.Wang</small> == Y == * ''[[Prunus yaoiana]]'' <small>(W.L.Cheng) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus × yasujensis]]'' <small>(Khat.) Eisenman</small> * ''[[Prunus yazdiana]]'' <small>(Mozaff.) Falat.</small> * ''[[Prunus × yedoensis]]'' <small>Matsum.</small> * ''[[Prunus yunkaishanensis]]'' <small>B.H.Wu, W.Y.Zhao & W.B.Liao</small> * ''[[Prunus yunnanensis]]'' <small>Franch.</small> * ''[[Prunus × yuyama]]'' <small>Sugim.</small> == Z == * ''[[Prunus zabulica]]'' <small>(Seraf.) Eisenman</small> * ''[[Prunus zhengheensis]]'' <small>(J.Y.Zhang & M.N.Lu) Y.H.Tong & N.H.Xia</small> * ''[[Prunus zielinskii]]'' <small>(Browicz) Kosiński, D.Tomasz. & Ziel.</small> * ''[[Prunus zinggii]]'' <small>Standl.</small> * ''[[Prunus zippeliana]]'' <small>Miq.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Prunus| ]] 4j9k1nutxda56geb66hhee97txz112m Bespreking:Prunus 1 461117 2901664 2026-05-05T18:08:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2901664 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 21 (rolprent) 0 461118 2901695 2026-05-05T22:32:31Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2901695 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = 21 | beeld = | regisseur = Robert Luketic | vervaardiger = {{plainlist| * [[Kevin Spacey]] * Dana Brunetti * Michael De Luca }} | geskryf_deur = {{plainlist| * Peter Steinfeld * Allan Loeb }} | geskoei = ''Bringing Down the House'' deur Ben Mezrich | met = {{plainlist| * [[Jim Sturgess]] * [[Kate Bosworth]] * [[Laurence Fishburne]] * Kevin Spacey }} | musiek = David Sardy | kinematografie = Russell Carpenter | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures<ref name="afi">{{cite web|title=21 (2008)|work=AFI Catalog of Feature Films|access-date=23 March 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/64789-21?sid=9abdc143-fc97-4c60-993e-0cdd6e86c963&sr=8.968543&cp=1&pos=0}}</ref> * Relativity Media * Trigger Street Productions * Michael De Luca Productions }} | verspreider = Sony Pictures Releasing<ref name="afi"/> | vrygestel = {{Begindatum|2008|03|28|df=yes}} | speeltyd = 123 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0478087 }} '''''21''''' is 'n [[Amerika]]anse dramarolprent van 2008 wat deur Robert Luketic geregisseer is. Dit is geïnspireer deur die verhaal van die "MIT Blackjack Team" soos vertel in ''Bringing Down the House'', die topverkoperboek van 2003 deur Ben Mezrich. Die hoofakteurs is [[Jim Sturgess]], [[Kevin Spacey]], [[Laurence Fishburne]] en [[Kate Bosworth]]. Die prent het gemengde resensies gekry, maar was 'n sukses by die loket. In die eerste en tweede naweek ná sy uitreiking was dit die nommer-een-prent in die [[VSA]] en [[Kanada]]. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 21 (2008 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] cq2rq8yqi1prai6u2fb6bkxu9vnzikc 2901697 2901695 2026-05-05T22:44:04Z BurgertB 2401 Besig 2901697 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = 21 | beeld = | regisseur = Robert Luketic | vervaardiger = {{plainlist| * [[Kevin Spacey]] * Dana Brunetti * Michael De Luca }} | geskryf_deur = {{plainlist| * Peter Steinfeld * Allan Loeb }} | geskoei = ''Bringing Down the House'' deur Ben Mezrich | met = {{plainlist| * [[Jim Sturgess]] * [[Kate Bosworth]] * [[Laurence Fishburne]] * Kevin Spacey }} | musiek = David Sardy | kinematografie = Russell Carpenter | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures<ref name="afi">{{cite web|title=21 (2008)|work=AFI Catalog of Feature Films|access-date=23 March 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/64789-21?sid=9abdc143-fc97-4c60-993e-0cdd6e86c963&sr=8.968543&cp=1&pos=0}}</ref> * Relativity Media * Trigger Street Productions * Michael De Luca Productions }} | verspreider = Sony Pictures Releasing<ref name="afi"/> | vrygestel = {{Begindatum|2008|03|28|df=yes}} | speeltyd = 123 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0478087 }} '''''21''''' is 'n [[Amerika]]anse dramarolprent van 2008 wat deur Robert Luketic geregisseer is. Dit is geïnspireer deur die verhaal van die "MIT Blackjack Team" soos vertel in ''Bringing Down the House'', die topverkoperboek van 2003 deur Ben Mezrich. Die hoofakteurs is [[Jim Sturgess]], [[Kevin Spacey]], [[Laurence Fishburne]] en [[Kate Bosworth]]. Die prent het gemengde resensies gekry, maar was 'n sukses by die loket. In die eerste en tweede naweek ná sy uitreiking was dit die nommer-een-prent in die [[VSA]] en [[Kanada]]. {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=420 |align=right |image1=Kevin Spacey-9243.jpg|caption1=[[Kevin Spacey]] |image2=Jim Sturgess (8122044956).jpg|caption2=[[Jim Sturgess]] |image3=Kate Bosworth Deauville 2011.jpg|caption3=[[Kate Bosworth]] }}}} ==Rolverdeling== {{div col|2}} * [[Jim Sturgess]] as Ben Campbell * [[Kate Bosworth]] as Jill Taylor * [[Kevin Spacey]] as Micky Rosa * [[Laurence Fishburne]] as Cole Williams * [[Aaron Yoo]] as Choi * [[Liza Lapira]] as Kianna * Jacob Pitts as Fisher * [[Josh Gad]] as Miles * [[Sam Golzari]] as Cam * [[Jack McGee (akteur)|Jack McGee]] as Terry * [[Jack Gilpin]] as Bob Phillips {{div col end}} ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 21 (2008 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] pa78iyflc1k8umopv8if53t7ldpydsz 2901698 2901697 2026-05-05T23:13:27Z BurgertB 2401 Besig 2901698 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = 21 | beeld = | regisseur = Robert Luketic | vervaardiger = {{plainlist| * [[Kevin Spacey]] * Dana Brunetti * Michael De Luca }} | geskryf_deur = {{plainlist| * Peter Steinfeld * Allan Loeb }} | geskoei = ''Bringing Down the House'' deur Ben Mezrich | met = {{plainlist| * [[Jim Sturgess]] * [[Kate Bosworth]] * [[Laurence Fishburne]] * Kevin Spacey }} | musiek = David Sardy | kinematografie = Russell Carpenter | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures<ref name="afi">{{cite web|title=21 (2008)|work=AFI Catalog of Feature Films|access-date=23 March 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/64789-21?sid=9abdc143-fc97-4c60-993e-0cdd6e86c963&sr=8.968543&cp=1&pos=0}}</ref> * Relativity Media * Trigger Street Productions * Michael De Luca Productions }} | verspreider = Sony Pictures Releasing<ref name="afi"/> | vrygestel = {{Begindatum|2008|03|28|df=yes}} | speeltyd = 123 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0478087 }} '''''21''''' is 'n [[Amerika]]anse dramarolprent van 2008 wat deur Robert Luketic geregisseer is. Dit is geïnspireer deur die verhaal van die "MIT Blackjack Team" soos vertel in ''Bringing Down the House'', die topverkoperboek van 2003 deur Ben Mezrich. Die hoofakteurs is [[Jim Sturgess]], [[Kevin Spacey]], [[Laurence Fishburne]] en [[Kate Bosworth]]. Die prent het gemengde resensies gekry, maar was 'n sukses by die loket. In die eerste en tweede naweek ná sy uitreiking was dit die nommer-een-prent in die [[VSA]] en [[Kanada]]. ==Rolverdeling== {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=420 |align=right |image1=Kevin Spacey-9243.jpg|caption1=[[Kevin Spacey]] |image2=Jim Sturgess (8122044956).jpg|caption2=[[Jim Sturgess]] |image3=Kate Bosworth Deauville 2011.jpg|caption3=[[Kate Bosworth]] }}}} {{div col|2}} * [[Jim Sturgess]] as Ben Campbell * [[Kate Bosworth]] as Jill Taylor * [[Kevin Spacey]] as Micky Rosa * [[Laurence Fishburne]] as Cole Williams * [[Aaron Yoo]] as Choi * [[Liza Lapira]] as Kianna * Jacob Pitts as Fisher * [[Josh Gad]] as Miles * [[Sam Golzari]] as Cam * [[Jack McGee (akteur)|Jack McGee]] as Terry * Helen Carey as Ellen Campbell * [[Jack Gilpin]] as Bob Phillips {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Ben Campbell, ’n wiskundestudent aan die [[MIT|Massachusetts-instituut vir Tegnologie]] (MIT), word by Harvard se Mediese Skool aanvaar, maar kan nie die $300&nbsp;000 klasgeld bekostig nie. Hy doen aansoek vir 'n gesogte beurs, wat die volle koste sal dek. Hy het egter strawwe kompetisie en die direkteur sê vir hom dat die beurs slegs toegeken sal word aan die student wat hom die meeste beïndruk. Terug by MIT nooi professor Micky Rosa Ben hom om by die MIT-blackjackspan aan te sluit, wat bestaan uit medestudente Choi, Fisher, Jill en Kianna. Deur kaarte te tel en geheime seine te gee verhoog hulle hulle kans om in casino’s te wen. Oor naweke word die span na [[Las Vegas]] ingevlieg en Ben begin sy luukselewe as ’n hoërolspeler geniet. Cole Williams, die hoof van sekuriteit by Planet Hollywood, begin die span egter dopgehou en op Ben fokus. Tydens die volgende reis na Vegas versuim Ben om van die tafel weg te stap toe ’n sein gegee word, wat veroorsaak dat hy $200&nbsp;000 verloor. Micky word kwaad, verlaat die span en eis dat Ben die $200&nbsp;000 terugbetaal. Ben en drie van die studente besluit dat hulle sonder Micky sal voortgaan om blackjack te speel, maar hulle word gevang deur Williams, wat deur Micky ingelig is. Williams slaan Ben en waarsku hom om nie terug te keer nie. Hy onthul ook sy eie persoonlike geskiedenis met Micky, eens ’n suksesvolle kaartteller wat Williams sy werk laat verloor het nadat hy meer as ’n miljoen dollar in een aand by sy casino gewen het terwyl hy by sy pa se begrafnis was. Boonop word al die geld wat Ben gemaak het uit sy koshuiskamer gesteel. Met die vermoede dat Micky daarvoor verantwoordelik is, beraadslaag Ben met sy spanmaats en hulle oorreed Micky om ’n laaste reis na Las Vegas te onderneem voordat die casino’s gesigherkenningsagteware installeer. Die span trek vermommings aan en keer terug na Planet Hollywood, waar hulle $640&nbsp;000 wen voordat Williams hulle opmerk. Micky vlug met die sak skyfies, maar besef hy is gefnuik toe hy ontdek die sak is vol sjokolademuntstukke. Daar word onthul dat Ben en Williams ’n ooreenkoms aangegaan het om Micky na Vegas te lok sodat Williams hom kon vang. Ben se jarelange vriende (met wie hy 'n rusie gehad, maar weer versoen het), Miles en Cam, blyk ook baie goed te wees met kaarttelling, en werk saam met Choi en Kianna tydens Micky se gevangeneming; gevolglik maak die span baie geld. Die rolprent eindig met Ben wat die verhaal aan die verstomde en oorweldigde beursdirekteur vertel. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 21 (2008 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] aoms4bg1wstkpq8v1r40hyixj1i88jz 2901699 2901698 2026-05-05T23:41:45Z BurgertB 2401 Klaar 2901699 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = 21 | beeld = | regisseur = Robert Luketic | vervaardiger = {{plainlist| * [[Kevin Spacey]] * Dana Brunetti * Michael De Luca }} | geskryf_deur = {{plainlist| * Peter Steinfeld * Allan Loeb }} | geskoei = ''Bringing Down the House'' deur Ben Mezrich | met = {{plainlist| * [[Jim Sturgess]] * [[Kate Bosworth]] * [[Laurence Fishburne]] * Kevin Spacey }} | musiek = David Sardy | kinematografie = Russell Carpenter | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures<ref name="afi">{{cite web|title=21 (2008)|work=AFI Catalog of Feature Films|access-date=23 March 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/64789-21?sid=9abdc143-fc97-4c60-993e-0cdd6e86c963&sr=8.968543&cp=1&pos=0}}</ref> * Relativity Media * Trigger Street Productions * Michael De Luca Productions }} | verspreider = Sony Pictures Releasing<ref name="afi"/> | vrygestel = {{Begindatum|2008|03|28|df=yes}} | speeltyd = 123 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0478087 }} '''''21''''' is 'n [[Amerika]]anse dramarolprent van 2008 wat deur Robert Luketic geregisseer is. Dit is geïnspireer deur die verhaal van die "MIT Blackjack Team" soos vertel in ''Bringing Down the House'', die topverkoperboek van 2003 deur Ben Mezrich. Die hoofakteurs is [[Jim Sturgess]], [[Kevin Spacey]], [[Laurence Fishburne]] en [[Kate Bosworth]]. Die prent het gemengde resensies gekry, maar was 'n sukses by die loket. In die eerste en tweede naweek ná sy uitreiking was dit die nommer-een-prent in die [[VSA]] en [[Kanada]]. ==Rolverdeling== {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=420 |align=right |image1=Kevin Spacey-9243.jpg|caption1=[[Kevin Spacey]] |image2=Jim Sturgess (8122044956).jpg|caption2=[[Jim Sturgess]] |image3=Kate Bosworth Deauville 2011.jpg|caption3=[[Kate Bosworth]] }}}} {{div col|2}} * [[Jim Sturgess]] as Ben Campbell * [[Kate Bosworth]] as Jill Taylor * [[Kevin Spacey]] as Micky Rosa * [[Laurence Fishburne]] as Cole Williams * [[Aaron Yoo]] as Choi * [[Liza Lapira]] as Kianna * Jacob Pitts as Fisher * [[Josh Gad]] as Miles * [[Sam Golzari]] as Cam * [[Jack McGee (akteur)|Jack McGee]] as Terry * Helen Carey as Ellen Campbell * [[Jack Gilpin]] as Bob Phillips {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Ben Campbell, ’n wiskundestudent aan die [[MIT|Massachusetts-instituut vir Tegnologie]] (MIT), word by Harvard se Mediese Skool aanvaar, maar kan nie die $300&nbsp;000 klasgeld bekostig nie. Hy doen aansoek vir 'n gesogte beurs, wat die volle koste sal dek. Hy het egter strawwe kompetisie en die direkteur sê vir hom dat die beurs slegs toegeken sal word aan die student wat hom die meeste beïndruk. Terug by MIT nooi professor Micky Rosa Ben hom om by die MIT-blackjackspan aan te sluit, wat bestaan uit medestudente Choi, Fisher, Jill en Kianna. Deur kaarte te tel en geheime seine te gee verhoog hulle hulle kans om in casino’s te wen. Oor naweke word die span na [[Las Vegas]] ingevlieg en Ben begin sy luukselewe as ’n hoërolspeler geniet. Cole Williams, die hoof van sekuriteit by Planet Hollywood, begin die span egter dopgehou en op Ben fokus. Tydens die volgende reis na Vegas versuim Ben om van die tafel weg te stap toe ’n sein gegee word, wat veroorsaak dat hy $200&nbsp;000 verloor. Micky word kwaad, verlaat die span en eis dat Ben die $200&nbsp;000 terugbetaal. Ben en drie van die studente besluit dat hulle sonder Micky sal voortgaan om blackjack te speel, maar hulle word gevang deur Williams, wat deur Micky ingelig is. Williams slaan Ben en waarsku hom om nie terug te keer nie. Hy onthul ook sy eie persoonlike geskiedenis met Micky, eens ’n suksesvolle kaartteller wat Williams sy werk laat verloor het nadat hy meer as ’n miljoen dollar in een aand by sy casino gewen het terwyl hy by sy pa se begrafnis was. Boonop word al die geld wat Ben gemaak het uit sy koshuiskamer gesteel. Met die vermoede dat Micky daarvoor verantwoordelik is, beraadslaag Ben met sy spanmaats en hulle oorreed Micky om ’n laaste reis na Las Vegas te onderneem voordat die casino’s gesigherkenningsagteware installeer. Die span trek vermommings aan en keer terug na Planet Hollywood, waar hulle $640&nbsp;000 wen voordat Williams hulle opmerk. Micky vlug met die sak skyfies, maar besef hy is gefnuik toe hy ontdek die sak is vol sjokolademuntstukke. Daar word onthul dat Ben en Williams ’n ooreenkoms aangegaan het om Micky na Vegas te lok sodat Williams hom kon vang. Ben se jarelange vriende (met wie hy 'n rusie gehad, maar weer versoen het), Miles en Cam, blyk ook baie goed te wees met kaarttelling, en werk saam met Choi en Kianna tydens Micky se gevangeneming; gevolglik maak die span baie geld. Die rolprent eindig met Ben wat die verhaal aan die verstomde en oorweldigde beursdirekteur vertel. ==Ontvangs== ===Loket=== In sy openingsnaweek het ''21'' altesaam $24&nbsp;105&nbsp;943 in die VSA en Kanada gemaak en was dit die gewildste prent by die loket.<ref name="weekend">{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=21.htm |title=21 (2008) - Weekend Box Office Results |access-date=2008-04-06 |website=Box Office Mojo}}</ref> Dit was ook in sy tweede naweek nommer een. Die prent het eindelik wêreldwyd $157&nbsp;802&nbsp;470 gemaak, met 'n begroting van $35&nbsp;miljoen.<ref name="mojo">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=21.htm |title=21 (2008) |access-date=2008-04-28 |website=Box Office Mojo}}</ref> ===Resensies=== Op [[Rotten Tomatoes]] was 36% van 172 resensies positief, en het die prent 'n gemiddelde telling van 5,2/10 gekry. Die webtuiste se konsensus lui: "''21'' kon ’n fassinerende studie gewees het as dit nie die ware verhaal waarop dit geskoei is, met alledaagse melodrama vervang het nie."<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/10009192-21/ |title=21 Movie Reviews, Pictures |access-date=August 27, 2021|website=[[Rotten Tomatoes]]| archive-url= https://web.archive.org/web/20091122114133/http://www.rottentomatoes.com/m/10009192-21/#trailers| archive-date= 22 November 2009 | url-status= live}}</ref> Op [[Metacritic]] het die prent 'n gemiddelde telling van 48 uit 100 gekry, gebaseer op 29 resensies, wat dui op 'n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/21/ |title=21 (2008): Reviews |access-date=2025-04-02 |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402235217/http://www.metacritic.com/film/titles/21 |archive-date=2 April 2008 |url-status=live }}</ref> Joe Leydon van die tydskrif ''Variety'' was positief oor die akteurs en noem dit 'n "glad afgewerkte pakket wat behoort byval te vind by enigiemand wat al ooit daarvan gedroom het om groot te wen". Hy het egter gevoel 'n bekender rolverdeling kon dalk meegebring het dat dit beter by die loket gevaar het.<ref>{{cite web |date=8 March 2008 |last1=Leydon |first1=Joe |title=21 |url=https://variety.com/review/VE1117936442 |website=Variety }}</ref> Desson Thomson van [[The Washington Post]] het geskryf: "Die storie is dalk op ware gebeure gegrond, maar die grootste deel voel uit en uit vals."<ref>{{cite news |date=March 28, 2008 |author1=Desson Thomson |title=A Few Cards Short of a Full Deck |url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/2008/03/28/a-few-cards-short-of-a-full-deck/d308d74a-3548-4e6e-af8d-0f118b737fea/ |work=[[The Washington Post]] }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 21 (2008 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] egen3cwba242ri3rn8x0eu32pgvnz40 2901700 2901699 2026-05-05T23:49:17Z BurgertB 2401 /* Storielyn */ 2901700 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = 21 | beeld = | regisseur = Robert Luketic | vervaardiger = {{plainlist| * [[Kevin Spacey]] * Dana Brunetti * Michael De Luca }} | geskryf_deur = {{plainlist| * Peter Steinfeld * Allan Loeb }} | geskoei = ''Bringing Down the House'' deur Ben Mezrich | met = {{plainlist| * [[Jim Sturgess]] * [[Kate Bosworth]] * [[Laurence Fishburne]] * Kevin Spacey }} | musiek = David Sardy | kinematografie = Russell Carpenter | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures<ref name="afi">{{cite web|title=21 (2008)|work=AFI Catalog of Feature Films|access-date=23 March 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/64789-21?sid=9abdc143-fc97-4c60-993e-0cdd6e86c963&sr=8.968543&cp=1&pos=0}}</ref> * Relativity Media * Trigger Street Productions * Michael De Luca Productions }} | verspreider = Sony Pictures Releasing<ref name="afi"/> | vrygestel = {{Begindatum|2008|03|28|df=yes}} | speeltyd = 123 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0478087 }} '''''21''''' is 'n [[Amerika]]anse dramarolprent van 2008 wat deur Robert Luketic geregisseer is. Dit is geïnspireer deur die verhaal van die "MIT Blackjack Team" soos vertel in ''Bringing Down the House'', die topverkoperboek van 2003 deur Ben Mezrich. Die hoofakteurs is [[Jim Sturgess]], [[Kevin Spacey]], [[Laurence Fishburne]] en [[Kate Bosworth]]. Die prent het gemengde resensies gekry, maar was 'n sukses by die loket. In die eerste en tweede naweek ná sy uitreiking was dit die nommer-een-prent in die [[VSA]] en [[Kanada]]. ==Rolverdeling== {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=420 |align=right |image1=Kevin Spacey-9243.jpg|caption1=[[Kevin Spacey]] |image2=Jim Sturgess (8122044956).jpg|caption2=[[Jim Sturgess]] |image3=Kate Bosworth Deauville 2011.jpg|caption3=[[Kate Bosworth]] }}}} {{div col|2}} * [[Jim Sturgess]] as Ben Campbell * [[Kate Bosworth]] as Jill Taylor * [[Kevin Spacey]] as Micky Rosa * [[Laurence Fishburne]] as Cole Williams * [[Aaron Yoo]] as Choi * [[Liza Lapira]] as Kianna * Jacob Pitts as Fisher * [[Josh Gad]] as Miles * [[Sam Golzari]] as Cam * [[Jack McGee (akteur)|Jack McGee]] as Terry * Helen Carey as Ellen Campbell * [[Jack Gilpin]] as Bob Phillips {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Ben Campbell, ’n wiskundestudent aan die [[MIT|Massachusetts-instituut vir Tegnologie]] (MIT), word by Harvard se Mediese Skool aanvaar, maar kan nie die $300&nbsp;000 klasgeld bekostig nie. Hy doen aansoek vir 'n gesogte beurs, wat die volle koste sal dek. Hy het egter strawwe kompetisie en die direkteur sê vir hom dat die beurs slegs toegeken sal word aan die student wat hom die meeste beïndruk. Terug by MIT nooi professor Micky Rosa Ben om by die MIT-blackjackspan aan te sluit, wat bestaan uit medestudente Choi, Fisher, Jill en Kianna. Deur kaarte te tel en geheime seine te gee verhoog hulle hulle kans om in casino’s te wen. Oor naweke word die span na [[Las Vegas]] gevlieg en Ben begin sy luukselewe as ’n hoërolspeler geniet. Cole Williams, die hoof van sekuriteit by Planet Hollywood, begin die span egter dopgehou en op Ben fokus. Tydens die volgende reis na Vegas versuim Ben om van die tafel weg te stap toe ’n sein gegee word, wat veroorsaak dat hy $200&nbsp;000 verloor. Micky word kwaad, verlaat die span en eis dat Ben die $200&nbsp;000 terugbetaal. Ben en drie van die studente besluit dat hulle sonder Micky sal voortgaan om blackjack te speel, maar hulle word gevang deur Williams, wat deur Micky ingelig is. Williams slaan Ben en waarsku hom om nie terug te keer nie. Hy onthul ook sy eie persoonlike geskiedenis met Micky, eens ’n suksesvolle kaartteller wat Williams sy werk laat verloor het nadat hy meer as ’n miljoen dollar in een aand by sy casino gewen het terwyl hy by sy pa se begrafnis was. Boonop word al die geld wat Ben gemaak het uit sy koshuiskamer gesteel. Met die vermoede dat Micky daarvoor verantwoordelik is, beraadslaag Ben met sy spanmaats en hulle oorreed Micky om ’n laaste reis na Las Vegas te onderneem voordat die casino’s gesigherkenningsagteware installeer. Die span trek vermommings aan en keer terug na Planet Hollywood, waar hulle $640&nbsp;000 wen voordat Williams hulle opmerk. Micky vlug met die sak skyfies, maar besef hy is gefnuik toe hy ontdek die sak is vol sjokolademuntstukke. Daar word onthul dat Ben en Williams ’n ooreenkoms aangegaan het om Micky na Vegas te lok sodat Williams hom kon vang. Ben se jarelange vriende (met wie hy 'n rusie gehad, maar weer versoen het), Miles en Cam, blyk ook baie goed te wees met kaarttelling, en werk saam met Choi en Kianna tydens Micky se gevangeneming; gevolglik maak die span baie geld. Die rolprent eindig met Ben wat die verhaal aan die verstomde en oorweldigde beursdirekteur vertel. ==Ontvangs== ===Loket=== In sy openingsnaweek het ''21'' altesaam $24&nbsp;105&nbsp;943 in die VSA en Kanada gemaak en was dit die gewildste prent by die loket.<ref name="weekend">{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=21.htm |title=21 (2008) - Weekend Box Office Results |access-date=2008-04-06 |website=Box Office Mojo}}</ref> Dit was ook in sy tweede naweek nommer een. Die prent het eindelik wêreldwyd $157&nbsp;802&nbsp;470 gemaak, met 'n begroting van $35&nbsp;miljoen.<ref name="mojo">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=21.htm |title=21 (2008) |access-date=2008-04-28 |website=Box Office Mojo}}</ref> ===Resensies=== Op [[Rotten Tomatoes]] was 36% van 172 resensies positief, en het die prent 'n gemiddelde telling van 5,2/10 gekry. Die webtuiste se konsensus lui: "''21'' kon ’n fassinerende studie gewees het as dit nie die ware verhaal waarop dit geskoei is, met alledaagse melodrama vervang het nie."<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/10009192-21/ |title=21 Movie Reviews, Pictures |access-date=August 27, 2021|website=[[Rotten Tomatoes]]| archive-url= https://web.archive.org/web/20091122114133/http://www.rottentomatoes.com/m/10009192-21/#trailers| archive-date= 22 November 2009 | url-status= live}}</ref> Op [[Metacritic]] het die prent 'n gemiddelde telling van 48 uit 100 gekry, gebaseer op 29 resensies, wat dui op 'n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/21/ |title=21 (2008): Reviews |access-date=2025-04-02 |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402235217/http://www.metacritic.com/film/titles/21 |archive-date=2 April 2008 |url-status=live }}</ref> Joe Leydon van die tydskrif ''Variety'' was positief oor die akteurs en noem dit 'n "glad afgewerkte pakket wat behoort byval te vind by enigiemand wat al ooit daarvan gedroom het om groot te wen". Hy het egter gevoel 'n bekender rolverdeling kon dalk meegebring het dat dit beter by die loket gevaar het.<ref>{{cite web |date=8 March 2008 |last1=Leydon |first1=Joe |title=21 |url=https://variety.com/review/VE1117936442 |website=Variety }}</ref> Desson Thomson van [[The Washington Post]] het geskryf: "Die storie is dalk op ware gebeure gegrond, maar die grootste deel voel uit en uit vals."<ref>{{cite news |date=March 28, 2008 |author1=Desson Thomson |title=A Few Cards Short of a Full Deck |url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/2008/03/28/a-few-cards-short-of-a-full-deck/d308d74a-3548-4e6e-af8d-0f118b737fea/ |work=[[The Washington Post]] }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 21 (2008 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] 728su98ltaz0t1lhfzfmwtgk0eqj6nw 2901701 2901700 2026-05-05T23:50:45Z BurgertB 2401 /* Rolverdeling */ 2901701 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = 21 | beeld = | regisseur = Robert Luketic | vervaardiger = {{plainlist| * [[Kevin Spacey]] * Dana Brunetti * Michael De Luca }} | geskryf_deur = {{plainlist| * Peter Steinfeld * Allan Loeb }} | geskoei = ''Bringing Down the House'' deur Ben Mezrich | met = {{plainlist| * [[Jim Sturgess]] * [[Kate Bosworth]] * [[Laurence Fishburne]] * Kevin Spacey }} | musiek = David Sardy | kinematografie = Russell Carpenter | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures<ref name="afi">{{cite web|title=21 (2008)|work=AFI Catalog of Feature Films|access-date=23 March 2021|url=http://catalog.afi.com/Film/64789-21?sid=9abdc143-fc97-4c60-993e-0cdd6e86c963&sr=8.968543&cp=1&pos=0}}</ref> * Relativity Media * Trigger Street Productions * Michael De Luca Productions }} | verspreider = Sony Pictures Releasing<ref name="afi"/> | vrygestel = {{Begindatum|2008|03|28|df=yes}} | speeltyd = 123 minute | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | imdb_id = 0478087 }} '''''21''''' is 'n [[Amerika]]anse dramarolprent van 2008 wat deur Robert Luketic geregisseer is. Dit is geïnspireer deur die verhaal van die "MIT Blackjack Team" soos vertel in ''Bringing Down the House'', die topverkoperboek van 2003 deur Ben Mezrich. Die hoofakteurs is [[Jim Sturgess]], [[Kevin Spacey]], [[Laurence Fishburne]] en [[Kate Bosworth]]. Die prent het gemengde resensies gekry, maar was 'n sukses by die loket. In die eerste en tweede naweek ná sy uitreiking was dit die nommer-een-prent in die [[VSA]] en [[Kanada]]. ==Rolverdeling== {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 3 |total_width=420 |align=right |image1=Kevin Spacey-9243.jpg|caption1=[[Kevin Spacey]] |image2=Jim Sturgess (8122044956).jpg|caption2=[[Jim Sturgess]] |image3=Kate Bosworth Deauville 2011.jpg|caption3=[[Kate Bosworth]] }}}} {{div col|2}} * [[Jim Sturgess]] as Ben Campbell * [[Kate Bosworth]] as Jill Taylor * [[Kevin Spacey]] as Micky Rosa * [[Laurence Fishburne]] as Cole Williams * [[Aaron Yoo]] as Choi * [[Liza Lapira]] as Kianna * Jacob Pitts as Fisher * [[Josh Gad]] as Miles * [[Sam Golzari]] as Cam * [[Jack McGee (akteur)|Jack McGee]] as Terry * Helen Carey as Ellen Campbell, Ben se ma * [[Jack Gilpin]] as Bob Phillips {{div col end}} ==Storielyn== {{Pretbederwer}} Ben Campbell, ’n wiskundestudent aan die [[MIT|Massachusetts-instituut vir Tegnologie]] (MIT), word by Harvard se Mediese Skool aanvaar, maar kan nie die $300&nbsp;000 klasgeld bekostig nie. Hy doen aansoek vir 'n gesogte beurs, wat die volle koste sal dek. Hy het egter strawwe kompetisie en die direkteur sê vir hom dat die beurs slegs toegeken sal word aan die student wat hom die meeste beïndruk. Terug by MIT nooi professor Micky Rosa Ben om by die MIT-blackjackspan aan te sluit, wat bestaan uit medestudente Choi, Fisher, Jill en Kianna. Deur kaarte te tel en geheime seine te gee verhoog hulle hulle kans om in casino’s te wen. Oor naweke word die span na [[Las Vegas]] gevlieg en Ben begin sy luukselewe as ’n hoërolspeler geniet. Cole Williams, die hoof van sekuriteit by Planet Hollywood, begin die span egter dopgehou en op Ben fokus. Tydens die volgende reis na Vegas versuim Ben om van die tafel weg te stap toe ’n sein gegee word, wat veroorsaak dat hy $200&nbsp;000 verloor. Micky word kwaad, verlaat die span en eis dat Ben die $200&nbsp;000 terugbetaal. Ben en drie van die studente besluit dat hulle sonder Micky sal voortgaan om blackjack te speel, maar hulle word gevang deur Williams, wat deur Micky ingelig is. Williams slaan Ben en waarsku hom om nie terug te keer nie. Hy onthul ook sy eie persoonlike geskiedenis met Micky, eens ’n suksesvolle kaartteller wat Williams sy werk laat verloor het nadat hy meer as ’n miljoen dollar in een aand by sy casino gewen het terwyl hy by sy pa se begrafnis was. Boonop word al die geld wat Ben gemaak het uit sy koshuiskamer gesteel. Met die vermoede dat Micky daarvoor verantwoordelik is, beraadslaag Ben met sy spanmaats en hulle oorreed Micky om ’n laaste reis na Las Vegas te onderneem voordat die casino’s gesigherkenningsagteware installeer. Die span trek vermommings aan en keer terug na Planet Hollywood, waar hulle $640&nbsp;000 wen voordat Williams hulle opmerk. Micky vlug met die sak skyfies, maar besef hy is gefnuik toe hy ontdek die sak is vol sjokolademuntstukke. Daar word onthul dat Ben en Williams ’n ooreenkoms aangegaan het om Micky na Vegas te lok sodat Williams hom kon vang. Ben se jarelange vriende (met wie hy 'n rusie gehad, maar weer versoen het), Miles en Cam, blyk ook baie goed te wees met kaarttelling, en werk saam met Choi en Kianna tydens Micky se gevangeneming; gevolglik maak die span baie geld. Die rolprent eindig met Ben wat die verhaal aan die verstomde en oorweldigde beursdirekteur vertel. ==Ontvangs== ===Loket=== In sy openingsnaweek het ''21'' altesaam $24&nbsp;105&nbsp;943 in die VSA en Kanada gemaak en was dit die gewildste prent by die loket.<ref name="weekend">{{cite web | url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?page=weekend&id=21.htm |title=21 (2008) - Weekend Box Office Results |access-date=2008-04-06 |website=Box Office Mojo}}</ref> Dit was ook in sy tweede naweek nommer een. Die prent het eindelik wêreldwyd $157&nbsp;802&nbsp;470 gemaak, met 'n begroting van $35&nbsp;miljoen.<ref name="mojo">{{cite web |url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=21.htm |title=21 (2008) |access-date=2008-04-28 |website=Box Office Mojo}}</ref> ===Resensies=== Op [[Rotten Tomatoes]] was 36% van 172 resensies positief, en het die prent 'n gemiddelde telling van 5,2/10 gekry. Die webtuiste se konsensus lui: "''21'' kon ’n fassinerende studie gewees het as dit nie die ware verhaal waarop dit geskoei is, met alledaagse melodrama vervang het nie."<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/10009192-21/ |title=21 Movie Reviews, Pictures |access-date=August 27, 2021|website=[[Rotten Tomatoes]]| archive-url= https://web.archive.org/web/20091122114133/http://www.rottentomatoes.com/m/10009192-21/#trailers| archive-date= 22 November 2009 | url-status= live}}</ref> Op [[Metacritic]] het die prent 'n gemiddelde telling van 48 uit 100 gekry, gebaseer op 29 resensies, wat dui op 'n "gemengde of gemiddelde" ontvangs.<ref>{{cite web |url=https://www.metacritic.com/movie/21/ |title=21 (2008): Reviews |access-date=2025-04-02 |website=[[Metacritic]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20080402235217/http://www.metacritic.com/film/titles/21 |archive-date=2 April 2008 |url-status=live }}</ref> Joe Leydon van die tydskrif ''Variety'' was positief oor die akteurs en noem dit 'n "glad afgewerkte pakket wat behoort byval te vind by enigiemand wat al ooit daarvan gedroom het om groot te wen". Hy het egter gevoel 'n bekender rolverdeling kon dalk meegebring het dat dit beter by die loket gevaar het.<ref>{{cite web |date=8 March 2008 |last1=Leydon |first1=Joe |title=21 |url=https://variety.com/review/VE1117936442 |website=Variety }}</ref> Desson Thomson van [[The Washington Post]] het geskryf: "Die storie is dalk op ware gebeure gegrond, maar die grootste deel voel uit en uit vals."<ref>{{cite news |date=March 28, 2008 |author1=Desson Thomson |title=A Few Cards Short of a Full Deck |url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/2008/03/28/a-few-cards-short-of-a-full-deck/d308d74a-3548-4e6e-af8d-0f118b737fea/ |work=[[The Washington Post]] }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = 21 (2008 film)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] feazh354ekhjxn2elykk1ua2jk84g4k Bespreking:21 (rolprent) 1 461119 2901696 2026-05-05T22:33:14Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2901696 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv Morris West 0 461120 2901713 2026-05-06T00:05:21Z HermanvanAswegen988 200973 Nuwe bladsy geskep met '{{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep...' 2901713 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dit veral sy romans waardeur beroemdheid verkry het, met romans soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke het dikwels gefokus op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' het hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous beskryf, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', het 'n opvolgerpous beskryf wat die pousdom bedank het om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van sy gesin, is hy gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, gestuur. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is, was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'' en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jare geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf geiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australia=== In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe was gewoonlik nie wesenlik anders as die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 2sjqls4z5mnb3ki96fnfvbsgl38oiz1 2901714 2901713 2026-05-06T00:08:30Z HermanvanAswegen988 200973 2901714 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dit veral sy romans waardeur beroemdheid verkry het, met romans soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke het dikwels gefokus op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' het hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous beskryf, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', het 'n opvolgerpous beskryf wat die pousdom bedank het om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van sy gesin, is hy gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, gestuur. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is, was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'' en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jare geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf geiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australia=== In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe was gewoonlik nie wesenlik anders as die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] gd9q1z5gd8vidvfqtd1b1p78q3eilps 2901715 2901714 2026-05-06T00:09:19Z HermanvanAswegen988 200973 /* Terugkeer na Australia */ 2901715 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dit veral sy romans waardeur beroemdheid verkry het, met romans soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke het dikwels gefokus op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' het hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous beskryf, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', het 'n opvolgerpous beskryf wat die pousdom bedank het om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van sy gesin, is hy gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, gestuur. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is, was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'' en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jare geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf geiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe was gewoonlik nie wesenlik anders as die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] exy030nxshphu9ev78gmpr94mxnaa48 2901716 2901715 2026-05-06T00:48:44Z HermanvanAswegen988 200973 2901716 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke is dikwels gefokus op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' het hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous beskryf, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', het 'n opvolgerpous beskryf wat die pousdom bedank het om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van sy gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 1pr4t16get8n65qc89c5poxkszhieii 2901722 2901716 2026-05-06T01:01:14Z HermanvanAswegen988 200973 2901722 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' het hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous beskryf, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', het 'n opvolgerpous beskryf wat die pousdom bedank het om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van sy gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] opaepoxnuiysamuc9u6yq60yjwgq42u 2901723 2901722 2026-05-06T01:02:28Z HermanvanAswegen988 200973 2901723 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van sy gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] ijzq00a7ak98cubni4a1ce0p4mxnbeb 2901724 2901723 2026-05-06T01:03:48Z HermanvanAswegen988 200973 /* Vroeë lewe */ 2901724 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die rolprent verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 9tcj63z0abzrosyizg940i1vdeitmj8 2901725 2901724 2026-05-06T01:08:23Z HermanvanAswegen988 200973 /* Topverkoper romansier */ 2901725 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en het 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat postuum uitgegee is in 2000. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] o7qi6mkd9hhcf3iyksxzp3f7crf01cp 2901726 2901725 2026-05-06T01:11:16Z HermanvanAswegen988 200973 /* Terugkeer na Australië */ 2901726 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 15vl1qzu00makuwy6pp4ogc55tbtizk 2901829 2901726 2026-05-06T11:01:09Z HermanvanAswegen988 200973 /* Radiovervaardiger */ 2901829 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas het ingesluit "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] oo5nw2d0y6niu923f23c38j30xrj19f 2901832 2901829 2026-05-06T11:02:11Z HermanvanAswegen988 200973 /* Radiovervaardiger */ 2901832 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas sluit in "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine'', geskryf. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] 7tmwovyz1m72ujiljrfnn4xddgx5ts9 2901835 2901832 2026-05-06T11:04:04Z HermanvanAswegen988 200973 /* Vroeë werke */ 2901835 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Morris West | beeld = Morris West.jpg | beeldonderskrif = Morris West | geboortenaam = Morris Langlo West | geboortedatum = {{Geboortedatum|1916|4|26}} | geboorteplek = St Kilda, [[Victoria (Australië)]]Victoria]], Australië | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1999|10|9|1916|4|26}} | sterfplek = Clareville, [[Nieu-Suid-Wallis]], Australië | beroep = Skrywer | nasionaliteit = Australies | beweging = | noemenswaardige_werke = ''The Shoes of the Fisherman'', ''Advokaat van die duiwel'' | huweliksmaat = }} '''Morris Langlo West''' ([[26 April]] [[1916]]{{spaced ndash}}[[9 Oktober]] [[1999]]) was 'n Australiese [[roman]]sier en dramaturg. Dis veral sy romans waardeur hy beroemdheid verkry het, met titels soos ''Die advokaat van die duiwel'' (1959), ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) en ''The Clowns of God'' (1981). Sy boeke is gepubliseer in 27 [[Taal|tale]], waarvan meer as 60 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop is. Van elke nuwe boek wat hy geskryf het nadat hy reeds 'n gevestigde skrywer was, is meer as een miljoen eksemplare verkoop.<ref name = "outsider"/> West se werke fokus dikwels op internasionale politiek en die rol van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] in internasionale sake. In ''The Shoes of the Fisherman'' beskryf hy die verkiesing en loopbaan van 'n Slawiër as Pous, 15 jaar voor die historiese verkiesing van Karol Wojtyła as [[Pous Johannes Paulus II]]. Die opvolg hierop, ''The Clowns of God'', beskryf 'n opvolgerpous wat die pousdom bedank om in afsondering te leef, 32 jaar voor die abdikasie van [[Pous Benedictus XVI]] in 2013. == Vroeë lewe == West is gebore in St Kilda, [[Victoria (Australië)|Victoria]], as die seun van 'n kommersiële verkoopsman. Hy is weens die grootte van die gesin gestuur om saam met sy grootouers te woon. Hy het die Christian Brothers College in St Kilda bygewoon waar die prys van Dux in 1929 deur Aartsbiskop Daniel Mannix aan hom toegeken is. West is op 14-jarige ouderdom ingeskryf by die gemeenskap van die Congregation of Christian Brothers by St Patricks in Strathfield, Sydney, "as 'n tipe toevlugsoord" van moeilike kinderjare.<ref>[https://www.nytimes.com/1999/10/12/books/morris-west-popular-novelist-focusing-on-faith-dies-at-83.html Honan, William H., "Morris West, Popular Novelist Focusing on Faith, Dies at 83"], ''New York Times'', 12 Oktober 1999.</ref> In 1934 het hy begin om onderwys te gee aan St Thomas's Primary School, Lewisham, en tot 1936 in die gemeenskap gewoon. Hy het tussen 1937 en 1939 aan skole in Tasmanië en Nieu-Suid-Wallis onderrig gegee, terwyl hy ook aan die Universiteit van Tasmanië gestudeer het. Hy het die Christian Brothers-orde in 1940 verlaat en as verkoopsman en onderwyser gewerk. === Oorlogsdiens === In April 1941 het West by die [[Koninklike Australiese Lugmag]] aangesluit. Hy is as luitenant aangestel en het as 'n kodeoffisier gewerk. Hy is uiteindelik in 1944 na Gladesville, Nieu-Suid-Wallis, verplaas. Hy het 'n ruk vir Billy Hughes, voormalige Australiese premier, gewerk. Sy eerste gepubliseerde roman, ''Moon in My Pocket'', het in 1945 onder die skuilnaam "Julian Morris" verskyn. Hy het dit geskryf terwyl hy in die lugmag was. Dit is deur die Australasian Publishing Company, 'n tak van Harrap's Publishing Company in Londen, uitgegee, en daar is meer as 10 000 eksemplare daarvan verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118260812 |title=Saturday MAGAZINE |newspaper=The Canberra Times |date=6 Augustus 1994 |access-date=7 April 2020 |page=43 |via=Trove }}</ref><ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article27923999 |title="Moon in My Pocket", by Julian Morris.—Australasian Publishing Co. Pty. Ltd., Sydney |newspaper=The Sydney Morning Herald |date=29 September 1945 |access-date=7 April 2020 |page=7 |via=Trove }}</ref> == Radiovervaardiger == West het as publisiteitsbestuurder by 3DB, 'n Melbourne-radiostasie, gewerk. Hy het na die radiodrama oorgeskakel en sy eie radioproduksiemaatskappy genaamd ARP gestig, wat van 1945 tot 1954 bedryf is. Vir die volgende 10 jaar het hy gefokus op die skryf, regie en vervaardiging van radiodramas en -reekse. Sy radiodramas sluit in "The Mask of Marius Melville" (1945), "The Curtain Rises" (1946),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article172225230 |title=Radio Humour of Himalayas |newspaper=The Advocate |location=Melbourne |date=16 Januarie 1946 |access-date=7 April 2020 |page=18 |via=Trove }}</ref> ''The Affairs of Harlequin'' (1951), ''The Prince of Peace'' (c. 1951), ''When a Girl Marries'' (1952),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article230995925 |title=GEORGE HART'S Radio Round- up |newspaper=The Sun |location=Nieu-Suid Wallis, Australië |date=10 Oktober 1952 |access-date=7 April 2020 |page=10|edition=LATE FINAL EXTRA |via=Trove }}</ref> ''The Enchanted Island'' (1952), ''Trumpets in the Dawn'' (c. 1953–54) en ''Genesis in Juddsville'' (c. 1955–56). Die werklas op sy skouers en 'n krisis in sy huwelik het daartoe gelei dat West 'n senuwee-ineenstorting gehad het. Hy het uiteindelik sy maatskappy verkoop om voltyds op sy skryfwerk te fokus.<ref name="case">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article116424398 |title=WRITERS' WORLD |newspaper=The Canberra Times |date=20 Augustus 1983 |access-date=7 April 2020 |page=12 |via=Trove }}</ref> == Romansier == === Vroeë werke === West se eerste roman wat onder sy eie naam gepubliseer is was ''Gallows on the Sand'' (1955), wat in slegs sewe dae geskryf is. Hy het dit opgevolg met ''Kundu'' (1956), 'n Nieu-Guinese avontuur, geskryf in drie weke.<ref name="case"/> Hy het ook 'n toneelstuk geskryf getiteld ''The Illusionists'' (1955). West het saam met sy gesin na Europa verhuis. Sy derde roman was ''The Big Story'' (1957), wat later verfilm is as ''The Crooked Road'' (1965). 'n Reis na [[Napels]] het gelei tot 'n ontmoeting met die priester, sosioloog en opvoedkundige Mario Borrelli, wat onder die straatseuns van Napels gewerk het. Die resultaat hiervan was die nie-fiksie boek ''Children of the Sun'' (1957) wat West se eerste internasionale sukses was.<ref name="case"/><ref name="mor">{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article118136987 |title=FEATURES |newspaper=The Canberra Times |date=10 September 1994 |access-date=7 April 2020 |page=47 |via=Trove }}</ref> Volgens 'n latere profiel oor die outeur: <blockquote>With this work, West not only found his way as a writer but discovered the theme that would underpin almost all of his subsequent books — the nature and misuse of power. Of the 18 novels he was to write post-1957, 15 are on this subject. This discovery was particularly felicitous for West because, it suited his talents admirably. An interesting comparison may be made with David Williamson, another writer from whom profound thinking and significant insights are not to be expected. What they have in common is a keen eye for the real world around them. By fleshing out the partially familiar, they make perceptive sense of it, demonstrating in the process that the general uneasiness and suspicion ordinary people feel about many aspects of contemporary life are well-founded. West was to show that he could identify these concerns with considerable acuity.<ref name="smh">{{cite news|newspaper=Sydney Morning Herald|title=A master storyteller signs off|date= February 20, 1993|page=44|first=Mollie|last=Missen}}</ref></blockquote> Hy het ''The Second Victory'' (1958) geskryf (ook bekend as ''Backlash'', en later verfilm) en onder die [[skuilnaam]] "Michael East" ''McCreary Moves In'' (1958), ook bekend as ''The Concubine''. === Topverkoper romansier === West se eerste topverkoper roman was ''The Devil's Advocate'' (''Advokaat van die duiwel'') (1959), waaraan hy twee jaar geskryf het.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=The Australian Novelists I. MORRIS WEST|url=http://nla.gov.au/nla.obj-700049466|date=18 Januarie 1961|page=18}}</ref> Hy het die filmregte verkoop vir $250,000 en die boek is verwerk vir die verhoog en later vir die silwerdoek.<ref name="case"/> West het later gesê dat die roman hom etlike miljoene dollars in die sak gebring het.<ref name="mor"/> Hy het 'n verdere "Michael East"-roman geskryf getiteld, ''The Naked Country'' (1960), wat in die 1980's vir die silwerdoek verwerk is. ''Daughter of Silence'' (1961) is ook verwerk vir die verhoog. Gedurende hierdie tyd was hy van 1956 tot 1963 die [[Vatikaanstad|Vatikaanse]] korrespondent vir die ''Daily Mail''.<ref name = "Chinmoyo">Janet Chimonyo, "Vatican tag", ''Weekend Australian'', 13–14 Junie 1998,</ref> Sy seun, C. Chris O'Hanlon, het gesê dat hy sy eerste 12 verjaarsdae in 12 verskillende lande spandeer het. ''The Shoes of the Fisherman'' (1963) was 'n reuse sukses; meer as ses miljoen eksemplare daarvan is verkoop, en dit is ook verwerk vir die silwerdoek.<ref>{{cite magazine|magazine=The Bulletin|title=Morris West: the monk from Melbourne identifier|url=http://nla.gov.au/nla.obj-1571965098|date=1 September 1981|page=72|first=Hunter|last=Davies}}</ref> Dit is gevolg deur ''The Ambassador'' (1965), ''The Tower of Babel'' (1968), ''Summer of the Red Wolf'' (1971)<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110681158 |title=West in the isles |newspaper=The Canberra Times |date=9 Oktober 1971 |access-date=7 April 2020 |page=15 |via=Trove }}</ref> en ''The Salamander'' (1973). Hy het 'n nie-fiksie boek geskryf getiteld ''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis). Hy het ''The Heretic'' geskryf, 'n toneelstuk gebaseer op [[Giordano Bruno]], wat in 1973 opgevoer is in Londen. Verdere romans het ingesluit ''Harlequin'' (1974), ''The Navigator'' (1976),<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article45651760 |title="I've always wanted to do a musical" |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=25 Februarie 1976 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> ''Proteus'' (1979) en ''The Clowns of God'' (1981).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article122474681 |title=Morris West on the millennium |newspaper=The Canberra Times |date=24 April 1985 |access-date=7 April 2020 |page=14 |via=Trove }}</ref> In 1978 was hy woonsaam in Engeland, New York en Italië en gesê: "I'm an Australian by origin, by identity, in manners. I have never felt any destruction or diminution of my identity by having a European education, or by acquiring a fluency in three languages and living abroad."<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110889651 |title=The obsession of Morris West |newspaper=The Canberra Times |date=28 Maart 1978 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> Sy voorskot vir ''Clowns of God'' was £100,000.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article126834904 |title=LIFE STYLE |newspaper=The Canberra Times |date=22 April 1981 |access-date=7 April 2020 |page=29 |via=Trove }}</ref> Teen 1981 is meer as 25 miljoen eksemplare van sy boeke verkoop.<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55457211 |title=Morris West talks about his new book... and hopes he's lost the gift of prophecy |newspaper=The Australian Women's Weekly |location=Australië |date=18 Maart 1981 |access-date=7 April 2020 |page=13 |via=Trove }}</ref> West het in 1982 die toneelstuk ''The World is Made of Glass'' geskryf vir die Adelaide Festival. Hy het dit omgewerk in 'n roman wat die volgende jaar gepubliseer is.<ref name="case"/> === Terugkeer na Australië === In 1982 het West teruggekeer na Australië. Sy latere romans sluit in: ''Cassidy'' (1986) (wat 'n mini-reeks geword het), ''Masterclass'' (1988), ''Lazarus'' (1990), ''The Ringmaster'' (1991) en ''The Lovers'' (1993).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article127201495 |title=MAGAZINE: BOOKS |newspaper=The Canberra Times |date=13 Maart 1993 |access-date=7 April 2020 |page=9 (Saturday Magazine) |via=Trove }}</ref> In 1993 het West aangekondig dat hy sy laaste boek geskryf het en 'n formele afskeidsdinee is ter ere van hom gehou. Hy het egter gevind dat hy nie kon aftree soos hy beplan het nie, en 'n verdere drie romans en twee nie-fiksieboeke geskryf: ''Vanishing Point'' (1996) en ''Eminence'' (1998), plus 'n bloemlesing getiteld ''Images and Inscriptions'' (1997) en sy [[memoires]], ''A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim'' (1996).<ref>{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article110614253 |title=Morris West 'rewarded amply' for Ms work |newspaper=The Canberra Times |date=16 November 1988 |access-date=7 April 2020 |page=10 |via=Trove }}</ref><ref name = "last writes"/> Hy sterf ten tyde van sy werk aan die roman ''The Last Confession'', wat in 2000 postuum uitgegee is. == Skryfwerk == 'n Belangrike tema van 'n groot deel van West se werk kan in die vorm van 'n vraag aangebied word: Wanneer soveel organisasies uiterste geweld vir bose doeleindes gebruik, wanneer en onder watter omstandighede is dit moreel aanvaarbaar vir hul teenstanders om met geweld te reageer? Hy het by verskillende geleenthede gesê dat sy romans almal oor dieselfde aspek van die lewe handel, dit wil sê die dilemma wanneer jy vroeër of later 'n situasie het waar niemand jou kan sê wat om te doen nie.<ref name = "Confoy">Maryanne Confoy, "Morris the maverick", ''Weekend Australian'', 5–6 Maart 2005</ref> West het nie dikwels sy werk hersien nie. Sy eerste handgeskrewe weergawe het gewoonlik nie wesenlik verskil van die finale gedrukte weergawe nie.<ref name="last writes">Tony Stephens, "Last Writes'", ''Sydney Morning Herald'', Spectrum, 3 Junie 2000</ref> Ten spyte daarvan dat hy verskeie pryse gewen het, verskeie eredoktorsgrade ontvang het,<ref name = "koval">Ramona Koval, "Academics, we want to feel your passion!", ''Weekend Australian'', 16–17 Oktober 1999</ref> kommersiële sukses as skrywer behaal het en 'n uiters begaafde storieverteller was, is hy nooit aanvaar as deel van Australië se literêre establishment nie. In die 1998 ''Oxford Literary History of Australia'' is gesê dat: "Ten spyte van sy internasionale gewildheid, is West verbasend verwaarloos deur Australiese literêre kritici." Die vorige uitgawe, geredigeer deur Dame Leonie Kramer, het hom glad nie eens genoem nie.<ref name = "outsider"/> West is in 1959 met die James Tait Black-gedenkprys bekroon vir ''Advokaat van die duiwel''. In die vroeë 1960's het hy gehelp om die Australian Society of Authors te stig.<ref name = "outsider">Sally Blakeney, "The outsider: How the literati shunned a luminary", ''Weekend Australian'', 16–17 October 1999</ref> Hy het in 1986 die Playford-lesing aangebied.<ref name = "Confoy"/> == Eerbewyse == West is aangestel as lid van die Orde van Australië tydens die Australië-dag eerbewyse van 1985.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |title=It's an Honour: AM |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034409/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870226 |archive-date=12 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> Hy is ook aangestel as Officer of the Order tydens wyle [[Koningin Elizabeth II]] se Queen's Birthday Honours van 1997.<ref>{{Cite web |url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |title=It's an Honour: AO |access-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227055859/https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870188 |archive-date=27 Desember 2019 |url-status=live }}</ref> == Werke == === Fiksie === *''Moon in My Pocket'' (1945, met gebruikmaking van die skuilnaam "Julian Morris") *''Gallows on the Sand'' (1956) *''Kundu'' (1956) *''The Big Story'' (1957; ook bekend as ''The Crooked Road'') *''The Second Victory'' (1958; ook bekend as ''Backlash'') *''McCreary Moves In'' (1958, met gebruikmaking van die [[skuilnaam]] "Michael East"; ook bekend as ''The Concubine'') *''Advokaat van die duiwel'' (1959) *''The Naked Country'' (1960, met gebruikmaking van die skuilnaam "Michael East") *''Daughter of Silence'' (1961) *''The Shoes of the Fisherman'' (1963) *''The Ambassador'' (1965) *''The Tower of Babel'' (1968) *''Summer of the Red Wolf'' (1971) *''The Salamander'' (1973) *''Harlequin'' (1974; ook bekend as ''The Duel of Death'') *''The Navigator'' (1976) *''Proteus'' (1979) *''The Clowns of God'' (1981) *''The World Is Made of Glass'' (1983) *''Cassidy'' (1986) *''Masterclass'' (1988) *''Lazarus'' (1990) *''The Ringmaster'' (1991) *''The Lovers'' (1993) *''Vanishing Point'' (1996) *''Eminence'' (1998) *''The Last Confession'' (2000, postuum gepubliseer) === Radio-reekse === *''The Mask of Marius Melville'' (1945)<ref>Rodney Wetherell, [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/27/1075088019584.html?from=storyrhs "Robert Peach, Broadcaster, 1923–2004"], ''Sydney Morning Herald'', 28 Januarie 2004</ref> *''The Prince of Peace'' (1951)<ref name="radio">[http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf Australian Radio Series 1930–1970] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609093108/http://www.nfsa.gov.au/docs/collectionguide_australianradioseries1930-1970.pdf |date=9 Junie 2009 }}</ref> *''Trumpets in the Dawn'' (1953–54)<ref name="radio"/> *''Genesis in Juddsville'' (1955–56)<ref>Albert Moran and Chris Keating, ''The A to Z of Australian Radio and Television''. Plymouth, Verenigde Koninkryk: Scarecrow Press, 2007, p. 383</ref> === Radiodramas=== *episode van ''Deadline'' === Toneelstukke === *''The Illusionists'' (1955) *''The Devil's Advocate'' (1961) *''Daughter of Silence'' (1962) *''The Heretic'' (1969) *''The World is Made of Glass'' (1982) === Nie-fiksie === *''Children of the Sun: The Slum Dwellers of Naples'' (1957) (VSA titel: ''Children of the Shadows: The True Story of the Street Urchins of Naples'') *''Scandal in the Assembly: A Bill of Complaints and a Proposal for Reform of the Matrimonial Laws and Tribunals of the Roman Catholic Church'' (1970, saam met Robert Francis) *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1996 | title = A View from the Ridge: The Testimony of a Twentieth-century Pilgrim | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5757-3}} *{{cite book | first = Morris | last = West | year = 1997 | title = Images & Inscriptions | others = Selected and arranged by Beryl Barraclough | publisher = HarperCollins | location = Sydney | isbn = 0-7322-5827-8}} === Rolprentverwerkings === *''The Crooked Road'' (gebaseer op ''The Big Story'') (1965), met [[Robert Ryan]] *''The Shoes of the Fisherman'' (1968), met [[Anthony Quinn]] *''The Devil's Advocate'' (1977), met John Mills, Daniel Massey, Paola Pitagora en [[Stéphane Audran]] *''The Salamander'' (1981) *''The Naked Country'' (1984) *''The Second Victory'' (1986) *''Cassidy'' (mini-reeks) (1989) == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *[http://italian-mysteries.com/MWap.html Fiction set in Italy] *[http://www.ausstage.edu.au/indexdrilldown.jsp?xcid=59&f_contrib_id=229249&f_event_id=69468 Morris West Australian theatre credits] at AusStage == Nog leesstof == *{{cite book | first = Maryanne | last = Confoy | year = 2005 | title = Morris West: Literary Maverick | publisher = John Wiley | location = Milton, Queensland | isbn = 1-74031-119-1}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:West, Morris}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Australiese skrywers]] [[Kategorie:Christene]] fces4mdvv9ior6opyiom1wjcd7fwobk The Odyssey 0 461121 2901826 2026-05-06T10:57:56Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = ChristopherNolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = ChristopherNolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Görans...' 2901826 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = ChristopherNolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = ChristopherNolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''Inception''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[2016]]. Die film is geregisseer deur ChristopherNolan.<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> == Hoofrolspelers == == Medvirkende == * [[Matt Damon]] as Odysseus * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as Antinous * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] 7hsbx2ihlc1vs2eeqhgc6pmby0jw5h9 2901827 2901826 2026-05-06T10:58:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2901827 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = ChristopherNolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = ChristopherNolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''Inception''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[2016]]. Die film is geregisseer deur ChristopherNolan.<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as Odysseus * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as Antinous * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] 085scvrizby564fq4wse2inr6lffdxr 2901836 2901827 2026-05-06T11:09:32Z HermanvanAswegen988 200973 2901836 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = ChristopherNolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = ChristopherNolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''Inception''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[2016]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as Odysseus * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as Antinous * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] p93eeqrenmmgjhkvg94ijm5wa994hzc 2901837 2901836 2026-05-06T11:11:30Z HermanvanAswegen988 200973 /* Hoofrolspelers */ 2901837 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = ChristopherNolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = ChristopherNolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''Inception''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[2016]]. Die film is geregisseer deur Christopher Nolan.<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] cb48j5e3z609h6jc2ntkmv55tz8omcz 2901838 2901837 2026-05-06T11:14:10Z HermanvanAswegen988 200973 2901838 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = ChristopherNolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = ChristopherNolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''The Odyssey''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] 7lcippm3s7xh8epsjizz80bzk1y4t2a 2901841 2901838 2026-05-06T11:15:36Z HermanvanAswegen988 200973 2901841 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = Christopher Nolan | produksieleier = EmmaThomas<br />ChristopherNolan | draaiboekskrywer = Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''The Odyssey''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] 4bmuvtulzb96ubf9gcqaxparvxnre0b 2901845 2901841 2026-05-06T11:34:27Z HermanvanAswegen988 200973 Verbeter. 2901845 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = Christopher Nolan | produksieleier = Emma Thomas<br />Christopher Nolan | draaiboekskrywer = Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''The Odyssey''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> Dit is 'n verwerking van [[Homeros]] se [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] [[epiek|epiese verhaal]] die ''[[Odusseia]]'', met [[Matt Damon]] as [[Odusseus]], die Griekse koning van Ithaca, en beskryf sy lang en gevaarlike reis huiswaarts na die [[Trojaanse Oorlog]], terwyl hy probeer om weer met sy vrou, [[Penelope (mitologie)|Penelope]], vertolk deur [[Anne Hathaway]], te herenig. Die rolverdeling sluit ook onder andere Tom Holland, [[Robert Pattinson]], [[Lupita Nyong'o]], [[Zendaya]] en [[Charlize Theron]] in. Nolan en sy vrou Emma Thomas vervaardig die film deur hul produksiemaatskappy, Syncopy. Nolan het in Maart 2024 begin skryf aan ''The Odyssey''. Die film is in Desember van dieselfde jaar aangekondig. Matt Damon is in Februarie 2025 vir die hoofrol bevestig. Nolan het gekies om 'n realistiese interpretasie van die Griekse mitologie uit te beeld en het inspirasie geput uit die 2017-vertaling van die ''Odusseia'' deur die Brits-Amerikaanse klassikus Emily Wilson asook die films van die spesiale-effekte-kunstenaar Ray Harryhausen. Verfilming het van Februarie tot Augustus 2025 plaasgevind in Marokko, Griekeland, Italië, Skotland, Ysland, Wes-Sahara en Malta, sowel as by 'n ateljee-klankverhoog in Los Angeles. Met 'n geraamde begroting van $250 miljoen, is die film die duurste van Nolan se loopbaan en sy eerste wat volledig op [[IMAX]] se 70 mm film kameras vasgelê is. Die kostuumontwerpe het besprekings oor historiese onakkuraathede in die aanloop tot die film se vrystelling ontketen. ''The Odyssey'' is geskeduleer om op 17 Julie 2026 in die Verenigde State deur Universal Pictures in teaters vrygestel te word. == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] 1c6a13fk7o3kxyloc1fx13b5zphk1jx 2901846 2901845 2026-05-06T11:35:03Z HermanvanAswegen988 200973 2901846 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = Christopher Nolan | produksieleier = Emma Thomas<br />Christopher Nolan | draaiboekskrywer = Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''The Odyssey''''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> Dit is 'n verwerking van [[Homeros]] se [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] [[epiek|epiese verhaal]] die ''[[Odusseia]]'', met [[Matt Damon]] as [[Odusseus]], die Griekse koning van Ithaca, en beskryf sy lang en gevaarlike reis huiswaarts na die [[Trojaanse Oorlog]], terwyl hy probeer om weer met sy vrou, [[Penelope (mitologie)|Penelope]], vertolk deur [[Anne Hathaway]], te herenig. Die rolverdeling sluit ook onder andere Tom Holland, [[Robert Pattinson]], [[Lupita Nyong'o]], [[Zendaya]] en [[Charlize Theron]] in. Nolan en sy vrou Emma Thomas vervaardig die film deur hul produksiemaatskappy, Syncopy. Nolan het in Maart 2024 begin skryf aan ''The Odyssey''. Die film is in Desember van dieselfde jaar aangekondig. Matt Damon is in Februarie 2025 vir die hoofrol bevestig. Nolan het gekies om 'n realistiese interpretasie van die Griekse mitologie uit te beeld en het inspirasie geput uit die 2017-vertaling van die ''Odusseia'' deur die Brits-Amerikaanse klassikus Emily Wilson asook die films van die spesiale-effekte-kunstenaar Ray Harryhausen. Verfilming het van Februarie tot Augustus 2025 plaasgevind in Marokko, Griekeland, Italië, Skotland, Ysland, Wes-Sahara en Malta, sowel as by 'n ateljee-klankverhoog in Los Angeles. Met 'n geraamde begroting van $250 miljoen, is die film die duurste van Nolan se loopbaan en sy eerste wat volledig op [[IMAX]] se 70 mm film kameras vasgelê is. Die kostuumontwerpe het besprekings oor historiese onakkuraathede in die aanloop tot die film se vrystelling ontketen. ''The Odyssey'' is geskeduleer om op 17 Julie 2026 in die Verenigde State deur Universal Pictures in teaters vrygestel te word. == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as Penelope * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] pnuf2wr8fk6c5tzejum4ftrjurvojzr 2901847 2901846 2026-05-06T11:36:58Z HermanvanAswegen988 200973 /* Hoofrolspelers */ 2901847 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = Christopher Nolan | produksieleier = Emma Thomas<br />Christopher Nolan | draaiboekskrywer = Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''The Odyssey''''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> Dit is 'n verwerking van [[Homeros]] se [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] [[epiek|epiese verhaal]] die ''[[Odusseia]]'', met [[Matt Damon]] as [[Odusseus]], die Griekse koning van Ithaca, en beskryf sy lang en gevaarlike reis huiswaarts na die [[Trojaanse Oorlog]], terwyl hy probeer om weer met sy vrou, [[Penelope (mitologie)|Penelope]], vertolk deur [[Anne Hathaway]], te herenig. Die rolverdeling sluit ook onder andere Tom Holland, [[Robert Pattinson]], [[Lupita Nyong'o]], [[Zendaya]] en [[Charlize Theron]] in. Nolan en sy vrou Emma Thomas vervaardig die film deur hul produksiemaatskappy, Syncopy. Nolan het in Maart 2024 begin skryf aan ''The Odyssey''. Die film is in Desember van dieselfde jaar aangekondig. Matt Damon is in Februarie 2025 vir die hoofrol bevestig. Nolan het gekies om 'n realistiese interpretasie van die Griekse mitologie uit te beeld en het inspirasie geput uit die 2017-vertaling van die ''Odusseia'' deur die Brits-Amerikaanse klassikus Emily Wilson asook die films van die spesiale-effekte-kunstenaar Ray Harryhausen. Verfilming het van Februarie tot Augustus 2025 plaasgevind in Marokko, Griekeland, Italië, Skotland, Ysland, Wes-Sahara en Malta, sowel as by 'n ateljee-klankverhoog in Los Angeles. Met 'n geraamde begroting van $250 miljoen, is die film die duurste van Nolan se loopbaan en sy eerste wat volledig op [[IMAX]] se 70 mm film kameras vasgelê is. Die kostuumontwerpe het besprekings oor historiese onakkuraathede in die aanloop tot die film se vrystelling ontketen. ''The Odyssey'' is geskeduleer om op 17 Julie 2026 in die Verenigde State deur Universal Pictures in teaters vrygestel te word. == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as [[Penelope (mitologie)|Penelope]] * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as Athena * [[Charlize Theron]] as Calypso == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] oqeawsoqft4fjbe39n751pd1botsu4t 2901849 2901847 2026-05-06T11:39:46Z HermanvanAswegen988 200973 /* Hoofrolspelers */ verbeter 2901849 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The Odyssey''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Odyssey | beeld = | regisseur = Christopher Nolan | produksieleier = Emma Thomas<br />Christopher Nolan | draaiboekskrywer = Christopher Nolan | met = {{Plainlist| * [[Matt Damon]] * Tom Holland * [[Anne Hathaway]] * [[Robert Pattinson]] * [[Zendaya]] * [[Charlize Theron]] }} | kinematografie = Hoyte van Hoytema | musiek = Ludwig Göransson | redigeerder = Jennifer Lame | verspreider = Universal Pictures | ateljee = Universal Pictures<br />Syncopy | vrystelling = [[17 Julie]] [[2026]] | speeltyd = | land = {{USA}}<br>{{GBR}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 33764258 }} '''''The Odyssey''''' is 'n opkomende epiese fantasie-aksiefilm geskryf en geregisseer deur [[Christopher Nolan]].<ref>[https://variety.com/2026/film/news/christopher-nolan-odyssey-superheroes-homer-marvel-1236737774/ Christopher Nolan Says ‘The Odyssey’ Has the ‘Original Superheroes’ and Homer Was the ‘Marvel of Its Day’]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/05/christopher-nolan-tom-holland-the-odyssey-marvel-1236881162/ Christopher Nolan Praises Tom Holland’s “Incredible Talent” & Says ‘The Odyssey’s Source Material Is The “Marvel Of Its Day”]</ref> Dit is 'n verwerking van [[Homeros]] se [[Antieke Griekeland|antieke Griekse]] [[epiek|epiese verhaal]] die ''[[Odusseia]]'', met [[Matt Damon]] as [[Odusseus]], die Griekse koning van Ithaca, en beskryf sy lang en gevaarlike reis huiswaarts na die [[Trojaanse Oorlog]], terwyl hy probeer om weer met sy vrou, [[Penelope (mitologie)|Penelope]], vertolk deur [[Anne Hathaway]], te herenig. Die rolverdeling sluit ook onder andere Tom Holland, [[Robert Pattinson]], [[Lupita Nyong'o]], [[Zendaya]] en [[Charlize Theron]] in. Nolan en sy vrou Emma Thomas vervaardig die film deur hul produksiemaatskappy, Syncopy. Nolan het in Maart 2024 begin skryf aan ''The Odyssey''. Die film is in Desember van dieselfde jaar aangekondig. Matt Damon is in Februarie 2025 vir die hoofrol bevestig. Nolan het gekies om 'n realistiese interpretasie van die Griekse mitologie uit te beeld en het inspirasie geput uit die 2017-vertaling van die ''Odusseia'' deur die Brits-Amerikaanse klassikus Emily Wilson asook die films van die spesiale-effekte-kunstenaar Ray Harryhausen. Verfilming het van Februarie tot Augustus 2025 plaasgevind in Marokko, Griekeland, Italië, Skotland, Ysland, Wes-Sahara en Malta, sowel as by 'n ateljee-klankverhoog in Los Angeles. Met 'n geraamde begroting van $250 miljoen, is die film die duurste van Nolan se loopbaan en sy eerste wat volledig op [[IMAX]] se 70 mm film kameras vasgelê is. Die kostuumontwerpe het besprekings oor historiese onakkuraathede in die aanloop tot die film se vrystelling ontketen. ''The Odyssey'' is geskeduleer om op 17 Julie 2026 in die Verenigde State deur Universal Pictures in teaters vrygestel te word. == Hoofrolspelers == * [[Matt Damon]] as [[Odusseus]] * Tom Holland as Telemachus * [[Anne Hathaway]] as [[Penelope (mitologie)|Penelope]] * [[Robert Pattinson]] as [[Antinoös]] * [[Zendaya]] as [[Atena]] * [[Charlize Theron]] as [[Kalipso (mitologie)|Kalipso]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|33764258}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Britse rolprente]] ig27lykpc51jcgqxn4ndsggjdnrpan8 Project Hail Mary 0 461122 2901840 2026-05-06T11:15:00Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Project Hail Mary''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Project Hail Mary | beeld = | regisseur = Phil Lord<br>Christopher Miller | produksieleier = Amy Pascal<br>[[Ryan Gosling]]<br>Phil Lord<br>Christopher Miller | draaiboekskrywer = Drew Goddard | met = {{Plainlist| * Ryan Gosling * Sandra Hüller * James Ortiz * Lionel Boyce }} | kinematografie = Greig Fraser | musiek = Daniel Pembe...' 2901840 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Project Hail Mary''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Project Hail Mary | beeld = | regisseur = Phil Lord<br>Christopher Miller | produksieleier = Amy Pascal<br>[[Ryan Gosling]]<br>Phil Lord<br>Christopher Miller | draaiboekskrywer = Drew Goddard | met = {{Plainlist| * Ryan Gosling * Sandra Hüller * James Ortiz * Lionel Boyce }} | kinematografie = Greig Fraser | musiek = Daniel Pemberton | redigeerder = Joel Negron | verspreider = Amazon MGM Studios | ateljee = Metro-Goldwyn-Mayer<br>Lord Miller Productions<br>Pascal Pictures<br>Open Invite Films<br>Waypoint Entertainment | vrystelling = [[9 Maart]] [[2026]] | speeltyd = 156 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 12042730 }} '''''Project Hail Mary''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[1910]]. Die film is regisseurs deur Phil Lord en Christopher Miller.<ref>[https://variety.com/2026/film/reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-1236679985/ ‘Project Hail Mary’ Review: Ryan Gosling in a Lavish but Derivative Outer-Space Adventure]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/03/box-office-project-hail-mary-they-will-kill-you-1236767718/ ‘Project Hail Mary’: Blessed Art Thou At The Box Office With $164M+ U.S. Cume, Amazon MGM Studios Record; ‘They Will Kill You’ No Thrills – Update]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Ryan Gosling]] as Ryland Grace * [[Sandra Hüller]] as Eva Stratt * James Ortiz as Rocky * Lionel Boyce as Carl * [[Ken Leung]] as Yao Li-Jie == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|12042730}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] tke6cwmg8ljxmmin9pdybfb52jtvny3 2901842 2901840 2026-05-06T11:15:40Z Nikolai Kurbatov 125512 2901842 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Project Hail Mary''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Project Hail Mary | beeld = | regisseur = Phil Lord<br>Christopher Miller | produksieleier = Amy Pascal<br>[[Ryan Gosling]]<br>Phil Lord<br>Christopher Miller | draaiboekskrywer = Drew Goddard | met = {{Plainlist| * Ryan Gosling * Sandra Hüller * James Ortiz * Lionel Boyce }} | kinematografie = Greig Fraser | musiek = Daniel Pemberton | redigeerder = Joel Negron | verspreider = Amazon MGM Studios | ateljee = Metro-Goldwyn-Mayer<br>Lord Miller Productions<br>Pascal Pictures<br>Open Invite Films<br>Waypoint Entertainment | vrystelling = [[9 Maart]] [[2026]] | speeltyd = 156 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 12042730 }} '''''Project Hail Mary''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[2026]]. Die film is regisseurs deur Phil Lord en Christopher Miller.<ref>[https://variety.com/2026/film/reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-1236679985/ ‘Project Hail Mary’ Review: Ryan Gosling in a Lavish but Derivative Outer-Space Adventure]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/03/box-office-project-hail-mary-they-will-kill-you-1236767718/ ‘Project Hail Mary’: Blessed Art Thou At The Box Office With $164M+ U.S. Cume, Amazon MGM Studios Record; ‘They Will Kill You’ No Thrills – Update]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Ryan Gosling]] as Ryland Grace * [[Sandra Hüller]] as Eva Stratt * James Ortiz as Rocky * Lionel Boyce as Carl * [[Ken Leung]] as Yao Li-Jie == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|12042730}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] eimh79sfkq3qa1e35ta5bgmv7xuvxdy 2901850 2901842 2026-05-06T11:42:22Z HermanvanAswegen988 200973 Verbeter. 2901850 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Project Hail Mary''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Project Hail Mary | beeld = | regisseur = Phil Lord<br>Christopher Miller | produksieleier = Amy Pascal<br>[[Ryan Gosling]]<br>Phil Lord<br>Christopher Miller | draaiboekskrywer = Drew Goddard | met = {{Plainlist| * Ryan Gosling * Sandra Hüller * James Ortiz * Lionel Boyce }} | kinematografie = Greig Fraser | musiek = Daniel Pemberton | redigeerder = Joel Negron | verspreider = Amazon MGM Studios | ateljee = Metro-Goldwyn-Mayer<br>Lord Miller Productions<br>Pascal Pictures<br>Open Invite Films<br>Waypoint Entertainment | vrystelling = [[9 Maart]] [[2026]] | speeltyd = 156 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 12042730 }} '''''Project Hail Mary''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[film]] uit [[2026]]. Die film is geregisseer deur Phil Lord en Christopher Miller.<ref>[https://variety.com/2026/film/reviews/project-hail-mary-review-ryan-gosling-1236679985/ ‘Project Hail Mary’ Review: Ryan Gosling in a Lavish but Derivative Outer-Space Adventure]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/03/box-office-project-hail-mary-they-will-kill-you-1236767718/ ‘Project Hail Mary’: Blessed Art Thou At The Box Office With $164M+ U.S. Cume, Amazon MGM Studios Record; ‘They Will Kill You’ No Thrills – Update]</ref> == Hoofrolspelers == * [[Ryan Gosling]] as Ryland Grace * [[Sandra Hüller]] as Eva Stratt * James Ortiz as Rocky * Lionel Boyce as Carl * [[Ken Leung]] as Yao Li-Jie == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|12042730}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] sq92sedrl96flsr10rjl8fxh5ld6zc8